mở đầu cho quá trình đáp ứng miễn dịch. Khi đại thực bào bị tấn công và phá huỷ thì khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể giảm, rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng thứ phát. Đối với lợn thịt sắp xuất chuồng khi mắc PRRS, những biểu hiện bệnh ở đường hô hấp là rất rõ. Khi con vật bị PRRS sẽ bị viêm phổi rất nặng nề, tất yếu khả năng cung cấp oxy cho cơ thể giảm, gây rối loạn chuyển hoá các chất trong cơ thể.
Đặc biệt nguy hiểm với con vật mang thai, nhu cầu về năng lượng, oxy tăng, nên rất dễ bị sảy thai, thai suy dinh dưỡng và chết thai. Ngoài ra virus còn có thể truyền qua nhau thai để gây bệnh cho thai (Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội). Nhìn chung lợn mọi lứa tuổi đều có thể mắc, nhưng bệnh sảy ra trầm trọng ở lợn nái và lợn con. Đáp ứng của vật chủ chống lại PRRSV Sau khi PRRSV xâm nhập vào cơ thể lợn, cơ thể lợn sẽ huy động hệ thống miễn dịch của mình chống lại.
Đây là một chuỗi liên tục nhiều khâu bao gồm cả đáp ứng miễn dịch dịch thể và đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào. 11 Nhờ sử dụng phản ứng IFA, ELISA và IPMA, đã xác định được rằng có sự xuất hiện của kháng thể IgM và IgG trong huyết thanh ở thời điểm 7 ngày đối với kháng thể IgM và 14 ngày đối với kháng thể IgG (Vezina et al. Kháng thể này đạt ở mức cao sau 30- 50 ngày sau đó giảm dần và không tìm thấy sau 4- 6 tuần. Bằng phản ứng trung hoà virus trong huyết thanh, đã chứng minh được rằng có sự xuất hiện của kháng thể trung hoà nhưng muộn hơn.
Kháng thể trung hoà xuất hiện vào 4- 5 tuần sau nhiễm PRRSV, đạt tối đa vào lúc 10 tuần và kéo dài miễn dịch khoảng 1 năm (Yoon et al. Riêng với lợn đực sau 10 tuần nhiễm PRRSV, cơ thể lợn mới xuất hiện kháng thể trung hoà, 18 tuần đạt cực đại (Nelson et al. Những kháng thể trên có vai trò chống lại sự tái nhiễm của PRRS. Đặc biệt là kháng thể chống lại Glycoprotein vỏ virus, sẽ trung hoà virus và tạo đáp ứng miễn dịch với những protein tái tổ hợp từ ORF 3 và ORF 5 phần nào giúp bảo vệ lợn chống lại PRRSV.
Sự hiểu biết về đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào của cơ thể chống PRRSV còn hạn chế. Những nghiên cứu đầu tiên cho thấy sự tăng tế bào lympho xuất hiện ngắn từ 3- 9 ngày là dấu hiệu của lợn nhiễm PRRSV. Tuy nhiên ở ngày thứ 14 sau khi nhiễm, tổng số tế bào ở mạch ngoại vi ở mức bình thường. Sự tăng tế bào lympho TCD8 làm người ta giả thiết rằng những tế bào T tiết độc tố tế bào đặc hiệu được tạo ra (Trần Thị Bích Liên, 2008).
Virus làm thế nào để chống lại hàng rào miễn dịch của cơ thể? Không nằm ngoài cơ chế chung của một virus, PRRSV luôn điều biến để lẩn tránh đáp ứng miễn dịch một cách mạnh mẽ. Interferon (IFN): Do tế bào nhiễm virus tiết ra, để ngăn cản virus đó vào lần sau, cũng như tạo bức tường ngăn cản virus xâm nhập sang tế bào khác. PRRSV rất nhạy cảm với tác động của IFN type I, chúng có thể đã đề kháng lại với những phản ứng của IFN- Alfa, thậm chí cả IL- 10 và IL- 12 trong tế bào thực bào và tế bào tua. Vì thế PRRSV có thể phá huỷ hàng loạt tế bào đại thực bào.
