Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã đình chu huyện lập thạch tỉnh vĩnh phúc

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Đình Chu, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc.

• Tác giả: Đào Thị Liên
• Người hướng dẫn: TH.S. Hà Đình Nghiêm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Tiêu Chí Môi Trường Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Đình Chu, Huyện Lập Thạch, Tỉnh Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Một số khái niệm liên quan
• 2.2.1. Khái niệm Môi trường
• 2.2.2. Khái niệm ô nhiễm môi trường
• 2.2.2.1. Ô nhiễm môi trường không khí
• 2.2.2.2. Ô nhiễm môi trường nước
• 2.2.2.3. Ô nhiễm môi trường đất
• 2.2.2.4. Ô nhiễm tiếng ồn
• 2.2.3. Khái niệm Suy thoái môi trường
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Đình Chu

Xã Đình Chu, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc, là một địa phương có nhiều tiềm năng phát triển nông thôn mới. Tuy nhiên, hiện trạng môi trường tại đây vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo số liệu thống kê, chất lượng môi trường đất, nước và không khí tại xã Đình Chu đang bị ảnh hưởng bởi các hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Cụ thể, ô nhiễm nước sinh hoạt do việc xả thải không qua xử lý từ các hộ gia đình và cơ sở sản xuất là một trong những vấn đề nghiêm trọng. Bên cạnh đó, tình trạng rác thải sinh hoạt chưa được thu gom và xử lý đúng cách cũng góp phần làm gia tăng ô nhiễm môi trường. Đánh giá hiện trạng môi trường là bước đầu tiên để xác định các vấn đề cần khắc phục nhằm đạt được tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới.

1.1. Hiện trạng môi trường đất

Môi trường đất tại xã Đình Chu đang chịu áp lực lớn từ hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt. Việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu không đúng cách đã dẫn đến ô nhiễm đất. Theo khảo sát, nhiều mẫu đất cho thấy hàm lượng hóa chất vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cây trồng và con người. Để cải thiện tình trạng này, cần có các biện pháp quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên đất, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về bảo vệ môi trường.

1.2. Hiện trạng môi trường nước

Môi trường nước tại xã Đình Chu đang gặp nhiều khó khăn. Nguồn nước sinh hoạt chủ yếu được lấy từ các giếng khoan và ao hồ, nhưng chất lượng nước không đảm bảo. Nhiều hộ gia đình vẫn chưa có hệ thống xử lý nước thải, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước. Theo số liệu khảo sát, có tới 60% hộ dân cho biết nước sinh hoạt có mùi lạ và màu sắc không bình thường. Việc cải thiện chất lượng nước là một trong những ưu tiên hàng đầu để đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng.

1.3. Hiện trạng môi trường không khí

Ô nhiễm không khí tại xã Đình Chu cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Các hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là việc đốt rơm rạ sau thu hoạch, đã làm gia tăng bụi và khí độc hại trong không khí. Theo khảo sát, chỉ số ô nhiễm không khí tại một số khu vực trong xã đã vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí, bao gồm việc khuyến khích người dân áp dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường.

II. Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới

Chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Đình Chu đã đặt ra 19 tiêu chí, trong đó tiêu chí môi trường đóng vai trò quan trọng. Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường cho thấy, mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ chính quyền địa phương và người dân, nhưng kết quả đạt được vẫn chưa như mong đợi. Theo báo cáo, chỉ có khoảng 50% hộ gia đình thực hiện đúng quy định về xử lý chất thải. Việc thu gom và xử lý rác thải vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Để đạt được tiêu chí môi trường, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng.

2.1. Về nước sinh hoạt

Nước sinh hoạt tại xã Đình Chu chủ yếu được lấy từ các giếng khoan và nguồn nước mặt. Tuy nhiên, chất lượng nước không đảm bảo, với nhiều mẫu nước không đạt tiêu chuẩn vệ sinh. Việc thiếu hệ thống xử lý nước thải tại các hộ gia đình đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện chất lượng nước sinh hoạt, bao gồm việc xây dựng hệ thống cấp nước sạch và xử lý nước thải.

