Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng, Phát Triển Của Một Số Giống Ngô Lai Mới Tại Thái Nguyên

Luận văn phân tích khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống ngô lai mới tại Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân.

• Tác giả: Nguyễn Thị Yến
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Mai Thảo
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng, Phát Triển Của Một Số Giống Ngô Lai Mới Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Yêu cầu đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong học tập
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất ngô của tỉnh Thái Nguyên
• 2.3. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu ngô ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành thí nghiệm
• 3.3. Quy trình kỹ thuật áp dụng trong thí nghiệm
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.5.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống ngô lai thí nghiệm
• 4.1.1. Giai đoạn từ gieo đến trỗ cờ
• 4.1.2. Giai đoạn tung phấn
• 4.1.3. Giai đoạn phun râu
• 4.2. Đặc điểm hình thái và sinh lý của các giống ngô thí nghiệm
• 4.2.1. Chiều cao cây
• 4.2.2. Chiều cao đóng bắp
• 4.2.3. Số lá trên cây
• 4.2.4. Chỉ số diện tích lá
• 4.2.5. Rễ chân kiềng
• 4.2.6. Đường kính gốc
• 4.2.7. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây
• 4.2.8. Tốc độ ra lá của các giống thí nghiệm vụ Xuân 2015 tại Thái Nguyên
• 4.3. Khả năng chống chịu của các giống ngô thí nghiệm
• 4.3.1. Sâu đục thân
• 4.3.2. Khả năng chống đổ của các giống tham gia thí nghiệm
• 4.4. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống ngô lai thí nghiệm
• 4.4.1. Số bắp trên cây
• 4.4.2. Chiều dài bắp
• 4.4.3. Đường kính bắp
• 4.4.4. Số hàng hạt trên bắp
• 4.4.5. Số hạt trên hàng
• 4.4.6. Khối lượng 1000 hạt
• 4.4.7. Năng suất lý thuyết (tạ/ha)
• 4.4.8. Năng suất thực thu (tạ/ha)
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giống Ngô Lai Mới và Khả Năng Sinh Trưởng

Cây ngô (Zea mays L.) là một trong ba cây lương thực quan trọng nhất thế giới. Ngô không chỉ cung cấp lương thực cho con người mà còn là nguồn thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Sản xuất ngô thế giới phát triển mạnh mẽ, với diện tích và sản lượng tăng đáng kể qua các năm. Tại Việt Nam, sản xuất ngô cũng có những tiến bộ vượt bậc, đặc biệt là nhờ việc sử dụng các giống ngô lai mới. Tuy nhiên, năng suất ngô của Việt Nam vẫn còn thấp so với thế giới, đòi hỏi cần có những giải pháp để nâng cao năng suất và chất lượng.

1.1. Vai trò của cây ngô trong nền kinh tế Việt Nam

Cây ngô đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông thôn. Ngô là nguồn cung cấp thức ăn cho người và gia súc, đồng thời là nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp chế biến. Việc phát triển sản xuất ngô giúp tăng thu nhập cho người nông dân và góp phần vào sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam. Theo Dương Văn Sơn và cs (1997), ngô là lương thực chính ở nhiều nước như Mexico, Ấn Độ, Philipin.

1.2. Tình hình sản xuất ngô lai trên thế giới và tại Việt Nam

Sản xuất ngô trên thế giới đã có những bước tiến vượt bậc nhờ ứng dụng các giống ngô lai và công nghệ canh tác tiên tiến. Việt Nam cũng đã đạt được những thành tựu đáng kể trong sản xuất ngô, với diện tích và sản lượng tăng liên tục qua các năm. Tuy nhiên, năng suất ngô của Việt Nam vẫn còn thấp so với các nước phát triển, đòi hỏi cần có những giải pháp để nâng cao năng suất và chất lượng. Năm 2013, diện tích ngô lai chiếm khoảng 95% tổng diện tích ngô của cả nước (FAO, 2015).

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Giống Ngô ở Thái Nguyên

Việc đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống ngô lai mới tại Thái Nguyên gặp phải nhiều thách thức do điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù của vùng. Địa hình đồi núi phức tạp, đất đai bạc màu, điều kiện tưới tiêu khó khăn và trình độ thâm canh còn thấp là những yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng ngô. Bên cạnh đó, cơ cấu giống còn hạn chế và thiếu các giống có khả năng cho năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh.

2.1. Yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sinh trưởng ngô tại Thái Nguyên

Địa hình đồi núi, đất đai bạc màu, điều kiện tưới tiêu khó khăn và khí hậu khắc nghiệt là những yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây ngô tại Thái Nguyên. Hạn hán và rét kéo dài, lượng mưa phân bố không đều trong năm gây khó khăn cho việc canh tác và làm giảm năng suất ngô. Diện tích trồng ngô chủ yếu trên đất hai vụ lúa ở vụ Đông và trên đất đồi dốc ở vụ Xuân Hè.

2.2. Hạn chế về giống và kỹ thuật canh tác ngô ở Thái Nguyên

Cơ cấu giống còn hạn chế và thiếu các giống có khả năng cho năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh là một trong những nguyên nhân dẫn đến năng suất ngô của Thái Nguyên còn thấp. Trình độ thâm canh của người dân còn hạn chế, kỹ thuật canh tác chưa được áp dụng rộng rãi cũng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng ngô.

2.3. Tình hình sâu bệnh hại ngô và biện pháp phòng trừ

Sâu bệnh hại là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng ngô. Các loại sâu bệnh hại phổ biến trên cây ngô bao gồm sâu đục thân, sâu ăn lá, bệnh khô vằn, bệnh đốm lá... Việc phòng trừ sâu bệnh hại cần được thực hiện kịp thời và hiệu quả để bảo vệ năng suất và chất lượng ngô.

III. Phương Pháp Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Giống Ngô Lai

Để đánh giá chính xác khả năng sinh trưởng của các giống ngô lai mới tại Thái Nguyên, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và kỹ thuật canh tác phù hợp. Việc theo dõi các giai đoạn sinh trưởng, nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh lý, đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh và phân tích các yếu tố cấu thành năng suất là những bước quan trọng trong quá trình đánh giá giống ngô.

