Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Cây Hoa Hiên Kwanso Và Ảnh Hưởng Của Giá Thể Đến Sinh Trưởng

Hoa Hiên Kwanso (Hemerocallis fulva 'Kwanso') là một giống hoa hiên được ưa chuộng nhờ vẻ đẹp rực rỡ và khả… 78 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Đặng Thị Huế
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Minh Phượng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Rau Hoa Quả & Cảnh Quan
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Cây Hoa Hiên Kwanso Và Ảnh Hưởng Của Giá Thể
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• I. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• I.1. Mục đích và yêu cầu
• II. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• II.1. Giới thiệu về cây hoa hiên
• II.1.1. Nguồn gốc
• II.1.2. Đặc điểm thực vật học của hoa hiên
• II.1.2.1. Rễ
• II.1.2.2. Thân
• II.1.2.3. Lá
• II.1.2.4. Hoa
• II.1.2.5. Ngồng hoa
• II.1.3. Quả và hạt hoa Hiên
• II.2. Đặc điểm sinh trưởng
• II.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• II.3.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ một số loài trong chi Hemerocallis trên thế giới và tại Việt Nam
• II.3.2. Tình hình nghiên cứu hoa Hiên lai trên thế giới và tại Việt Nam
• II.3.2.1. Tình hình nghiên cứu hoa hiên lai trên thế giới
• II.3.2.2. Tình hình nghiên cứu hoa hiên ở Việt Nam
• II.3.2.3. Một số kết quả nghiên cứu về giá thể trồng hoa Hiên và các loại hoa chậu trên thế giới và tại Việt Nam
• II.4. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• II.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• II.4.2. Vật liệu nghiên cứu
• II.4.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• II.5. Nội dung nghiên cứu
• II.5.1. Đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số dòng hoa Hiên lai tại Hà Nội
• II.5.2. Đánh giá khả năng nhân giống của một số THL hoa Hiên năm 2021
• II.6. Phương pháp nghiên cứu
• II.6.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• II.6.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• II.7. Đặc điểm nông sinh học của dòng hoa hiên lai năm 2022
• II.7.1. Biến động chiều cao cây của các dòng hoa hiên lai năm 2022
• II.7.2. Một số đặc điểm về lá của một số dòng hoa Hiên lai 2022
• II.8. Khả năng nhân giống của một số dòng hoa Hiên năm 2021
• II.8.1. Khả năng nhân giống một số THL hoa Hiên bằng phương pháp gieo hạt
• II.8.2. Chất lượng cây con của các THL hoa Hiên nhập nội 2021
• II.9. Nghiên cứu ảnh hưởng của giả thể đến sinh trưởng của cây Kwanso invitro
• II.9.1. Ảnh hưởng của giá thể tới khả năng sống của cây hoa Hiên invitro khi ra ngôi
• II.9.2. Ảnh hưởng của giá thể đến khả năng sinh trưởng của cây hoa Hiên invitro vườn ươm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Tổng Quan Về Hoa Hiên Kwanso Và Nghiên Cứu

Hoa Hiên Kwanso (Hemerocallis fulva 'Kwanso') là một giống hoa hiên được ưa chuộng nhờ vẻ đẹp rực rỡ và khả năng thích nghi tốt. Nguồn gốc từ châu Á, hoa hiên Kwanso đã trở thành một lựa chọn phổ biến trong cảnh quan và trang trí. Nghiên cứu về khả năng sinh trưởng và ảnh hưởng của giá thể trồng cây là rất quan trọng để tối ưu hóa việc trồng và chăm sóc. Đánh giá sinh trưởng giúp xác định điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây. Theo tài liệu, hoa hiên không chỉ là một loại cây cảnh mà còn có nhiều công dụng khác nhau, từ dược liệu đến thực phẩm. Việc hiểu rõ về đặc tính sinh học của hoa hiên Kwanso là bước đầu tiên để khai thác tối đa tiềm năng của nó. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng và ảnh hưởng của các loại giá thể khác nhau đến sự phát triển của cây.

1.1. Nguồn Gốc Và Đặc Điểm Nổi Bật Của Hoa Hiên Kwanso

Hoa Hiên Kwanso, với danh pháp khoa học Hemerocallis fulva 'Kwanso', có nguồn gốc từ châu Á và được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như Huyên thảo, Vong ưu,... Điểm nổi bật của giống hoa này là màu sắc rực rỡ và khả năng sinh trưởng mạnh mẽ. Hoa hiên Kwanso là loài cây thân thảo, sống lâu năm, có thể thích nghi với nhiều điều kiện khí hậu khác nhau. Theo nghiên cứu của Phạm Thị Minh Phượng (2015), hoa hiên Kwanso cánh kép được tìm thấy ở Việt Nam, cho thấy sự đa dạng của giống hoa này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Giá Thể Trồng Cây

Việc lựa chọn giá thể trồng cây phù hợp đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển khỏe mạnh của hoa hiên Kwanso. Ảnh hưởng giá thể đến sự phát triển của cây bao gồm khả năng cung cấp dinh dưỡng, độ thoáng khí, khả năng giữ nước và độ pH. Một giá thể tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của rễ, giúp cây hấp thụ dinh dưỡng và nước hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm ra loại giá thể tối ưu cho hoa hiên Kwanso.

