Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp vùng núi huyện thọ xuân tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp vùng núi huyện thọ xuân tỉnh thanh hóa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Phạm Thị Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Thi
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Vùng Núi Huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.1.1. Cơ sở lý luận về đất nông nghiệp
• 1.1.1.1. Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp
• 1.1.2. Vai trò và ý nghĩa của đất nông nghiệp
• 1.1.3. Đặc điểm kinh tế của đất nông nghiệp
• 1.2. Sử dụng đất nông nghiệp
• MỞ ĐẦU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế trong nông nghiệp. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là cần thiết để phát triển bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học. Biến đổi khí hậu và đô thị hóa đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, đòi hỏi phải có các biện pháp sử dụng hợp lý. Huyện Thọ Xuân, với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội thuận lợi, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất không chỉ giúp định hướng cho người dân mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Huyện Thọ Xuân

Huyện Thọ Xuân có diện tích tự nhiên lớn, với 64,78% là đất nông lâm nghiệp. Dân số đông và địa hình đa dạng tạo điều kiện cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng đất nông nghiệp còn manh mún, nhỏ lẻ, năng suất chưa cao. Để nâng cao hiệu quả, cần có sự quy hoạch và quản lý chặt chẽ, đồng thời ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sẽ giúp xác định tiềm năng và thế mạnh của từng vùng, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

II. Cơ Sở Lý Luận Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được xác định qua nhiều yếu tố như kinh tế, xã hội và môi trường. Đất nông nghiệp không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là yếu tố quyết định trong phát triển nông nghiệp. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả. Các nghiên cứu trước đây cho thấy rằng việc sử dụng đất hợp lý có thể tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, đồng thời bảo vệ môi trường. Đặc biệt, việc áp dụng các mô hình sản xuất hiện đại sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Các yếu tố như điều kiện tự nhiên, chính sách quản lý và trình độ canh tác của nông dân ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sử dụng đất. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần xem xét các yếu tố này để có cái nhìn tổng thể. Đặc biệt, chính sách hỗ trợ từ nhà nước và sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Các mô hình canh tác bền vững cũng cần được khuyến khích để bảo vệ tài nguyên đất và môi trường.

III. Đánh Giá Hiệu Quả Các Loại Hình Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp là một trong những nội dung chính của nghiên cứu. Các loại hình như trồng lúa, cây ăn quả, và chăn nuôi đều có những đặc điểm riêng. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần dựa trên các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Kết quả cho thấy rằng một số loại hình có hiệu quả kinh tế cao hơn, trong khi một số khác lại đóng góp nhiều hơn vào bảo vệ môi trường. Điều này cho thấy cần có sự đa dạng hóa trong sản xuất nông nghiệp để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Hiệu Quả Kinh Tế Của Các Loại Hình Sử Dụng Đất

Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá qua giá trị sản xuất và chi phí đầu vào. Các loại hình như trồng lúa và cây ăn quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về hiệu quả kinh tế. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định loại hình nào mang lại lợi nhuận cao nhất, từ đó khuyến khích nông dân chuyển đổi sang các loại hình sản xuất có hiệu quả hơn. Điều này không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

IV. Định Hướng Và Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần có các giải pháp cụ thể và khả thi. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sẽ giúp xác định các giải pháp phù hợp với từng loại hình sản xuất. Các giải pháp có thể bao gồm cải tiến kỹ thuật canh tác, áp dụng công nghệ mới, và tăng cường quản lý nhà nước về đất đai. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của nông dân về tầm quan trọng của việc sử dụng đất hợp lý là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cũng cần được triển khai để giúp nông dân áp dụng các phương pháp sản xuất bền vững.

