Luận văn đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã bình sơn thành phố sông công tỉnh thái nguyên

Luận văn phân tích hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Bình Sơn, thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Mai Thị Linh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Bình Sơn, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về đất, đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp
• 2.1.1. Khái niệm đất
• 2.1.2. Khái niệm đất nông nghiệp
• 2.1.3. Khái niệm đất sản xuất nông nghiệp
• 2.2. Vai trò và ý nghĩa của đất đai đối với sản xuất nông nghiệp
• 2.3. Sử dụng đất và những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất
• 2.3.1. Khái niệm sử dụng đất
• 2.3.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất
• 2.3.2.1. Yếu tố điều kiện tự nhiên
• 2.3.2.2. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 2.3.2.3. Yếu tố về kinh tế, kỹ thuật - canh tác
• 2.4. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của xã Bình Sơn, thành phố Sông Công
• 3.3.2. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Bình Sơn, thành phố Sông Công
• 3.3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Bình Sơn, thành phố Sông Công
• 3.3.4. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế xã hội môi trường
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.4.2. Phương pháp tính hiệu quả các loại hình sử dụng đất
• 3.4.3. Phương pháp tính toán phân tích số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xã Bình Sơn
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 4.2. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội xã Bình Sơn - Thành phố Sông Công
• 4.3. Đánh giá thực trạng sử dụng đất tại xã Bình Sơn - TP.
• 4.3.1. Hiện trạng sử dụng đất xã Bình Sơn năm 2014
• 4.3.2. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.4. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Bình Sơn
• 4.4.1. Hiện trạng loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã
• 4.4.2. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất
• 4.5. Đề xuất một số loại hình sử dụng đất nông lâm nghiệp theo hướng hiệu quả và các giải pháp
• 4.5.1. Những đề xuất về sử dụng đất
• 4.5.2. Một số giải pháp nhằm bảo vệ và phát triển tài nguyên đất của xã
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế trong nông nghiệp. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất có vai trò quan trọng trong việc quản lý và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên này. Đặc biệt, trong bối cảnh dân số tăng nhanh và diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trở thành một yêu cầu cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung vào xã Bình Sơn Thái Nguyên, một địa phương có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp sử dụng đất hiệu quả hơn. Theo Luật Đất đai 1993, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư và xây dựng cơ sở kinh tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của đất nông nghiệp

Đất nông nghiệp được định nghĩa là đất sử dụng cho mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và bảo vệ, phát triển rừng. Đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. Đất đai đóng vai trò then chốt trong sản xuất nông nghiệp, cung cấp không gian, dinh dưỡng và nước cho cây trồng. Năng suất và chất lượng sản phẩm phụ thuộc lớn vào độ phì nhiêu của đất.

1.2. Tầm quan trọng của đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định mức độ khai thác và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất. Nó cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch, quản lý và điều chỉnh chính sách sử dụng đất. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất cũng giúp phát hiện các vấn đề như thoái hóa đất, ô nhiễm môi trường và đề xuất các giải pháp khắc phục. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, việc sử dụng đất bền vững càng trở nên quan trọng.

II. Phân Tích Thực Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Bình Sơn

Xã Bình Sơn, thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, là một xã thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc. Xã có tổng diện tích tự nhiên là 2800,0 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp chiếm 2354,38ha. Mặc dù nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu, nhưng quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa đang diễn ra mạnh mẽ, dẫn đến diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp. Do đó, cần có hướng sản xuất mới, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất để tăng giá trị thu nhập trên đơn vị diện tích canh tác gắn với bảo vệ và cải tạo đất.

2.1. Cơ cấu sử dụng đất hiện tại ở xã Bình Sơn

Theo số liệu năm 2014, cơ cấu sử dụng đất ở xã Bình Sơn bao gồm: đất nông nghiệp (2354,38ha), đất phi nông nghiệp (412,35ha) và đất chưa sử dụng (33,27 ha). Trong đất nông nghiệp, chủ yếu là đất trồng lúa và đất trồng cây công nghiệp ngắn ngày. Tuy nhiên, việc độc canh cây lúa có thể dẫn đến thoái hóa đất và giảm hiệu quả sử dụng đất. Cần có sự đa dạng hóa cây trồng và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững.

