Đặt vấn đề Chăn nuôi lợn là nghề truyền thống ở nước ta nhưng để phát triền chăn nuôi lợn tốt theo hướng gắn với thị trường, an toàn dịch bệnh, vệ sinh thú y, bảo vệ môi trường nhằm nâng cao năng suất chất lượng, hiệu quả và vệ sinh an toàn thực phẩm các địa phương đang đẩy mạnh các sản phẩm chăn nuôi có lợi thế và khả năng cạnh tranh, khuyến khích các tổ chức cá nhân đầu tư theo hướng trang trại, hỗ trợ tạo điều kiện cho các hộ chăn nuôi truyền thống sang chăn nuôi trang trại và công nghiệp. Lợn rừng lai là con lai giữa lợn rừng và lợn nhà. Thông thường, lợn rừng lai là con lai giữa lợn rừng đực với lợn nái là lợn địa phương, chẳng hạn như ở một số nơi thuộc Việt Nam, do tập quán thả rông lợn nái của người dân tộc, khi lợn động dục thường vào rừng giao phối với lợn đực rừng. Lợn lai có ưu thế lai cao của cả bố và mẹ như sức đề kháng mạnh, khả năng chịu đựng kham khổ với môi trường sống tự nhiên cao, ít dịch bệnh, tỷ lệ hao hụt thấp.
Lợn rừng lai cũng thích nghi với mọi loại địa hình, khí hậu ở miền núi. Thịt lợn rừng lai được đánh giá là thơm ngon, săn chắc, nhiều nạc nhưng mềm, ít mỡ, da dày, giòn, giá trị dinh dưỡng cao nên ngày càng được thị trường nhiều nơi ưa chuộng. Nhìn chung, mô hình chăn nuôi lợn rừng lai cho hiệu quả kinh tế cao [15]. Cùng với việc chăn nuôi được mở rộng thì dịch bệnh là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến việc chăn nuôi.
Một trong những bệnh gây thiệt hại cho các cơ sở chăn nuôi là bệnh hội chứng đường hô hấp. Bệnh xảy ở khắp các nơi trên thế giới. Ở các nước đang phát triển như Việt Nam bệnh xảy ra quanh năm, đặc biệt khi thời tiết có sự thay đổi đột ngột (lạnh, ẩm, gió lùa) kết hợp với các điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng không hợp vệ sinh, lợn bị ảnh hưởng n 2 bởi yếu tố stress, khi lợn mắc bệnh nếu điều trị kém hiệu quả sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như khả năng phát triển của lợn, gây tổn thất lớn về kinh tế. Do đó, phòng bệnh hội chứng đường hô hấp cho lợn rừng lai góp phần làm tăng hiệu quả chăn nuôi.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về hội chứng rối loạn hô hấp ở lợn và đưa ra các biện pháp phòng trị, góp phần không nhỏ trong việc hạn chế những thiệt hại do hội chứng hô hấp gây ra ở lợn. Tuy nhiên, sự phức tạp của cơ chế gây bệnh, những tác động phối hợp của các nguyên nhân. đã ảnh hưởng không nhỏ đến các kết quả nghiên cứu. Vì thế các giải pháp đưa ra chưa thật sự mong muốn.
Hội chứng hô hấp ở lợn vẫn là nguyên nhân gây thiệt hại lớn cho các cơ sở chăn nuôi. Các nghiên cứu đã xác định nhiều loại vi khuẩn, vi rút gây ra các bệnh này, trong đó phải kể đến các loại vi khuẩn Pasteurella Multocida, vi khuẩn Mycoplasma hyopneumoniae, Actinobacillus pleuropneumoniae và liên cầu khuẩn Streptococcus suis. Đây là những vi khuẩn gây ra bệnh tụ huyết trùng, bệnh suyễn, bệnh viêm phổi – màng phổi và bệnh liên cầu ở lợn. Trong các giải pháp để phòng bệnh viêm phổi ở lợn, thì việc sử dụng vắc xin là giải pháp hữu hiệu nhất.