3.1. Theo dõi giai đoạn sinh trưởng và phát triển của ngô

Việc theo dõi các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây ngô giúp xác định thời gian sinh trưởng, tốc độ phát triển và khả năng thích nghi của các giống ngô lai với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. Các giai đoạn sinh trưởng quan trọng cần theo dõi bao gồm giai đoạn nảy mầm, giai đoạn sinh trưởng thân lá, giai đoạn trỗ cờ phun râu và giai đoạn chín.

3.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh lý của giống ngô

Nghiên cứu các đặc điểm hình thái và sinh lý của cây ngô giúp đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển, khả năng chống chịu sâu bệnh và khả năng cho năng suất cao của các giống ngô lai. Các chỉ tiêu hình thái và sinh lý quan trọng cần nghiên cứu bao gồm chiều cao cây, số lá trên cây, diện tích lá, đường kính thân, số bắp trên cây, chiều dài bắp, đường kính bắp, số hàng hạt trên bắp, số hạt trên hàng và khối lượng 1000 hạt.

3.3. Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh hại của ngô lai

Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh hại của cây ngô giúp chọn lọc các giống ngô lai có khả năng kháng bệnh tốt, giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra và giảm chi phí phòng trừ sâu bệnh. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh bao gồm tỷ lệ nhiễm bệnh, tỷ lệ bị sâu hại và mức độ thiệt hại do sâu bệnh gây ra.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Giống Ngô và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu về khả năng sinh trưởng của các giống ngô lai mới tại Thái Nguyên cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc và đưa vào sản xuất các giống ngô có năng suất cao, chất lượng tốt và thích nghi với điều kiện sinh thái của tỉnh. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất giúp nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

4.1. So sánh năng suất ngô giữa các giống ngô lai

So sánh năng suất ngô giữa các giống ngô lai giúp xác định các giống có năng suất cao nhất và phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. Các chỉ tiêu so sánh năng suất bao gồm năng suất lý thuyết, năng suất thực thu và các yếu tố cấu thành năng suất.

4.2. Đánh giá chất lượng ngô và giá trị dinh dưỡng

Đánh giá chất lượng ngô và giá trị dinh dưỡng giúp xác định các giống có chất lượng tốt, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và chế biến. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng bao gồm hàm lượng protein, hàm lượng tinh bột, hàm lượng dầu, hàm lượng đường, hàm lượng vitamin và hàm lượng khoáng chất.

4.3. Hiệu quả kinh tế của việc trồng các giống ngô lai mới

Đánh giá hiệu quả kinh tế của việc trồng các giống ngô lai mới giúp xác định các giống có khả năng mang lại lợi nhuận cao nhất cho người nông dân. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế bao gồm chi phí sản xuất, doanh thu, lợi nhuận và hiệu quả đầu tư.

V. Kết Luận và Đề Xuất Về Phát Triển Giống Ngô

Việc đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống ngô lai mới tại Thái Nguyên là một quá trình liên tục và cần thiết để chọn lọc và đưa vào sản xuất các giống ngô có năng suất cao, chất lượng tốt và thích nghi với điều kiện sinh thái của tỉnh. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất ngô, góp phần vào sự phát triển của ngành nông nghiệp Thái Nguyên.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và những giống ngô triển vọng

Tóm tắt những kết quả nghiên cứu quan trọng về khả năng sinh trưởng của các giống ngô lai mới tại Thái Nguyên và xác định những giống ngô có triển vọng để đưa vào sản xuất.

5.2. Đề xuất giải pháp nâng cao năng suất và chất lượng ngô

Đề xuất các giải pháp đồng bộ để nâng cao năng suất và chất lượng ngô tại Thái Nguyên, bao gồm việc chọn lọc và sử dụng các giống ngô lai có năng suất cao, áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, tăng cường công tác phòng trừ sâu bệnh và cải thiện hệ thống tưới tiêu.

5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo về giống ngô tại Thái Nguyên

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về giống ngô tại Thái Nguyên, bao gồm việc nghiên cứu về khả năng chống chịu hạn và chịu rét của các giống ngô lai, nghiên cứu về giá trị dinh dưỡng của các giống ngô và nghiên cứu về hiệu quả kinh tế của việc trồng các giống ngô lai mới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) giữ vị trí là một trong ba cây lương thực thiết yếu trên phạm vi toàn cầu, đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng lương thực cho con người và thức ăn chăn nuôi. Theo số liệu tác giả trích dẫn từ Dương Văn Sơn và cộng sự (1997), khoảng 66% sản lượng ngô toàn cầu được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi (76% ở các nước phát triển và 57% ở các nước đang phát triển); 17% sản lượng ngô được sử dụng trực tiếp làm lương thực, đặc biệt chiếm tỷ lệ áp đảo tại một số quốc gia như Ấn Độ (90%) và Philippines (66%). Giai đoạn 1961–2013, diện tích ngô thế giới mở rộng từ 105,48 triệu hecta lên 184,2 triệu hecta, sản lượng tăng từ 205 triệu tấn lên 1.016,4 triệu tấn (FAOSTAT, 2014).

Tại Việt Nam, sản xuất ngô có sự gia tăng đáng kể từ khi đưa giống ngô lai vào cơ cấu canh tác. Năm 2013, diện tích ngô cả nước đạt 1.172,5 nghìn hecta với tỷ lệ ngô lai chiếm khoảng 95%, năng suất bình quân 44,3 tạ/ha và sản lượng đạt trên 5,19 triệu tấn (FAO, 2015). Dù vậy, năng suất ngô nước ta thời điểm này chỉ bằng khoảng 80,3% năng suất bình quân của thế giới. Trước nhu cầu tiêu thụ nông sản gia tăng và định hướng chiến lược của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nhằm đạt sản lượng 9–10 triệu tấn ngô vào năm 2020, giải pháp cải tiến bộ giống được xác định là khâu kỹ thuật trọng tâm giúp tăng năng suất từ 20–25%.