4.1. Các Giải Pháp Cụ Thể Để Nâng Cao Hiệu Quả

Các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng đất bao gồm quy hoạch sử dụng đất hợp lý, khuyến khích sản xuất hàng hóa, và phát triển các mô hình sản xuất bền vững. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sẽ giúp xác định các giải pháp nào là khả thi và hiệu quả nhất. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để thực hiện các giải pháp này một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, với diện tích tự nhiên khoảng 29.318 ha, trong đó đất nông lâm nghiệp chiếm gần 65%, là vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hóa. Dân số năm 2020 đạt khoảng 219.000 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm hơn 50%. Nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế chủ lực, đóng góp khoảng 16,5% GDP huyện, với tổng sản lượng lương thực đạt trên 119.000 tấn, năng suất lúa trung bình 63,3 tạ/ha. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp đang bị thu hẹp do đô thị hóa và biến đổi khí hậu, đặt ra thách thức lớn trong việc sử dụng đất hiệu quả và bền vững.

Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp vùng núi huyện Thọ Xuân trong giai đoạn 2015-2020, nhằm xác định thực trạng sử dụng đất, đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu. Mục tiêu cụ thể là đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 5 xã, thị trấn vùng núi với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 10.765 ha, dân số gần 39.000 người.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức của người dân và quản lý nhà nước về sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả, bền vững. Kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp, bảo vệ tài nguyên đất và môi trường tại địa phương, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc quy hoạch và sử dụng đất nông nghiệp vùng núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý đất đai, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phát triển bền vững. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Đất nông nghiệp được xem là tư liệu sản xuất đặc biệt, không thể thay thế, có độ phì nhiêu tự nhiên và nhân tạo. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá trên ba mặt: kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế đo bằng giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp, tỷ suất lợi nhuận; hiệu quả xã hội thể hiện qua tạo việc làm, thu nhập và sự chấp nhận của cộng đồng; hiệu quả môi trường liên quan đến bảo vệ độ màu mỡ đất, giảm ô nhiễm và duy trì đa dạng sinh học.

2. Mô hình loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): LUT phản ánh thực trạng sử dụng đất với các phương thức sản xuất và quản lý trong điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Các loại hình phổ biến gồm trồng lúa, trồng cây hàng năm, cây lâu năm, trồng rừng, nuôi trồng thủy sản và các mô hình kết hợp. Mô hình này giúp phân tích hiệu quả từng loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: đất nông nghiệp, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường, loại hình sử dụng đất, độ phì nhiêu đất, bền vững trong sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính, với cỡ mẫu 150 hộ nông dân được chọn ngẫu nhiên tại 5 xã, thị trấn vùng núi huyện Thọ Xuân. Phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện về loại hình sử dụng đất và chủ thể sử dụng đất.

• Thu thập số liệu thứ cấp: Từ các cơ quan quản lý địa phương như Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên Môi trường, Phòng Thống kê, UBND huyện; bao gồm số liệu kiểm kê đất đai, báo cáo kinh tế xã hội, bản đồ địa chính, kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2018-2020.

• Thu thập số liệu sơ cấp: Phỏng vấn trực tiếp các hộ nông dân qua phiếu điều tra, thu thập thông tin về diện tích, loại hình sử dụng đất, chi phí, thu nhập, kỹ thuật canh tác, tác động môi trường.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế như giá trị sản xuất (GTSX), chi phí trung gian (CPTG), thu nhập hỗn hợp (TNHH), tỷ suất giá trị sản xuất theo chi phí (TGO), tỷ suất thu nhập hỗn hợp theo chi phí (TMI). Hiệu quả xã hội được đánh giá qua mức độ tạo việc làm, khả năng phát triển thị trường và sự chấp nhận của người dân. Hiệu quả môi trường được đánh giá thông qua mức độ sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và khả năng cải tạo đất.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 7/2020 đến tháng 6/2021, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và hoàn thiện luận văn tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất vùng núi huyện Thọ Xuân năm 2020: Diện tích đất nông nghiệp vùng núi chiếm khoảng 10.765 ha, trong đó đất trồng cây lâu năm chiếm 40%, đất trồng cây hàng năm chiếm 35%, đất rừng sản xuất và phòng hộ chiếm 25%. Diện tích đất nông nghiệp vùng núi giảm khoảng 5% trong giai đoạn 2015-2020 do chuyển đổi mục đích sử dụng và đô thị hóa.

2. Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất: Giá trị sản xuất trung bình của các loại hình sử dụng đất dao động từ 50 triệu đến 120 triệu đồng/ha/năm. Loại hình trồng cây lâu năm (cao su, cây ăn quả) có tỷ suất giá trị sản xuất theo chi phí (TGO) cao nhất, đạt khoảng 2,5 lần, trong khi trồng cây hàng năm đạt 1,8 lần. Thu nhập hỗn hợp theo chi phí (TMI) của mô hình trồng cây lâu năm cũng cao hơn 30% so với mô hình trồng cây hàng năm.

3. Hiệu quả xã hội: Các loại hình sử dụng đất tạo việc làm trung bình từ 120 đến 180 ngày công lao động/ha/năm. Mô hình trồng cây lâu năm và kết hợp trồng rừng với chăn nuôi có khả năng tạo việc làm cao hơn 20% so với trồng cây hàng năm. Mức độ chấp nhận của người dân đối với các mô hình trồng cây lâu năm và kết hợp đạt trên 75%, trong khi mô hình trồng cây hàng năm chỉ đạt khoảng 60%.

4. Hiệu quả môi trường: Mức độ sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật ở các mô hình trồng cây hàng năm cao hơn 40% so với mô hình trồng cây lâu năm và rừng trồng. Độ che phủ thực vật trung bình vùng núi đạt 38%, đảm bảo ngưỡng an toàn sinh thái. Mô hình kết hợp trồng rừng với chăn nuôi góp phần cải tạo đất, giảm xói mòn và duy trì đa dạng sinh học.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mô hình trồng cây lâu năm và kết hợp trồng rừng với chăn nuôi có hiệu quả kinh tế và xã hội vượt trội so với mô hình trồng cây hàng năm, đồng thời thân thiện hơn với môi trường. Nguyên nhân chính là do cây lâu năm có giá trị sản phẩm cao, ổn định, ít phụ thuộc vào biến động thị trường và giảm nhu cầu sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Điều này phù hợp với đặc điểm địa hình đồi núi và điều kiện khí hậu của vùng.

So sánh với các nghiên cứu tại các vùng núi khác ở Việt Nam và quốc tế, kết quả tương đồng về ưu thế của mô hình cây lâu năm và đa dạng hóa sử dụng đất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững. Việc giảm sử dụng hóa chất trong canh tác cũng góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp và ngày công lao động của các loại hình sử dụng đất; bảng tổng hợp mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu diện tích các loại hình sử dụng đất vùng núi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng cây lâu năm và mô hình kết hợp trồng rừng với chăn nuôi nhằm nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân, dự kiến thực hiện trong 3-5 năm tới, do UBND huyện phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì.

2. Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp vùng núi, bao gồm sử dụng giống cây trồng năng suất cao, kỹ thuật canh tác bền vững, giảm phân bón hóa học, nhằm tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường, thực hiện liên tục trong giai đoạn 2022-2025, do các trung tâm nghiên cứu và khuyến nông địa phương triển khai.

3. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu, dự kiến đầu tư trong 5 năm tới, do UBND huyện phối hợp với các sở ngành liên quan thực hiện.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và đào tạo kỹ năng cho người dân về sử dụng đất hiệu quả và bền vững, đặc biệt là các hộ nông dân vùng núi, nhằm nâng cao sự chấp nhận và áp dụng các mô hình sản xuất mới, thực hiện thường xuyên, do các tổ chức chính trị xã hội và UBND xã đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Thanh Hóa, UBND huyện Thọ Xuân có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết, phương pháp và dữ liệu thực tiễn để tham khảo, phát triển nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả sử dụng đất vùng núi.

3. Hộ nông dân và tổ chức hợp tác xã nông nghiệp vùng núi Thọ Xuân: Tham khảo các mô hình sử dụng đất hiệu quả, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững nhằm nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường.

4. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông nghiệp bền vững: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế chương trình hỗ trợ, đào tạo và đầu tư phù hợp với điều kiện thực tế vùng núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Hiệu quả được đánh giá trên ba mặt: kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập), xã hội (tạo việc làm, sự chấp nhận của người dân) và môi trường (bảo vệ độ màu mỡ đất, giảm ô nhiễm). Ví dụ, tỷ suất giá trị sản xuất theo chi phí (TGO) là chỉ tiêu kinh tế quan trọng.

2. Tại sao mô hình trồng cây lâu năm lại có hiệu quả cao hơn trồng cây hàng năm?
   Cây lâu năm có giá trị sản phẩm ổn định, ít phụ thuộc biến động thị trường, giảm nhu cầu phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, phù hợp với điều kiện đất đai vùng núi, giúp bảo vệ môi trường và tăng thu nhập bền vững.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng đất vùng núi trong điều kiện biến đổi khí hậu?
   Đa dạng hóa loại hình sử dụng đất, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, cải tạo đất, xây dựng hệ thống thủy lợi và giao thông, đồng thời tăng cường đào tạo, tuyên truyền cho người dân là các giải pháp thiết thực.

4. Vai trò của người dân trong việc sử dụng đất hiệu quả là gì?
   Người dân là chủ thể trực tiếp sử dụng đất, quyết định hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường. Nâng cao nhận thức, kỹ năng và sự chấp nhận các mô hình mới là yếu tố then chốt để sử dụng đất bền vững.

5. Các chính sách hỗ trợ nào đã được triển khai tại huyện Thọ Xuân để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Huyện đã triển khai chính sách hỗ trợ cây trồng vụ đông, xây dựng nhà lưới sản xuất rau an toàn, tích tụ ruộng đất, hỗ trợ giống cây trồng khắc phục hậu quả thiên tai, góp phần nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân.

Kết luận

• Đất nông nghiệp vùng núi huyện Thọ Xuân chiếm gần 37% diện tích tự nhiên, với đa dạng loại hình sử dụng đất, trong đó cây lâu năm và kết hợp trồng rừng với chăn nuôi có hiệu quả kinh tế và xã hội cao nhất.
• Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá toàn diện trên ba mặt kinh tế, xã hội và môi trường, cho thấy sự cần thiết của mô hình sản xuất bền vững, giảm sử dụng hóa chất và bảo vệ tài nguyên đất.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển hạ tầng và nâng cao nhận thức người dân nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất vùng núi.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Thọ Xuân, góp phần bảo vệ tài nguyên và môi trường.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả thực hiện và mở rộng nghiên cứu sang các vùng khác để nhân rộng mô hình thành công.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát huy giá trị đất nông nghiệp vùng núi Thọ Xuân, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 1. Cơ sở lý luận về đất nông nghiệp 1. Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp - Khái niệm đất nông nghiệp: Đất nông nghiệp là tổng thể các loại đất được xác định là tư liệu sản xuất chủ yếu phục vụ cho việc trồng trọt và chăn nuôi, nghiên cứu thí nghiệm về trồng trọt về chăn nuôi, bảo vệ môi trường sinh thái, cung ứng sản phẩm cho các ngành công nghiệp và dịch vụ.

- Phân loại đất nông nghiệp: Căn cứ vào mục đích sử dụng, đất nông nghiệp được phân loại như sau: + Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; + Đất trồng cây lâu năm; + Đất rừng sản xuất; + Đất rừng phòng hộ; + Đất rừng đặc dụng; + Đất nuôi trồng thủy sản; + Đất làm muối; + Đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh; 1. Vai trò và ý nghĩa của đất nông nghiệp. Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là điều kiện cho sự sống của động vật, thực vật, vi sinh vật và con người. Đất đai đóng vai trò quyết định trong sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, nó là cơ sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất.

Đất đai tham gia vào tất cả các ngành kinh tế của xã hội. Nhưng vai trò của đất đối với mỗi ngành có tầm quan trọng khác nhau. m 5 Đất đai là điều kiện rất cần thiết để con người tồn tại và phát triển. Đất đai tham gia vào tất cả các ngành kinh tế, lĩnh vực của xã hội.

