CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đã và đang là một trong những thách thức toàn cầu nghiêm trọng nhất hiện nay, sự cần thiết của việc đánh giá nhận thức về BĐKH trong cộng đồng là rất quan trọng nhằm xây dựng các hoạt động giảm thiểu và thích ứng với các tác động của BĐKH. Do đó, các nghiên cứu về nhận thức biến đổi khí hậu đã được thực hiện trên nhiều đối tượng.
Một loạt các nghiên cứu về nhận thức của cộng đồng y khoa về BĐKH đã được thực hiện và công bố trên tạp chí Y học lao động và môi trường Ấn Độ. Có thể kể đến nghiên cứu của Jai Pal Majra và Das Acharya công bố trên tạp chí Y học lao động và môi trường Ấn Độ vào năm 2009 mang tựa đề “Bảo vệ sức khỏe khỏi biến đổi khí hậu: Sự chuẩn bị của thực tập viên Y khoa” [35]. Kết quả cho thấy có khoảng 90% các bác sĩ thực tập nội trú nhận thức được BĐKH và các hoạt động của con người đóng vai trò chính. 94% nhận thức được những tác động trực tiếp về sức khỏe do nhiệt độ cao hơn và sự suy giảm tầng ô-dôn.
Có 78% người tham gia khảo sát biết về sự thay đổi tần suất và phân bố của các loại bệnh truyền qua vector, bệnh liên quan đến nguồn nước và tác động của sức khỏe đến dịch chuyển dân cư. Các kiến thức về bảo vệ sức khỏe chỉ hạn chế trong việc giảm nhẹ BĐKH và giáo dục đào tạo. Các lựa chọn như thích ứng, thiết lập và tăng cường hệ thống giám sát khí hậu và bệnh tật, hành động y tế trong trường hợp khẩn cấp chỉ được nhận thức bởi 7%, 6%, 13% [35]. Tuy nhiên, hạn chế của nghiên cứu này là những người tham gia trả lời đã được lựa chọn dựa trên cơ sở đến trước và sẵn sàng tham gia nghiên cứu, điều này có thể gây ra một số sai lệch trong mẫu nghiên cứu.
Đầu tiên, một tựa đề của tác giả Harshal T. Pandve cùng các đồng sự của mình đã công bố trên tạp chí Y học lao động và môi trường Ấn Độ năm 2009 về“Vai trò của giới trẻ trong việc chống lại biến đổi khí hậu” [31] đã chỉ ra biến 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đổi khí hậu là một trong những thách thức toàn cầu quan trọng nhất hiện nay. Qua đó, thanh thiếu niên đóng vai trò quan trọng trong việc chống lại BĐKH. Một cuộc điều tra thí điểm dựa trên bảng câu hỏi đã được tiến hành tại thành phố Pune, bang Maharashtra, Ấn Độ để đánh giá nhận thức về BĐKH của thanh thiếu niên những người được đi học.
Trong số 201 tham gia cuộc khảo sát, có 98,5% cho biết BĐKH đang xảy ra và có 95,5% cho rằng các hoạt động của con người đang góp phần vào BĐKH. Nghiên cứu cũng đánh giá nhận thức của các đối tượng về các tổ chức quốc tế trong vấn đề BĐKH và những ảnh hưởng của nó. Chỉ có 45,3% người tham gia khảo sát biết về Công ước khung của Liên hợp Quốc về BĐKH (UNFCCC) và Nghị định thư Kyoto, trong khi đó, có 45,8% nhận thức được về Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC). Bên cạnh đó, có 54,5% số người được hỏi cho rằng thanh thiếu niên có thể đóng vai trò chính trong việc chống lại BĐKH [31].