2.2. Về xử lý chất thải

Xã Đình Chu hiện đang gặp khó khăn trong việc xử lý chất thải. Hệ thống thu gom rác thải chưa được đầu tư đồng bộ, dẫn đến tình trạng rác thải tồn đọng tại nhiều khu vực. Theo khảo sát, chỉ có khoảng 40% rác thải được thu gom và xử lý đúng cách. Cần có các biện pháp nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý rác thải, bao gồm việc tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân và đầu tư cơ sở hạ tầng.

2.3. Về nghĩa trang nhân dân

Nghĩa trang nhân dân tại xã Đình Chu chưa được quy hoạch hợp lý, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường xung quanh. Nhiều nghĩa trang nằm gần khu dân cư, gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý của người dân. Cần có kế hoạch quy hoạch nghĩa trang hợp lý, đảm bảo vệ sinh môi trường và an toàn cho cộng đồng.

III. Đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới

Kết quả thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Đình Chu cho thấy nhiều điểm tích cực, nhưng cũng còn nhiều thách thức. Mặc dù đã có sự cải thiện về nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường, nhưng việc thực hiện các quy định vẫn còn hạn chế. Theo số liệu khảo sát, chỉ có khoảng 30% hộ gia đình thực hiện đúng quy định về xử lý chất thải. Để đạt được tiêu chí môi trường, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn.

3.1. Những thuận lợi

Một trong những thuận lợi trong việc thực hiện tiêu chí môi trường tại xã Đình Chu là sự quan tâm của chính quyền địa phương. Các chương trình tuyên truyền về bảo vệ môi trường đã được triển khai, giúp nâng cao nhận thức của người dân. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ cũng góp phần thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường tại địa phương.

3.2. Những khó khăn

Tuy nhiên, xã Đình Chu cũng gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện tiêu chí môi trường. Thiếu nguồn lực tài chính và cơ sở hạ tầng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt và sản xuất của người dân vẫn chưa thay đổi nhiều, gây khó khăn trong việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường.

3.3. Giải pháp duy trì hiệu quả tiêu chí môi trường

Để duy trì hiệu quả tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới, cần có các giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường cho người dân. Thứ hai, cần đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho việc thu gom và xử lý rác thải. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, điều 1 Luật Bảo vệ môi trường của Việt Nam năm 2005 nêu rõ: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại: + Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hóa học, sinh học tồn tại ngoài ý muốn của con người nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người. Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước,…Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hóa các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp để giải trí, làm cho cuộc sống con người thêm phong phú. + Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người.

Đó là những luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, ước định,…ở các cấp khác nhau như: Liên hiệp quốc, hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng, xã, họ tộc, gia đình,…Môi trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác + Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồm tất cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghi trong cuộc sống như: ô tô, máy bay, nhà ở, công sở, các khu vực đô thị, công viên nhân tạo,… + Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sống, sản xuất của con người như: Tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội,… + Môi trường theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên mà chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộc sống con người. [6] n 5 Tóm lại: Môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở để sống và phát triển. - Khái niệm ô nhiễm môi trường: Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam 2005: “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật”. Trên Thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khỏe con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.

Các tác nhân ô nhiễm bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hóa chất hoặc các tác nhân vật lý, sinh học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trường chỉ được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu. +) Ô nhiễm môi trường không khí: Ô nhiễm môi trường không khí là hiện tượng làm cho không khí sạch thay đổi thành phần và tính chất dưới bất kì hình thức nào, có nguy cơ gây tác hại tới thực vật và động vật, gây hại đến sức khỏe con người và môi trường xung quanh. Khí quyển có khả năng tự làm sạch để duy trì cân bằng giữa các quá trình.

Những hoạt động của con người vượt quá khả năng tự làm sạch, có sự thay đổi bất lợi trong môi trường không khí. [3] +) Ô nhiễm môi trường nước: Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của nước với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật, làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước. [3] +) Ô nhiễm môi trường đất: “Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đất bởi các chất ô nhiễm”. Người ta có thể phân loại đất bị ô nhiễm theo các nguồn gốc phát sinh hoặc theo các tác nhân gây ô nhiễm.

