Luận văn thạc sĩ đánh giá phương pháp giao rừng thí điểm trên đất lâm nghiệp được giao của dự án 3pad tại xã quang phong huyện na rì tỉnh bắc kạn

Bài viết đánh giá phương pháp giao rừng thí điểm trên đất lâm nghiệp thuộc dự án 3PAD tại xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.

• Tác giả: Hoàng Xuân Vinh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thu Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Phương Pháp Giao Rừng Thí Điểm Trên Đất Lâm Nghiệp Tại Xã Quang Phong, Na Rì, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Trong học tập và khoa học nghiên cứu
• 1.3.2. Trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2. Cơ sở pháp lý của vấn đề nghiên cứu
• 2.3. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp tiến hành
• 3.4.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.4.2. Phương pháp ngoại nghiệp
• 3.4.2.1. Tham khảo, kế thừa các tài liệu có liên quan
• 3.4.2.2. Điều tra ngoại nghiệp cùng với tổ công tác và người dân trực tiếp tham gia vào tiến trình giao rừng
• 3.4.2.3. Điều tra ô tiêu chuẩn
• 3.4.3. Phương pháp nội nghiệp
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Đánh giá tình hình quản lý, sử dụng rừng và đất lâm nghiệp của xã Quang Phong
• 4.1.1. Thực trạng sử dụng rừng và đất lâm nghiệp của xã Quang Phong
• 4.1.2. Phân tích thực trạng tình hình sử dụng rừng của xã
• 4.2. Đánh giá tiến trình và của phương pháp giao rừng thí điểm có sự tham gia của người dân trên đất lâm nghiệp được giao
• 4.2.1. Đánh giá kết quả của giao rừng có sự tham gia tại thôn Nà Đán và Nà Buốc xã Quang Phong
• 4.2.1.1. Kết quả đo giao thực địa ở các thôn điểm
• 4.2.1.2. Kết quả giao rừng có sự tham gia của người dân tại thôn Nà Buốc
• 4.2.1.3. Kết quả giao rừng có sự tham gia của người dân tại thôn Nà Đán
• 4.2.2. Tác động của kết quả giao rừng có sự tham gia của người dân
• 4.2.3. Đánh giá về thuận lợi và khó khăn còn gặp phải trong tiến trình giao rừng
• 4.2.4. Đề xuất một số giải pháp thực hiện việc giao rừng có sự tham gia của người dân
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phương pháp giao rừng thí điểm

Phương pháp giao rừng thí điểm tại xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của chính sách giao đất lâm nghiệp. Mục tiêu chính là nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp và tăng thu nhập cho người dân. Việc giao rừng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng. Theo nghiên cứu, việc giao rừng thí điểm đã tạo ra một mô hình quản lý rừng bền vững, giúp người dân tham gia vào quá trình quản lý và bảo vệ rừng. Điều này không chỉ nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho họ. Như một chuyên gia đã nhận định, "Việc giao rừng có sự tham gia của người dân là một bước tiến quan trọng trong việc quản lý tài nguyên rừng một cách bền vững."

1.1. Tình hình thực hiện giao rừng tại xã Quang Phong

Tại xã Quang Phong, việc thực hiện giao rừng thí điểm đã gặp nhiều thuận lợi và khó khăn. Một trong những thuận lợi lớn là sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như thiếu thông tin và kiến thức về quản lý rừng cho người dân. Theo báo cáo, "Nhiều hộ gia đình chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc quản lý rừng được giao." Điều này dẫn đến tình trạng quản lý rừng chưa hiệu quả. Để khắc phục, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về quản lý rừng và bảo vệ rừng.

II. Đánh giá hiệu quả của phương pháp giao rừng

Đánh giá hiệu quả của phương pháp giao rừng thí điểm cho thấy nhiều kết quả tích cực. Việc giao rừng đã giúp tăng cường sự tham gia của người dân vào quản lý tài nguyên rừng. Theo số liệu thống kê, thu nhập từ rừng của các hộ gia đình đã tăng lên đáng kể. Một nghiên cứu chỉ ra rằng, "Thu nhập từ rừng đã tăng từ 30% đến 50% so với trước khi giao rừng." Điều này không chỉ cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, vẫn cần có những chính sách hỗ trợ lâu dài để duy trì và phát triển mô hình này.

2.1. Tác động kinh tế và xã hội

Tác động kinh tế từ việc giao rừng là rất rõ ràng. Người dân không chỉ có thêm nguồn thu nhập mà còn có cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế khác liên quan đến rừng. Việc quản lý rừng hiệu quả đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Theo một báo cáo, "Việc giao rừng đã tạo ra khoảng 200 việc làm mới cho người dân trong khu vực." Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của xã. Tuy nhiên, cần có sự hỗ trợ từ chính sách để đảm bảo rằng lợi ích từ rừng được phân chia công bằng và hợp lý.