Tỉnh Thái Nguyên thuộc vùng Trung du và miền núi phía Bắc có diện tích tự nhiên 3.820 km², sản xuất nông nghiệp gặp nhiều hạn chế do địa hình đồi núi chia cắt, đất đai xói mòn bạc màu, tưới tiêu khó khăn. Giai đoạn 2002–2013, diện tích ngô của tỉnh dao động từ 11,6 nghìn ha đến 20,6 nghìn ha; năng suất biến động không ổn định trong khoảng 32,6–43,2 tạ/ha và đạt 42,6 tạ/ha vào năm 2013 (Tổng cục Thống kê, 2015). Thực trạng trên bắt nguồn từ cơ cấu giống hạn chế, thiếu các giống ngô lai cho năng suất cao và thích nghi tốt với tiểu vùng sinh thái. Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên là điểm nghiên cứu đại diện cho vùng miền núi phía Bắc, đảm nhận nhiệm vụ khảo nghiệm các tổ hợp lai có triển vọng trước khi đưa vào sản xuất diện rộng.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là xác định được giống ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, thích nghi với điều kiện sinh thái tại tỉnh Thái Nguyên làm cơ sở chọn giống cho vùng núi phía Bắc. Đề tài xác lập 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Theo dõi các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giống ngô lai trong điều kiện vụ Xuân năm 2015 tại Thái Nguyên.
2. Nghiên cứu các đặc điểm hình thái và sinh lý của các giống thí nghiệm.
3. Nghiên cứu một số đặc tính chống chịu của các giống ngô lai thí nghiệm (chống chịu sâu bệnh, chống đổ...).
4. So sánh và sơ bộ kết luận về khả năng sinh trưởng của các giống ngô lai thí nghiệm.

Đối tượng nghiên cứu gồm 07 giống ngô lai mới do Viện Nghiên cứu Ngô chọn tạo (ký hiệu: VN8, VN9, VN10, VN11, VN12, VN13, VN14) và 01 giống ngô lai đối chứng là NK7328 (giống ngô lai đơn của Công ty TNHH Syngenta Việt Nam có nguồn gốc từ Thái Lan, thời gian sinh trưởng 105–115 ngày). Thí nghiệm được bố trí trên đất cát pha chuyên trồng màu, vụ trước trồng ngô, tại phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên; thời gian nghiên cứu trong vụ Xuân 2015 (gieo hạt ngày 25/02/2015).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng lý thuyết di truyền học về hiện tượng ưu thế lai (heterosis) hình thành từ các nghiên cứu kinh điển của Charles Darwin (1871), W. J. Beal (1876), G. H. Shull (1904, 1908), D. F. Jones (1918) và các thành tựu khai thác dòng thuần, ưu thế lai từ Trung tâm Cải tạo Ngô và Lúa mỳ Quốc tế (CIMMYT), Viện Nghiên cứu Ngô Việt Nam. Nghiên cứu tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về Khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống ngô (QCVN 01-56:2011/BNNPTNT) do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn ban hành.

Quy trình thực nghiệm đồng ruộng được thiết kế và triển khai cụ thể:

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Áp dụng khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) với 3 lần nhắc lại, 8 công thức (7 giống lai mới và 1 giống đối chứng), tổng số 24 ô thí nghiệm. Diện tích mỗi ô là 7,0 m² (dài 5,0 m × rộng 1,4 m), dải bảo vệ cách nhau 1,0 m. Mật độ gieo trồng 5,7 vạn cây/ha (khoảng cách 70 cm × 25 cm × 1 cây/hốc).
• Quy trình phân bón và canh tác: Nền phân bón áp dụng gồm 2 tấn phân vi sinh/ha kết hợp lượng phân khoáng nguyên chất là 150 kg N : 90 kg P₂O₅ : 90 kg K₂O/ha, tương đương 326,09 kg đạm urê, 562,5 kg supe lân và 150 kg kaliclorua/ha. Kỹ thuật bón: bón lót toàn bộ phân vi sinh và phân lân; bón thúc lần 1 khi ngô đạt 3–5 lá (1/2 N + 1/2 K₂O, kết hợp xới xáo phá váng); bón thúc lần 2 khi cây đạt 7–9 lá (toàn bộ lượng phân còn lại, kết hợp vun cao chống đổ).
• Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xác định:
  • Thời gian sinh trưởng: Ghi nhận số ngày từ gieo đến trỗ cờ (>50% số cây xuất hiện nhánh cuối bông cờ), tung phấn (>50% số cây nở hoa ở 1/3 trục chính bông cờ) và phun râu (>50% số cây xuất hiện râu dài 2–3 cm ngoài lá bi).
  • Hình thái và sinh lý: Chiều cao cây (đo từ mặt đất đến điểm phân nhánh bông cờ đầu tiên), chiều cao đóng bắp (từ mặt đất đến đốt mang bắp trên cùng), tổng số lá trên cây, đường kính gốc thân, số rễ chân kiềng. Diện tích lá được tính qua hệ số 0,75 (Chiều dài × Chiều rộng tối đa × 0,75); Chỉ số diện tích lá (CSDTL, m² lá/m² đất) = Diện tích lá/cây × Mật độ cây/m².
  • Tốc độ tăng trưởng: Đo chiều cao cây và đếm số lá ở 5 mốc thời gian (20, 30, 40, 50, 60 ngày sau gieo) trên 10 cây mẫu/ô để tính tốc độ tăng trưởng (cm/ngày và lá/ngày).
  • Khả năng chống chịu: Sâu đục thân (Chilo partellus) đánh giá ở giai đoạn chín sáp theo thang điểm từ cấp 1 (<5% cây bị hại) đến cấp 5 (35–50% cây bị hại). Đánh giá khả năng chống đổ rễ (tỷ lệ cây nghiêng ≥30° so với phương thẳng đứng) và gãy thân dưới bắp (phân cấp từ Tốt: <5% đến Rất kém: >50%).
  • Cấu thành năng suất và năng suất: Theo dõi số bắp hữu hiệu/cây, chiều dài bắp, đường kính bắp, số hàng hạt/bắp, số hạt/hàng, khối lượng 1000 hạt (M1000). Độ ẩm hạt khi thu hoạch (A₀) được đo bằng máy đo điện tử Kett 400 (Nhật Bản). Năng suất lý thuyết (NSLT, tạ/ha) tính theo mật độ, số bắp, số hạt và M1000. Năng suất thực thu (NSTT, tạ/ha) được tính từ khối lượng bắp thu hoạch 2 hàng giữa ô (S = 7 m²), quy đổi qua tỷ lệ hạt/bắp và hiệu chỉnh về độ ẩm bảo quản tiêu chuẩn 14%.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán trung bình, độ lệch chuẩn trên phần mềm Microsoft Excel 2010; phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa thống kê (LSD) ở mức xác suất P < 0,05 bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của cây ngô trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp thế giới và Việt Nam, nhấn mạnh nhu cầu chuyển dịch cơ cấu giống nhằm gia tăng năng suất trong bối cảnh diện tích đất canh tác khó mở rộng. Xác định rõ mục đích, 4 yêu cầu chuyên môn, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung nguồn gen ưu tú cho tỉnh Thái Nguyên và ý nghĩa thực hành nghiên cứu nông học đối với sinh viên chuyên ngành Trồng trọt.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện các nghiên cứu và số liệu thứ cấp:

