Đặt vấn đề Có thể nói khuyến nông Việt Nam có từ thời Vua Hùng với nông nghiệp nƣớc Văn Lang và nền văn minh lúa nƣớc. Trải qua các giai đoạn lịch sử, hoạt động khuyến nông với nhiều nội dung, hình thức khác nhau, đã góp phần rất lớn vào sự nghiệp phát triển sản xuất nông nghiệp, xoá đói giảm nghèo, tăng thu nhập cho ngƣời dân. Tuy nhiên, hoạt động khuyến nông chƣa phát huy hết tác dụng do nhiều nguyên nhân mà ở mỗi địa phƣơng cần có những giải pháp cụ thể thích hợp. Sau hơn 20 năm thực hiện đƣờng lối đổi mới dƣới sự lãnh đạo của Đảng và nhà nƣớc, nền nông nghiệp nƣớc ta đã có những bƣớc chuyển biến tích cực, đạt đƣợc nhiều thành tích đáng ghi nhận.
Từ một nƣớc có nền nông nghiệp lạc hậu,Việt Nam đã vƣơn lên để trờ thành một nƣớc có nền nông nghiệp hàng hóa, về cơ bản đảm bảo an ninh lƣơng thực quốc gia. Việt Nam đã trở thành nƣớc xuất khẩu nông sản có thứ bậc trên thế giới: Đứng thứ nhất về xuất khẩu hạt tiêu, đứng thứ hai về xuất khẩu gạo, cà phê và hạt điều,. Ngoài ra Việt Nam còn xuất khẩu nhiều loại nông sản có giá trị khác nhƣ rau quả, thịt lợn… Trong cơ chế mới, ngƣời nông dân luôn đứng trƣớc thực trạng thiếu hụt thông tin về thị trƣờng, giá cả để định hƣớng cho sản xuất. Mặt khác trình độ sản xuất của phần lớn ngƣời dân còn yếu, thông tin KHKT đối với ngƣời dân còn ít.
Do đó vấn đề nâng cao kiến thức về kỹ thuật nông nghiệp, kinh nghiệm quản lý, thông tin thị trƣờng, chuyển giao tiến bộ khoa học…Cho ngƣời dân để họ có đủ khả năng phát triển sản xuất kinh doanh là một yêu cầu bức thiết trong vấn đề phát triển nông nghiệp nông thôn hiện nay. Trƣớc yêu cầu đó, công tác khuyến nông đã đƣợc củng cố và từng bƣớc cải thiện cho phù hợp với tình hình mới. Ngày 02/03/1993, Chính Phủ ban hành Nghị định 13/CP về công tác khuyến nông, Thông Tƣ Liên Bộ số 02/LB/TT ngày 02/08/1993 hƣớng dẫn thi hành nghị định 13/CP. Từ khi ra đời Nghị định này đã đem lại nhiều kết quả khả quan cho nông nghiệp nông thôn, hệ thống khuyến nông nƣớc ta không ngừng lớn mạnh kể cả về số lƣợng và chất lƣợng, với mạng lƣới n 2 ngày càng hoàn chỉnh từ Trung Ƣơng đến địa phƣơng.
Tuy vậy sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định 13/CP, công tác khuyến nông đó gặp không ít khó khăn, vƣớng mắc, chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của sản xuất, khoa học công nghệ và xu hƣớng hội nhập kinh tế quốc tế. Chính vì vậy, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã trình Chính phủ để sửa đổi, bổ sung một số nội dung hoạt động khuyến nông, thay thế cho Nghị định 13/CP. Ngày 26/4/2005, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 56/2005/NĐ-CP về khuyến nông, khuyến ngƣ. Tiếp đến ngày 08/01/2010, Chính phủ ban hành Nghị định 02/2010/NĐ-CP về khuyến nông để sửa đổi, bổ sung một số nội dung.
Trong nghị định này quy định cụ thể hơn về nội dung hoạt động khuyến nông bao gồm: Bồi dƣỡng, tập huấn và đào tạo cho ngƣời sản xuất và ngƣời hoạt động khuyến nông, thông tin tuyên truyền, trình diễn và nhân rộng mô hình, tƣ vấn và dịch vụ khuyến nông, hợp tác quốc tế về khuyến nông. Tổ chức khuyến nông từ Trung ƣơng tới địa phƣơng cũng đƣợc quy định rõ hơn về chức năng, nhiệm vụ, cơ chế quản lý. Các chính sách khuyến nông cũng đƣợc điều chỉnh trong quy định này. Nằm trong cơ cấu tổ chức của khuyến nông Nhà nƣớc, khuyến nông xã Yên Nhuận - huyện Chợ Đồn - tỉnh Bắc Kạn trong vài năm trở lại đây đã có nhiều hoạt động tiêu biểu góp phần tích cực vào công cuộc phát triển nông nghiệp nông thôn của huyện, của tỉnh.
Song trong quá trình hoạt động khuyến nông vẫn còn gặp phải những khó khăn và thách thức cần giải quyết. Xuất phát từ thực tiễn trên và đƣợc sự đồng ý của Ban Giám Hiệu Trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ Nhiệm Khoa Kinh tế & PTNT, cùng với sự giúp đỡ của các cán bộ Trạm khuyến nông xã Yên Nhuận - huyện Chợ Đồn - tỉnh Bắc Kạn, cô giáo Th.s Dƣơng Thị Thu Hoài, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá các hoạt động khuyến nông tại xã Yên Nhuận - huyện Chợ Đồn - tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2012 - 2014”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu, đánh giá hoạt động khuyến nông ở xã Yên Nhuận - huyện Chợ Đồn - tỉnh Bắc Kạn, để từ đó đề xuất một số giải pháp để khắc phục những hạn chế, nhằm nâng cao hiệu quả HĐKN trong thời gian tới.Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu đƣợc điều kiện tự nhiên, KT-XH của xã Yên Nhuận.
