CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG CỦA GIẢNG VIÊN THEO CHỨC TRÁCH 1. Lịch sử nghiên cứu đề tài 1. Ngoài nước Trên thế giới công tác đánh giá hoạt động của giảng viên đã rất được coi trọng. Ngay từ thời kỳ Trung cổ, các trường đại học ở Châu Âu đã biết dựa vào sinh viên để kiểm tra việc giảng dạy của giảng viên.
Hiệu trưởng chỉ định một hội đồng sinh viên, Hội đồng này có nhiệm vụ giám sát việc giảng dạy của giảng viên và báo cáo với Hiệu trưởng. Hiệu trưởng sẽ xử lý những giảng viên vi phạm đó. Sinh viên đóng tiền trực tiếp cho giảng viên và lương của họ được tính theo số lượng sinh viên dự học (Rashdall, 1963 và Centra, 1993) [21]. Thời kỳ thực dân thế kỷ 16-17, cuối năm học, đại diện Hội đồng Quản trị và Hiệu trưởng đã dự giờ quan sát việc giảng viên đặt câu hỏi kiểm tra kiến thức cả năm học của sinh viên.
Tuy nhiên, việc dự giờ này cũng không thể đánh giá được kiến thức sinh viên tích lũy được trong một năm học và cũng không thể đánh giá được hiệu quả giảng dạy của giảng viên vì theo nghiên cứu của Smallwood (trích dẫn Rudolph, Tr. 146, 1997) các giảng viên thường chỉ hỏi các câu hỏi dễ hoặc các câu hỏi mang tính gợi ý để sinh viên dễ dàng trả lời [21,22]. Thời kỳ từ năm 1925 đến 1960: Công bố Bảng đánh giá chuẩn đã được kiểm nghiệm dùng cho sinh viên đánh giá giảng viên do Hurman Remmers và đồng nghiệp công bố vào năm 1927 tại Đại học Rurdue. Vào những năm 1960, giảng viên các trường ĐH và cao đẳng đã nhận thức rõ mục đích và ý nghĩa của các bảng đánh giá giảng dạy và đã tình nguyện sử dụng bảng đánh giá chuẩn với mục đích điều chỉnh việc giảng dạy của giảng viên [27,181] 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thời kỳ từ năm 1980 cho đến nay, ở các nước tiên tiến và các nước phát triển, đã có nhiều nghiên cứu thử nghiệm hơn về các phương pháp đánh giá hiệu quả giảng dạy và các hoạt động của giảng viên với bốn nguồn thông tin: sinh viên đánh giá, đồng nghiệp đánh giá, trưởng khoa đánh giá và cá nhân GV tự đánh giá.
Các kết quả nghiên cứu đã đúc kết thông tin thu thập từ bảng đánh giá của GV có thể có những yếu tố thiên lệch do những cá tính hoặc tính cách của GV, số SV trong 01 lớp học, số giờ lên lớp và độ khó của môn học, sự hứng thú của SV trước khi vào học và phương pháp giảng dạy cũng như khả năng diễn giải vấn đề của GV. Tuy nhiên, Center cũng đã kết luận các hệ số tương quan giữa SV đánh giá, đồng nghiệp đánh giá và chủ nhiệm khoa đánh giá đạt mức chấp nhận được [40,tr. Từ cuối thế kỷ XX đến nay, nhiều học giả Âu – Mỹ [40];[37] và một số học giả khác đã tổng kết là các trường ĐH thường tập trung đánh giá GV theo 3 lĩnh vực: - Giảng dạy; - Nghiên cứu khoa học; - Dịch vụ chuyên môn và phục vụ cộng đồng Đây là 3 chức trách chính của một giảng viên cần phải được đánh giá. Tuy nhiên, Braskamp và Ory [38] đã đưa thêm lĩnh vực “Trách nhiệm công dân” vào việc đánh giá tổng thể các hoạt động của GV.
Hiện nay, việc tiếp nhận đánh giá của các trường ĐH trên thế giới là rất khác nhau. Có những trường phản đối kịch liệt việc sinh viên đánh giá giảng viên. Tuy nhiên, dù thế nào đi chăng nữa, nếu như công tác đánh giá được nhìn nhận một cách nghiêm túc, hệ thống đánh giá được phát triển và khuyến khích thì nơi đó sẽ thu được những tiến bộ đáng kể trong việc đánh giá GV. Việt Nam Trước đây, công tác đánh giá hoạt động của giảng viên chưa thực sự được quan tâm, việc đánh giá chủ yếu mang tính hình thức.
Tuy nhiên, gần đây một số trường đại học đã nhận ra vai trò cũng như tầm quan trọng của công tác 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đánh giá hoạt động giảng viên nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, tạo uy tín thương hiệu cho nhà trường. Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu và bài viết của các nhà quản lý, nhà khoa học về đánh giá giảng viên. Có thể liệt kê như sau: - Các bài báo: Trần Xuân Bách, Đánh giá giảng viên-vấn đề bức thiết trong giai đoạn hiện nay, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng, số 3-4/2006; Duy Anh, Đánh giá giảng viên: dễ phát sinh tiêu cực, Báo an ninh Thủ đô, Thứ 2 ngày 10/03/2014. - Các luận văn, luận án: Năm 2006, đề tài trọng điểm cấp Đại học Quốc Gia Hà Nội mã số: QGTĐ.06: “Nghiên cứu xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động giảng dạy Đại học và NCKH của giảng viên trong Đại học Quốc Gia” do GS.TS Nguyễn Đức Chính và PGS.TS Nguyễn Phương Nga chủ trì đã được nghiệm thu.