• Cơ sở khoa học: Phân tích nguyên lý chọn tạo giống ngô lai, vai trò của việc khảo nghiệm nhằm chọn lọc kiểu hình thích ứng, loại bỏ các dòng có nhược điểm về sinh trưởng, chống đổ và sâu bệnh.
• Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và Việt Nam: Hệ thống hóa số liệu diện tích, năng suất, sản lượng ngô toàn cầu giai đoạn 2001–2013 (năm 2013 thế giới đạt 184,19 triệu ha; 55,2 tạ/ha; 1.016,73 triệu tấn); phân tích vị thế sản xuất ngô của Mỹ (năng suất 99,7 tạ/ha), Trung Quốc (61,7 tạ/ha) và Israel (225,6 tạ/ha). Nêu rõ quá trình phát triển ngô tại Việt Nam qua 3 giai đoạn (1960–1980; 1981–1992; 1993 đến nay), chi tiết hóa số liệu các vùng sinh thái năm 2013 và thực trạng sản xuất tại Thái Nguyên giai đoạn 2002–2013.
• Lịch sử nghiên cứu chọn tạo giống ngô: Điểm lại các mốc lịch sử từ John Lorain (1812), Charles Darwin (1871), W. J. Beal (1876), G. H. Shull (1904), D. F. Jones (1918) đến sự ra đời của CIMMYT (1960); lược khảo kết quả chọn tạo các giống ngô lai không quy ước (LS-5, LS-6, LS-7, LS-8) và ngô lai đơn (LVN4, LVN10, LVN20, HQ2000, VN8960, LCH9...) của Viện Nghiên cứu Ngô và Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đặc điểm sinh học của 7 giống ngô lai thí nghiệm và giống đối chứng NK7328. Mô tả điều kiện đất đai tại địa bàn phường Quang Vinh (đất cát pha, chua nghèo dinh dưỡng), diễn biến khí hậu vụ Xuân 2015. Thiết lập quy trình bón phân chuẩn hóa theo khuyến cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Quy định sơ đồ bố trí 24 ô thí nghiệm theo mô hình RCBD, công thức tính toán chỉ tiêu hình thái, sinh lý, chống chịu, cấu thành năng suất và quy trình thống kê sai khác bằng IRRISTAT.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp toàn bộ các số liệu thực nghiệm thu thập được qua 5 nhóm chỉ tiêu:

1. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển: Thời gian từ gieo đến trỗ cờ của các giống dao động trong khoảng 65–69 ngày, tung phấn từ 66–70 ngày và phun râu từ 66–70 ngày. Tất cả 7 giống lai mới đều đạt các mốc trỗ cờ, tung phấn và phun râu sớm hơn giống đối chứng NK7328 có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất P < 0,05.

Giống thí nghiệm	Thời gian gieo - trỗ cờ (ngày)	Thời gian gieo - tung phấn (ngày)	Thời gian gieo - phun râu (ngày)
VN8	65	66	66
VN9	67	67	67
VN10	66	67	67
VN11	67	68	68
VN12	67	67	66
VN13	66	67	67
VN14	67	68	69
NK7328 (đ/c)	69	70	70
LSD₀₅	0,87	1,00	0,80
CV (%)	0,7	0,8	0,7

2. Đặc điểm hình thái và sinh lý: Chiều cao cây dao động từ 207,97 cm (VN12) đến 225,47 cm (VN14). Giống VN14 cao hơn đối chứng (213,93 cm) ở mức P < 0,05, trong khi các giống khác tương đương đối chứng. Chiều cao đóng bắp dao động từ 103,20 cm (VN13) đến 119,06 cm (VN14); các giống VN8 (108,30 cm), VN12 (106,86 cm) và VN13 (103,20 cm) có chiều cao đóng bắp thấp hơn đối chứng NK7328 (116,53 cm) ở mức LSD₀₅ = 6,59 cm. Tỷ lệ chiều cao đóng bắp/chiều cao cây nằm trong giới hạn cân đối 48,5–54,5%. Số lá trên cây ổn định từ 19,13–19,97 lá (sai khác không có ý nghĩa thống kê, P > 0,05). Chỉ số diện tích lá (CSDTL) biến động từ 3,49–4,13 m² lá/m² đất ở các giống mới, thấp hơn đối chứng NK7328 (4,91 m² lá/m² đất) ở mức P < 0,05. Đường kính gốc đạt từ 1,86 cm (VN12) đến 2,28 cm (VN14); số rễ chân kiềng dao động từ 12,06–14,93 cái/cây và không có sự sai khác thống kê so với đối chứng (12,13 cái/cây).