II. Vấn Đề Khả Năng Sinh Trưởng Của Hoa Hiên Kwanso

Mặc dù hoa hiên Kwanso có khả năng thích nghi tốt, nhưng việc tối ưu hóa khả năng sinh trưởng vẫn là một thách thức. Các yếu tố như môi trường sinh trưởng, dinh dưỡng cho hoa hiên Kwanso, và đất trồng hoa hiên có thể ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển của cây. Vấn đề sâu bệnh hại cũng là một mối quan tâm lớn, đặc biệt là bệnh gỉ sắt. Việc hiểu rõ các yếu tố này và tìm ra giải pháp phù hợp là rất quan trọng để đạt được năng suất và chất lượng hoa tốt nhất. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc xác định các yếu tố hạn chế khả năng sinh trưởng của hoa hiên Kwanso và đề xuất các biện pháp cải thiện.

2.1. Các Yếu Tố Môi Trường Ảnh Hưởng Đến Sinh Trưởng

Các yếu tố môi trường như ánh sáng cho hoa hiên, nhiệt độ thích hợp, độ pH của đất, và thoát nước đều có vai trò quan trọng trong sự phát triển của hoa hiên Kwanso. Ánh sáng đầy đủ giúp cây quang hợp tốt, nhiệt độ thích hợp giúp cây phát triển khỏe mạnh, độ pH của đất cân bằng giúp cây hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả, và thoát nước tốt giúp tránh tình trạng úng rễ. Việc kiểm soát và điều chỉnh các yếu tố này là rất quan trọng.

2.2. Sâu Bệnh Hại Hoa Hiên Và Biện Pháp Phòng Trừ

Sâu bệnh hại hoa hiên, đặc biệt là bệnh gỉ sắt, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh trưởng và chất lượng hoa. Các biện pháp phòng trừ bao gồm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cải thiện thông gió, và loại bỏ các lá bị bệnh. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời là rất quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

III. Phương Pháp Đánh Giá Sinh Trưởng Của Hoa Hiên Kwanso

Để đánh giá sinh trưởng của hoa hiên Kwanso, cần sử dụng các phương pháp đo lường và theo dõi các chỉ số quan trọng. Các chỉ số này bao gồm tốc độ sinh trưởng, chiều cao cây, số lượng hoa, kích thước hoa, màu sắc hoa, thời gian ra hoa, và độ bền của hoa. Việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các chỉ số này giúp xác định điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây. Ngoài ra, tỷ lệ sống của cây cũng là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả của các biện pháp chăm sóc.

3.1. Các Chỉ Số Đo Lường Sinh Trưởng Quan Trọng

Chiều cao cây, số lượng hoa, kích thước hoa, và màu sắc hoa là những chỉ số đo lường sinh trưởng quan trọng. Chiều cao cây cho thấy tốc độ sinh trưởng của cây, số lượng hoa và kích thước hoa phản ánh khả năng sinh sản của cây, và màu sắc hoa cho thấy chất lượng hoa. Việc theo dõi các chỉ số này giúp đánh giá hiệu quả của các biện pháp chăm sóc.

3.2. Đánh Giá Tỷ Lệ Sống Và Thời Gian Ra Hoa

Tỷ lệ sống là một chỉ số quan trọng để đánh giá khả năng thích nghi của cây với môi trường mới. Thời gian ra hoa và độ bền của hoa cũng là những yếu tố quan trọng để đánh giá giá trị kinh tế của cây. Việc theo dõi các chỉ số này giúp xác định điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây.

IV. Ảnh Hưởng Giá Thể Đến Sinh Trưởng Hoa Hiên Kwanso

Giá thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dinh dưỡng cho hoa hiên Kwanso, đảm bảo thoáng khí, và duy trì độ ẩm đất. Các loại giá thể hữu cơ như xơ dừa, trấu hun, và phân trùn quế có khả năng giữ nước tốt và cung cấp dinh dưỡng cho cây. Các loại giá thể vô cơ như đá perlite và vermiculite có khả năng cải thiện thoáng khí và kết cấu đất. Việc lựa chọn và phối trộn giá thể phù hợp là rất quan trọng để tối ưu hóa khả năng sinh trưởng của cây.

4.1. Ưu Điểm Của Giá Thể Hữu Cơ Như Xơ Dừa Và Trấu Hun

Xơ dừa và trấu hun là những loại giá thể hữu cơ phổ biến nhờ khả năng giữ nước tốt, cung cấp dinh dưỡng cho cây, và cải thiện kết cấu đất. Phân trùn quế cũng là một lựa chọn tốt nhờ chứa nhiều chất dinh dưỡng và vi sinh vật có lợi. Việc sử dụng các loại giá thể hữu cơ giúp cải thiện khả năng giữ nước và thoáng khí của đất.

