Đánh Giá Khả Năng Bảo Tồn Giống Chè Trung Du Tại Các Xã Phía Tây Thành Phố Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng bảo tồn giống chè trung du tại các xã phía tây Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, phân tích hiệu quả và giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Vương Thị Anh
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Hữu Thọ
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Bảo Tồn Giống Chè Trung Du Tại Thái Nguyên: Nghiên Cứu Chi Tiết
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa của thực tiễn của đề tài
• 1.4. Cấu trúc của khóa luận
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lí luận của đề tài
• 2.1.1. Một số đặc điểm chung của sản xuất chè
• 2.1.2. Ý nghĩa của việc phát triển sản xuất chè
• 2.1.3. Khái niệm một số loại giống chè
• 2.1.4. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của sản xuất chè
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ chè trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất chè của Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình tiêu thụ chè của Việt Nam
• 2.2.4. Tình hình sản xuất chè tại tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.4.1. Tiềm năng thế mạnh về sản xuất cây chè của Thái Nguyên
• 2.2.4.2. Tình hình sản xuất
• 2.2.4.3. Chế biến, tiêu thụ chè ở Thái Nguyên
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.4. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.4. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích
• 3.4.1. Các chỉ tiêu phân tích
• 3.4.2. Các chỉ tiêu so sánh hiệu quả kinh tế sản xuất chè
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của thành phố Thái Nguyên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên của thành phố Thái Nguyên
• 4.1.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.1.2. Điều kiện khí hậu, thời tiết, thuỷ văn
• 4.1.1.3. Tình hình phân bố và sử dụng đất đai
• 4.1.1.4. Tài nguyên - thiên nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội của thành phố Thái Nguyên
• 4.1.2.1. Tình hình kinh tế của thành phố Thái Nguyên
• 4.1.3. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong phát triển sản xuất chè tại xã
• 4.1.3.1. Tình hình sản xuất chè của vùng chè Tân Cương
• 4.1.3.2. Tình hình tiêu thụ chè của vùng chè Tân Cương
• 4.1.4. Đánh giá, so sánh hiệu quả kinh tế của cây chè cành và cây chè Trung du trên địa bàn xã Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu
• 4.1.4.1. Tình hình chung của hộ nghiên cứu
• 4.1.4.1.1. Thông tin chung về các hộ
• 4.1.4.1.2. Tình hình sản xuất chè của hộ
• 4.1.4.2. Chi phí sản xuất của cây chè Trung du và cây chè cành của hộ điều tra
• 4.1.4.3. Chi phí lao động trong sản xuất chè của hộ
• 4.1.4.4. So sánh hiệu quả kinh tế của cây chè Trung du và cây chè cành của hộ
• 4.1.4.5. Hiệu quả xã hội của việc bảo tồn và phát triển chè trung du đối với xã hội
• 4.1.5. Thực trạng khó khăn thuận lợi trong phát triển sản xuất chè của hộ tại xã Tân Cương, Phúc Trìu, Phúc Xuân
• 4.1.6. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong quá trình bảo tồn chè trung du
• 4.1.7. Những mặt còn hạn chế
• 4.1.8. Nguyên nhân ảnh hưởng đến phát triển sản xuất chè ở thành phố Thái Nguyên
• 4.1.9. Một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển chè trung du
• 4.1.9.1. Phương hướng
• 4.1.9.2. Giải pháp phát triển chè trung du
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá giống chè

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá giống chè Trung Du tại Thái Nguyên, đặc biệt là ở các xã phía Tây thành phố. Giống chè này được xem là đặc sản của vùng, nhưng đang đối mặt với nguy cơ suy giảm diện tích do sự thay thế bởi các giống chè cành. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn giống chè truyền thống này, không chỉ vì giá trị kinh tế mà còn vì yếu tố văn hóa và lịch sử.

1.1. Đặc điểm giống chè Trung Du

Giống chè Trung Du, còn gọi là chè ta, có khả năng thích ứng cao với điều kiện đất đai khô cằn và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Đây là giống chè phổ biến ở vùng Trung Du Bắc Bộ, chiếm khoảng 60% diện tích chè cả nước. Nghiên cứu chỉ ra rằng, giống chè này có giá trị kinh tế cao, đặc biệt trong sản xuất chè xanh và chè đen.

1.2. So sánh với giống chè cành

Nghiên cứu so sánh hiệu quả kinh tế giữa giống chè Trung Du và chè cành. Kết quả cho thấy, mặc dù chè cành có năng suất cao hơn, nhưng chè Trung Du lại có giá trị thương phẩm và chất lượng vượt trội, đặc biệt trong thị trường nội địa và xuất khẩu.