3. Động thái tăng trưởng chiều cao và tốc độ ra lá: Tốc độ tăng trưởng chiều cao của các giống tăng dần từ sau gieo 20 ngày (0,95–1,09 cm/ngày) đến 40 ngày (đạt đỉnh từ 6,70–8,26 cm/ngày). Ở mốc 50 ngày sau gieo, tốc độ tăng trưởng chiều cao giảm xuống còn 3,63–4,53 cm/ngày do nhiệt độ môi trường giảm, sau đó tăng trở lại ở mốc 60 ngày (5,76–7,67 cm/ngày). Tốc độ ra lá tăng dần và đạt cao nhất ở giai đoạn 40 ngày sau gieo (0,36–0,40 lá/ngày); ở mốc 50 ngày, giống VN12 duy trì tốc độ ra lá 0,24 lá/ngày, cao hơn giống đối chứng (0,19 lá/ngày).

4. Khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ ngã: Sâu đục thân (Chilo partellus) gây hại ở mức độ nhẹ, dao động từ điểm 1 đến 3. Trong đó, giống VN13 đạt điểm 1 (tỷ lệ hại <5%), tương đương đối chứng NK7328; các giống VN8, VN9, VN10, VN12 đạt điểm 2; VN11 và VN14 đạt điểm 3. Về chống đổ, các giống VN8, VN10, VN11, VN12, VN14 đạt điểm 1 (chống đổ tốt, gãy thân <5%), tương đương đối chứng NK7328; riêng VN9 và VN13 đạt điểm 2 (khá, tỷ lệ gãy thân từ 5–15%).

Giống thí nghiệm	Sâu đục thân (Điểm 1 - 5)	Đổ thân/Gãy thân (Điểm 1 - 5)
VN8	2	1
VN9	2	2
VN10	2	1
VN11	3	1
VN12	2	1
VN13	1	2
VN14	3	1
NK7328 (đ/c)	1	1

5. Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất: Số bắp hữu hiệu/cây không có sai khác thống kê giữa các giống, đạt 0,90–1,10 bắp/cây. Chiều dài bắp dao động từ 15,93–18,45 cm, trong đó VN12 và VN13 có chiều dài bắp vượt đối chứng ở mức P < 0,05. Đường kính bắp biến động từ 4,2–5,1 cm; VN8 (5,1 cm) và VN12 (4,9 cm) lớn hơn đối chứng có ý nghĩa. Số hàng hạt/bắp đạt 12,5–16,7 hàng (VN8 cao nhất: 16,7 hàng). Số hạt/hàng biến động từ 32,2–38,4 hạt; các giống VN9, VN10, VN13 cao hơn đối chứng ở mức P < 0,05. Khối lượng 1000 hạt dao động từ 268,95 g (VN10) đến 384,19 g.

Về năng suất: Năng suất lý thuyết dao động từ 73,92 đến 109,16 tạ/ha, sai khác giữa các giống không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05, LSD₀₅ = 22,4 tạ/ha). Năng suất thực thu đạt từ 67,20 đến 98,34 tạ/ha, thể hiện sai khác rõ rệt ở mức ý nghĩa P < 0,05 (LSD₀₅ = 11,7 tạ/ha).

Giống thí nghiệm	Chiều dài bắp (cm)	Đường kính bắp (cm)	Số hàng hạt/bắp	Số hạt/hàng	M1000 (g)	NSLT (tạ/ha)	NSTT (tạ/ha)
VN8	16,7	5,1	16,7	32,2	345,12	98,26	97,66
VN9	17,2	4,6	13,8	38,4	340,50	95,55	82,41
VN10	16,8	4,7	15,2	37,1	268,95	83,04	74,47
VN11	16,2	4,2	12,5	34,6	325,40	85,36	78,01
VN12	18,4	4,9	15,6	35,5	384,19	109,16	98,34
VN13	18,2	4,5	13,2	36,8	338,20	93,30	81,53
VN14	16,5	4,5	13,4	33,5	332,60	84,14	74,73
NK7328 (đ/c)	16,4	4,5	14,8	33,2	335,10	73,92	67,20
LSD₀₅	-	-	-	-	-	22,4	11,7
P	-	-	-	-	-	>0,05	<0,05

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về khả năng sinh trưởng, tính chống chịu và xếp hạng năng suất thực thu của các giống. Tác giả kiến nghị tiếp tục khảo nghiệm các tổ hợp lai có triển vọng ở các mùa vụ tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm đầy đủ về đặc tính nông sinh học và năng suất của 7 giống ngô lai mới được chọn tạo trong nước khi canh tác tại vùng đất màu Thái Nguyên trong vụ Xuân 2015:

