ĐẶT VẤN ĐỀ Thực phẩm là một trong những nguồn cung cấp năng lượng, chất dinh dưỡng cần thiết để duy trì sự sống và phát triển cho con người. Tuy nhiên, thực phẩm là nguồn truyền bệnh nguy hiểm nếu như không c sự kiểm soát về chất lượng vệ sinh. Vì vậy, VSATTP giữ vị trí rất quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe, nâng cao đời sống, lợi ích của người dân. Hiện nay, VSATTP đang là mối quan tâm của các ngành, các cấp và toàn thể xã hội.
Ô nhiễm thực phẩm là lĩnh vực rộng, bao gồm yếu tố gây nhiễm VSV, chất tồn dư, yếu tố lý hóa và dị vật có hại (từ khâu chăn nuôi, vận chuyển giết mổ, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật), trong đ ô nhiễm do VSV xảy ra nhiều hơn và chiếm tỷ lệ lớn trong các vụ ngộ độc. Khi n i đến thực phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người thì thực phẩm có nguồn gốc từ động vật là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu trong mỗi bữa ăn của mọi gia đình. Tuy nhiên sản phẩm thịt bán ra thị trường hiện nay còn chưa kiểm soát được nguồn gốc, người bán tự ý giết mổ tại những nơi không đạt yêu cầu. Đây là những yếu tố quan trọng làm ô nhiễm sản phẩm động vật tiêu thụ trên thị trường.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, trong những năm gần đây công tác đảm bảo VSATTP đang là lĩnh vực được nhà nước, các cấp, các ngành và toàn xã hội đặc biệt quan tâm. Vì vậy Dự án LIFSAP (Dự án cạnh tranh ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm) đã được triển khai thực hiện. Mục tiêu của dự án nhằm tăng trưởng bền vững ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm trong sản phẩm động vật, tăng cường thể chế quản lý nhà nước về các hệ thống an toàn và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, tăng cường sản xuất các sản phẩm động vật chất lượng an toàn và giảm thiểu ô nhiễm môi trường nhằm tạo ra chuỗi sản phẩm an toàn từ trang trại đến bàn ăn g p phần cải thiện đời sống cho cộng đồng. Nâng cấp chợ thực phẩm tươi sống là một trong những nội dung thuộc Hợp phần A (hỗ trợ sản xuất chăn nuôi nông hộ và gắn kết thị trường) trong khuôn khổ dự án.
Mục đích của việc nâng cấp nhằm cải thiện điều kiện VSATTP cũng như xử lý và quản lý chất thải tại chợ, đồng thời nâng cao nhận thức cho cộng đồng trong vấn đề vệ sinh, bảo vệ sức khỏe người kinh doanh và người tiêu dùng. Để giám sát điều kiện VSATTP, dự án đã triển khai lấy mẫu tại các chợ phân tích các chỉ tiêu VSV. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xuất phát từ tình hình thực tế trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng ô nhiễm một số vi khuẩn trong thịt lợn bán tại chợ xây theo mô hình của Dự án LIFSAP trên địa bàn huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên” 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI - Thấy rõ thực trạng vệ sinh thú y và ô nhiễm một số vi khuẩn trong thịt lợn bán ở các chợ điểm của Dự án LIFSAP trên địa bàn huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.
- Đánh giá được mức độ VSATTP về chỉ tiêu VSV giữa các chợ truyền thống và chợ được xây dựng theo mô hình của Dự án LIFSAP. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. GIỚI THIỆU VỀ DỰ ÁN LIFSAP Tên dự án: Dự án Cạnh tranh ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm.