4.2. Lợi Ích Của Giá Thể Vô Cơ Đá Perlite Và Vermiculite

Đá perlite và vermiculite là những loại giá thể vô cơ có khả năng cải thiện thoáng khí và kết cấu đất. Đá perlite giúp tăng thoáng khí cho đất, trong khi vermiculite giúp giữ nước và cung cấp một số khoáng chất cho cây. Việc sử dụng các loại giá thể vô cơ giúp ngăn ngừa tình trạng úng rễ và cải thiện sự phát triển của rễ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Giá Thể Cho Hoa Hiên Kwanso

Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng giá thể có thể được ứng dụng trong việc trồng và chăm sóc hoa hiên Kwanso tại các vườn ươm và khu dân cư. Việc lựa chọn giá thể phù hợp giúp tăng tỷ lệ sống, cải thiện tốc độ sinh trưởng, và nâng cao chất lượng hoa. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả giúp bảo vệ cây khỏi các tác nhân gây bệnh và đảm bảo năng suất cao. Quan trọng là phải chú ý đến mật độ trồng thích hợp để đảm bảo cây có đủ không gian phát triển.

5.1. Lựa Chọn Giá Thể Tối Ưu Cho Vườn Ươm

Dựa trên kết quả nghiên cứu, nên lựa chọn giá thể có khả năng giữ nước tốt, thoáng khí tốt, và cung cấp đủ dinh dưỡng cho hoa hiên Kwanso. Một công thức phối trộn giá thể phù hợp có thể bao gồm xơ dừa, trấu hun, và đá perlite với tỷ lệ thích hợp. Việc sử dụng phân bón cho hoa hiên Kwanso cũng cần được điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cây.

5.2. Chăm Sóc Hoa Hiên Kwanso Trong Khu Dân Cư

Khi trồng hoa hiên Kwanso trong khu dân cư, cần chú ý đến các yếu tố như ánh sáng cho hoa hiên, nhiệt độ thích hợp, và độ ẩm đất. Việc tưới nước đều đặn và bón phân định kỳ giúp cây phát triển khỏe mạnh và ra hoa đẹp. Đồng thời, cần thường xuyên kiểm tra và phòng trừ sâu bệnh hại để bảo vệ cây.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Sinh Trưởng Hoa Hiên Kwanso

Nghiên cứu về khả năng sinh trưởng và ảnh hưởng giá thể đối với hoa hiên Kwanso đã cung cấp những thông tin quan trọng để tối ưu hóa việc trồng và chăm sóc cây. Việc lựa chọn giá thể phù hợp, kết hợp với các biện pháp chăm sóc hiệu quả, giúp tăng tỷ lệ sống, cải thiện tốc độ sinh trưởng, và nâng cao chất lượng hoa. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các loại phân bón cho hoa hiên Kwanso khác nhau và phát triển các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả hơn.

6.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã xác định được các loại giá thể phù hợp cho hoa hiên Kwanso, cũng như các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của cây. Các kết quả này có thể được sử dụng để cải thiện việc trồng và chăm sóc hoa hiên Kwanso trong các vườn ươm và khu dân cư.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Hoa Hiên Kwanso

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các loại phân bón cho hoa hiên Kwanso khác nhau và phát triển các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả hơn. Ngoài ra, cần có thêm nghiên cứu về sự phát triển của rễ và khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây để tối ưu hóa việc bón phân và tưới nước.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây hoa hiên (Hemerocallis sp.), thuộc họ Hemerocallidaceae, là loài thực vật nhiệt đới và ôn đới có nguồn gốc bản địa châu Á. Bên cạnh các giá trị truyền thống như làm rau ăn và vị thuốc Đông y (chữa vàng da, bổ máu, an thần, cầm máu), hoa hiên có tiềm năng sử dụng trong kiến trúc cảnh quan đô thị. Cây có khả năng chịu hạn nhờ hệ rễ củ tích trữ nước kết hợp rễ sợi ăn sâu, đồng thời thời gian ra hoa kéo dài 3–4 tháng trong mùa hè (từ tháng 4 đến tháng 6 hoặc tháng 8) – thời điểm khan hiếm các chủng loại hoa trang trí tại miền Bắc Việt Nam.

Tại Việt Nam, hoa hiên được trồng chủ yếu ở các vùng khí hậu mát mẻ như Sa Pa (Lào Cai), Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Đà Lạt (Lâm Đồng) và một số khu vực đồng bằng. Tuy nhiên, nguồn giống trong nước còn đơn điệu, chủ yếu gồm hai dạng hoa đơn sắc là hoa vàng cam (Hemerocallis fulva L.) và hoa vàng chanh/vàng nhạt (Hemerocallis lilioasphodelus L.). Nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt giống và phát huy ứng dụng cảnh quan, Bộ môn Rau Hoa Quả & Cảnh quan thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tiến hành thu thập giống nhập nội, lai tạo các tổ hợp mới và nhân giống in vitro. Để phục vụ công tác tuyển chọn và hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất cây giống, đề tài khóa luận được xác lập với các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Mục tiêu nghiên cứu:

   • Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn hoa hiên lai nhằm xác định nguồn vật liệu khởi đầu và đề xuất hướng sử dụng cảnh quan cho các dòng lai có triển vọng.
   • Xác định công thức phối trộn giá thể phù hợp nhất cho sự thích nghi và sinh trưởng của cây hoa hiên giống Kwanso nuôi cấy mô (in vitro) trong giai đoạn ra ngôi tại vườn ươm.