III. Đề xuất giải pháp cải thiện phương pháp giao rừng

Để nâng cao hiệu quả của phương pháp giao rừng thí điểm, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo cho người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong việc quản lý rừng. Thứ hai, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc xây dựng các mô hình quản lý rừng hiệu quả. Một chuyên gia đã nhấn mạnh, "Chỉ khi người dân hiểu rõ quyền lợi của mình, họ mới thực sự tham gia vào việc bảo vệ và phát triển rừng." Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình tham gia vào giao rừng.

3.1. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định đến thành công của phương pháp giao rừng. Cần xây dựng các cơ chế để người dân có thể tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến quản lý rừng. Theo một nghiên cứu, "Khi người dân được tham gia vào quá trình ra quyết định, họ sẽ có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ tài nguyên rừng." Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý rừng mà còn tạo ra sự gắn kết giữa người dân và tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chính sách giao đất giao rừng tại Việt Nam đã được triển khai từ năm 1994 nhằm xác lập quyền hưởng lợi, ổn định đời sống nhân dân vùng trung du, miền núi và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng bền vững. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương, tiến độ giao rừng còn chậm; công tác giao rừng chưa được gắn liền đồng bộ với giao đất lâm nghiệp. Tình trạng nhiều diện tích rừng thiếu chủ quản lý thực sự đã dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm, tranh chấp đất đai phức tạp, trong khi đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu tư liệu sản xuất để tham gia nghề rừng.

Khóa luận "Đánh giá phương pháp giao rừng thí điểm trên đất lâm nghiệp được giao của dự án 3PAD tại xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn" được tác giả Hoàng Xuân Vinh thực hiện năm 2014 nhằm nghiên cứu quy trình thực địa và hiệu quả của mô hình giao rừng có sự tham gia của người dân thuộc khuôn khổ Dự án Quan hệ đối tác vì người nghèo trong phát triển (3PAD).

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Đánh giá phương pháp giao rừng có sự tham gia của người dân cùng những tác động, hiệu quả của chính sách giao rừng trên địa bàn xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và tăng thu nhập từ tài nguyên rừng.
• Mục tiêu nghiên cứu: Đưa ra phương pháp giao rừng hoàn thiện, nâng cao tính khả thi cho công tác giao đất gắn liền với giao rừng ở cấp cơ sở.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu:
  1. Các bước thực hiện phương pháp giao rừng thí điểm có sự tham gia của người dân tại xã Quang Phong.
  2. Tính hiệu quả và các tác động của chính sách giao rừng đối với các mặt kinh tế, xã hội, môi trường và công tác quản lý tại địa phương.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại địa bàn xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, tập trung vào hai thôn điểm thực hiện thí điểm là thôn Nà Buốc và thôn Nà Đán.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra thực địa, thu thập và xử lý số liệu được tiến hành từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2014.

---

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khung pháp lý và tài liệu quy chuẩn

Đề tài dựa trên hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật bao gồm:

• Luật Đất đai năm 2003 và Luật Đất đai số 45/2013/QH13;
• Luật Bảo vệ và Phát triển rừng số 29/2004/QH11 ngày 03/12/2004;
• Nghị định số 01/CP (1995), Nghị định số 02/CP (1994), Nghị định số 163/1999/NĐ-CP về giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp;
• Nghị định số 23/2006/NĐ-CP ngày 03/3/2006 hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ và Phát triển rừng;
• Quyết định số 178/2001/QĐ-TTg và Thông tư liên tịch số 80/2003/TTLT/BNN-BTC về quyền hưởng lợi và nghĩa vụ của hộ gia đình, cá nhân nhận rừng và đất lâm nghiệp;
• Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ban hành Quy chế quản lý rừng;
• Thông tư số 38/2007/TT-BNN hướng dẫn trình tự, thủ tục giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi rừng;
• Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT quy định về tiêu chí xác định và phân loại rừng;
• Sổ tay hướng dẫn Quy hoạch sử dụng đất và giao đất lâm nghiệp có sự tham gia áp dụng cho xã Quang Phong thuộc vùng dự án 3PAD tỉnh Bắc Kạn (tháng 10/2013);
• Các bản đồ địa giới hành chính 364, bản đồ giải thửa, bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2010 tỷ lệ 1:10.000 của xã Quang Phong.