Tuy nhiên, đối với từng ngành đất đai có vị trí khác nhau. Trong nông nghiệp đất đai có vị trí rất quan trọng. Là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế. Đặc biệt vì đất đai vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu lao động.

Đất đai là đối tượng lao động bởi lẽ nó là nơi con người thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm. Đất đai là tư liệu lao động vì đất đai phát huy tác dụng như một công cụ lao động. Con người sử dụng đất đai để sản xuất nông lâm thủy sản. Không có đất đai thì không có nông nghiệp.

Với sinh vật, đất đai không chỉ là môi trường sống, mà còn là nguồn cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng. Năng suất cây trồng, vật nuôi phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng đất đai. Diện tích, chất lượng của đất đai quy định lợi thế so sánh của mỗi vùng cũng như cơ cấu sản xuất của từng địa phương cũng như của từng vùng. Vì vậy, việc quản lý, sử dụng đất đai nói chung cũng như đất nông nghiệp nói riêng một cách đúng hướng, có hiệu quả, sẽ góp phần làm tăng thu nhập, ổn định kinh tế, chính trị và xã hội.

Như vậy, đất đai là yếu tố hết sức quan trọng và tích cực của quá trình sản xuất nông nghiệp. Thực tế cho thấy thông qua quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất - văn minh tinh thần, các thành tựu vật chất, văn hoá khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản đó là đất và sử dụng đất, đặc biệt là đất nông lâm nghiệp. Vì vậy, sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả là một trong những điều kiện quan trọng nhất cho nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững. Đặc điểm kinh tế của đất nông nghiệp Trên phương diện kinh tế, đất nông nghiệp có những đặc điểm cơ bản sau: * Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế Nét đặc biệt của loại tư liệu sản xuất này chính là sự khác biệt với các tư liệu sản xuất khác trong quá trình sử dụng.

Các tư liệu sản xuất khác sau một thời gian sử dụng sẽ bị hao mòn và hỏng hóc, còn đất đai nếu sử dụng hợp lý, khoa học sẽ lại càng tốt hơn. Đặc điểm này có được là do đất đai có độ phì nhiêu. Độ phì nhiêu của đất là khả năng cung cấp các chất dinh dưỡng của đất một cách đầy đủ (không thiếu, không thừa) cho từng loại cây trồng hay một hệ thống cây trồng nhất định để đạt được năng suất và chất lượng mong muốn. m 6 Tùy theo mục đích khác nhau, người ta chia độ phì nhiêu thành các loại khác nhau.

Cụ thể là: + Độ phì tự nhiên: được xuất hiện trong quá trình hình thành đất dưới ảnh hưởng của đá mẹ, khí hậu và sinh vật. Độ phì nhiên được quyết định bởi sự tương tác phức tạp của các đặc tính và chế độ đất. Nó hoàn toàn chưa chịu sự tác động của con người, có trong tất cả các loại đất tự nhiên. + Độ phì nhân tạo: có được là do kết quả của sự tác động có ý thức của con người, bằng cách áp dụng hệ thống canh tác hợp lý, có căn cứ khoa học để thỏa mãn mục đích của con người (làm đất, bón phân, thâm canh, xen canh cây trồng,.

+ Độ phì tiềm tàng: là hàm lượng các chất dinh dưỡng có trong đất ở một thời điểm nhất định. Độ phì nhiêu loại này là kết quả của sự tác động tổng hợp các nhân tố tự nhiên và nhân tạo. + Độ phì kinh tế: là mối quan hệ chặt chẽ giữa đất với điều kiện kinh tế, xã hội. Khi sử dụng đất cho sản xuất nông nghiệp, sự kết hợp giữa độ phì nhân tạo với độ phì tự nhiên tạo ra độ phì kinh tế.

Nó được thể hiện bằng năng suất cây trồng. Độ phì kinh tế luôn tương quan với mức độ phát triển của khoa học kỹ thuật và ứng dụng các thành tựu này. Từ đặc điểm này, trong nông nghiệp cần phải quản lý đất đai một cách chặt chẽ, theo quy định của Luật đất đai; phân loại đất đai một cách chính xác; bố trí sản xuất, nông nghiệp một cách hợp lý; thực hiện chế độ canh tác thích hợp để tăng hiệu quả sử dụng đất, giữ gìn và bảo vệ tài nguyên đất. * Diện tích đất là có hạn Diện tích đất là có hạn do giới hạn của từng nông trại, từng hộ nông dân, từng vùng và phạm vi lãnh thổ của từng quốc gia.