• Hiệu quả năng suất vượt trội: Bốn giống ngô lai VN12, VN8, VN9 và VN13 cho năng suất thực thu vượt giống đối chứng NK7328 (67,20 tạ/ha) ở mức ý nghĩa thống kê 95% (LSD₀₅ = 11,7 tạ/ha). Nổi bật nhất là giống VN12 đạt năng suất thực thu 98,34 tạ/ha (cao hơn đối chứng 31,14 tạ/ha) và giống VN8 đạt 97,66 tạ/ha (cao hơn đối chứng 30,46 tạ/ha). Hai giống VN9 và VN13 lần lượt đạt 82,41 tạ/ha và 81,53 tạ/ha. Các giống còn lại gồm VN11 (78,01 tạ/ha), VN14 (74,73 tạ/ha) và VN10 (74,47 tạ/ha) cho năng suất tương đương giống đối chứng.
• Tính trạng hình thái và khả năng chống chịu: Các giống tham gia khảo nghiệm có thời gian trỗ cờ (65–67 ngày) và phun râu (66–69 ngày) sớm hơn đối chứng NK7328 từ 1 đến 4 ngày, giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng sinh dưỡng. Tỷ lệ chiều cao đóng bắp trên chiều cao cây dao động hợp lý (48,5–52,8%), giúp cây đứng vững. Hầu hết các giống đạt khả năng chống gãy thân ở điểm 1 (<5% cây gãy). Về mức độ hại của sâu đục thân, giống VN13 đạt điểm 1 (<5% cây bị hại), tương đương giống đối chứng nhập nội NK7328.
• Giải pháp và đề xuất của tác giả: Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, tác giả đề nghị tiếp tục bố trí nghiên cứu, khảo nghiệm bộ giống này ở các vụ tiếp theo nhằm kiểm chứng độ ổn định di truyền và mức độ thích ứng trước khi hoàn thiện hồ sơ công nhận bổ sung vào cơ cấu cây trồng vụ Xuân tại địa phương.
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Công trình xác lập cơ sở dữ liệu định lượng so sánh giữa các giống ngô lai mới của Viện Nghiên cứu Ngô với giống thương mại nhập khẩu đang phổ biến (NK7328), khẳng định tiềm năng năng suất của giống ngô lai nội địa trong điều kiện canh tác cụ thể của tỉnh Thái Nguyên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận: Thí nghiệm mới được triển khai trong phạm vi 01 vụ canh tác duy nhất (vụ Xuân năm 2015) và tại 01 địa bàn cụ thể (phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên) trên chân đất cát pha bằng phẳng. Do đó, các kết luận về tính ổn định năng suất và khả năng chống chịu thời tiết bất thuận (như khô hạn, rét muộn) chưa được kiểm chứng qua chu kỳ nhiều năm và chưa đại diện cho các tiểu vùng địa hình đồi dốc phức tạp khác của tỉnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả đề nghị thực hiện khảo nghiệm lặp lại ở các vụ tiếp theo (đặc biệt là vụ Thu Đông hoặc vụ Đông trên đất hai vụ lúa) và mở rộng địa bàn khảo nghiệm trên các loại đất đồi dốc nhằm đánh giá toàn diện tính thích ứng sinh thái và khả năng chống đổ ngã trong các điều kiện canh tác khắc nghiệt.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Bản khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Khoa học cây trồng; cán bộ kỹ thuật tại các Trung tâm Khuyến nông, Trạm Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật khu vực Trung du và miền núi phía Bắc; các nhóm nghiên cứu chọn tạo và khảo nghiệm giống cây lương thực.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình thực hành khảo nghiệm giống ngô tuân thủ tiêu chuẩn QCVN 01-56:2011/BNNPTNT.
  • Phương pháp bố trí khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên quy mô ô thực nghiệm 7,0 m², cách tính toán các chỉ số hình thái, CSDTL, quy đổi năng suất hạt về độ ẩm tiêu chuẩn 14% qua máy đo Kett 400.
  • Ứng dụng phần mềm IRRISTAT trong xử lý phương sai ANOVA và kiểm định sai khác LSD trong nghiên cứu nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giống ngô lai nào đạt năng suất thực thu cao nhất trong thí nghiệm và mức độ chênh lệch so với giống đối chứng ra sao?
Giống ngô lai VN12 đạt năng suất thực thu cao nhất với 98,34 tạ/ha, tiếp theo là giống VN8 đạt 97,66 tạ/ha. Cả hai giống này đều vượt trội so với giống đối chứng NK7328 (67,20 tạ/ha) ở mức ý nghĩa thống kê 95% (với LSD₀₅ = 11,7 tạ/ha), lần lượt vượt 31,14 tạ/ha và 30,46 tạ/ha.

2. Khả năng chống chịu sâu đục thân (Chilo partellus) của các giống thí nghiệm được phân cấp thế nào?
Mức độ nhiễm sâu đục thân của các giống dao động từ điểm 1 đến điểm 3. Giống VN13 có mức nhiễm thấp nhất đạt điểm 1 (tỷ lệ hại dưới 5%), tương đương với giống đối chứng NK7328. Các giống VN8, VN9, VN10, VN12 đạt điểm 2 (tỷ lệ hại 5 đến dưới 15%); giống VN11 và VN14 đạt điểm 3 (tỷ lệ hại 15 đến dưới 25%).

3. Thời gian sinh trưởng từ gieo đến trỗ cờ, phun râu của các giống ngô lai mới có khác biệt gì so với giống đối chứng?
Thời gian từ gieo đến trỗ cờ của các giống mới dao động từ 65 đến 67 ngày, thời gian gieo đến phun râu dao động từ 66 đến 69 ngày. Tất cả 7 giống lai mới (VN8 đến VN14) đều trỗ cờ và phun râu sớm hơn giống đối chứng NK7328 (trỗ cờ 69 ngày, phun râu 70 ngày) có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy 95% (LSD₀₅ trỗ cờ = 0,87 ngày; LSD₀₅ phun râu = 0,80 ngày).

4. Mật độ gieo trồng và công thức phân bón chuẩn hóa được áp dụng trong mô hình thí nghiệm là bao nhiêu?
Thí nghiệm áp dụng mật độ 5,7 vạn cây/ha (khoảng cách 70 cm × 25 cm × 1 cây). Lượng phân bón tính trên 1 ha gồm: 2 tấn phân vi sinh kết hợp 150 kg N : 90 kg P₂O₅ : 90 kg K₂O (tương đương 326,09 kg phân đạm urê, 562,5 kg supe lân và 150 kg phân kaliclorua).

5. Chỉ số diện tích lá (CSDTL) của các giống lai mới biến động trong khoảng nào và có mối tương quan thế nào với giống đối chứng?
Chỉ số diện tích lá đo ở giai đoạn chín sữa của 7 giống ngô lai mới dao động từ 3,49 m² lá/m² đất (giống VN9) đến 4,13 m² lá/m² đất (giống VN12). Tất cả các giống thí nghiệm đều có CSDTL thấp hơn giống đối chứng NK7328 (đạt 4,91 m² lá/m² đất) ở mức sai khác có ý nghĩa thống kê P < 0,05 (LSD₀₅ = 0,49 m² lá/m² đất).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Yến đã hoàn thành việc khảo nghiệm, so sánh 07 giống ngô lai mới do Viện Nghiên cứu Ngô chọn tạo với giống đối chứng NK7328 trong vụ Xuân 2015 tại thành phố Thái Nguyên theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Nghiên cứu xác định các giống VN12 và VN8 thể hiện ưu thế vượt trội về sinh trưởng, khả năng chống đổ và cho năng suất thực thu đạt trên 97 tạ/ha, vượt đối chứng ở mức tin cậy 95%. Hệ thống dữ liệu thực nghiệm thu được là căn cứ khoa học cụ thể phục vụ định hướng tuyển chọn giống ngô lai năng suất cao, bổ sung vào cơ cấu cây lương thực của tỉnh Thái Nguyên và vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Cây ngô (Zea mays L.) là một trong 3 cây lương thực quan trọng trong nền kinh tế toàn thế giới. Ở các nước thuộc Trung Mỹ, Nam Á và Châu Phi, ngô đươ ̣c sử du ̣ng làm lương thực chính. Không chỉ cung cấp lương thực cho con người, ngô còn là nguồn thức ăn cung cấp cho chăn nuôi, là nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến trên toàn thế giới. Hiện nay 66% sản lượng ngô của thế giới được dùng làm thức ăn cho chăn nuôi, trong đó các nước phát triển là 76% và các nước đang phát triển là 57%.