Năm 2011, một nghiên cứu khác của tác giả Harshal cùng đồng sự được tiến hành trong cộng đồng các sinh viên y khoa về BĐKH và được công bố trên tạp chí Y học lao động và môi trường Ấn Độ: “Đánh giá nhận thức về BĐKH và những mối nguy hiểm đối với sức khỏe trong các sinh viên y khoa” [29]. Tổng cộng có 250 sinh viên y khoa đã tham gia nghiên cứu này. Trong số đó, có 98,4% sinh viên cho rằng BĐKH đang diễn ra, và 98,0% sinh viên cho rằng các hoạt động của con người đang góp phần vào BĐKH. Nguồn thông tin mà sinh viên được tiếp cận phổ biến nhất là báo và tạp chí (78,2%).
Phần lớn nhận xét rằng nạn phá rừng và ô nhiễm công nghiệp và khói xe cộ đóng góp chủ yếu vào BĐKH. Theo 47,5% sinh viên, các vấn đề liên quan đến sức khoẻ được ưu tiên trong chiến lược phòng, chống biến đổi khí hậu. Theo 65,1% sinh viên, các mối nguy hiểm trực tiếp về thể chất của hiện tượng thời tiết cực đoan có ảnh hưởng quan trọng nhất đến sức khoẻ của con người, tiếp theo là các nguy cơ sức khoẻ liên quan đến thiên tai (43,5%), bệnh nước (27,6%), bệnh do vector truyền (17,6 %), và suy dinh dưỡng (10,0%) [29]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đồng thời năm 2011, tác giả Harshal tiếp tục nghiên cứu và thu được kết quả với chủ đề “Đánh giá nhận thức về biến đổi khí hậu trong một cộng đồng đô thị” đã được đăng tải trên tạp chí Y học lao động và môi trường Ấn Độ [30].
Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá nhận thức về BĐKH trong cộng đồng đồ thị dựa trên thực hiện nghiên cứu trường hợp tại khu vực sinh sống thuộc trường Cao đẳng y tế ở thành phố Pune. Bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếp 733 người trên 18 tuổi, kết quả nghiên cứu thu được 91,68% người tham gia khảo sát nhận thức được hiện tượng BĐKH đang diễn ra. Trong khi đó có 81,40% người được hỏi cho rằng các hoạt động của con người đang góp phần vào BĐKH. Các nguồn thông tin phổ biến nhất về BĐKH là truyền hình (59,78%), tiếp theo là báo và tạp chí (42,11%), đài phát thanh (13,39%) và Internet (9,23%) [29].
Có 74,90% người trả lời cho rằng nạn phá rừng là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây nên BĐKH [29]. Các ý kiến khác nhận xét ô nhiễm khói bụi từ xe cộ (60,85%) và hoạt động sản xuất công nghiệp (46,66%) là các tác nhân đóng góp đáng kể vào BĐKH [29]. Theo đó, có 65,21% người tham gia khảo sát cho rằng việc thay đổi lối sống sẽ có hiệu quả nhất trong việc giải quyết vấn đề BĐKH [29]. 54,57% tổng số người tham gia khảo sát đã nhận thức về BĐKH và giáo dục BĐKH là rất quan trọng trong giảm nhẹ và thích ứng với BĐKH [29].
Như vậy, kết quả khảo sát phản ảnh tình trạng hiện tại của một số bộ phận dân cư trong khu vực thành thị có biết đến BĐKH cũng như vai trò của hoạt động con người trong BĐKH. Đa số ủng hộ việc bản thân tự thực hiện các biện pháp để giảm thiểu tác động của BĐKH là một dấu hiệu khả quan trong mục tiêu giảm nhẹ và thích ứng với BĐKH. Từ đó, cần thiết phải tiến hành khảo sát toàn quốc để thu thập thông tin có độ chắc chắn cao hơn. Cuộc điều tra tạo cơ sở để các nhà quản lý thiết lập và ra quyết định đối với các hoạt động giảm nhẹ tác động BĐKH.