Phương pháp tiếp cận và điều tra thực địa

1. Phương pháp tiếp cận có sự tham gia (PRA):
   • Sử dụng các công cụ đánh giá nhanh nông thôn: họp thôn, thảo luận nhóm, phỏng vấn bán cấu trúc hộ gia đình.
   • Ứng dụng sơ đồ VENN nhằm phân tích vai trò, tầm quan trọng và mức độ tác động của các tổ chức, đoàn thể, chính quyền đối với công tác giao rừng.
2. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp:
   • Kế thừa số liệu lưu trữ từ báo cáo kinh tế - xã hội xã Quang Phong và dự án 3PAD.
   • Khảo sát thực địa cùng Tổ công tác giao rừng xã và người dân theo quy trình kỹ thuật.
3. Kỹ thuật thiết lập ô tiêu chuẩn (OTC):
   • Đối với rừng tự nhiên: Thiết lập ô tiêu chuẩn hình chữ nhật diện tích $500\text{ m}^2$ ($25\text{ m} \times 20\text{ m}$). Trong mỗi OTC bố trí 5 ô dạng bản (ODB) gồm 4 ô góc kích thước $5\text{ m} \times 5\text{ m}$ ($25\text{ m}^2$) và 1 ô trung tâm kích thước $4\text{ m} \times 4\text{ m}$ ($16\text{ m}^2$) để điều tra tầng cây tái sinh, cây bụi, thảm tươi, tre nứa.
   • Đối với rừng trồng: Lập ô tiêu chuẩn hình tròn diện tích $100\text{ m}^2$ (bán kính $R = 5{,}64\text{ m}$).
   • Chỉ tiêu đo đếm: Đo đường kính ngang ngực ($D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$) bằng thước dây; đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) bằng máy đo cao Blum-Leiss; đánh giá phẩm chất cây theo 3 cấp (A: tốt, B: trung bình, C: xấu).

Phương pháp nội nghiệp và tính toán trữ lượng

• Tiết diện ngang thân cây ($G$): $$G = \frac{\pi \cdot D_{1.3}^2}{4}$$
• Thể tích thân cây đứng ($V$): $$V = \frac{\pi \cdot D_{1.3}^2}{4} \cdot H \cdot f$$ (Trong đó: $f = 0{,}45$ đối với rừng tự nhiên; $f = 0{,}50$ đối với rừng trồng).
• Trữ lượng lâm phần được tính bằng thể tích cây bình quân nhân với mật độ cây trong ô tiêu chuẩn rồi ngoại suy cho toàn bộ diện tích lô rừng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của công tác giao rừng gắn với giao đất lâm nghiệp trong bối cảnh miền núi phía Bắc. Xác định rõ mục tiêu, mục đích nghiên cứu, ý nghĩa lý luận khoa học và giá trị ứng dụng thực tiễn trong công tác quản lý tài nguyên rừng và chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

• Tổng quan quốc tế: Tổng hợp kinh nghiệm sở hữu rừng và lâm nghiệp xã hội từ Phần Lan (2/3 diện tích thuộc tư nhân, 430.000 chủ rừng), Philippines (chương trình ISFP 1980), Nhật Bản (rừng tư nhân chiếm 58,1%, 1.430 Hội chủ rừng), Thái Lan (thí điểm giao 200.000 ha cho cộng đồng), Ấn Độ (lâm nghiệp xã hội phân chia lợi ích lâm sản ngoài gỗ và gỗ).
• Tổng quan trong nước: Hệ thống hóa 3 giai đoạn quản lý và giao đất lâm nghiệp tại Việt Nam: Giai đoạn 1968–1986 (kế hoạch hóa tập trung, lâm trường quốc doanh và HTX, giao 4,4 triệu ha); Giai đoạn 1986–1994 (Chỉ thị 100, Nghị quyết 10, Luật BV&PTR 1991, Chương trình 327 khoán 1,6 triệu ha); Giai đoạn 1994 đến nay (Nghị định 02/CP, Nghị định 163/1999/NĐ-CP, cấp sổ lâm bạ và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất).
• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Quang Phong:
  • Tự nhiên: Diện tích 4.550,39 ha, địa hình đồi núi chiếm trên 90%, độ cao trung bình 300–800 m. Bốn nhóm đất chính: Đất phù sa ($P_y$), đất thung lũng ($D$), nhóm đất đỏ vàng ($F_v, F_l, F_p, F_q$). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trung bình 1.084 mm/năm, nhiệt độ bình quân $21{,}5^\circ\text{C}$.
  • Xã hội: Toàn xã có 389 hộ với 1.634 nhân khẩu, gồm 4 dân tộc chính (Tày, Nùng, Dao, Kinh). Tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp chiếm 94,3% (1.102 người). Tỷ lệ hộ nghèo năm 2011 là 63,8%, thu nhập bình quân 8 triệu đồng/người/năm.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp tiến hành

Xác định cụ thể đối tượng, không gian, thời gian nghiên cứu; mô tả chi tiết phương pháp tiếp cận PRA và công cụ sơ đồ VENN; quy định kỹ thuật lập ô tiêu chuẩn điều tra rừng tự nhiên ($500\text{ m}^2$) và rừng trồng ($100\text{ m}^2$); hệ thống các công thức toán học tính tiết diện ngang và thể tích trữ lượng gỗ đứng.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