II. Khả năng bảo tồn giống chè

Nghiên cứu đánh giá khả năng bảo tồn giống chè Trung Du tại Thái Nguyên, đặc biệt trong bối cảnh diện tích trồng giống này đang giảm dần. Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, và chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương được xem xét kỹ lưỡng để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Thái Nguyên có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng chè, với đất đai màu mỡ và khí hậu phù hợp. Tuy nhiên, sự phát triển của các giống chè cành đã làm giảm diện tích trồng chè Trung Du. Nghiên cứu chỉ ra rằng, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích người dân tiếp tục trồng và bảo tồn giống chè này.

2.2. Giải pháp bảo tồn

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, tạo thị trường tiêu thụ ổn định, và nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của giống chè Trung Du. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích người dân chuyển đổi từ các giống chè kém hiệu quả sang trồng chè Trung Du.

III. Nghiên cứu chi tiết về giống chè Trung Du

Nghiên cứu cung cấp một cái nhìn chi tiết về giống chè Trung Du, từ đặc điểm sinh học, kỹ thuật canh tác, đến hiệu quả kinh tế. Đây là cơ sở quan trọng để đưa ra các giải pháp bảo tồn và phát triển giống chè này một cách bền vững.

3.1. Đặc điểm sinh học

Giống chè Trung Du có chu kỳ sống dài, từ 30 đến 40 năm, với khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Nghiên cứu chỉ ra rằng, giống chè này có thể phát triển tốt trên đất feralit vàng đỏ, phổ biến ở vùng Trung Du Bắc Bộ.

3.2. Kỹ thuật canh tác

Nghiên cứu đề xuất các kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao năng suất và chất lượng chè Trung Du, bao gồm việc áp dụng các biện pháp chăm sóc, thu hoạch, và chế biến tiên tiến. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và duy trì độ phì nhiêu của đất.

IV. Phát triển giống chè tại Thái Nguyên

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển giống chè tại Thái Nguyên, không chỉ để bảo tồn giống chè Trung Du mà còn để nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cải thiện cơ sở hạ tầng, và mở rộng thị trường tiêu thụ.

4.1. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển

Nghiên cứu đề xuất tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống chè Trung Du, bao gồm việc lai tạo giống mới có năng suất cao hơn nhưng vẫn giữ được đặc tính truyền thống. Đồng thời, cần có sự hợp tác giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, và người dân để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

4.2. Mở rộng thị trường tiêu thụ

Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc mở rộng thị trường tiêu thụ là yếu tố quan trọng để phát triển giống chè Trung Du. Cần có các chính sách hỗ trợ xuất khẩu, quảng bá thương hiệu, và nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu - Phần II: Tổng quan đề tài nghiên cứu - Phần III: Đối tượng, nội dung, phương pháp nghiên cứu. - Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. - Phần V: Kết luận và kiến nghị. n 4 PHẦN II:TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.

Cơ sở lí luận của đề tài 1.1 Một số đặc điểm chung của sản xuất chè 1.1 Ý nghĩa của việc phát triển sản xuất chè Chè là cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao. Chè đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế- xã hội, văn hóa của con người. Cây chè được trồng khắp mọi nơi trên thế giới. Với nhiều giống chè khác nhau, chè mang đến cho thế giới những sản phẩm đa dạng đáp ứng nhu cầu của hầu hết người tiêu dùng trên thế giới.

Ngoài tác dụng là nước giải khát chè còn được coi như một loại thần dược phòng và chữa bệnh cho con người, là lớp thực vật bảo vệ đất và môi trường. Sản phẩm chè của nước ta không chỉ đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng nội địa mà còn được xuất khẩu nhiều nơi trên thế giới. Góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ các sản phẩm nông sản trong nước, đồng thời thu về nguồn ngoại tệ không nhỏ cho đất nước. Đối với người nông dân sản xuất chè, ngoài việc tạo công ăn việc làm ổn định và đem lại thu nhập cho gia đình góp phần dùy trì và nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

Hầu hết người nông dân làm chè họ ít bị thấp nghiệp và có thu nhập cao và ổn định hơn hầu hết cây trồng khác trong vùng. Ngoài giá trị về kinh tế, cây chè đã góp phần bảo vệ môi trường, phủ xanh đất trống, đồi núi trọc. Vì là cây công nghiệp dài ngày và phát triển tương đối ổn định (chè Trung du chu kì sống khoảng 30 – 40 năm, chè giống mới 15 – 20 năm) đã góp phần bảo vệ một nền nông nghiệp bền vững cho 1 đất nước còn đang phát triển như nước ta (Lê Tất Khương, Đỗ Ngọc Quý, 2000)[5]. Như vậy, việc phát triển sản xuất chè không những góp phần đem lại hiệu quả kinh tế cho xã hội mà góp phần nâng cao thu nhập cho người nông dân, cải thiện đời sống ở nông thôn, làm giảm khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn.