Vai trò của Interleukin (IL): IL- 10 có vai trò quan trọng trong điều hoà đáp ứng miễn dịch đối với PRRSV. Sau khi nhiễm PRRSV, hiệu giá của ARNtt của IL- 10 đã tăng lên ở các tế bào phế nang phổi của lợn và trong dịch rửa phế quản. Vai trò “tự nguyện chết”- (apoptosis): ở những lợn nhiễm PRRSV người ta tìm thấy nhiều tế bào chết do cơ chế này ở các mô bị nhiễm đặc biệt ở phổi, tinh 12 hoàn và hạch amidal. Tuy nhiên, PRRSV gây ra hiện tượng apoptosis trực tiếp, gián tiếp hay qua tín hiệu truyền tải thì hiện nay còn chưa rõ ràng.
Tóm lại hiện nay cơ chế đáp ứng của cơ thể chống PRRSV hiện chưa được rõ ràng. Sự phát triển của việc nghiên cứu vacxin phòng PRRS đã đem lại lợi ích thiết thực nhưng một số trường hợp lợn được tiêm không tạo được đáp ứng miễn dịch, tạo miễn dịch chéo. Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn- PRRS PRRS do PRRSV gây ra. Khi virus xâm nhập vào cơ thể lợn, những lợn bị mắc sẽ có các triệu chứng, bệnh tích sau: 2.
Triệu chứng của PRRS Biểu hiện triệu chứng lâm sàng của bênh phụ thuộc vào nhiều yếu tố: chủng virus, tuổi, giới tính, điều kiện môi trường,. và sự kế phát của một số vi sinh vật khác. Triệu chứng lâm sàng được thể hiện rất khác nhau, theo ước tính cứ 3 đàn lần đầu tiếp xúc với mầm bệnh thì một đàn không có biểu hiện, một đàn có biểu hiện mức độ vừa và một đàn biểu hiện ở mức độ nặng. Lý do của việc này vẫn chưa có lời giải thích.
Tuy nhiên, với những đàn khỏe mạnh thì mức độ bệnh cũng giảm nhẹ hơn và cũng có thể virus tạo nhiều biến chủng với độc lực khác nhau. Thực tế, nhiều đàn có huyết thanh dương tính nhưng không có dấu hiệu lâm sàng. Lợn mọi lứa tuổi đều mắc, nhưng mỗi lứa tuổi lợn khi mắc PRRS lại có những triệu chứng khác nhau a. Lợn nái Nếu ở tình trạng bệnh cấp tính sẽ gây sảy thai, chiếm 1- 3% số nái từ ngày chửa thứ 21- 109.
Một số lợn nái sảy thai ở giai đoạn cuối, chiếm 1- 6%. Một số lợn đẻ non sau khi mang thai 4 tuần, sau đó duy trì tình trạng động dục giả và chậm động dục sau cai sữa, chiếm 1- 20%. Đẻ ra thai chết, thai gỗ hoặc đẻ ra lợn con rất yếu, chết yểu. Đôi khi ở lợn nái có triệu chứng thần kinh như mất điều hoà vận động, có khi con nái bị mất sữa.
Bệnh ở lợn nái diễn ra trong hai kỳ, kỳ thứ nhất kéo dài 1 tuần, kỳ thứ 2 kéo dài 1- 4 tháng. Trong kỳ hai, 5- 80% lợn nái có biểu hiện rối loạn sinh sản từ ngày chửa thứ 100- 118. Nái nhiễm bệnh kém ăn, sốt cao 39- 400C, một số con bị ho, nhưng viêm vú và mất sữa là triệu chứng đặc trưng thường gặp. Hiện tượng tai tím, tai xanh có 13 xuất hiện nhưng không nhiều, nếu xuất hiện thì trong vài giờ là hết (Tô Long Thành, 2007).
Lợn đực Lợn đực mắc PRRS thường sốt trong thời gian ngắn, bỏ ăn. Một số lợn có biểu hiện hôn mê và có triệu chứng đường hô hấp. Đặc biệt là viêm dịch hoàn, giảm tính hăng, xuất tinh kém, tỷ lệ thụ thai thấp. Biểu hiện cụ thể bìu dịch hoàn sưng đỏ, các chỉ số về tinh trùng kém, như C < 80, A < 0,6, R< 3000, K > 10%, tỷ lệ sống của tinh trùng < 70% (Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội).