• Thực trạng đất lâm nghiệp xã Quang Phong: Năm 2012, diện tích đất lâm nghiệp đạt 3.740,59 ha (82,20% diện tích tự nhiên), vượt chỉ tiêu quy hoạch (đạt 105,16%). Trong đó, đất rừng sản xuất là 2.716,62 ha (đạt 108,13% quy hoạch); đất rừng phòng hộ là 1.023,97 ha (đạt 98,02% quy hoạch). Độ che phủ rừng đạt 68%.
• Quy trình 7 bước giao rừng thí điểm có sự tham gia:
  • Bước 1 - Chuẩn bị: Thành lập Ban chỉ đạo huyện Na Rì và Tổ công tác xã Quang Phong (gồm Chủ tịch/PCT UBND xã, Địa chính, Kiểm lâm, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Tư pháp, Công an, Ban 3PAD và Trưởng thôn).
  • Bước 2 - Họp dân lần 1: Triển khai mục đích, quyền lợi và nghĩa vụ của việc nhận rừng.
  • Bước 3 - PRA theo chủ đề quản lý rừng: Thu thập thông tin kinh tế - xã hội, xác định nguyện vọng giao rừng theo quy mô hộ gia đình.
  • Bước 4 - Điều tra tài nguyên rừng: Phối hợp cùng người dân khoanh vẽ, đo đếm ô tiêu chuẩn trên thực địa.
  • Bước 5 - Thống nhất giải pháp và đo giao thực địa: Họp dân lần 2, sử dụng bản đồ và máy định vị GPS, thước dây xác định ranh giới lô thửa.
  • Bước 6 - Hoàn thiện hồ sơ giao rừng: Lập hồ sơ kỹ thuật, biên bản bàn giao, danh sách các chủ hộ.
  • Bước 7 - Thẩm định, phê duyệt và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng rừng: Thực hiện quy trình thẩm định liên ngành cấp huyện.
• Kết quả đo giao tại 2 thôn điểm (Nà Buốc và Nà Đán): Tổng diện tích rừng đã giao là 823.745 $\text{m}^2$ cho 39 hộ gia đình với 72 thửa rừng.
• Đánh giá tác động: Phân tích 4 nhóm tác động gồm kinh tế (tạo tài sản thế chấp, hưởng lợi chi trả dịch vụ môi trường rừng, khai thác lâm sản), xã hội (nâng cao ý thức làm chủ, giảm nghèo, tạo việc làm), môi trường (tăng độ che phủ, chống xói mòn) và quản lý (giảm thiểu tranh chấp, hỗ trợ chính quyền kiểm soát tài nguyên).
• Thuận lợi và khó khăn: Đánh giá các rào cản về năng lực tiếp cận thiết bị đo đạc của người dân, tính chất manh mún của đất rừng và những vướng mắc phát sinh từ việc triển khai mô hình mẫu.

Phần 5: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu, chỉ rõ các điểm tồn tại về thời gian khảo sát thực địa và đề xuất các giải pháp kỹ thuật, cơ chế chính sách nhằm nhân rộng mô hình giao rừng có sự tham gia trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả đo giao thực địa tại hai thôn thí điểm

Số liệu đo đạc, kiểm kê tài nguyên rừng thực tế tại hai thôn Nà Buốc và Nà Đán trong năm 2014 thuộc Dự án 3PAD được tổng hợp qua bảng sau:

Chỉ tiêu thống kê	Thôn Nà Buốc	Thôn Nà Đán	Tổng cộng / Bình quân
Số hộ nhận rừng	17 hộ	22 hộ	39 hộ
Số thửa rừng đã giao	32 thửa	40 thửa	72 thửa
Tổng diện tích giao ($\text{m}^2$)	357.867	465.878	823.745
- Diện tích rừng tự nhiên ($\text{m}^2$)	220.900	382.573	603.473
- Diện tích rừng trồng ($\text{m}^2$)	136.967	83.305	220.272
Tổng trữ lượng rừng tự nhiên ($\text{m}^3$)	1.862,24	2.054,44	3.916,68
Trữ lượng bình quân rừng tự nhiên ($\text{m}^3/\text{ha}$)	84,302	53,701	64,903 (Rừng nghèo)
Tổng trữ lượng rừng trồng ($\text{m}^3$)	1.131,54	837,21	1.968,75
Trữ lượng bình quân rừng trồng ($\text{m}^3/\text{ha}$)	82,610	100,499	89,378 (Rừng non)
Trạng thái rừng chủ yếu	IIb, Mỡ-II, Vầu+Gỗ	IIa, IIb, IIIa1, Mỡ-II	—

Đánh giá trữ lượng theo quy định: Căn cứ Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT, toàn bộ diện tích rừng tự nhiên tại hai thôn thuộc trạng thái rừng nghèo (trữ lượng Nà Buốc đạt $84{,}302\text{ m}^3/\text{ha}$, Nà Đán đạt $53{,}701\text{ m}^3/\text{ha}$). Trữ lượng rừng tự nhiên tại thôn Nà Buốc cao hơn Nà Đán là $30{,}601\text{ m}^3/\text{ha}$. Đối với rừng trồng, cây trồng chủ yếu là cây Mỡ và Keo ở giai đoạn rừng non; trữ lượng rừng trồng tại thôn Nà Đán ($100{,}499\text{ m}^3/\text{ha}$) cao hơn thôn Nà Buốc ($82{,}610\text{ m}^3/\text{ha}$) là $17{,}889\text{ m}^3/\text{ha}$.