Đề tài nghiên cứu đã thực hiện một số nội dung chính sau: - Xem xét và phân tích đúc kết các kinh nghiệm về đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của một số trường Đại học trên thế giới; - Phân tích hiện trạng đánh giá hoạt động giảng dạy và NCKH của giảng viên Đại học Quốc Gia Hà Nội trong những năm gần đây; - Xây dựng mô hình đánh giá phù hợp với thực tiễn Đại học Quốc Gia Hà Nội có tính đến xu thế hội nhập toàn cầu trong giáo dục Đại học; - Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động giảng dạy và NCKH của giảng viên. Luận văn Thạc sỹ của tác giả Trần Thị Thúy Kiều (2009) với tên đề tài là: “Biện pháp Đánh giá giảng viên đại học tại các trường đại học ngoài công lập trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng” đã phân tích đánh giá thực trạng Đánh giá giảng viên của các trường đại học ngoài công lập trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng, đưa ra các giải pháp quản lý đánh giá của các trường ngoài công lập để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Gần đây nhất là Luận án Tiến sỹ của tác giả Trần Xuân Bách (2010) với tên đề tài là: “ Đánh giá giảng viên đại học theo hướng chuẩn hóa trong giai đoạn hiện nay”. Đề tài đã đề xuất được một hệ thống tiêu chuẩn đánh giá GV phù hợp với Việt Nam theo hướng chuẩn hoá và áp dụng vào đánh giá GV; Xây dựng được qui trình đánh giá GV theo chức danh gắn với các tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ ra khả năng vận dụng vào đánh giá GV của các cơ sở giáo dục đại học; Tiến hành đánh giá thử nghiệm ở một đơn vị và thu được kết quả tích cực, có tác động cải thiện công tác đánh giá GV.
Ngoài ra, còn nhiều công trình nghiên cứu và nhiều bài viết đăng trên các báo, tạp chí bàn về công tác đánh giá giảng viên đại học. Nhìn chung, dưới các góc độ khác nhau, các đề tài và công trình nghiên cứu đều đề cập tới công tác đánh giá giảng viên, đây là những tài liệu tham khảo bổ ích cho đề tài nghiên cứu của luận văn, nhưng vẫn thiếu vắng các công trình nghiên cứu sâu về đánh giá giảng viên theo chức trách tại một cơ sở giáo dục cụ thể nhất là cơ sở giáo dục ngoài công lập trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ cán bộ quản lý của đại học ngoài công lập, Trường Đại học Hòa Bình, chúng tôi thấy rằng việc nghiên cứu đổi mới công tác đánh giá giảng viên ở một trường đại học cụ thể cần phải tiếp tục quan tâm nghiên cứu triển khai để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đại học, đồng thời phù hợp với đặc điểm của từng trường theo tinh thần của Nghị quyết số 29 Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương khóa XI đã nêu ra. Các khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra giải thích không giống nhau về quản lý. Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về quản lý. Đặc biệt là kể từ thế kỷ 21, các quan niệm về quản lý lại càng phong phú. Các trường phái quản lý học đã đưa ra những định nghĩa về quản lý như sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Tailor: "Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốn người khác làm việc gì và hãy chú ý đến cách tốt nhất, kinh tế nhất mà họ làm”.
Theo Fayel: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát ấy”. Theo Hard Koont: "Quản lý là xây dựng và duy trì một môi trường tốt giúp con người hoàn thành một cách hiệu quả mục tiêu đã định". Theo Peter F Druker: "Suy cho cùng, quản lý là thực tiễn.
Bản chất của nó không nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng nó không nằm ở sự logic mà ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thành tích". Dalark: "Định nghĩa quản lý phải được giới hạn bởi môi trường bên ngoài nó. Theo đó, quản lý bao gồm 3 chức năng chính là: Quản lý doanh nghiệp, quản lý giám đốc, quản lý công việc và nhân công". Chủ trương của Peter.
Dalark là giới hạn doanh nghiệp từ góc độ xã hội, lấy quản lý làm chức năng chính của doanh nghiệp. Vì thế, quản lý trở thành chức năng và vai trò của tổ chức xã hội, nó cũng sẽ thông qua các doanh nghiệp góp phần xây dựng chế độ xã hội mới để đạt được mục tiêu lý tưởng là "một xã hội tự do và phát triển". Nếu không có quản lý hiệu quả thì doanh nghiệp không thể tồn tại và từ đó không thể xây dựng một xã hội tự do và phát triển. Có thể kể ra nhiều ý kiến khác nhau về định nghĩa quản lý, trên đây chỉ là một vài ý kiến mang tính đại diện trên cơ sở phân tích tổng hợp những quan điểm không giống nhau.
Tóm lại, những quan điểm đó tuy rất rõ ràng, đúng đắn nhưng chưa đầy đủ. Chúng chỉ chú trọng đến quản lý như là một hiện tượng chứ chưa làm bộc lộ rõ bản chất của nó. Vậy, làm thế nào để khái quát khái niệm quản lý một cách đơn giản và tương đối toàn diện?