2. Nhiệm vụ nghiên cứu:

   • Xác định các chỉ tiêu nông sinh học (chiều cao cây, số lá/thân, chiều dài và chiều rộng lá) của 52 dòng hoa hiên lai 3 năm tuổi.
   • Đánh giá khả năng sinh trưởng của một số dòng hiên lai nhân giống bằng phương pháp chẻ thân.
   • Khảo sát khả năng nảy mầm và chất lượng cây con của 28 tổ hợp lai (THL) gieo bằng hạt thu thập năm 2021.
   • Khảo nghiệm ảnh hưởng của 5 công thức giá thể đến tỷ lệ sống và các chỉ tiêu sinh trưởng của cây hoa hiên Kwanso in vitro sau khi ra ngôi.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

   • Đối tượng nghiên cứu: 52 dòng hoa hiên lai 3 năm tuổi; hạt giống của 28 tổ hợp lai thu năm 2021 (ký hiệu từ US1 đến US28); 360 cây giống hoa hiên Kwanso in vitro đạt tiêu chuẩn xuất vườn (chiều cao 5–7 cm, 4–6 lá non, 4–8 rễ dài 1–10 cm).
   • Phạm vi không gian: Nhà lưới số 1 và khu thí nghiệm đồng ruộng của Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Gia Lâm, Hà Nội).
   • Phạm vi thời gian: Từ tháng 8/2021 đến tháng 3/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở khoa học

Nghiên cứu dựa trên các cơ sở phân loại học và nông sinh học của chi Hemerocallis:

• Đặc điểm phân loại và hình thái: Dựa trên các công trình của Stout (1932), Shiu-Ying-Hu (1968), Dahlgren (1985), Erhardt (1992) và Nguyễn Thị Đỏ (2007). Cây không có thân thật trên mặt đất mà tạo thân giả từ các bẹ lá mọc ốp vào nhau thành hình rẻ quạt; thân rễ ngầm ngắn chứa mô phân sinh đỉnh. Rễ củ sống lưu niên dự trữ nước và dinh dưỡng.
• Phân nhóm sinh trưởng: Hoa hiên được chia thành 3 nhóm phản ứng với ngoại cảnh: ngủ nghỉ (lụi lá vào mùa đông khi nhiệt độ thấp), thường xanh (duy trì bộ lá quanh năm ở vùng khí hậu ấm), và bán thường xanh (trung gian giữa ngủ nghỉ và thường xanh tùy diễn biến thời tiết).
• Kỹ thuật nhân giống và ra ngôi: Kế thừa kết quả nghiên cứu nhân giống vô tính bằng chẻ thân của Nguyễn Thị Tố Giang (2014) và nhân giống in vitro hoa hiên của Nguyễn Thị Lâm Hải, Phạm Thị Minh Phượng, Trịnh Thị Mai Dung (2015). Giai đoạn ra ngôi cây mô đòi hỏi giá thể tơi xốp, giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt và giữ ẩm ổn định để rễ in vitro chuyển tiếp sang tự dưỡng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Các thí nghiệm được tiến hành theo phương pháp thực nghiệm nông học tiêu chuẩn:

Thí nghiệm	Đối tượng khảo nghiệm	Phương pháp bố trí	Quy mô & Mật độ	Chế độ chăm sóc & Chỉ tiêu theo dõi
Thí nghiệm 1: Đánh giá tập đoàn dòng lai	52 dòng hoa hiên lai 3 năm tuổi	Tuần tự không nhắc lại	3 cây/dòng; luống cao 20–25 cm; mật độ 20 cây/m² (khoảng cách 20 x 25 cm)	Lót 1 kg phân chuồng hoai + 20g NPK (13-13-13+TE)/m² bón định kỳ 30 ngày/lần. Theo dõi chiều cao cây, số lá, kích thước lá (đo hàng tuần và hàng tháng).
Thí nghiệm 2: Thử nghiệm nảy mầm hạt lai	28 tổ hợp lai (US1 đến US28)	Thử nghiệm gieo hạt khay nhựa PVC	Khay PVC 540x280 mm, lỗ 40x40x45 mm; giá thể Đất + trấu hun + phân chuồng + perlite (2:1:1:1)	Xử lý nấm hạt bằng Daconil 75WP (20g/10L trong 10 phút). Theo dõi thời gian nảy mầm, thời gian ra lá thật, tỷ lệ nảy mầm, tỷ lệ sống, kích thước cây con.
Thí nghiệm 3: Khảo nghiệm giá thể ra ngôi	Cây Kwanso in vitro (chuẩn xuất vườn)	Khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD)	5 công thức, 3 lần nhắc lại; 9 cây theo dõi/công thức (tổng quy mô 360 cây)	Điều tiết ẩm độ 80–90% (3 ngày đầu), sau đó duy trì 65–70%. Phun Đầu trâu MK 501 (1g/L) 3 ngày/lần và NPK 1 tháng/lần. Theo dõi tỷ lệ sống, chiều cao cây, số lá, kích thước lá.