Các giải pháp và đóng góp của nghiên cứu

• Đóng góp về phương pháp: Khóa luận chứng minh việc kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (PRA) với kỹ thuật đo vẽ lâm nghiệp thực địa (GPS, ô tiêu chuẩn $500\text{ m}^2$ và $100\text{ m}^2$) giúp giảm thiểu tối đa tranh chấp ranh giới giữa các hộ dân, tăng tính minh bạch và độ chính xác của hồ sơ địa chính.
• Giải pháp tổ chức thực hiện: Xác lập cơ chế phối hợp liên ngành thông qua bảng phân công nhiệm vụ chi tiết giữa chính quyền xã, cán bộ chuyên trách địa chính, kiểm lâm và các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ).
• Giải pháp chính sách: Xác định trữ lượng gỗ thực tế của từng lô rừng được giao làm căn cứ pháp lý để thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi phát triển kinh tế đồi rừng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được chỉ ra trong khóa luận

1. Rào cản tiếp cận kỹ thuật: Mô hình thí điểm ban đầu nên các bên liên quan chưa nắm sâu toàn bộ các bước kỹ thuật; người dân địa phương gặp khó khăn trong việc sử dụng máy định vị vệ tinh GPS và các thiết bị đo đạc lâm sinh hiện đại.
2. Sai số do điều kiện địa hình: Cấu trúc tán rừng tự nhiên phức tạp và địa hình đồi núi dốc đứng dẫn đến việc đo chiều cao cây rừng ($H_{vn}, H_{dc}$) gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng nhất định đến độ chính xác tuyệt đối của việc tính toán thể tích.
3. Tính manh mún của đất lâm nghiệp: Diện tích canh tác và trồng rừng của các hộ gia đình phân tán, diện tích nhỏ lẻ gây kéo dài thời gian khoanh vẽ, phân chia lô rừng và xác định trạng thái thực địa.
4. Giới hạn thời gian: Đề tài chỉ thực hiện trong 5 tháng (từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2014), chưa theo dõi và đánh giá được toàn bộ giai đoạn sau thẩm định, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng rừng (Bước 7) cũng như những biến động kinh tế - xã hội lâu dài của các chủ hộ nhận rừng.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế và mức độ biến động tài nguyên rừng của các hộ dân sau khi được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng rừng chính thức.
• Nghiên cứu hoàn thiện quy trình rút gọn và bộ công cụ tập huấn kỹ thuật đơn giản hóa nhằm nhân rộng phương pháp giao rừng có sự tham gia cho toàn bộ 14 thôn còn lại của xã Quang Phong và các xã lân cận trong huyện Na Rì.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Quản lý đất đai và Phát triển nông thôn.
  • Cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp, công chức địa chính - nông nghiệp cấp xã, cán bộ kiểm lâm địa bàn và các ban quản lý dự án tài trợ phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số (như IFAD, 3PAD).
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình thực hiện chi tiết 7 bước giao rừng có sự tham gia của người dân cấp cơ sở.
  • Phương pháp và kỹ thuật thiết lập ô tiêu chuẩn điều tra nhanh tài nguyên rừng tự nhiên và rừng trồng.
  • Mẫu biểu tổ chức và cơ chế phân công trách nhiệm liên ngành trong Tổ công tác giao rừng cấp xã (Bảng 4.1 trong tài liệu).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy trình giao rừng thí điểm của Dự án 3PAD tại xã Quang Phong gồm những bước nào?

Quy trình giao rừng gồm 7 bước:

• Bước 1: Công tác chuẩn bị (thành lập Ban chỉ đạo huyện và Tổ công tác xã, tập huấn kỹ thuật);
• Bước 2: Thống nhất triển khai giao rừng ở thôn (họp dân lần 1);
• Bước 3: Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) theo chủ đề quản lý rừng;
• Bước 4: Điều tra tài nguyên rừng có sự tham gia của người dân (lập ô tiêu chuẩn, đo đếm lâm sinh);
• Bước 5: Thống nhất giải pháp giao rừng và tiến hành giao rừng tại thực địa (họp dân lần 2, đo ranh giới bằng GPS);
• Bước 6: Hoàn thiện hồ sơ giao rừng;
• Bước 7: Thẩm định hồ sơ giao rừng, phê duyệt và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng rừng.

2. Kỹ thuật lập ô tiêu chuẩn để điều tra tài nguyên rừng trong đề tài được quy định như thế nào?

• Đối với rừng tự nhiên: Lập ô tiêu chuẩn hình chữ nhật diện tích $500\text{ m}^2$ ($25\text{ m} \times 20\text{ m}$). Trong mỗi ô bố trí 5 ô dạng bản gồm 4 ô góc ($5\text{ m} \times 5\text{ m}$) và 1 ô giữa ($4\text{ m} \times 4\text{ m}$) để điều tra cây bụi, thảm tươi và cây tái sinh. Điều tra toàn bộ cây gỗ có $D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$.
• Đối với rừng trồng: Lập ô tiêu chuẩn hình tròn diện tích $100\text{ m}^2$ với bán kính $R = 5{,}64\text{ m}$.