- Đánh giá đƣợc thực trạng hoạt động Khuyến nông tại xã Yên Nhuận. - Đánh giá đƣợc kết quả hoạt động khuyến nông tại xã. - Phân tích đƣợc những đánh giá của ngƣời dân vào các HĐKN. - Đánh giá đƣợc một số kiến nghị của ngƣời dân đối với các HĐKN tại xã.
- Phân tích đƣợc những yếu tố ảnh hƣởng tới HĐKN tại xã Yên Nhuận. - Đƣa ra đƣợc một số giải pháp nâng cao hiệu quả HĐKN tại xã. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố kiến thức môn học, áp dụng những kiến thức lý thuyết vào trong thực tiễn, bổ sung những kiến thức còn thiếu.
- Rèn luyện các kỹ năng thu thập xử lý số liệu, viết báo cáo. - Có cái nhìn tổng thể về công tác khuyến nông. - Là tài liệu tham khảo cho trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, khoa Kinh Tế và Phát Triển Nông Thôn và sinh viên các khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả nghiên cứu qua việc đánh giá các hoạt động khuyến nông tại xã ta thấy đƣợc những cơ hội và thách thức trong thời gian tới làm cơ sở cho các nhà quản lý, các cán bộ khuyến nông có những căn cứ để lựa chọn phƣơng pháp khuyến nông phù hợp góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động khuyến nông đồng thời cải thiện đời sống nhân dân trong xã.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Các định nghĩa cơ bản về khuyến nông Theo nghĩa Hán - Văn: “khuyến” có nghĩa là khuyến khích - khuyên bảo - triển khai, còn “nông” là nông - lâm - ngƣ nghiệp, nông dân, nông thôn. “Khuyến nông” nghĩa là khuyên khích mở mang phát triển trong nông nghiệp.
- “Khuyến nông đƣợc định nghĩa nhƣ thể là một tiến trình của việc lôi kéo quần chúng tham gia vào việc trồng và quản lý cây một cách tự nguyện”. - “Khuyến nông khuyến lâm đƣợc xem nhƣ một tiến trình của việc hòa nhập các kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại. Các quan điểm, kỹ năng để quyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phƣơng sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự trợ giúp từ bên ngoài để có khả năng vƣợt qua các trở ngại gặp phải”. - “Khuyến nông khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn”.
- “Khuyến nông khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự giải quyết lấy vấn đề chính của họ. - “Khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến sự nghiệp phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trƣờng , trong đó có ngƣời già và ngƣời trẻ học bằng cách thực hành”. Qua rất nhiều khái niệm trên chúng ta có thể tóm tắt lại và có thể hiểu khuyến nông theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng: Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. Khuyến nông ngoài việc hƣớng dẫn cho nông dân tiến bộ kỹ thuật mới, còn phải giúp họ liên kết lại với nhau chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, luật lệ nhà nƣớc, giúp nông dân phát triển khả năng tự quản lý, điều hành tổ chức các hoạt động xã hội nhƣ thế nào cho ngày càng tốt hơn [5].
n 5 Theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là ngƣời nông dân. Tiến trình này đem đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình họ [1]. Vai trò của khuyến nông 2.
Vai trò trong sự nghiệp phát triển nông thôn Trong điều kiện nƣớc ta hiện nay, trên 80% dân số sống ở các vùng nông thôn với 70% lao động xã hội để sản xuất ra những nông sản thiết yếu cung cấp cho toàn bộ xã hội nhƣ lƣơng thực, thực phẩm, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến…Và sản xuất nông nghiệp chiếm 37 - 40% giá trị sản phẩm xã hội [1]. Giao thông Khuyến Giáo dục nông Phát Chính triển Tài chính sách nông thôn Công Tín dụng nghệ Thị trƣờng Hình 2. Vai trò của khuyến nông trong sự nghiệp phát triển nông thôn [1] Thông qua các hoạt động khuyến nông, nông dân và những ngƣời bên ngoài cộng đồng có cơ hội trao đổi thông tin, học hỏi kiến thức, kinh nghiệm lẫn nhau để phát triển sản xuất và nâng cao đời sống kinh tế xã hội. Đặc biệt khuyến nông còn tạo n 6 ra cơ hội cho nông dân trong cộng đồng cùng chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm, truyền bá thông tin kiến thức và giúp đỡ nhau cùng phát triển.
Vai trò trong chuyển giao khoa học công nghệ Khuyến nông đóng vai trò là cầu nối giữa nông dân với các Viện, các Trƣờng Đại học. Nhờ vậy các tiến bộ kỹ thuật nhanh chóng đƣợc triển khai, áp dụng trong sản xuất và đời sống của ngƣời dân [1]. Vai trò đối với nhà nước Khuyến nông là một trong những tổ chức giúp nhà nƣớc thực hiện các chính sách, chiến lƣợc về phát triển nông lâm nghiệp, nông thôn và nông dân. Vận động nông dân tiếp thu và thực hiện các chính sách về nông nghiệp.
Trực tiếp góp phần cung cấp những thông tin về những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân đến các cơ quan nhà nƣớc, trên cơ sở đó nhà nƣớc hoạch định, cải tiến đề ra đƣợc chính sách phù hợp [1].