Chi tiết 5 công thức giá thể phối trộn (tính theo tỷ lệ thể tích):

• CT1 (Đối chứng): 100% Cát sạch.
• CT2: Đất + Cát + Trấu hun (tỷ lệ 1:1:1).
• CT3: Đất + Cát + Trấu hun + Phân chuồng hoai mục (tỷ lệ 1:1:0,5:0,5).
• CT4: Mùn hữu cơ Klasmann + Đất + Trấu hun (tỷ lệ 1:1:1).
• CT5: Mùn hữu cơ Klasmann + Đất + Trấu hun (tỷ lệ 2:1:1).

Nguồn dữ liệu và xử lý số liệu: Số liệu đo đạc thực địa được tổng hợp và phân tích thống kê nông học trên các phần mềm Microsoft Excel 2010 và IRISTAR 5.0.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần I: Mở đầu

Tác giả nêu bối cảnh phát triển của hoa cây cảnh đô thị, phân tích tiềm năng của hoa hiên trong việc bổ sung hoa trang trí mùa hè tại Hà Nội và miền Bắc. Xác lập mục tiêu tuyển chọn tập đoàn lai triển vọng phục vụ thiết kế cảnh quan và hoàn thiện kỹ thuật giá thể ra ngôi cho giống Kwanso nuôi cấy mô.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp nguồn gốc lịch sử của hoa hiên từ Trung Quốc (2697 TCN) qua châu Âu và châu Mỹ; phân tích hệ thống phân loại học của chi Hemerocallis. Trình bày chi tiết đặc điểm thực vật học các bộ phận (rễ củ, thân giả, lá rẻ quạt, ngồng hoa, bao hoa 6 mảnh xếp 2 lớp, quả nang) và các nhóm sinh lý sinh trưởng (ngủ nghỉ, thường xanh, bán thường xanh). Tổng quan giá trị ẩm thực, hoạt tính y học (chứa protein, vitamin A, C; dịch chiết giúp tăng prothrombin, tiểu cầu, hồng cầu) và giá trị cảnh quan. Điểm luận các nghiên cứu nhân giống (chẻ thân, in vitro, gieo hạt), đột biến tứ bội bằng colchicine và tình hình nghiên cứu hoa hiên tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam từ năm 2014 đến năm 2021.

Phần III: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết danh mục 52 dòng lai 3 năm tuổi, hạt giống của 28 tổ hợp lai (US1 đến US28) và tiêu chuẩn cây giống mô Kwanso. Trình bày quy cách thiết kế luống thí nghiệm, khay ươm PVC, các loại phân bón (NPK Đầu trâu 13-13-13+TE, Đầu trâu MK 501, 502), thuốc bảo vệ thực vật (Ridomil Gold 68WP, Daconil 75WP) cùng công thức tính toán các chỉ tiêu sinh trưởng và tỷ lệ sống.

Phần IV: Kết quả và thảo luận

Nội dung chương trình bày dữ liệu đo đạc thực nghiệm trên 3 nhóm nội dung:

• Đặc điểm sinh trưởng của 52 dòng lai: Chiều cao cây tăng trưởng mạnh từ tháng 9 và đạt đỉnh vào tháng 11 (sau thời kỳ ra hoa). Từ tháng 12 đến tháng 1, chiều cao cây và số lá suy giảm mạnh do nhiệt độ mùa đông xuống thấp (<8°C) kèm sương muối gây hiện tượng lụi lá. Đến tháng 2–3, khi thời tiết ấm lên, có 24/52 dòng bắt đầu phục hồi và tăng trưởng chiều cao trở lại. Chiều cao cây ở thời điểm cực đại dao động từ 49,13 cm đến 86,93 cm; số lá đạt 4–21 lá/thân; chiều dài lá dao động 28,5–85,1 cm; chiều rộng lá đạt 1,2–2,9 cm.
• Khả năng nhân giống bằng chẻ thân và gieo hạt: Cây con nhân giống bằng chẻ thân đạt tỷ lệ sống 50%–100%, chiều cao 22,6–32,3 cm. Đối với phương pháp gieo hạt, trong 28 tổ hợp lai chỉ có 10 tổ hợp nảy mầm (tổng số 43/377 hạt nảy mầm), số cây sống đạt 39 cây (tỷ lệ sống 90,7%). Thời gian từ gieo đến nảy mầm dao động 4–76 ngày; thời gian kết thúc nảy mầm 11–77 ngày; thời gian ra lá thật từ 10–84 ngày. Chiều cao cây con đạt 8,1–18,74 cm.
• Ảnh hưởng của giá thể đến cây Kwanso in vitro: Giá thể CT5 (Klasmann : Đất : Trấu hun = 2:1:1) mang lại tỷ lệ sống, tỷ lệ đạt chuẩn ra ngôi cao nhất và các chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao thân, số lá, kích thước lá) vượt trội so với đối chứng cát sạch (CT1) và các công thức khác.

