MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay, vấn đề môi trường trở nên ngày càng trầm trọng, đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại, phát triển của loài người đang được các quốc gia và cộng đồng trên thế giới quan tâm. Bởi lẽ ô nhiễm môi trường, sự suy thoái và những sự có môi trường có ảnh hưởng trực tiếp không chỉ trực tiếp mà còn ảnh hưởng về lâu dài cho các thế hệ mai sau. Toàn thế giới đều đã nhận thức được rằng: phải bảo vệ môi trường, làm cho môi trường phát triển và ngày thêm bền vững.
Dân số Việt Nam ngày càng gia tăng, kinh tế cũng phát triển dẫn đến nhu cầu khám chữa bệnh gia tăng. Từ năm 1997 các văn bản về quản lý chất chất thải bệnh viện được ban hành. Theo niên giám thống kê năm 2014 có hơn 1.052 bệnh viện tuyến huyện trở lên nhưng hầu hết chưa được quản lý theo một quy chế chặt chẽ hoặc có xử lý nhưng nhưng theo cách đối phó hoặc chưa đúng. Ô nhiễm môi trường do các hoạt động y tế mà thực tế là tình trạng xử lý kém hiệu quả các chất thải bệnh viện.
Hiện tại, chất thải bệnh viện đang trở thành vấn đề môi trường và xã hội cấp bách ở nước ta, nhiều bệnh viện trở thành nguồn gây ô nhiễm cho môi trường dân cư xung quanh, gây dư luận trong cộng đồng. Xuất phát từ những nguy hại trực tiếp hay tiềm ẩn của chất thải y tế gây ra với môi trường và con người, cần có những biện pháp hữu hiệu để nâng cao nhận thức của cộng đồng nói chung và nhân viên y tế nói riêng về những nguy cơ đó, nâng cao năng lực tổ chức, trách nhiệm và từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất thải cũng như nân cao chất lượng cảnh quan vệ sinh cho bệnh viện. 2 Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả quản lý CTRYT tại các bệnh viện, kết hợp với quy trình giám sát thực tế giúp tìm hiểu những thiếu sót còn tồn tại trong công tác quản lý hiện nay của bệnh viện, góp phần làm tăng hiểu biết và nâng cao nhận thức cũng như chất lượng điều trị, giảm tỷ lệ nhiễm khuẩn và rủi ro bệnh nghề nghiệp cho nhân viên y tế. Từ đó nâng cao chất lượng quản lý rác thải y tế tại các bệnh viện trong nước.
Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Khoa học Môi Trường và dưới sự chỉ dẫn của thầy giáo TS.Trần Hải Đăng em tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng thu gom và quản lý chất thải rắn y tế tại bệnh viện đa khoa Ba Bể, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2015 – 2017. Mục tiêu của đề tài - Tìm hiểu đặc điểm của Bệnh viện Đa khoa Ba Bể, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Đánh giá hiện trạng công tác thu gom và quản lý chất thải rắn y tế của Bệnh viện Đa khoa Ba Bể. - Đề xuất giải pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý CTRYT tại Bệnh viện Đa khoa huyện Ba Bể.
Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa khoa học - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm thực tế. - Củng cố, vận dụng và phát huy được kiến thức đã học áp dụng nghiên cứu tại địa phương.2 Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài góp phần đánh giá được thực trạng chất lượng môi trường y tế của huyện Ba Bể. - Tìm hiểu được mức độ ô nhiễm của ngành y tế, đưa ra những định hướng đúng đắn trong công tác quản lý và bảo vệ môi trường. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của nhiệm vụ 2. Khái niệm thuật ngữ liên quan Theo thông tư liên tịch quy định về quản lý chất thải y tế số 58/2015/TTLT- BYT-BTNMT của bộ y tế và bộ tài nguyên và môi trường ban hành ngày 31/12/ 2015. - Chất thải y tế là chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động của các cơ sở y tế, bao gồm chất thải y tế nguy hại, chất thải y tế thông thường và nước thải y tế - Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố lây nhiễm hoặc có đặc tính nguy hại khác vượt ngưỡng chất thải nguy hại, bao gồm chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm. - Quản lý chất thải y tế là quá trình giảm thiểu, phân định, phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải y tế và giám sát quá trình thực hiện.
- Giảm thiểu chất thải y tế là các hoạt động làm hạn chế tối đa sự phát thải chất thải y tế. - Thu gom chất thải y tế là quá trình tập hợp chất thải y tế từ nơi phát sinh và vận chuyển về khu vực lưu giữ, xử lý chất thải y tế trong khuôn viên cơ sở y tế. - Vận chuyển chất thải y tế là quá trình chuyên chở chất thải y tế từ nơi lưu giữ chất thải trong cơ sở y tế đến nơi lưu giữ, xử lý chất thải của cơ sở xử lý chất thải y tế cho cụm cơ sở y tế, cơ sở xử lý chất thải y tế nguy hại tập trung hoặc cơ sở xử lý chất thải nguy hại tập trung có hạng mục xử lý chất thải y tế. 4 - Cơ sở y tế bao gồm: cơ sở khám bệnh, chữa bệnh (trừ phòng khám bác sĩ gia đình; phòng chẩn trị y học cổ truyền; cơ sở dịch vụ đếm mạch, đo nhiệt độ, đo huyết áp; chăm sóc sức khỏe tại nhà; cơ sở dịch vụ hỗ trợ vận chuyển người bệnh trong nước và ra nước ngoài; cơ sở dịch vụ kính thuốc; cơ sở dịch vụ làm răng giả; bệnh xá; y tế cơ quan, đơn vị, tổ chức); cơ sở y tế dự phòng; cơ sở đào tạo và cơ sở nghiên cứu có thực hiện các xét nghiệm về y học.