Sự giới hạn về diện tích đất nông nghiệp còn thể hiện ở khả năng có hạn của hoạt động khai hoang, khả năng tăng vụ trong từng điều kiện cụ thể. Quỹ đất nông nghiệp là có hạn và ngày càng trở nên khan hiếm do nhu cầu ngày càng cao về đất đai của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa cũng như đáp ứng nhu cầu đất ở khi dân số ngày một gia tăng. Đặc điểm này ảnh hưởng đến khả năng duy trì và mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp. Diện tích đất đai là có hạn không có nghĩa là mức cung về đất đai trên thị trường là cố định.

Tuy quỹ đất đai là có hạn nhưng đường cung về đất đai trên thị m 7 trường vẫn là một đường dốc lên thể hiện mối quan hệ cùng chiều giữa giá đất và lượng cung về đất. Đặc điểm này cho thấy cần quy hoạch và sử dụng đất đai hợp lý, đồng thời quản lý chặt chẽ để vừa đảm bảo nâng cao thu nhập cho người nông dân vừa đảm bảo an ninh lương thực trong thời kỳ CNH - HĐH. * Vị trí đất đai là cố định Các tư liệu sản xuất khác có thể được di chuyển trong quá trình sử dụng từ vị trí này sang vị trí khác thuận lợi hơn, nhưng với đất đai việc làm đó là không thể. Chúng ta không thể di chuyển được đất đai theo ý muốn mà chỉ có thể canh tác trên những vị trí đất đai đã có sẵn.

Chính vị trí cố định đã quy định tính chất hóa - lý - sinh của đất đai đồng thời cũng góp phần hình thành nên những lợi thế so sánh nhất định về sản xuất nông nghiệp. Từ việc nghiên cứu đặc điểm này cần phải bố trí sản xuất hợp lý cho từng vùng đất phù hợp với lợi thế so sánh và những hạn chế của vùng; thực hiện quy hoạch, phân bổ đất đai cho các mục tiêu sử dụng một cách thích hợp; xây dựng cơ sở hạ tầng, nhất là hệ thống thủy lợi, giao thông cho từng vùng để tạo điều kiện sử dụng đất tốt hơn. * Đất đai là sản phẩm của tự nhiên Đất đai là sản phẩm mà tự nhiên ban tặng cho loài người. Song, thông qua lao động để thỏa mãn mong muốn của mình, con người làm thay đổi giá trị và độ phì nhiêu của đất đai.

Đất đai xuất hiện, tồn tại ngoài ý muốn chủ quan của con người và thuộc sở hữu chung của toàn xã hội. Sử dụng đất nông nghiệp Sử dụng đất nông nghiệp ở nước ta cần hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội trên cơ sở đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm, tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp và hướng tới xuất khẩu. Sử dụng đất nông nghiệp dựa trên cơ sở cân nhắc những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, tận dụng được tối đa lợi thế so sánh về điều kiện sinh thái và không làm ảnh hưởng xấu đến môi trường là những nguyên tắc cơ bản và cần thiết để đảm bảo cho khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên đất đai. m 8 Sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất với nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường.

Quy luật phát triển kinh tế - xã hội cùng với yêu cầu bền vững về mặt môi trường cũng như hệ sinh thái quyết định phương hướng chung và mục tiêu sử dụng đất hợp lý, phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới lợi ích sinh thái, kinh tế, xã hội cao nhất. Vì vậy, sử dụng đất thuộc phạm trù hoạt động kinh tế của nhân loại. Trong mỗi phương thức sản xuất nhất định, việc sử dụng đất theo yêu cầu của sản xuất và đời sống cần căn cứ vào thuộc tính tự nhiên của đất đai.