HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN VĂN HƯNG ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG NƯỚC THẢI LÀNG NGHỀ SẢN XUẤT BÚN KHẮC NIỆM, THÀNH PHỐ BẮC NINH Chuyên ngành: Khoa học Môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Văn Hưng 1 LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS.TS Đoàn Văn Điếm; Khoa Khoa học Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Khoa học Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức, viên chức Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.
Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Văn Hưng 2 MỤC LỤC Lời cam đoan. 3 Danh mục chữ viết tắt. 6 Danh mục bảng biểu. 7 Danh mục hình.
8 Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học. Mục tiêu của đề tài.
Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Tổng quan về làng nghề và quá trình phát triển.
Lịch sử phát triển làng nghề trên thế giới. Quá trình phát triển làng nghề ở Việt Nam. Khái niệm làng nghề, tiêu chí công nhận làng nghề. Phân loại làng nghề.
Tình hình phát triển làng nghề ở Bắc Ninh. Làng nghề và phát triển kinh tế - xã hội. Vai trò của làng nghề trong phát triển kinh tế và giải quyết lao động, việc làm. Vai trò của làng nghề đối với các vấn đề xã hội.
Vai trò của làng nghề trong phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật nông thôn. Vấn đề môi trường làng nghề. Áp lực từ quá trình phát triển làng nghề tới môi trường. Hiện trạng ô nhiễm môi trường làng nghề.
Làng nghề chế biến thực phẩm và áp lực môi trường. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.
Đối tượng/vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp.
Phương pháp phỏng vấn người dân bằng phiếu câu hỏi. Phương pháp họp nhóm. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa. Phương pháp lấy mẫu hiện trường, phân tích phòng thí nghiệm.
Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình sản xuất bún ở làng nghề bún Khắc Niệm. Vị trí địa lý.
Đặc điểm địa hình, địa mạo. Đặc điểm địa chất. Đặc điểm kinh tế, xã hội. Hiện trạng sản xuất bún ở làng nghề.
Hiện trạng môi trường nước thải làng nghề. Lưu lượng nước thải. Chất lượng nước thải. Chất lượng nước mặt.
Đánh giá công tác quản lý môi trường làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm. Những việc đã làm được. Người dân đánh giá thực trạng môi trường và công tác quản lý. Những thách thức và tồn tại.
Nguyên nhân của những tồn tại. Đánh giá của người dân về quản lý môi trường và ảnh hưởng của làng nghề với sức khỏe cộng đồng. Đánh giá của người dân về môi trường và công tác quản lý. Đánh giá của người dân về sức khỏe cộng đồng.
Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trường nước thải làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm, thành phố Bắc Ninh. Giải pháp về cơ cấu tổ chức quản lý môi trường. Giải pháp về mặt chính sách, thể chế, luật pháp liên quan đến lĩnh vực bảo vệ môi trường. Giải pháp về mặt tài chính, đầu tư cho bảo vệ môi trường.
Vấn đề tăng cường các hoạt động giám sát chất lượng, quan trắc và cảnh báo ô nhiễm môi trường. Giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng bảo vệ môi trường. Giải pháp kỹ thuật. Kết luận và kiến nghị.
66 Tài liệu tham khảo. 69 5 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BTNMT Bộ Tài nguyên Môi trường BVMT Bảo vệ môi trường BOD Nhu cầu oxy sinh hóa CBTP Chế biến thực phẩm COD Nhu cầu oxy hóa học NSTP Nông sản thực phẩm QLMT Quản lý môi trường QCVN Quy chuẩn Việt Nam QCCP Quy chuẩn cho phép TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TSS Tổng chất rắn lơ lửng TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân 6 DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Danh sách các làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Đặc trưng ô nhiễm từ sản xuất của một số loại hình làng nghề.
Đặc trưng nước thải tại một số làng nghề chế biến nông sản thực phẩm điển hình. Ước tính tải lượng ô nhiễm thải ra từ một số làng nghề dệt nhuộm. Tải lượng ô nhiễm do sử dụng than ở một số làng nghề sản xuất vật liệu xây dựng. Vị trí lấy mẫu nước thải tại làng nghề bún Khắc Niệm.