Tuy chỉ có 17% sản lượng ngô được dùng làm lương thực cho con người nhưng nhiều nước vẫn coi cây ngô là lương thực chính như : Mexico, Ấn Độ, Philipin. Ở Ấn Độ có 90% sản lượng ngô, ở Philipin có 66%sản lượng ngô được dùng làm lương thực cho con người ( Dương Văn Sơn và cs, 1997) [4]. Do có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nên sản xuất ngô thế giới phát triển rấ t mạnh. Năm 1961 diện tích trồng ngô chỉ đạt 105,48 triệu ha với tổng sản lượng là 205 triệu tấn, nhưng đến năm nhưng đến năm 2013 diện tích ngô tăng lên đáng kể đạt 184,2 triệu ha, sản lượng đạt 1016,4 triệu tấn (FAOSTAT, 2014)[11].

Ở nước ta sản xuất ngô có sự tiến bộ đáng kể. Năm 2013, diện tích ngô của cả nước là 1.172,5 nghìn ha, trong đó diện tích ngô lai đã chiếm khoảng 95%, sản lượng ngô đạt 5.500 tấn, năng suất 44,3 tạ/ha (FAO, 2015)[11]. So với năm 1990 khi chưa trồng ngô lai thì sản lượng tăng gấp 7,7 lần, năng suất hơn 2,9 lần. Mặc dù vậy năng suất ngô nước ta vẫn còn thấp, năm 2013 năng suất ngô của Việt Nam chỉ bằng 80,3% năng suất ngô trung bình của thế giới.

2 Hiện nay do nhu cầu sử dụng ngô không ngừng tăng, để đáp ứng nhu cầu ngô cho tiêu dùng trong nước, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã xây dựng chiến lược phát triển sản xuất ngô đến năm 2020 là phải đạt 9- 10 triệu tấn. Để đạt được mục tiêu này, hai giải pháp chính được đưa ra là mở rộng diện tích và tăng năng suất. Trong giải pháp tăng năng suất thì giống được coi là hướng đột phá có ý nghĩa quyết định để năng cao năng suất, sản lượng và chất lượng nông sản. Giống ngô tốt có thể đạt năng suấ t cao hơn giống bình thường từ 20-25%.

Chính vì vậy các nhà khoa học không ngừng nghiên cứu , chọn tạo các giống ngô lai năng suất cao , chố ng chịu tốt để phục vụ sản xuất. Trường Đa ̣i ho ̣c Nông Lâm Thái Nguyên là mô ̣t điể m nghiê n cứu đa ̣i diê ̣n cho vùng núi phiá Bắ c với nhiê ̣m vu ̣ đánh giá các tổ hợp lai và các giống có triển vọng trước khi đưa vào sản xuất. Xuất phát từ nhiê ̣m vu ̣ trên , chúng tôi đã tiến hành đề tài: "Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giố ng n gô lai mới tại Thái Nguyên”. Mục đích, yêu cầu của đề tài 1.

Mục đích nghiên cứu Xác định đươ ̣c giố ng ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, thích nghi với điều kiện sinh thái tại tỉnh Thái Nguyên làm cơ sở chọ n giố ng cho vùng núi phiá Bắ c. Yêu cầu đề tài - Theo dõi các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các giố ng ngô lai trong điều kiện vụ Xuân năm 2015 tại Thái Nguyên. - Nghiên cứu các đặc điểm hình thái và sinh lý của các giố ng thí nghiệm. - Nghiên cứu một số đặc tính chống chịu của các giố ng ngô lai thí nghiệm (chống chịu sâu bệnh, chố ng đổ …).

- So sánh và sơ bộ kết luận về khả năng sinh trưởng của các giố ng ngô lai thí nghiê ̣m. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết luận của đề tài là cơ sở quan trọng để chọn được các giố ng lai ưu tú bổ sung vào cơ cấu giống ngô trong sản xuất tại Thái Nguyên. Ý nghĩa trong học tập Giúp sinh viên củng cố kỹ năng th ực hiê ̣n nghiên cứu trên đ ồng ruộng và chăm sóc cây trồng.

Giúp sinh viên nắm được cách thu thập, xử lí số liệu, trình bày báo cáo của một đề tài tốt nghiệp. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp giống có vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao năng suất cây trồng. Để có đươ ̣c những giống ngô mới năng suất, chất lượng cao, khả năng chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh cần nghiên cứu lai tạo và chọn lọc một cách kĩ lưỡng, xác định vùng thích nghi của các giống mới trước khi đưa vào sản xuất trên diện rộng. Trong quá trình khảo nghiệm các nhà chọn giống thường loại đi các giố ng biểu hiện yếu điểm về các đặc tính nông sinh học như: Thời gian sinh trưởng quá dài, cây quá cao, chống đổ kém, dễ nhiễm sâu bệnh và có sức sống kém… Chọn lựa theo kiểu hình phần nào đã loại bỏ được những đặc tính không mong muốn, tuy nhiên phải thực hiện thí nghiệm trên nhiều vùng, trong nhiều thời vụ và điều kiện sinh thái.