Tên tiếng Anh: Livestock Competitiveness and Food Safety Project (LIFSAP) Mã ngành dự án: P090723 Mã số Dự án: Cr.4649-Vn Tên nhà tài trợ: Ngân hàng Thế giới (WB) Cơ quan chủ quản: Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Địa chỉ liên lạc: Số 02, Ngọc Hà, Ba Đình, Hà Nội Đơn vị đề xuất dự án: Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn - Địa chỉ liên lạc: A10, số 2, Ngọc Hà, Ba Đình, Hà Nội - Số điện thoại/Fax: 048459671; 047330752 Chủ dự án: Ban quản lý các dự án nông nghiệp - Địa chỉ liên lạc: Tầng 9, tòa nhà Liên Cơ 02, số 16, Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội - Số điện thoại/Fax: 04.37920051 Chủ các dự án thành phần: Ban quản lý các dự án nông nghiệp và Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn của 12 tỉnh/thành phố thực hiện dự án. Thời gian thực hiện dự án: - Pha 1: 6 năm (từ năm 2010 - 2015); - Pha 2: 3 năm (từ năm 2016 - 2018). Địa điểm thực hiện dự án: Dự án được thực hiện trên địa bàn 12 tỉnh gồm: Hà Nội, Thái Bình, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng, Cao Bằng, Thanh Hoá, Nghệ An, thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Đồng Nai và Lâm Đồng. Trong năm đầu tiên, dự án sẽ được triển khai thử nghiệm trên địa bàn 4 tỉnh, thành phố gồm: Hà Nội, Thái Bình, thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai.
Sau khi tiến hành đánh giá, rút kinh nghiệm sẽ mở rộng ra các tỉnh còn lại. Tổng vốn dự kiến của dự án: * Tổng vốn dự án: 79,03 triệu USD. Trong đ : - Vốn ODA: 1.109,9 tỷ VNĐ, tương đương 65,26 triệu USD. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Vốn đối ứng: 57,8 tỷ VNĐ, tương đương 3,4 triệu USD.
- Vốn khác: 176,29 tỷ VNĐ, tương đương 10,37 triệu USD từ nguồn vốn của tư nhân. * Vốn của từng Hợp phần: - Hợp phần A: Hỗ trợ sản xuất chăn nuôi nông hộ và gắn kết thị trường: 66,03 triệu USD. - Hợp phần B: Tăng cường năng lực dịch vụ khuyến nông chăn nuôi và thú y trung ương: 4,3 triệu USD. - Hợp phần C: Quản lý dự án và giám sát đánh giá: 8,7 triệu USD.
Hình thức cung cấp ODA: Vốn vay IDA ưu đãi. Mục tiêu và kết quả chủ yếu của dự án - Mục tiêu: Nâng cao khả năng cạnh tranh của các hộ chăn nuôi thông qua nâng cao năng suất, chất lượng, an toàn thực phẩm và giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong chuỗi sản phẩm chăn nuôi theo hướng chăn nuôi sạch từ trang trại đến bàn ăn ở các tỉnh dự án. Mục tiêu này sẽ đạt được thông qua việc hỗ trợ đào tạo các hộ chăn nuôi theo quy trình chăn nuôi an toàn, hỗ trợ các cơ quan quản lý ngành cấp trung ương và địa phương trong việc cải thiện tiêu chuẩn VSATTP, hỗ trợ nâng cao năng lực xét nghiệm các sản phẩm chăn nuôi theo tiêu chuẩn của ngành đề ra, và hỗ trợ các cơ quan thú y các cấp trong việc kiểm tra giám sát việc tuân thủ các quy trình VSATTP từ trang trại đến cơ sở giết mổ và chợ buôn bán thực phẩm tươi sống. Mục tiêu này phù hợp chiến lược phát triển của ngành chăn nuôi đến năm 2020.