3. Công thức tính toán tiết diện ngang và trữ lượng cây rừng được áp dụng trong khóa luận là gì?

• Công thức tiết diện ngang: $G = \frac{\pi \cdot D^2}{4}$ (với $\pi = 3{,}14$, $D$ là đường kính ngang ngực tại vị trí 1,3 m).
• Công thức thể tích thân cây đứng: $V = \frac{\pi \cdot D^2}{4} \cdot H \cdot f$ (với $H$ là chiều cao thân cây; hình số $f = 0{,}45$ đối với rừng tự nhiên và $f = 0{,}50$ đối với rừng trồng).

4. Kết quả giao rừng cụ thể tại hai thôn điểm Nà Buốc và Nà Đán đạt được như thế nào?

Dự án 3PAD đã thực hiện đo giao tổng cộng $823.745\text{ m}^2$ rừng trên đất lâm nghiệp cho 39 hộ gia đình với 72 thửa:

• Thôn Nà Buốc: Giao $357.867\text{ m}^2$ (gồm $220.900\text{ m}^2$ rừng tự nhiên và $136.967\text{ m}^2$ rừng trồng) cho 17 hộ với 32 thửa. Trữ lượng bình quân rừng tự nhiên là $84{,}302\text{ m}^3/\text{ha}$, rừng trồng là $82{,}610\text{ m}^3/\text{ha}$.
• Thôn Nà Đán: Giao $465.878\text{ m}^2$ (gồm $382.573\text{ m}^2$ rừng tự nhiên và $83.305\text{ m}^2$ rừng trồng) cho 22 hộ với 40 thửa. Trữ lượng bình quân rừng tự nhiên là $53{,}701\text{ m}^3/\text{ha}$, rừng trồng là $100{,}499\text{ m}^3/\text{ha}$.

5. Vai trò của Hội Phụ nữ và Hội Nông dân trong Tổ công tác giao rừng xã Quang Phong được quy định ra sao?

Theo Bảng phân công trách nhiệm của xã:

• Hội Nông dân: Hỗ trợ hướng dẫn cho nông dân và cung cấp thông tin cho Tổ công tác giao rừng về các vấn đề liên quan đến kỹ thuật và sản xuất lâm nghiệp.
• Hội Phụ nữ: Đảm bảo sự tham gia đầy đủ, bình đẳng của phụ nữ và các hộ nghèo trong các cuộc họp thôn và các hoạt động về quy hoạch, sử dụng rừng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Xuân Vinh đã phản ánh hệ thống tiến trình thí điểm giao rừng có sự tham gia của người dân tại xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn thông qua nguồn dữ liệu điều tra thực tế từ Dự án 3PAD. Đề tài đã phân tích thực trạng đất lâm nghiệp địa phương, lượng hóa chi tiết $823.745\text{ m}^2$ diện tích và trữ lượng rừng đo giao cho 39 hộ gia đình tại hai thôn Nà Buốc và Nà Đán. Kết quả nghiên cứu khẳng định phương pháp tiếp cận có sự tham gia (PRA) kết hợp công nghệ định vị GPS và điều tra ô tiêu chuẩn là giải pháp kỹ thuật phù hợp, góp phần hạn chế tranh chấp đất đai và nâng cao hiệu quả quản lý rừng bền vững ở cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là thảm thực vật của những cây thân gỗ trên bề mặt trái đất, giữ vai trò to lớn đối với con người của chúng ta như: cung cấp nguồn gỗ củi, điều hoà khí hậu, tạo ra oxy, điều hoà nước, nơi cư trú của động vật và lưu trữ các nguồn gen quí hiếm. Ngoài ra, rừng còn là nơi du lịch, nghỉ ngơi, cung cấp dược liệu cho con người. Cùng với sự tiến bộ và phát triển của xã hội vai trò của rừng cũng ngày càng được nâng cao đòi hỏi phải được quản lý sử dụng một cách bền vững. Nhận thức được sự quan trọng của rừng, kể từ năm 1994, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản luật hướng dẫn thực hiện chính sách giao đất giao rừng và quyền hưởng lợi của người nhận đất nhận rừng.

Giao đất khoán rừng và thực hiện cơ chế hưởng lợi là những vấn đề quan trọng đang được xã hội quan tâm. Đây là những vấn đề vừa mang ý nghĩa kinh tế, ý nghĩa xã hội và có tính lâu dài. Việc thực hiện chính sách giao đất giao rừng và quyền hưởng lợi đã có những tác động lớn trực tiếp đến đời sống của người dân, chủ yếu là người dân vùng trung du, miền núi. Năm qua nhà nước đã có chủ trương về giao đất, giao rừng cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân để và quản lý bảo vệ và sản xuất, nhưng thực tế triển khai còn chậm.