Chính vì vậy việc nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giố ng ngô lai mới là cơ sở quan trọng để bổ sung các giố ng tố t cho sản xuất ngô của tỉnh Thái Nguyên. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Trên thế giới, cây ngô có tốc độ tăng trưởng khá cao so với các cây lương thực khác. Kế t quả thố ng kê tiǹ h hiǹ h sản xuấ t các cây lương thực chiń h đươ ̣c trình bày ở bảng2.1: Diện tích, năng suất, sản lƣợng ngô, lúa mì và lúa nƣớc của thế giới năm 2013 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Loại cây trồng (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Ngô 184,2 55,2 1016,7 Lúa mì 218,5 32,6 713,3 Lúa nước 164,7 45,3 745,7 Nguồn: FAOSTAT, 2015[11] Từ năm 1996 đến nay, cùng với những thành tựu mới trong chọn giống ngô lai và ứng dụng công nghệ cao trong canh tác ngô đã góp phần đưa sản lượng ngô thế giới vượt lên trên lúa mì và lúa nước.

Năm 2013, sản xuất ngô trên thế giới đứng thứ 2 về diê ̣n tić h sau lúa mì , nhưng đứng đầ u về năng suấ t và sản lươ ̣ng với diê ̣n tić h ngô đa ̣t 184,2 triệu ha, năng suất 55,2 tạ/ha và sản lượng đạt 1016,7 triệu tấn, trong khi đó năng suấ t lúa mì và lúa nước chỉ đa ̣t 32,6 tạ/ha và 45,3 tạ/ha.2: Tình hình sản xuất ngô của thế giới giai đoạn 2001- 2013 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2001 137,49 44,77 615,48 2002 137,29 44,06 640,92 2003 144,67 44,60 645,23 2004 145,00 49,00 714,80 2005 147,47 48,00 696,30 2006 148,60 47,00 704,20 2007 159,90 49,50 791,60 2008 156,40 50,30 787,30 2009 155,70 51,90 809,00 2010 162,30 50,60 820,60 2011 170,39 51,84 883,46 2012 177,40 49,20 877,10 2013 184,19 55,20 1016,73 Nguồn FAOSTAT, 2015 [11] 6 Qua bảng 2.2 cho thấy vòng 13 năm diện tích trồ ng ngô trên thế giớităng thêm 46,7 (triệu ha), năng suất tăng thêm 10,43 (tạ/ha), sản lượng tăng thêm 401,25 (triệu tấn). Có được kết quả trên, trước hết là nhờ ứng dụng rộng rãi ưu thế lai trong chọn tạo giống, đồng thời không ngừng cải thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác. Đặc biệt, từ năm 2001 đến nay, cùng với những thành tựu mới trong chọn tạo giống ngô lai bằ ng phương pháp truyền thống việc ứng dụng công nghệ cao trong canh tác cây ngô đã góp phần đưa sản lượng ngô thế giới ngày càng tăng lên .3: Tình hình sản xuất ngô của một số nƣớc trên thế giới năm 2013 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Nƣớc (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Mỹ 35,48 99,7 353,70 Trung Quốc 35,28 61,7 217,83 Brazil 15,32 52,6 80,54 Mexico 7,10 31,9 22,66 Ấn Độ 9,50 24,5 23,29 Indonesia 3,82 48,4 18,51 Argentina 4,86 66,0 32,12 Pháp 1,85 81,4 15,05 Israel 0,05 225,6 0,11 Nguồn: FAO, năm 2015[11] Trên thế giới Mỹ là nước có sản lượng ngô lớn nhất (353,7 triệu tấn), chiếm 34,8% tổng sản lượng ngô trên thế giới. Ở Mỹ, 100% diện tích ngô là trồng các giống ngô lai trong đó hơn 90% là giống ngô lai đơn (Ngô Hữu Tình, 2009) [5].

Đạt được kết quả trên là nhờ các nhà khoa học ở Mỹ đã ứng 7 dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống. Theo Minh Tang Chang và cộng sự (2005) [13] cho biết: Ở Mỹ chỉ còn 48% giống ngô được chọn tạo theo công nghệ truyền thống, 52% là bằng công nghệ sinh học. Trung quốc có diện tích đứng đầu châu Á, đứng thứ 2 trên thế giới với diện tích là 35,28 triệu ha, sản lượng 217,83 triệu tấn. Israel là nước có năng suất ngô đạt cao nhất thế giới (255,6 tạ/ha), nhưng diện tích trồng ngô không đáng kể chỉ đa ̣t 0,04 triệu ha.

Nhìn chungsản xuất hiện nay có sự khác biệt rõ ràng về năng suất giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển. Năng suất ngô trung bình của các nước phát triển là 7,8 tấn/ha, các nước đang phát triển là 2,7 tấn/ha. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Ngô là cây lương thực đã khẳng định được vị trí trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Sản xuất ngô ở nước ta phát triể n với mức đô ̣ khác nhau qua các giai đoạn lịch sử.

Giai đoạn từ 1960 - 1980: Giai đoạn này chủ yếu sử dụng các giống ngô địa phương với kỹ thuật canh tác lạc hậu nên năng suất và sản lượng ngô rất thấp. Theo thống kê năng suất ngô ở Việt Nam những năm 1960 chỉ đạt trên 10 tạ/ha, với diện tích hơn 200 nghìn ha, đến đầu những năm 1980, năng suất cũng chỉ đạt 11 tạ/ha và sản lượng hơn 400 nghìn tấn. Giai đoạn từ 1981 - 1992: diện tích tăng chậm, năng suất ngô tăng không đáng kể, từ 11 tạ/ha (1980) lên 15 tạ/ha (1992), bình quân mỗi năm tăng 3,5%. Giai đoạn này đã sử dụng các giống tổng hợp, hỗn hợp nên năng suất vẫn còn thấp.

Giai đoạn từ 1993 đến nay: đây là giai đoạn sản xuất ngô ở Việt Nam thực sự có những bước tiến nhảy vọt, gắn liền với việc không ngừng mở rộng giống ngô lai ra sản xuất. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam trong những năm gần đây được thể hiện ở bảng 2.