- Kết quả chủ yếu của dự án: + Tăng hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh của các hộ chăn nuôi qua việc áp dụng các phương thức chăn nuôi an toàn (GAHP), giảm tỷ lệ chết của vật nuôi, rút ngắn thời gian vỗ béo, tăng số lượng đàn vật nuôi của nông hộ. + Giảm ô nhiễm môi trường gây ra do ngành chăn nuôi qua việc hỗ trợ các các hộ chăn nuôi, cơ sở giết mổ và các chợ bán thịt tươi sống đạt tiêu chuẩn về vệ sinh môi trường. + Tăng sản phẩm chăn nuôi đạt tiêu chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm qua việc hỗ trợ các cơ sở giết mổ và chợ bán thịt tươi sống đạt tiêu chuẩn quốc gia về VSATTP. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM 2. Khái quát về ngộ độc thực phẩm Ngộ độc thực phẩm được hiểu là tất cả các trường hợp bệnh gây ra cho người tiêu dùng sau khi ăn (uống) thực phẩm bị ô nhiễm VSV, ký sinh trùng, hóa chất độc, kim loại nặng và các chất tồn dư vượt quá giới hạn cho phép. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết: hàng năm Việt Nam có khoảng hơn 3 triệu trường hợp nhiễm độc từ thực phẩm, gây thiệt hại hơn 200 triệu USD. Tổ chức này cũng chỉ ra rằng lương thực, thực phẩm chính là nguyên nhân gây ra khoảng 50% số trường hợp tử vong trên thế giới hiện nay.
Ngay cả với các nước phát triển, ngộ độc do lương thực, thực phẩm luôn là vấn đề bức xúc. Tác giả Chu Phạm Ngọc Sơn (2011) cho biết thực phẩm nhiễm VSV độc hại là nguyên nhân chính gây nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm tập thể, hoá chất, phụ gia dùng trong nông thuỷ sản, thực phẩm có thể ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ người tiêu dùng. Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm có thể chia thành hai loại: ngộ độc thực phẩm do hoá chất, chất tồn dư và các yếu tố sinh vật (vi khuẩn, virus, nấm, nguyên sinh động vật, giun sán). Hoá chất gây ngộ độc bao gồm các hoá chất sử dụng trong công nghiệp và nông nghiệp như: kim loại nặng, thuốc trừ sâu, hormone, chất kích thích sinh trưởng, kháng sinh… Sự tồn lưu, tích luỹ các chất này trong cơ thể người và động vật là nguyên nhân làm biến đổi một số chức năng sinh lý, gây rối loạn trao đổi chất ở mô bào, gây các biến dị di truyền, gây ung thư.
Một số loại thuốc thú y dùng để điều trị bệnh cho vật nuôi có khả năng tích luỹ trong mô thịt, tồn dư trong trứng hoặc thải trừ qua sữa như: chloramphenicol, nitrofuran, tetracycline, các hormone sinh trưởng (thyroxin, DES – dietin stinbentro). Trong cơ thể cũng sẽ bị tồn dư các chất này do sử dụng các sản phẩm ô nhiễm. Ngộ độc thực phẩm xảy ra do VSV đang là mối đe doạ nghiêm trọng đối với sức khoẻ người tiêu dùng và gây thiệt hại kinh tế. Ở các nước phát triển mặc dù vấn đề VSATTP luôn được coi trọng và ban hành nhiều quy định chặt chẽ để bảo vệ sức khoẻ người tiêu dùng, song hàng năm nguồn kinh phí tiêu tốn để điều trị cho các bệnh nhân bị ngộ độc thức ăn nhiễm khuẩn là khá lớn.
Các nước đang phát triển chưa đánh giá hết tầm quan trọng, mức độ ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng và ý nghĩa kinh tế đối với ngộ độc thực phẩm do các yếu tố sinh vật. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do vậy ngộ độc thực phẩm xảy ra với mức độ, tần suất mãnh liệt hơn so với các nước phát triển. Hầu hết các bệnh sinh ra từ thực phẩm có nguồn gốc bệnh nguyên là vi khuẩn. Các VSV gây ô nhiễm thực phẩm bao gồm tập đoàn vi khuẩn hiếu khí tuỳ tiện, Coliforms, E.