Không những vậy việc sản xuất chè còn góp phần thúc đẩy nhanh hơn n 5 quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, giảm bớt khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng miền khác nhau trong cả nước[1].2 Khái niệm một số loại giống chè + Giống chè Trung du (hay còn gọi là chè ta) đây thực chất là giống chè Trung Quốc, được du nhập vào nước ta từ rất lâu đời, ở vùng Trung du Bắc Bộ. Giống có khả năng thích ứng với vùng đất khô cằn, khả năng chịu sâu bệnh tốt và thích hợp ở mức trung bình cho cả sản xuất chè đen và chè xanh. Hiện này, giống này chiếm khoảng 60% tổng diện tích chè của cả nước. + Giống chè lai: Có các loại giống lai phổ biến như LDP1, LDP2.

Chè lai có đặc điểm chung là năng suất cao hơn vì búp to hơn, dậy mùi thơm hơn nhưng vị thường nhạt hơn. + Giống chè TRI777: Thuộc biến chủng chè Shan, cây sinh trưởng khá, búp to có lông tuyết, mật độ búp thấp, góc độ phân cành hẹp, tán tương đối rộng. Đây là giống thích hợp chế biến chè xanh và chè đen chất lượng cao. Dễ giâm cành, cây sinh trưởng khoẻ, khi trồng có tỷ lệ sống cao.

Khả năng chống chịu đối với sâu bệnh hại kém: bị bọ xít muỗi và rệp phảy phá hại nặng. + Giống mới: Các giống chè mới thường được nhập từ nước ngoài như: Kim Tuyên, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên, Thúy Ngọc.Các giống này thường có mùi thơm đặc trưng, hoàn toàn khác mùi hương chè thông thường. + Giống Kim Tuyên (Kim Huyên, A17 hoặc dòng 27) có nguồn gốc là giống vô tính của Đài Loan, được chọn lọc từ tổ hợp lai hữu tính giữa mẹ là giống Ôlong lá to của địa phương và bố là giống Raiburi của Ấn Độ vào năm 1975. Nhập nội vào Việt Nam từ 1994.

Trồng ở các tỉnh Lâm Đồng, Yên Bái, Phú Thọ, Lạng Sơn, Thái Nguyên. + Giống chè Phúc Vân Tiên: Có nguồn gốc là giống vô tính của Trung Quốc, chọn lọc từ tổ hợp lai hữu tính giữa mẹ là giống chè Phúc Đỉnh Đại Bạch Trà và bố là giống chè Vân Nam lá to từ 1957-1971 bởi Viện Nghiên cứu chè tỉnh Phúc Kiến nhập nội vào Việt Nam năm 2000 [12]. Còn nhiều giống chè khác, nhưng trên đây là giống chè phổ biến được trồng tại Việt Nam. Cách phân biệt của nông dân thì người ta thường gọi giống chè Trung du (chè ta) là giống chè truyền thống vì nó được đưa vào Việt Nam n 6 khá lâu đời (trồng bằng hạt).

Giống chè lai (LDP1, LDP2 ) + giống chè mới (Giống chè TRI777, Kim Tuyên, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên, Thúy Ngọc.) người ta gọi chung là chè cành mới xuất hiện vài chục năm trở lại đây và có đặc điểm phân biệt là khi trồng người ta dùng cành giâm ươm sau đó mang đi trồng. Nhìn chung các giống chè có những đặc điểm và quy trình chăm sóc tương đối giống nhau. Tuy nhiên, mỗi loại giống chè có những đặc điểm riêng nhất định. Sau đây chúng ta xét nhưng đặc điểm chung của cây chè.3 Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của sản xuất chè Cây chè có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến và bảo quản.

Vì thế để phát triển ngành chè hàng hóa đạt chất lượng cao cần phải quan tâm, chú trọng từ những khâu đầu tiên, áp dụng những chính sách đầu tư hợp lý, loại bỏ dần những phong tục tập quán trồng chè lạc hậu… Để tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước. Cây chè là cây trồng mũi nhọn của địa phương vì thế cần phải thực hiện theo hướng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm chè góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân trồng chè. Những nhân tố ảnh hưởng tới sản xuất chè a. Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên Yêu cầu tổng hợp các điều kiện sinh thái thích hợp cho cây chè là: đất tốt, sâu, chua, thoát nước, khí hậu ẩm và ấm.