Việc giao rừng có sự tham gia của người dân đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo quyền sử dụng đất lâm nghiệp và sử dụng tài nguyên rừng của người dân nhằm nâng cao điều kiện sống và cải thiện công tác bảo vệ và quản lý tài nguyên thiên nhiên của họ. Tuy nhiên việc giao rừng chưa gắn liền với giao đất lâm nghiệp, nhiều khu rừng chưa có chủ quản lý thực sự trong khi ở nhiều nơi người dân miền núi vẫn thiếu đất sản xuất không có điều kiện tham gia vào sản xuất nghề rừng phát triển kinh tế, dẫn đến tình trạng tranh chấp đất đai, xâm lấn đất rừng, gây nhiều khó n 2 khăn phức tạp trong công tác quản lý đất đai và tài nguyên rừng. Để góp phần thực hiện tốt công tác giao rừng nhằm phát huy sức mạnh của ngành Lâm nghiệp miền núi, tăng thu nhập cho người dân đặc biệt là dân tộc vùng sâu vùng xa có đời sống khó khăn, góp phần thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng thì việc đi tìm hiểu sâu các giải pháp hữu hiệu thúc đẩy nhanh tiến trình thực hiện công tác giao rừng là hết sức cần thiết. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá phương pháp giao rừng thí điểm trên đất lâm nghiệp được giao của dự án 3PAD tại xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn”.

Mục đích nghiên cứu - Đánh giá phương pháp giao rừng có sự tham gia của người dân và tác động, hiệu quả của chính sách giao rừng có sự tham gia của người dân tại xã Quang Phong, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và tăng thu nhập từ rừng. Mục tiêu nghiên cứu - Nhằm đưa ra một phương phương pháp giao rừng hoàn thiện nhất cho công tác giao rừng. Ý nghĩa của đề tài 1. Trong học tập và khoa học nghiên cứu - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên phần nào củng cố và hệ thống lại những kiến thức đã học, nâng cao năng lực cho bản thân, tạo cho mình tác phong làm việc nghiêm túc, có khả năng giải quyết tốt các vấn đề, tình huống nhất là khi tiếp cận với các đối tượng nghiên cứu.

- Tạo tiền đề vững chắc cho công việc của sinh viên sau khi ra trường. Tạo cơ hội cho sinh viên vận dụng tính sáng tạo của bản thân vào cuộc sống sau này. Trong thực tiễn sản xuất - Giao rừng đóng vai trò rất quan trọng trong đảm bảo quyền sử dụng đất lâm nghiệp và sử dụng tài nguyên rừng, góp phần làm tăng thu nhập và n 3 đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân tại địa bàn, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế chung cho khu vực. - Giao rừng có sự tham gia tạo sự ổn định về mặt pháp lý cho việc quản lý của nhà nước đối với tài nguyên rừng là công cụ hữu hiệu giúp cho Nhà nước nắm chắc quỹ rừng và xây dựng chính sách sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên rừng có hiệu quả.

- Làm cơ sở cho việc giao rừng, cho thuê rừng đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội và môi trường. - Nâng cao ý thức trách nhiệm của các tổ chức, các nhân, hộ gia đình trong việc sử dụng và quản lý rừng có hiệu quả. - Thông qua việc xác định trữ lượng và tài nguyên đa dạng sinh học trên diện tích rừng được giao (tài sản trên đất lâm nghiệp) làm cơ sở cho việc thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.

Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu về chính sách giao đất giao rừng, đối tượng hưởng lợi của các chính sách liên quan trong quản lý và sử dụng tài nguyên rừng trên thế giới được đặc biệt quan tâm, nhất là đối với các nước đang phát triển. Ở Phần Lan, sở hữu tư nhân về rừng và đất rừng mang tính truyền thống, có tới 2/3 diện tích rừng và đất rừng thuộc sở hữu của tư nhân và có khoảng 430.000 chủ rừng, bình quân mỗi chủ rừng sở hữu 33 ha (FAO, 1976) [4]. Ở Philippin, chính sách lâm nghiệp xã hội “Institutional Social Forestry Program” (ISFP) năm 1980 của chính phủ nhằm dân chủ hóa việc sử dụng đất rừng công cộng và khuyến khích việc phân chia một cách hợp lý các lợi ích từ rừng, chương trình này nhằm tạo điều kiện phát triển kinh tế xã hội cho cộng đồng người dân sống phụ thuộc vào đất rừng thông qua đó bảo vệ và phát triển tốt tài nguyên rừng.

