MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chăn nuôi lợn ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đóng vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống chăn nuôi. Lợn là loài gia súc đƣợc nuôi nhiều và cung cấp lƣợng thực phẩm lớn nhất cho con ngƣời. Việt Nam là một trong những quốc gia có nền chăn nuôi chƣa phát triển, năng suất chăn nuôi và chất lƣợng sản phẩm không cao.
Kết quả này một phần là do khó khăn về điều kiện tự nhiên, nhƣng quan trọng hơn là do quy trình kỹ thuật chăn nuôi còn hạn chế, hơn thế nữa các giống lợn đƣợc sử dụng cho chăn nuôi có khả năng sản xuất và chất lƣợng sản phẩm chƣa cao. Chiến lƣợc chăn nuôi lợn của Việt Nam trong thời gian tới là tăng số lƣợng đầu lợn, nâng cao năng suất sản xuất và chất lƣợng sản phẩm bằng cách tăng tỉ lệ máu ngoại cho đàn lợn nuôi trong nƣớc. Thực hiện chiến lƣợc chăn nuôi này trong thời gian qua nhà nƣớc ta đã cho nhập hàng loạt các giống lợn ngoại có năng suất cao nhƣ Yorkshire, Landrace, Pietrian và Duroc. Từ đó tiến hành lai tạo ra các con lai 2 máu, nhằm nâng cao khả năng sản xuất và khả năng thích nghi với điều kiện chăn nuôi Việt Nam.
Lai tạo có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao khả năng và hiệu quả sản xuất của vật nuôi. Con lai vừa kết hợp đƣợc các ƣu điểm của những giống đem lai vừa tận dụng đƣợc ƣu thế lai của công thức lai. Nguyễn Thị Viễn và cs (2005) [27] ƣu thế lai về tính trạng sinh sản của nhóm nái lai LY/YL đạt đƣợc từ 0,99-6,21% và tính trạng tăng trọng g/ngày giai đoạn từ 90-150 ngày tuổi đã cải thiện đƣợc 2,03-3,48%. Trong chăn nuôi công nghiệp việc xác định công thức lai tốt, phù hợp với điều kiện chăn nuôi của từng vùng là rất cần thiết.
Trang trại lợn xã Triêu Dƣơng, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa là một trang trại thực hiện nhiều biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất đàn lợn. Trong thời gian qua trang trại đã tiến hành nhập và lai tạo thành công nhiều công thức lai và đƣa các tổ hợp lai vào sử dụng trong chăn nuôi công nghiệp. Điển hình là tổ hợp lai F1(♂Yorkshire x ♀Landrace) làm nái sinh sản, Tuy nhiên chƣa có nhiều nghiên cứu đánh giá năng suất sinh sản của lợn nái F 1(♂Yorkshire x 1 ♀Landrace) một cách cụ thể và có hệ thống. Xuất phát từ thực tiễn đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái F1 (♀Landrace x ♂Yorkshire) tại trại lợn xã Triêu Dương, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa”.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu Đánh giá năng suất sinh sản của đàn lợn nái F1 (♂Yorkshire x ♀Landrace) trong điều kiện chăn nuôi công nghiệp. Yêu cầu cần đạt Đánh giá đƣợc năng suất sinh sản của đàn lợn nái F1 (♂Yorkshire x ♀Landrace). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên học tập và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực Chăn nuôi - Thú y. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học tin cậy giúp ngƣời chăn nuôi tham khảo để lựa chọn giống lợn nái F1 (♀Landrace x ♂Yorkshire) có các chỉ tiêu cao về sinh sản vào nuôi sinh sản. 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái Đặc điểm sinh lý sinh dục của gia súc nói chung và loài lợn nói riêng đặc trƣng cho loài, có tính ổn định với từng giống vật nuôi. Nó đƣợc duy trì qua các thế hệ và luôn đƣợc củng cố, hoàn thiện qua quá trình chọn lọc. Ngoài ra, còn chịu ảnh hƣởng của một số yếu tố nhƣ: ngoại cảnh, điều kiện nuôi dƣỡng, chăm sóc, chế độ khai thác, sử dụng… để đánh giá đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái ngƣời ta thƣờng tập trung nghiên cứu, theo dõi các chỉ tiêu sau đây: 2. Sự thành thục về tính Sự thành thục về tính đƣợc đánh dấu khi con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản.