Bên cạnh đó, nghiên cứu đề xuất khuyến khích các chương trình, chiến dịch nhằm nâng cao nhận thức liên quan đến BĐKH cũng như các hoạt động giảm nhẹ và thích ứng với BĐKH. Trong Hội nghị Quốc tế về Giáo dục và Tâm lý Giáo dục (ICEEPSY 2012), nhóm tác giả Khoa Giáo dục của Đại học Masaryk Cộng hòa Séc đã đưa 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ra thảo luận xoay quanh chủ đề “Sự hiểu biết của giáo viên về biến đổi khí hậu” [38]. Chủ đề về biến đổi khí hậu đã được đưa vào chương trình giáo dục của Cộng hòa Séc từ năm 2007 nhưng tại cấp trường học sự giáo dục chưa rõ ràng. Năm 2011, nhóm tác giả đã tiến hành một nghiên cứu về sự hiểu biết của giáo viên về BĐKH với những câu hỏi tập trung và cách thức hoạt động của hệ thống khí hậu.
Bằng phương pháp phỏng vấn trực tuyến, các câu hỏi được xây dựng dựa trên các kiến thức cơ bản vè BĐKH đã được công bố trong các nghiên cứu khoa học. Dữ liệu được thu thập từ ngày 02-16/3/2011 và qua xử lý thu được 171 bản khảo sát sử dụng trong nghiên cứu [38]. Sử dụng phương pháp định lượng với thang điểm tuyệt đối, 0 là đáp án “Không” “Không biết” hoặc là sai; ngược lại, 1 điểm là đáp án “Có” “Chắc chắn” hoặc là đúng. Nhìn chung, các giáo viên trung học đưa ra kết quả tốt hơn so với các giáo viên tiểu học và các giáo viên dạy môn vật lý cho thấy những hiểu biết tốt hơn những đối tượng giáo viên khác.
Năm 2015, tác giả Ali Said Al Buloshi và Elnazir Ramadan đã công bố kết quả nghiên cứu về “Nhận thức về BĐKH và nhận thức của người dân ở Muscat Governorate, Oman” trên tạp chí Hoa Kỳ về biến đổi khí hậu [25]. Các tác giả tiến hành khảo sát 350 đối tượng được lựa chọn ngẫu nhiên bằng bảng câu hỏi tiêu chuẩn [25]. Kết quả thu được thể hiện nhận thức của cộng đồng về BĐKH là cao mặc dù hạn chế các kiến thức về nguyên nhân của BĐKH. Dữ liệu được phân tích hồi quy cho thấy giới tính, số năm đào tạo và thu nhập là những yếu tố quan trọng quyết định mức độ nhận thức.
Nội dung thứ nhất của cuộc điều tra là khảo sát cộng đồng về các kiến thức tổng quát của BĐKH, trong đó, 86,7% người tham gia cho rằng BĐKH là sự gia tăng nhiệt độ và ngược lại có 4,7% người tham gia cho rằng BĐKH là sự giảm nhiệt độ [25]. Khi tìm hiểu về các nguyên nhân gây ra BĐKH, hầu hết số người tham gia khảo sát cho rằng BĐKH là hệ quả của các hoạt động sản xuất của con người. Từ đó, tất cả đều khẳng định ít nhất các hậu quả của BĐKH đến đời sống con người thể hiện trên các mặt về thiên tai, bệnh tật, suy giảm năng suất nông nghiệp,. Ngoài ra, 77,3% số người tham gia khẳng định về công tác thích ứng và giảm nhẹ tác 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động của BĐKH [25].
Các nguồn thông tin mà người tham gia khảo sát tiếp cận cũng rất đa dạng, thể hiện bằng 48% tiếp cận qua các kênh truyền hình, 36% tiếp cận từ địa phương, 27% được phổ biến từ các chương trình giáo dục và 24% tiếp cận bằng internet và các nguồn thông tin trực tuyến [25]. Như vậy, nghiên cứu này đã điều tra nhận thức của cộng đồng về BĐKH trong tình hình hiện tại của địa phương, nhằm tiếp cận sự hiểu biết theo những cách tốt nhất để giải quyết vấn đề BĐKH hiện nay.