Ở Nhật Bản, có 2 hình thức sở hữu đất lâm nghiệp đó là sở hữu nhà nước và sở hữu công cộng và tư nhân gồm: - Nhà nước sở hữu 7,84 triệu ha chiếm 31,2% rừng và đất rừng của cả nước, những diện tích rừng và đất rừng này chủ yếu ở những nơi xa xôi hẻo lánh, địa hình hiểm trở,… thuộc quyền quản lý của Cục Lâm nghiệp - Bộ Nông lâm thủy sản. - Các tổ chức chính quyền địa phương sở hữu trên 2,7 triệu ha chiếm 10,74%. Các công ty tư nhân và các hộ gia đình sở hữu 14,6 triệu ha, chiếm 58,1%. Có tới 88% chủ rừng là các hộ tư nhân, trong đó phần lớn các chủ rừng sở hữu dưới 5 ha đất lâm nghiệp nên các chủ rừng này liên kết với nhau thành các hội.

Hiện nay, ở Nhật Bản có khoảng 1.430 Hội các chủ rừng với 1. - Chính phủ có chương trình trợ cấp nhằm hỗ trợ cho các hoạt động lâm sinh, xây dựng đường lâm nghiệp thông qua Hội các chủ rừng, ngoài ra các chủ rừng còn được ưu tiên vay vốn để sản xuất kinh doanh với lãi xuất thấp, đồng thời còn được giảm thuế đất lâm nghiệp (FAO, 1997) [12]. n 5 Những kinh nghiệm của một số nước khác như: Nam Triều Tiên, Thái Lan.đều có một xu hướng chung là cho phép một nhóm người ở địa phương có nhiều rừng quyền sử dụng các lợi ích từ rừng và quy định rõ trách nhiệm của họ tương xứng với lợi ích được hưởng, thông thường các nước thường chú ý tăng cường quyền sử dụng gỗ, củi, thức ăn gia súc cần thiết.để người dân tự cung tự cấp cho nhu cầu hằng ngày của họ, tạo điều kiện cho họ có thêm thu nhập từ rừng và điều kiện thuê nhân công địa phương đảm bảo quyền sử dụng đất canh tác, tăng cường sự hỗ trợ của chính phủ. Trong thế kỷ 20, nhất là những thập kỷ của cuối thế kỷ này, việc quản lý rừng và xây dựng chiến lược phát triển lâm nghiệp trên thế giới đã có nhiều chuyển biến, có thể tóm tắt những xu hướng chủ yếu trong quản lý rừng trong thời gian gần đây như sau: - Chuyển mục tiêu quản lý từ sử dụng rừng sản xuất gỗ chủ yếu sang thực hiện mục tiêu sử dụng rừng kết hợp cả ba lợi ích: kinh tế, sinh thái và xã hội.

Nhiều nước đã tuyên bố thực hiện, hoặc đã áp dụng nhiều biện pháp quản lý rừng theo hướng tăng cường bảo vệ rừng như: đình chỉ khai thác gỗ tự nhiên, nâng cao diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, các khu bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái, chú trọng nhiều hơn đến mục tiêu phát huy tác dụng sinh thái của rừng. - Phân cấp quản lý nhà nước về rừng và đất lâm nghiệp (phi tập trung hóa), xu hướng là chuyển giao dần trách nhiệm và quyền lực quản lý rừng từ các cấp trung ương xuống các cấp địa phương và cơ sở. - Xúc tiến giao đất giao rừng cho nhân dân và cộng đồng, giảm bớt can thiệp của nhà nước, thực hiện tư nhân hóa đất đai và các cơ sở kinh doanh lâm nghiệp, tạo điều kiên cho quản lý rừng năng động hơn đem lại nhiêu lợi nhuận hơn. - Thu hút sự tham gia của các nhóm dân cư được hưởng lợi trong quá trình xây dựng kế hoạch quản lý rừng, khuynh hướng chung là khi xây dựng kế hoạch quản lý rừng, chủ rừng cần quan tâm thu hút sự tham gia của các bên liên quan đến quyền lợi từ rừng.

- Khuyến khích sự tham gia của công đồng địa phương và công tác quản lý rừng, xu hướng là phát triển các hình thức tổ chức để thu hút công đồng địa phương và quản lý rừng như: liên kết quản lý rừng, phát tiển các chương trình lâm nghiệp cộng đồng, các công trình bảo tồn thiên nhiên theo làng. n 6 Ở Thái Lan, đang thí điểm giao rừng cho cộng đồng, đã giao được khoảng 200.000 ha ở gần các điểm dân cư, nhà nước trợ cấp tối đa cho mỗi hộ 50 rai và tối thiểu là 5 rai (1 rai = 1. Thái Lan dự kiến áp dụng một chính sách nông lâm nghiệp toàn diện, chú trọng tới các vấn đề xã hội, môi trường và người nghèo, lấy cộng đồng làm đơn vị cơ sở (FAO, 1976) [4]. Ở Ấn Độ, vào những năm 70 của thế kỷ 20, Ấn Độ đã phát triển lâm nghiệp xã hội (LNXH).

Năm 1986, nước này đã hoàn thành mục tiêu phát triển LNXH tại các bang khác nhau. Ấn Độ đã coi cộng đồng như một đối tác quản lý những vùng đất rừng của chính phủ.