Lúc này tất cả các bộ phận sinh dục nhƣ: buồng trứng, tử cung, âm đạo… đã phát triển hoàn thiện và có thể bắt đầu bƣớc vào hoạt động sinh sản. Đồng thời với sự phát triển hoàn thiện ở bên trong thì ở bên ngoài các bộ phận sinh dục phụ cũng xuất hiện và gia súc có phản xạ về tính hay xuất hiện hiện tƣợng động dục. Tùy thuộc vào từng loài gia súc khác nhau mà thời gian thành thục về tính cũng khác nhau. Tuổi thành thục về tính của lợn khoảng 6 tháng, giới hạn dao động từ 4 – 8 tháng.
Theo Trần Tiến Dũng và cộng sự (2002) [7], ở lợn tuổi thành thục tính từ 6 – 8 tháng. Theo Phạm Hữu Doanh, Lƣu Kỷ (1994) [6], thì tuổi phối giống lần đầu cho lợn cái tốt nhất là lúc 8 tháng tuổi và khối lƣợng đạt 80 – 90kg. Cơ quan sinh dục dƣới tác dụng của hormone cũng dần dần phát triển và có khả năng thụ tinh, hợp tử đƣợc hình thành và phát triển. Đồng thời các đặc tính sinh dục phụ phát triển và các phản xạ về tính của gia súc đƣợc thành lập.
Gia súc đƣợc thành thục sớm hay muộn phụ thuộc vào các yếu tố sau: + Yếu tố giống: Các giống lợn khác nhau thì tuổi thành thục về tính cũng khác nhau. Những giống có thể vóc nhỏ thƣờng thành thục về tính sớm hơn những giống có thể vóc lớn. 3 + Điều kiện chăm sóc nuôi dƣỡng: Dinh dƣỡng có ảnh hƣởng rất lớn đến tuổi thành thục về tính của lợn nái, cùng một giống nhƣng nếu đƣợc nuôi dƣỡng, chăm sóc, quản lý tốt, gia súc phát triển tốt thì sẽ thành thục về tính sớm hơn và ngƣợc lại. + Điều kiện ngoại cảnh: Khí hậu và nhiệt độ cũng ảnh hƣởng tới việc thành thục về tính của gia súc, những giống lợn nuôi ở vùng có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm thƣờng thành thục về tính sớm hơn những giống lợn nuôi ở vùng có khí hậu ôn đới và hàn đới.
Gia súc cái thành thục sớm hơn gia súc đực. Ngoài ra điều kiện tiểu khí hậu chuồng nuôi có ảnh hƣởng rất lớn tới năng suất sinh sản và tuổi động dục lần đầu. Sự hình thành tiểu khí hậu chuồng nuôi có rất nhiều tác nhân: khí hậu vùng, kiểu chuồng, hƣớng chuồng, độ thông thoáng, thoát nƣớc, hàm lƣợng khí NH3, H2S, CO2… + Sự kích thích của con đực cũng ảnh hƣởng tới sự thành thục của lợn cái hậu bị: Nếu ta để một con đực đã thành thục về tính gần ô chuồng của những con cái hậu bị thì sẽ thúc đẩy nhanh sự thành thục về tính của chúng. Lợn cái hậu bị nếu nuôi nhốt liên tục sẽ có tuổi động dục lần đầu dài hơn lợn nuôi chăn thả.