Phân định, phân loại CTNH Phân định chất thải y tế là một khâu rất quan trọng trong việc quản lý và xử lý chất thải. Nếu hoạt động phân loại ngay từ đầu được tiến hành tốt thì những khâu sau sẽ đạt hiệu quả cao, hạn chế sự ảnh hưởng tới sức khỏe con người và môi trường xung quanh. Theo thông tư liên tịch quy định về quản lý chất thải y tế số 58/2015/TTLT- BYT-BTNMT của bộ y tế và bộ tài nguyên và môi trường ban hành ngày 31/12/ 2015. Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hóa học, sinh học và tính chất nguy hại, chất thải trong các cơ sở y tế được phân thành các nhóm sau.
* Chất thải lây nhiễm bao gồm: - Chất thải lây nhiễm sắc nhọn là chất thải lây nhiễm có thể gây ra các vết cắt hoặc xuyên thủng bao gồm: kim tiêm; bơm liền kim tiêm; đầu sắc nhọn của dây truyền; kim chọc dò; kim châm cứu; lưỡi dao mổ; đinh, cưa dùng trong phẫu thuật và các vật sắc nhọn khác; - Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn bao gồm: Chất thải thấm, dính, chứa máu hoặc dịch sinh học của cơ thể; các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly; - Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao bao gồm: Mẫu bệnh phẩm, dụng cụ đựng, dính mẫu bệnh phẩm, chất thải dính mẫu bệnh phẩm phát sinh từ các phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III trở lên theo quy định tại Nghị định số 92/2010/NĐ-CP ngày 30 tháng 8 năm 2010 của Chính phủ quy định chi 5 tiết thi hành Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm về bảo đảm an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm; - Chất thải giải phẫu bao gồm: Mô, bộ phận cơ thể người thải bỏ và xác động vật thí nghiệm. * Chất thải nguy hại không lây nhiễm bao gồm: - Hóa chất thải bỏ bao gồm hoặc có các thành phần nguy hại; - Dược phẩm thải bỏ thuộc nhóm gây độc tế bào hoặc có cảnh báo nguy hại từ nhà sản xuất; - Thiết bị y tế bị vỡ, hỏng, đã qua sử dụng thải bỏ có chứa thủy ngân và các kim loại nặng; - Chất hàn răng amalgam thải bỏ; - Chất thải nguy hại khác theo quy định tại Thông tư số 36/2015/TT- BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về quản lý chất thải nguy hại. * Chất thải y tế thông thường bao gồm: - Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trong sinh hoạt thường ngày của con người và chất thải ngoại cảnh trong cơ sở y tế; - Chất thải rắn thông thường phát sinh từ cơ sở y tế không thuộc Danh mục chất thải y tế nguy hại hoặc thuộc Danh mục chất thải y tế nguy hại quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều này nhưng có yếu tố nguy hại dưới ngưỡng chất thải nguy hại; - Sản phẩm thải lỏng không nguy hại. Ảnh hưởng của chất thải rắn tới môi trường và sức khỏa con người 2.
Đối với môi trường Khi chất thải y tế không được xử lý đúng cách (chôn lấp, thiêu đốt không đúng tiêu chuẩn, quy định) thì sẽ dẫn đến ô hiễm môi trường đất, nước và 6 không khí và sự ô nhiễm này sẽ ảnh hưởng trực tiếp hoặc dán tiếp đến con người, hệ sinh thái. * Ảnh hưởng tới môi trường đất và nước Trong rác thải y tế sinh ra từ các hoạt động chuyên môn, thường chứa các mầm bệnh, các loại vi khuẩn, ký sinh trùng,…; nếu không được xử lý đúng quy định thì khả năng phát tán vào môi trường là rất cao, các mầm bệnh này có khả năng tồn lưu lâu trong môi trường đất, sau đó sẽ xâm nhập trực tiếp vào cơ thể con người qua da, hô hấp hay ăn uống rồi gây bệnh hoặc xâm nhập vào môi trường nước gây ô nhiễm cho môi trường nước, bao gồm cả nguồn nước mặt và nguồn nước ngầm, và sẽ tiếp tục gây bệnh cho con người. * Ảnh hưởng tới môi trường không khí Không chỉ ảnh hưởng tới môi trường đất, nước, chất thải y tế còn tác động đến môi trường không khí. Chúng gây ra mùi hôi thối nếu chất thải y tế được lưu giữ không đúng theo quy định, hay lưu giữ quá lâu.
Bên cạch đó bụi khói sinh ra do việc đốt rác bằng các lò đốt thủ công, bao gồm các khí đọc như đioxin, CO, … sẽ gây ô nhiễm tới môi trường không khí (Bộ Tài nguyên Môi trường, 2009) [3]. Đối với sức khỏe con người Trong rác thải bệnh viện có nhiều chất nguy hiểm có nguy cơ lây nhiễm, truyền bệnh và độc hại, … Ở nước ta do có khí nóng ẩm nên khả năng phát sinh ra những ổ dịch bệnh lại càng cực kỳ nguy hiểm hơn.