Vị trí lấy mẫu nước mặt tại làng nghề bún Khắc Niệm. Thông số phân tích nước và phương pháp thử. Định mức tiêu thụ nguyên, nhiên liệu trong quy trình sản xuất. Đánh giá tác động của các công đoạn sản xuất tới môi trường.
Lưu lượng nước tại các điểm xả thải. Kết quả phân tích chất lượng nước thải tại làng nghê bún. Chất lượng môi trường nước mặt tại phường Khắc Niệm. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức về môi trường và công tác quản lý môi trường tại làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm.
Lượng nước sử dụng và nước thải trong quá trình sản xuất bún. Thống kê các bệnh thường gặp tại làng nghề Khắc Niệm. 57 7 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Sự phân bố các làng nghề Việt Nam theo khu vực.
Sơ đồ vị trí lấy mẫu nước thải, nước mặt. Bản đồ hành chính phường Khắc Niệm, TP Bắc Ninh. Luồng tiêu thụ sản phẩm. Quy trình sản xuất bún.
Trang thiết bị trong quá trình sản xuất bún. Bộ máy tổ chức quản lý nhà nước về BVMT tỉnh Bắc Ninh. Tình hình đổ nước thải. Mức độ ảnh hưởng của môi trường nước theo đánh giá của người dân.
Cơ cấu hệ thống quản lý môi trường cấp phường. 59 8 TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Mục đích của Luận văn với nội dung chủ yếu là: Đề xuất giải pháp nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước thải làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm, thành phố Bắc Ninh. Trong đó, đối tượng nghiên cứu là môi trường nước thải tại làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm, thành phố Bắc Ninh. Luận văn chỉ rõ các vấn đề về công tác quản lý môi trường ở địa phương như: Hiện trạng công tác quản lý môi trường nước thải làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm, thành phố Bắc Ninh.
Đánh giá về công tác quản lý môi trường, đánh giá của người dân môi trường nước thải, ảnh hưởng của nó đối với sức khỏe cộng đồng. Kết quả nghiên cứu của luận văn cho thấy chất lượng môi trường nước thải hầu hết có các thông số đều vượt QCVN cho phép; các chỉ tiêu như BOD, COD, TSS, tổng N, tổng P, Coliform vượt quá QCVN từ 1,05 đến 31,8 lần. Môi trường bị ô nhiễm đã ảnh hưởng lớn tới sức khỏe của cộng đồng làng nghề, và các vùng lân cận. Rất nhiều loại bệnh tật ở làng nghề có liên quan như: Bệnh hô hấp (30%), các vấn đề liên quan tới tai mũi họng (28%), phụ khoa… Đứng trước thực trạng ô nhiễm môi trường trên và công tác quản lý nhà nước về môi trường, luận văn đã đưa ra được sáu giải pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề sản xuất bún Khắc Niệm, thành phố Bắc Ninh.
9 THESIS ABSTRACT The selection of topics on the research objectives: Proposed measures to improve the environmental quality of waste water village noodle production Khac Niem, Bac Ninh city. In particular, the object of study is the environment in the village sewage Khac Niem noodle production, Bac Ninh city. The dissertation also shows the problems of environmental management locally as: Current status of environmental management of wastewater village noodle production Khac Niem, Bac Ninh City. Evaluation of environmental management, assessment of environmental people waste water, its impact on public health.
Through the research results of the thesis: Environmental quality effluent most parameters have exceeded QCVN allowed; indicators such as BOD, COD, TSS, total N, total P, Coliform exceeds QCVN from 1. Environmental pollution has been a major influence on the health of the village community, and the surrounding areas. A lot of kinds of disease among the relevant villages such as respiratory disease (30%), problems related to ear, nose and throat (28%), gynecological. Faced with the current situation of environmental pollution and the management of the state of the environment, given thesis are 06 measures to reduce environmental pollution village noodle production Khac Niem, Bac Ninh city.
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Các làng nghề truyền thống ở Việt Nam đã và đang có nhiều đóng góp cho GDP của đất nước nói chung và đối với nền kinh tế nông thôn nói riêng. Nhiều làng nghề truyền thống hiện nay đã được khôi phục, đầu tư phát triển với quy mô và kỹ thuật cao hơn, hàng hóa không những phục vụ nhu cầu trong nước mà còn cho xuất khẩu với giá trị lớn.