Nếu theo nguồn gốc phát sinh có: • Ô nhiễm đất do các chất thải sinh hoạt. • Ô nhiễm đất do chất thải công nghiệp. n 6 • Ô nhiễm đất do hoạt động nông nghiệp Tuy nhiên, môi trường đất có những đặc thù và một số tác nhân gây ô nhiễm có thể cùng một số nguồn gốc nhưng lại gây tác động bất lợi rất khác biệt. Do đó người ta còn phân biệt loại ô nhiễm đất theo các tác nhân gây ô nhiễm: • Ô nhiễm đất do tác nhân hóa học: bao gồm phân bón N, P (dư lượng phân bón trong đất), thuốc trừ sâu (Clo hữu cơ, DDT, photpho hữu cơ,…), chất thải công nghiệp và sinh hoạt (kim loại nặng, độ kiềm, độ axit,…) • Ô nhiễm đất do tác nhân sinh học: Trực khuẩn lỵ, thương hàn, các loại ký sinh trùng (giun, sán,…).

• Ô nhiễm đất do tác nhân vật lý: Nhiệt độ (ảnh hưởng đến tốc độ phân hủy chất thải của sinh vật), chất phóng xạ (Uran, thori,.) Chất ô nhiễm đến với đất qua nhiều đầu vào nhưng đầu ra thì rất ít. Đầu vào có nhiều vì chất ô nhiễm có thể từ trên trời rơi xuống, từ nước chảy vào, do con người trực tiếp “tặng” cho đất, mà cũng có thể không mời mà đến. Đầu ra rất ít vì nhiều chất ô nhiễm sau khi thấm vào đất sẽ lưu lại trong đó. Hiện tượng này khác xa với hiện tượng ô nhiễm nước song, ở đây chỉ cần chất ô nhiễm ngừng xâm nhập thì khả năng tự vận động của không khí và nước sẽ nhanh chóng tống khứ chất ô nhiễm ra khỏi chúng.

Đất không có khả năng này, nếu thành phần chất ô nhiễm quá nhiều, con người muốn khử ô nhiễm cho đất sẽ gặp rất nhiều khó khăn và tốn nhiều công sức. [6] +) Ô nhiễm tiếng ồn: Tiếng ồn là âm thanh không mong muốn hay âm thanh được phát ra không đúng lúc, đúng chỗ. Tiếng ồn là tổng hợp của nhiều thành phần khác nhau được tổng hợp trong sự cân bằng biến động. Mỗi thành phần có vai trò riêng trong việc gây ồn.

Nó khác nhau với những người khác nhau, ở những chỗ khác nhau và trong thời điểm không giống nhau. Ô nhiễm tiếng ồn như một âm thanh không mong muốn bao hàm sự bất lợi làm ảnh hưởng đến con người và môi trường sống của con người bao gồm đất đai, công trình xây dựng và động vật nuôi ở trong nhà. [3] - Khái niệm Suy thoái môi trường: Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật. n 7 Trong đó, thành phần môi trường được hiểu là các yếu tố tạo thành môi trường: Không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, các hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác.

[6] - Khái niệm Quản lý môi trường “Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế - xã hội quốc gia”. Các mục tiêu chủ yếu của công tác quản lý nhà nước về môi trường bao gồm: • Khắc phục và phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trường phát sinh trong hoạt động sống của con người. • Phát triển bền vững kinh tế và xã hội quốc gia theo 9 nguyên tắc của một xã hội bền vững do hội nghị Rio - 92 đề xuất. Các khía cạnh của phát triển bền vững bao gồm: Phát triển bền vững kinh tế, bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, không tạo ra ô nhiễm và suy thoái chất lượng môi trường sống, nâng cao sự văn minh và công bằng xã hội.

• Xây dựng các công cụ có hiệu lực quản lý môi trường quốc gia và các vùng lãnh thổ. Các công cụ trên phải thích hợp cho từng ngành, từng địa phương và cộng đồng dân cư. [5] - Khái niệm Tiêu chuẩn môi trường: Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam năm 2005: Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý bảo vệ môi trường. Khái niệm về Nông thôn và Xây dựng nông thôn mới - Nông thôn: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã.

- Xây dựng nông thôn mới: Là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp, phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. n 8 Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội mà còn là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh.

Các khái niệm liên quan đến chất thải rắn - Khái niệm chất thải rắn: Chất thải rắn là toàn bộ các loại tạp chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và sự duy trì tồn tại của cộng đồng). - Khái niệm chất thải rắn sinh hoạt: Là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt cá nhân hộ gia đình, nơi công cộng.