Phần V: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các phát hiện thực nghiệm về tập đoàn dòng lai, phân nhóm ứng dụng cảnh quan, xác nhận công thức giá thể tối ưu CT5 cho giai đoạn vườn ươm cây mô Kwanso, đồng thời đề xuất các hướng theo dõi tiếp theo trong mùa hoa hè.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính kèm số liệu thực nghiệm

1. Đánh giá tập đoàn 52 dòng hoa hiên lai và phân nhóm ứng dụng cảnh quan

Quá trình theo dõi 52 dòng hoa hiên lai 3 năm tuổi tại Hà Nội ghi nhận các thông số nông sinh học:

• Chiều cao cây cực đại: 49,13 cm (dòng 135-7) đến 86,93 cm (dòng 133-3).
• Số lá trên thân: Dao động từ 4 lá (dòng 136-1) đến 21 lá (dòng 188-3).
• Kích thước bộ lá: Chiều dài lá dao động 28,5–85,1 cm; chiều rộng lá dao động 1,2–2,9 cm.

Dựa trên chiều cao cây giai đoạn không có hoa, tác giả phân loại 52 dòng lai vào các nhóm ứng dụng cảnh quan:

Nhóm chiều cao	Số lượng dòng	Tỷ lệ (%)	Các dòng tiêu biểu	Đề xuất ứng dụng cảnh quan
Cây thấp (≤ 50 cm)	1	1,92%	135-7 (49,13 cm)	Trồng thảm phủ đất, trồng viền bồn hoa, tạo hiệu ứng tầng thấp phía trước cây bụi.
Cây trung bình (50–70 cm)	29	55,77%	193-3, 193-2, 193-1, 188-2, K16, 142-1, 147-4, 142-9, 126-4, 196-1...	Trồng khóm, trồng bồn cảnh quan, trồng chậu trang trí sân vườn, phối kết thảm hoa.
Cây cao (≥ 70 cm)	22	42,31%	133-3 (86,93 cm), 188-1, 188-4, 133-13, 134-1, 144-8, 193-4, 183-5...	Trồng hàng rào xanh, trang trí chân tường rào, dải phân cách đường phố, trồng cụm điểm nhấn.

2. Kết quả nhân giống

• Nhân giống chẻ thân: Cây con đạt tỷ lệ sống 50%–100%; chiều cao thời điểm lớn nhất đạt 22,6–32,3 cm; kích thước lá dài 10,2–13,9 cm và rộng 0,7–0,95 cm.
• Nhân giống hữu tính (gieo hạt 28 THL): Có 10/28 THL nảy mầm. Tổng số hạt nảy mầm là 43/377 hạt (tỷ lệ nảy mầm đạt 11,4%), số cây sống giữ được là 39 cây (tỷ lệ cây sống đạt 90,7%). Thời gian từ gieo đến nảy mầm từ 4–76 ngày; thời gian kết thúc nảy mầm 11–77 ngày; thời gian ra lá thật từ 10–84 ngày. Cây con đạt chiều cao từ 8,1 cm đến 18,74 cm; lá dài 2,1–8,9 cm và rộng 0,4–0,66 cm.

3. Ảnh hưởng của giá thể ra ngôi cây mô Kwanso

Thử nghiệm 5 công thức giá thể trên 360 cây hoa hiên Kwanso in vitro khẳng định vai trò của thành phần phối trộn:

• Giá thể CT5 (Klasmann : Đất : Trấu hun = 2:1:1 theo thể tích) cho tỷ lệ sống, khả năng thích nghi và các chỉ tiêu tăng trưởng chiều cao cây, số lá, kích thước lá tốt nhất trong vườn ươm.
• Công thức đối chứng CT1 (100% cát sạch) cho khả năng sinh trưởng kém nhất do thiếu hụt dinh dưỡng khoáng và khả năng điều hòa ẩm độ hạn chế.

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật

• Về sử dụng giống cảnh quan: Khai thác các dòng cây thấp (135-7) cho hạng mục viền/thảm; sử dụng các dòng trung bình (chiếm đa số 55,77%) cho trồng chậu, bồn hoa phối kết; bố trí các dòng cây cao (≥70 cm) cho các dải phân cách và hàng rào đô thị.
• Về kỹ thuật vườn ươm cây mô: Áp dụng công thức phối trộn giá thể Klasmann : Đất : Trấu hun (2:1:1 thể tích) khi ra ngôi cây giống Kwanso in vitro. Duy trì ẩm độ 80–90% trong 3 ngày đầu, điều chỉnh ánh sáng tán xạ nhẹ kết hợp tưới phun sương trước khi giảm dần ẩm độ về mức 65–70%.
• Về chăm sóc vụ đông: Trong điều kiện miền Bắc, hoa hiên chịu ảnh hưởng của sương muối và rét buốt (<8°C) gây rụng/lụi lá. Cần bổ sung phân bón kali trong các tháng 12 và tháng 1 (2 lần/vụ) nhằm tăng sức chống chịu rét, đồng thời dọn sạch tàn dư lá bệnh, phun phòng trừ nấm gỉ sắt (Puccinia hemerocallidis) bằng Ridomil Gold 68WP.