Xuất phát từ thực tiễn trên, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình mắc bệnh đường hô hấp và hiệu quả sử dụng vắc xin Res- vac để phòng bệnh ở lợn rừng lai”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài Đánh giá được tình hình mắc bệnh viêm phổi ở lợn rừng lai và xác định được hiệu quả sử dụng vắc xin Res-vac để phòng bệnh viêm phổi ở lợn rừng lai.3 Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài sẽ cung cấp các thông tin về tình hình mắc bệnh viêm phổi ở lợn rừng lai và hiệu quả sử dụng vắc xin Res-vac trong việc phòng bệnh viêm phổi cho lợn.Ý nghĩa thực tiễn Trên cơ sở kết quả nghiên cứu tình hình mắc bệnh hội chứng đường hô hấp và hiệu quả sử dụng vắc xin Res-vac để phòng bệnh hội chứng đường hô hấp từ những thuân lợi, khó khăn và hạn chế đã xác định giúp cho các trang trại chăn nuôi tham khảo để có được những cách điều trị và phòng bệnh tốt hơn. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học 2.1 Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp Bộ máy hô hấp là cơ quan chủ yếu của cơ thể làm nhiệm vụ trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường bên ngoài. Nhờ có sự trao đổi đó mà cơ thể hấp thu được oxy và thải khí cacbonic. Đối với tất cả các loài động vật thì một trong những yếu tố quyết định đến sự sống là có đủ lượng oxy, trong mỗi phút cơ thể động vật có vú cần 6 - 8ml oxy và thải trừ 250ml cacbonic. Để có được lượng oxy thiết yếu này và thải được lượng cacbonic ra khỏi cơ thể phải thực hiện động tác hô hấp.
Quá trình hô hấp của cơ thể lợn được chia như sau: - Hô hấp ngoài: Là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường được thực hiện ở phổi thông qua các phế nang. - Hô hấp trong: Là quá trình sử dụng O2 ở mô bào. - Quá trình vận chuyển CO2, O2 từ phổi đến mô bào và ngược lại. Động tác hô hấp được điều khiển bằng cơ chế thần kinh thể dịch và được thực hiện bởi các cơ quan hô hấp.
Cơ quan hô hấp của lợn gồm đường dẫn khí (mũi, hầu, họng, khí quản, phế quản) và phổi. Dọc đường dẫn khí có hệ thống thần kinh và hệ thống mạch máu phân bố dày đặc, có tác dụng sưởi ấm không khí trước khi vào đến phổi. Trên niêm mạc đường hô hấp có nhiều tuyến tiết dịch nhờn để giữ bụi và dị vật có lẫn trong không khí. Niêm mạc đường hô hấp cũng có lớp lông rung luôn chuyển động hướng ra ngoài do đó có thể đẩy các dị vật hoặc bụi ra ngoài.
Cơ quan thụ cảm trên niêm mạc đường hô hấp rất nhạy cảm với các thành phần lạ có trong không khí. Khi có vật lạ, cơ thể có phản xạ ho, hắt hơi… nhằm đẩy vật lạ ra ngoài, không cho xâm nhập vào sâu trong đường hô hấp. n 5 Khí oxy sau khi vào phổi và khí cacbonic thải ra được trao đổi tại phế nang. Phổi lợn bao gồm rất nhiều phế nang làm tăng bề mặt trao đổi khí.
Diện tích phổi đạt 100-200 m2 tùy theo lứa tuổi. Nhịp thở trung bình của lợn là 20- 30 lần/phút. Lợn con có nhịp thở nhiều hơn khoảng 50 lần/phút và ở lợn nái nhịp thở ít hơn 13-15 lần/phút. Trong trường hợp gia súc mắc bệnh hoặc bị tác động mạnh thì tần số hấp có thể tăng lên hoặc giảm đi.2 Những hiểu biết chung về bệnh viêm phổi Hội chứng viêm phổi do nhiều nguyên nhân gây ra như: Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng… 2.1 Bêṇh viêm phổi lợn do Streptococcus suis gây ra Streptococus là loại vi khuẩn thường xuyên có mặt trong một số khí quan của cơ thể gia súc, gia cầm và cả ở người.