Dưới đây, chúng ta xét một số điều kiện sinh thái chủ yếu: + Điều kiện đất đai và địa hình: So với một số cây trồng khác, chè yêu cầu về đất không nghiêm khắc lắm. Song để cây chè sinh trưởng tốt, năng suất cao và ổn định thì đất trồng chè phải đạt những yêu cầu sau: tốt, nhiều mùn, sâu, chua và thoát nước. Độ pH thích hợp cho chè phát triển là 4,5 - 6,0. Đất trồng phải có độ sâu ít nhất là 80 cm, mực nước ngầm phải dưới 1 mét thì hệ rễ mới phát triển bình thường.

- Đất trồng chè của ta ở các vùng Trung Du phần lớn là feralit vàng đỏ được phát triển trên đá granit, nai, phiến thạch sét và mica. Ở vùng núi phần n 7 lớn là đất feralit vàng đỏ được phát triển trên đá mẹ phiến thạch sét. Về cơ bản những loại đất này phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của chè như có độ pH từ 4 đến 5 có lớp đất sâu hơn 1 mét và thoát nước. - Địa hình và địa thế có ảnh hưởng rất rõ đến sinh trưởng và chất lượng chè.

Thực tiễn ở Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản cho thấy: chè không trồng trên núi cao có hương thơm và mùi vị tốt hơn chè trồng ở vùng thấp và đồng bằng. Kinh nghiệm nhận thấy chè được chế biến từ nguyên liệu ở núi cao Xrilanca có mùi thơm của hoa mà hương vị đó không thể có được trong chè trồng ở khu vực thấp. Phần lớn các vùng trồng chè có phẩm chất tốt của các nước trên thế giới thường có độ cao cách mặt biển từ 500 đến 800 m. Vùng chè ngon có tiếng ở Ấn Độ trồng ở độ cao cách mặt biển 2.

Ở độ vĩ càng cao phẩm chất và sản lượng chè càng có xu hướng giảm thấp. Do độ nhiệt thấp, độ ẩm thấp và ngày dài đã ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng và tích lũy vật chất trong cây chè [8]. + Điều kiện độ ẩm và lượng mưa: Chè là loại cây ưa ẩm, là cây thu hoạch búp, lá non, nên càng cần nhiều nước và vấn đề cung cấp nước cho quá trình sinh trưởng của cây chè lại càng quan trọng hơn. Yêu cầu tổng lượng nước mưa bình quân trong một năm đối với cây chè khoảng 1.500 mm và mưa phân bố đều trong các tháng.

Bình quân lượng mưa của các tháng trong thời kỳ chè sinh trưởng phải lớn hơn hoặc bằng 100 mm, nếu nhỏ hơn 100 mm chè sinh trưởng không tốt. Chè yêu cầu độ ẩm không khí cao, trong suốt thời kỳ sinh trưởng độ ẩm không khí thích hợp là vào khoảng 85%. Lượng mưa và phân bố lượng mưa của một nơi có quan hệ trực tiếp tới thời gian sinh trưởng và mùa thu hoạch chè dài hay ngắn, do đó ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng cao hay thấp. Vùng chè Doomđome ở Bắc Ấn Độ lượng mưa phân bố nhiều vào tháng 5 tới tháng 8 cho nên sản lượng chè thu hoạch được trong năm cũng tập trung vào thời kỳ đó.

Vùng chè Mlanji (Nam Phi) lượng mưa tập trung vào tháng 11 đến tháng 4 nên sản lượng chè cao nhất trong năm n 8 cũng tập trung vào thời kỳ này. Ở ta phân bố sản lượng chè trong năm cũng có quan hệ rõ rệt với tình hình phân bố lượng mưa trong các tháng [8].1: Quan hệ giữa lượng mưa và sự phân bố sản lượng búp chè Tháng 1-2 3-4 5 6 7 8 9 10 11-12 Sản lượng chè trong 0,39 7,2 -5,3 10,4 14,7 16,6 13,2 16,5 10,6 4,06 năm (%) Lượng mưa tháng > 100 50 50–100 50 (mm) vụ thu hoạch chè chủ yếu (Tài liệu của trại thí nghiệm chè Phú Hộ) Tổng lượng mưa bình quân hàng năm ở các vùng trồng chè của nước ta tương đối thỏa mãn cho nhu cầu về nước của cây chè. + Điều kiện độ nhiệt không khí: Để sinh trưởng phát triển tốt, cây chè yêu cầu một phạm vi độ nhiệt nhất định. Theo nghiên cứu của Kvaraxkhêlia (1950) và Trang Vãn Phương (1956) thì cây chè bắt đầu sinh trưởng khi độ nhiệt trên 10oC.