Đóng góp mới của khóa luận

Khóa luận cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm về động thái sinh trưởng thân lá qua các tháng thu - đông của 52 dòng hoa hiên lai tạo tại Việt Nam. Đồng thời, công trình xác lập dữ liệu thực nghiệm đầu tiên về công thức giá thể tối ưu cho việc thuần dưỡng ra ngôi cây hoa hiên giống Kwanso nhân giống bằng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực hiện đề tài diễn ra từ tháng 8/2021 đến tháng 3/2022 (giai đoạn sinh dưỡng và ngủ nghỉ mùa đông), chưa bao quát được chu kỳ sinh sản và mùa ra hoa chính (thường bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 8 hàng năm). Do đó, các chỉ tiêu về số ngồng hoa, số hoa/ngồng, đường kính hoa, màu sắc và độ bền hoa của 52 dòng lai chưa được ghi nhận trực tiếp trong khóa luận này. Ngoài ra, tỷ lệ nảy mầm của hạt lai ở một số THL còn thấp (10/28 THL nảy mầm) do điều kiện nhiệt độ thấp lúc gieo và hạt có tính ngủ nghỉ sinh lý.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục theo dõi các chỉ tiêu nông sinh học sinh sản (ngồng hoa, hoa, thời gian nở hoa, màu sắc cánh hoa) của 52 dòng lai trong vụ xuân hè năm 2022.
  • Nghiên cứu bổ sung các biện pháp xử lý cơ học hoặc hóa chất điều hòa sinh trưởng để phá ngủ hạt giống hoa hiên lai nhập nội nhằm nâng cao tỷ lệ và rút ngắn thời gian nảy mầm.
  • Đánh giá khả năng sinh trưởng và nhân nhánh của cây Kwanso in vitro sau giai đoạn vườn ươm khi trồng ra bồn cảnh quan thực tế ngoài đồng ruộng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu viên các ngành Nông học, Công nghệ Rau Hoa Quả và Cảnh quan, Công nghệ Sinh học Nông nghiệp.
  • Kỹ sư thiết kế cảnh quan đô thị, các đơn vị thi công cây xanh công viên, dải phân cách giao thông.
  • Các cơ sở sản xuất giống cây cảnh áp dụng công nghệ vi nhân giống (micropropagation).
• Các phần nội dung có giá trị tham chiếu cao:
  • Bảng tổng hợp biến động chiều cao và bộ lá của 52 dòng lai (trang 31–41) làm căn cứ lựa chọn loài cây theo tầng bậc cảnh quan.
  • Quy trình phối trộn giá thể ra ngôi cây in vitro với tỷ lệ mùn hữu cơ Klasmann, đất và trấu hun (2:1:1) giúp giảm tỷ lệ hao hụt cây giống giai đoạn vườn ươm.
  • Tư liệu tổng quan về đặc tính thực vật học, dược tính và thành phần hóa học của chi Hemerocallis.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chiều cao cây và số lá của các dòng hoa hiên lai biến động như thế nào trong các tháng mùa đông tại Hà Nội?

Sau mùa hoa, cây phục hồi sinh trưởng và đạt chiều cao cũng như kích thước lá lớn nhất vào tháng 11 (dao động từ 49,13 cm đến 86,93 cm). Từ tháng 12 đến tháng 1, do nhiệt độ giảm sâu (<8°C) kèm hiện tượng sương muối, các lá già bị khô héo và lụi đi trong khi lá non chậm phát triển (cây bước vào giai đoạn ngủ nghỉ/bán thường xanh), khiến chiều cao và số lá giảm mạnh. Đến tháng 2 và tháng 3, khi thời tiết ấm lên, có 24/52 dòng bắt đầu phục hồi và tái sinh trưởng chiều cao.

2. Dòng hoa hiên lai nào đạt chiều cao lớn nhất và dòng nào có chiều cao thấp nhất trong 52 dòng nghiên cứu?

Dòng lai đạt chiều cao lớn nhất tại thời điểm đỉnh sinh trưởng là dòng 133-3 với chiều cao trung bình 86,93 cm. Dòng lai có chiều cao thấp nhất là dòng 135-7 với chiều cao 49,13 cm.

3. Công thức phối trộn giá thể nào cho hiệu quả tốt nhất đối với cây hoa hiên Kwanso nuôi cấy mô giai đoạn ra ngôi?

Công thức CT5 gồm Klasmann : Đất : Trấu hun theo tỷ lệ thể tích 2:1:1 mang lại kết quả tốt nhất. Công thức này giúp cây giống đạt tỷ lệ sống cao, thích ứng nhanh với môi trường vườn ươm, đồng thời các chỉ tiêu chiều cao thân, số lá và kích thước lá đều vượt trội so với đối chứng cát sạch 100% (CT1) và các công thức phối trộn khác.

4. Kết quả gieo hạt 28 tổ hợp lai hoa hiên nhập nội đạt tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng cây con ra sao?

Trong 28 tổ hợp lai đem gieo, có 10 tổ hợp lai nảy mầm với tổng số 43/377 hạt nảy mầm (tỷ lệ 11,4%). Sau giai đoạn nảy mầm, số cây sống duy trì được là 39 cây (đạt tỷ lệ sống 90,7%). Thời gian từ khi gieo đến khi bắt đầu nảy mầm dao động từ 4 đến 76 ngày; chiều cao cây con sau vườn ươm đạt từ 8,1 cm đến 18,74 cm.