Lợn con theo mẹ Lợn thường chết yểu, thường mắc bệnh đường hô hấp, hiện tượng ỉa chảy xảy ra khá phổ biến. Lợn có biểu hiện viêm kết mạc, sưng mí mắt, lợn con ủ rũ gầy còm, thở nhanh, đôi khi đi nghiêng ngả. Tỷ lệ chết trước khi cai sữa từ 10- 40%. Lợn cai sữa và lợn choai Lợn có biểu hiện ủ rũ, thở nhanh, thở khó.
Xuất huyết dưới da vùng tai, mông, đùi, lông xơ xác, nếu có nhiễm trùng kế phát thì triệu chứng đường hô hấp, tiêu hoá càng rõ rệt và gây chết đến 15%. Nếu lợn con bị phơi nhiễm trong thời kì kháng thể mẹ truyền sang con đã hết hiệu lực thì chúng sẽ bị huyết nhiễm virus từ 3 đến 4 tuần lễ và liên tục bài thải virus. Đồng thời lợn có biểu hiện kém ăn, lông xơ xác, viêm phổi, nhiễm trùng kế phát là điều không tránh khỏi do đó gây chết lợn lên tới 12- 20% (Tô Long Thành, 2007). Bệnh tích của PRRS Đối với PRRS bệnh tích đặc trưng nhất là ở phổi.
Phổi có hiện tượng viêm hoại tử, đặc trưng bởi những đám chắc, đặc. Trên các thuỳ phổi bị bệnh có màu xám đỏ, có mủ, chắc đặc. Mặt cắt ngang của các thuỳ phổi bệnh lồi ra, khô. Nhiều trường hợp viêm phế quản phổi hoá mủ.
Bệnh tích vi thể thấy phổi có hiện tượng dịch thẩm xuất và hiện tượng thâm nhiễm bạch cầu, trong phế nang chứa đầy dịch viêm, đại thực bào. Một số trường hợp hình thành tế bào khổng lồ nhiều nhân. Một bệnh tích khá đặc trưng ở phổi là hiện tượng phế nang bị nhăn và thấy có hiện tượng đại thực bào bị phân huỷ. 14 PRRS là bệnh làm giảm khả năng miễn dịch do vậy mà dễ có hiện tượng nhiễm trùng kế phát.
Nên ngoài bệnh tích ở phổi còn có một số bệnh tích khác tuỳ theo tình trạng bội nhiễm. Thường thấy viêm màng bao tim, viêm màng phổi, viêm phúc mạc, viêm màng não khi ghép với Salmonella cholerasuis, Haemophilus parasuis (Trần Thị Bích Liên, 2008). PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN PRRS Để chẩn đoán bệnh này có thể sử dụng một số phương pháp sau: Chẩn đoán dựa vào triệu chứng, bệnh tích đặc trưng của bệnh. Theo tổ chức thú y thế giới (OIE) quy định nếu trong đàn có những dấu hiệu sau thì có thể nghi là PRRS: Triệu chứng đường hô hấp: Viêm phổi ở lợn con và lợn vỗ béo.
Triệu chứng đường sinh sản: Trong giai đoạn đầu của dịch PRRS, có thể thấy có hiện tượng sảy thai ở giai đoạn cuối của thời kỳ mang thai và đẻ non có các thai yếu, thai chết lưu, đồng thời có thai gỗ, lợn con yếu, chết trước khi cai sữa. Ta có thể dùng phương pháp chẩn đoán lâm sàng nghi vấn để chẩn đoán xác định bệnh trong trường hợp sau: Sẩy thai muộn > 20%; Chết khi sinh > 5%; Chết trước lúc cai sữa > 25%. Tuy nhiên, do tính đa dạng của bệnh nên việc chẩn đoán bệnh rất khó, dễ nhầm lẫn với một số bệnh khác. Do đó phương pháp huyết thanh thanh học phát hiện kháng thể và phương pháp phát hiện virus là những phương pháp tin cậy và cần thiết.
Phương pháp huyết thanh học Có thể phát hiện kháng thể trong huyết thanh của lợn, dịch của cơ thể, từ thai chết lưu bằng nhiều phương pháp, nhưng hiện nay thường sử dụng bốn phương pháp sau (William T. Christianson et al. IPMA (Immunoperoxidase monolayer assay)- Phương pháp miễn dịch có gắn enzyme trên thảm tế bào một lớp. Đây là phương pháp sử dụng một thảm tế bào đã gây nhiễm virus chuẩn để phát hiện kháng thể.