Vì lợn nuôi chăn thả sẽ có thời gian tăng cƣờng trao đổi chất, tổng hợp đƣợc sinh tố và có dịp tiếp xúc với lợn đực, nên có tuổi động dục lần đầu sớm hơn. Tuy nhiên, một vấn đề cần lƣu ý là tuổi thành thục về tính thƣờng sớm hơn tuổi thành thục về thể vóc. Vì vậy, để đảm bảo sự sinh trƣởng và phát triển bình thƣờng của lợn mẹ cũng nhƣ những phẩm chất giống của thế hệ sau nên cho gia súc phối giống khi đã đạt một khối lƣợng nhất định tuỳ theo giống. Ngƣợc lại, cũng không nên cho gia súc phối giống quá muộn vì ảnh hƣởng tới năng suất sinh sản của một đời nái đồng thời ảnh hƣởng tới thế hệ sau của chúng.
Chu kỳ sinh dục (Chu kỳ tính) Chu kỳ tính đƣợc bắt đầu từ khi gia súc đã thành thục về tính, nó tiếp tục xuất hiện và chấm dứt hoàn toàn khi cơ thể đã già yếu. Chu kỳ sinh dục là một quá trình sinh lý phức tạp sau khi cơ thể đã phát 4 triển hoàn hảo, cơ quan sinh dục không có bào thai và không có hiện tƣợng bệnh lý thì ở bên trong buồng trứng có quá trình noãn bao thành thục, trứng chín và thải trứng. Mỗi lần xuất hiện rụng trứng thì toàn bộ cơ thể nói chung, đặc biệt nhất là cơ quan sinh dục phát sinh hàng loạt biến đổi về hình thái và chức năng sinh lý. Tất cả các biến đổi này đƣợc xảy ra lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ nên gọi là chu kỳ tính.
Từ lần thải trứng trƣớc đến lần thải trứng sau gọi là một chu kỳ. Ở cơ thể gia súc đã có thai thì không còn chu kỳ tính. Chu kỳ tính có sự khác nhau giữa các loài, thời gian kéo dài chu kỳ động dục giữa các loài cũng khác nhau. Ở thời gian đầu do mới có sự thành thục về tính cho nên chu kỳ tính chƣa ổn định, phải sau 2 - 3 chu kỳ tiếp theo mới có đƣợc sự ổn định.
Theo Trần Tiến Dũng và cộng sự (2002) [7], lợn động dục không theo mùa, chu kỳ động dục thƣờng là 21 ngày, thời gian dao động từ 18 – 22 ngày. Nguyễn Văn Thanh (2003) [21], chu kỳ động dục của lợn liên quan chặt chẽ với quá trình điều hòa kích tố trong cơ thể, và đƣợc sự điều khiển bởi hệ thống thần kinh thể dịch. Chu kỳ sinh dục đƣợc chia làm 4 giai đoạn: *Giai đoạn trƣớc động dục (Preoestrus) Giai đoạn trƣớc động dục(kéo dài khoảng 1-2 ngày):Là thời gian chuẩn bị đầy đủ cho đƣờng sinh dục của lợn cái đón nhận tinh trùng, cũng nhƣ đảm bảo các điều kiện cho trứng và tinh trùng gặp nhau để thụ thai. Đây là giai đoạn đầu của chu kì sinh dục và tính từ khi thể vàng của chu kì động dục trƣớc đến chu kì động dục tiếp theo.
Nó xuất hiện đầy đủ các hoạt động về sinh lí, tính thành thục, trong đó có sự cuất huện của bao noãn. Bao noãn thành thục nổi rõ trên bề mặt buồng trứng, buồng trứng to hơn bình thƣờng. đƣờng sinh dục xung huyết, nhu động của tử cung tăng cƣờng, mạch quản trong màng nhày củaam đạo tiết ra niêm dịch, cổ tử cung hé mở. Tất cả những biến đổi này để chuẩn bị cho tế bào trứng tách ra khỏi bao trứng đầu giai đoạn đƣờng kính bao noãn là 4mm, cho đến cuối giai đoạn tăng lên 8-12mm.