5. Tiêu chuẩn cây giống hoa hiên Kwanso in vitro khi đưa ra ngôi vườn ươm là gì?

Cây giống Kwanso in vitro đủ tiêu chuẩn xuất vườn ra ngôi là những cây khỏe mạnh, đã ra rễ hoàn chỉnh, đạt chiều cao từ 5–7 cm, có 4–6 lá non và sở hữu 4–8 rễ với chiều dài rễ từ 1–10 cm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Thị Huế đã đánh giá đặc điểm nông sinh học của 52 dòng hoa hiên lai 3 năm tuổi tại Gia Lâm (Hà Nội), làm cơ sở phân loại và đề xuất hướng ứng dụng cụ thể vào các cấu trúc cảnh quan như trồng thảm viền, trồng bồn bụi hay hàng rào dải phân cách. Đồng thời, đề tài đã xác định được công thức giá thể tối ưu (Klasmann : Đất : Trấu hun = 2:1:1) giúp nâng cao tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của cây hoa hiên giống Kwanso nuôi cấy mô khi thuần dưỡng tại vườn ươm. Các kết quả thực nghiệm này đóng góp dữ liệu khoa học cho công tác chọn tạo giống và hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất hoa hiên phục vụ cảnh quan đô thị tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Với tình hình phát triển của thế giới cuộc sống con người ngày càng được nâng cao. Bên cạnh những nhu cầu thiết yếu về vật chất, con người càng quan tâm nhiều hơn đến giá trị tinh thần. Vì vậy, hoa cây cảnh đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của chúng ta. Ở Việt Nam hoa cây cảnh không chỉ được trang trí trong những dịp lễ tết, hội hè mà đã trở thành thú vui thường thức của người dân.

Chính vì thế trên thị trường, xuất hiện rất nhiều loại hoa với nhiều mẫu mã và màu sắc khác nhau. Một trong những loại hoa có tiềm năng phát triển nhất hiện nay đó chính là hoa hiên. Hoa hiên (Hemerocallis sp.) còn có tên gọi khác là hoàng hoa, huyên thảo, rau huyên hay kim châm thái,.là loài thực vật có hoa, thuộc họ Hemerocallidacaeae có nguồn gốc bản địa Châu Á. Loài cây này được biết với những công dụng là một dược liệu chữa bệnh như vàng da, an thai, bổ máu,.

Ngoài ra hoa hiên còn chứa nhiều chất có lợi cho sứa khỏe như protein, chất béo, chứa nguồn vitamin A, vitamin C dồi dào… Trong thời điểm dịch bệnh Covid như hiện nay thì việc sử dụng những dược liệu phẩm tự nhiên để tăng sức đề kháng cho cơ thể rất được coi trọng. Ngoài ra hoa hiên còn được sử dụng làm nguyên liệu thực phẩm rất thơm ngon và bổ dưỡng. Ở nhiều nước trên thế giới hoa hiên được biết đến với công dụng làm đẹp cảnh quan công viên, trường học, văn phòng, hay các dải hoa ở đường phân cách… Đặc biệt hoa hiên có thời gian cho hoa dài, đa dạng về màu sắc cũng như chủng loại. Như vậy, hoa hiên vừa có thể sử dụng trang trí trong thời gian dài, không gây tốn kém như một số loại hoa thời vụ khác vì phải thay đổi thường xuyên, mặt khác lại có thể xen kẽ các giống với nhau để kéo dài thời gian trang trí cho cảnh quan, giúp cho cảnh quan luôn tươi mới.

Loài cây này thường ra hoa 1 vào mùa hè, thời gian ra hoa được duy trì từ 3-4 tháng (từ tháng 4 tới tháng 6) cho thấy độ bền cảnh quan khá dài so với những loài cây khác. Bởi vậy hoa hiên chính là lựa chọn tối ưu cho cảnh quan ở Hà Nội cũng như một số vùng do điều kiện khan hiếm hoa trang trí mùa hè và đỡ tốn kém chi phí trong việc thay mới thường xuyên. Ở Việt Nam hoa hiên được trồng chủ yếu tại những nơi có khí hậu ẩm mát như Đà Lạt (Lâm Đồng), Tam Đảo (Vĩnh Phúc) hay Sapa (Lào Cai), tuy nhiên các giống hoa hiên ở Việt Nam vẫn không nhiều. Từ năm 2014, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã thành công trong việc lai tạo giống mới với màu hoa kích thước khác nhau làm phong phú thêm nguồn nguyên liệu để ứng dụng trong ngành cảnh quan.

Để có thể phát triển được các giống có triển vọng thì việc chọn giống, đánh giá khả năng sinh trưởng điều rất cần thiết. Song song với công tác giống việc lựa chọn giá thể để trồng cây là điều rất cần quan tâm, nhất là trên cây hiên nuôi cấy invitro. Chính vì vậy tôi đã thực hiện đề tài “Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn hoa hiên và ảnh hưởng của giá thể đến sinh trưởng của cây hoa hiên Kwanso nuôi cấy mô” 1. Mục đích và yêu cầu 1.

Mục đích Đánh giá khả năng sinh trưởng của tập đoàn Hiên lai từ đó tạo vật liệu khởi đầu và đề xuất hướng phát triển cho các dòng lai có triển vọng. Bên cạnh đó, xác định được giá thể phù hợp nhất cho sự sinh trưởng của cây hoa Hiên Kwanso nuôi cấy mô.