Khi cơ thể gặp các yếu tố bất lợi thì vi khuẩn Streptococcus trỗi dậy và là nguyên nhân chính hoặc kết hợp với các loại vi khuẩn khác gây lên một số bệnh khá nghiêm trọng. Nó có thể gây bệnh ở thể bại huyết, dẫn đến chết hoặc nhiễm trùng tại chỗ như viêm não, viêm khớp, viêm nội tâm mạc ở lợn con từ 7 - 10 ngày tuổi. Nhóm vi khuẩn này gồm Streptococcus suis type 1 và đôi khi kết hợp với Streptococcus suis type 2 lây nhiễm từ lợn mẹ qua đường không khí, qua đường tiêu hoá do tiếp xúc trực tiếp hoặc qua bơm, kim tiêm nhiễm trùng. Bệnh viêm màng não do Streptococcus ở lợn sau cai sữa và lợn vỗ béo xảy ra sau khi chúng được nuôi nhốt chung với lợn mắc bệnh, có thể gây chết lợn đột ngột, sốt, triệu chứng thần kinh, gây viêm khớp ở lợn con.
Hai loài Streptococcus đã được xác định có tầm quan trọng trong bệnh đường ruột của lợn là Streptococcus intestinalis, vi khuẩn gặp nhiều nhất khi phân lập từ chất chứa phần đầu của ruột già của lợn khoẻ và Streptococcus hyointestinalis cộng sinh ở ruột già và ruột non của lợn khoẻ. Khi lợn bị ỉa chảy, số lượng Streptococcus tăng lên nhiều, khi lợn ốm và chết vì bệnh phù n 6 thì vi khuẩn thuộc nhóm cầu khuẩn sẽ cao hơn hẳn các vi khuẩn khác. Đặc biệt khi kiểm tra dịch mũi, dịch khí quản, phế quản, phổi của gia súc, khoẻ cũng như bệnh phẩm là phổi, dịch phổi, dịch ngoáy mũi và hạch phổi của gia súc có bệnh tích của bệnh đường hô hấp, thì người ta thường phân lập được vi khuẩn Streptococcus suis. Kết quả đó được giải thích là do vi khuẩn Streptococus suis có mặt thường xuyên ở đường hô hấp của gia súc.
Khi sức đề kháng của cơ thể sút giảm, nó cùng với các vi khuẩn khác trỗi dậy và gây nên bệnh viêm phế quản và viêm phổi hoá mủ ở lợn. Triệu chứng chủ yếu là con vật bị sốt cao, chán ăn, lờ đờ, suy yếu, có triệu chứng ưỡn mình về phía sau, run rẩy, co giật, bệnh nặng có thể gây mù, điếc, đi lại khập khiễng, què, viêm khớp trong trường hợp mãn tính. Bệnh gây chết với tỷ lệ không cao, nhưng con vật sinh trưởng phát triển chậm, tổn thất về kinh tế lớn. Hội chứng viêm phổi do Pasteurella multocida gây ra * Nguyên nhân: Vi khuẩn Pasteurella multocida (P.
multocida) được biết đến là nguyên nhân gây ra bệnh tụ huyết trùng cho các loài gia súc, gia cầm. multocida còn được coi là một trong những nguyên nhân gây lên hội chứng viêm phổi lợn. Hội chứng viêm phổi lợn do P. multocida gây ra là kết quả của sự lây nhiễm vi khuẩn vào phổi.
Bệnh thường thấy ở giai đoạn cuối của hội chứng viêm phổi cục bộ hay những bệnh ghép ở đường hô hấp của lợn. Hội chứng viêm phổi do P. multocida xuất hiện rộng rãi khắp thế giới nhưng bệnh này hay xảy ra và gây thiệt hại nặng ở các nước mang khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới như Ấn Độ, Pakistan, Irac, Thái Lan, Indonesia, Lào, Campuchia, Việt Nam,… Vi khuẩn thường cư trú ở đường hô hấp của lợn, do vậy, thường rất khó bị tiêu diệt. multocida thường kết hợp n 7 với các tác nhân khác như vi khuẩn Mycoplasma hyopneumoniae làm cho quá trình viêm phổi càng thêm phức tạp.
* Triệu chứng của bệnh Triệu chứng lâm sàng của hội chứng viêm phổi do P.