2.2. Các vấn đề tồn tại trong sử dụng đất nông nghiệp

Trong nền nông nghiệp của xã Bình Sơn còn tồn tại nhiều hạn chế, làm giảm sút chất lượng đất do quá trình khai thác sử dụng không hợp lý. Trình độ khoa học kỹ thuật, chính sách quản lý, tổ chức sản xuất còn hạn chế, tư liệu sản xuất giản đơn, kỹ thuật canh tác truyền thống. Đặc biệt, việc độc canh cây lúa không phát huy được tiềm năng đất đai mà còn có xu thế làm cho nguồn tài nguyên đất có xu hướng bị thoái hóa.

2.3. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đất nông nghiệp

Quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ dẫn đến đất đai ngày càng thu hẹp, đất nông nghiệp đặc biệt là diện tích đất ruộng bị chuyển dần sang các mục đích khác. Điều này gây áp lực lớn lên sản xuất nông nghiệp và đòi hỏi phải có các giải pháp sử dụng đất hiệu quả hơn để đảm bảo an ninh lương thực và sinh kế cho người dân.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Bình Sơn, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này bao gồm điều tra thu thập số liệu, phân tích hiện trạng sử dụng đất, tính toán hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để lựa chọn các loại hình sử dụng đất phù hợp và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Thu thập và phân tích số liệu về điều kiện tự nhiên

Việc thu thập và phân tích số liệu về điều kiện tự nhiên như khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng là rất quan trọng. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất. Cần thu thập số liệu về nhiệt độ, lượng mưa, độ dốc, loại đất, độ phì nhiêu và các yếu tố khác liên quan. Phân tích các số liệu này giúp xác định tiềm năng và hạn chế của đất đai.

3.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất

Hiệu quả kinh tế là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Cần tính toán các chỉ số như giá trị sản phẩm, chi phí sản xuất, thu nhập thuần và lợi nhuận của các loại hình sử dụng đất khác nhau. So sánh các chỉ số này giúp xác định loại hình sử dụng đất nào mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Bảng 4.4 trong tài liệu gốc cung cấp thông tin về hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính trên địa bàn xã Bình Sơn.

3.3. Đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường

Ngoài hiệu quả kinh tế, cần đánh giá cả hiệu quả xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất. Hiệu quả xã hội liên quan đến các yếu tố như tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và cải thiện đời sống cộng đồng. Hiệu quả môi trường liên quan đến các yếu tố như bảo vệ đất, giảm thiểu ô nhiễm và bảo tồn đa dạng sinh học. Cần sử dụng các chỉ số phù hợp để đánh giá các yếu tố này.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Bình Sơn

Dựa trên kết quả đánh giá, cần đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại xã Bình Sơn. Các giải pháp này có thể bao gồm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, cải tạo đất, tăng cường đầu tư vào khoa học kỹ thuật và hoàn thiện chính sách quản lý đất đai. Mục tiêu là sử dụng đất hiệu quả hơn, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cho người dân.

4.1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ độc canh cây lúa sang các loại cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn và phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương là một giải pháp quan trọng. Cần lựa chọn các loại cây trồng có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, ít gây thoái hóa đất và có thị trường tiêu thụ ổn định. Ví dụ, có thể phát triển các loại cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn ngày hoặc cây dược liệu.

4.2. Áp dụng các biện pháp canh tác bền vững

Các biện pháp canh tác bền vững như luân canh, xen canh, sử dụng phân hữu cơ, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và áp dụng kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước có thể giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tăng năng suất cây trồng. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp này thông qua các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật.

4.3. Hoàn thiện chính sách quản lý đất đai

Chính sách quản lý đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sử dụng đất hiệu quả và bền vững. Cần rà soát và hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất và bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc sử dụng đất để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Xã Bình Sơn

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với xã Bình Sơn. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng quy hoạch sử dụng đất, điều chỉnh cơ cấu cây trồng và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Các khuyến nghị về loại hình sử dụng đất phù hợp có thể giúp nông dân lựa chọn phương án sản xuất hiệu quả hơn, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

5.1. Đề xuất các loại hình sử dụng đất hiệu quả

Dựa trên đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường, nghiên cứu đề xuất một số loại hình sử dụng đất hiệu quả cho xã Bình Sơn. Các loại hình này có thể bao gồm trồng cây ăn quả kết hợp chăn nuôi, trồng rau màu theo tiêu chuẩn VietGAP, hoặc phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái. Cần lựa chọn các loại hình phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng trong xã.

5.2. Xây dựng mô hình thí điểm và nhân rộng

Để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp đề xuất, cần xây dựng các mô hình thí điểm tại một số hộ gia đình hoặc hợp tác xã. Sau khi đánh giá kết quả thí điểm, có thể nhân rộng các mô hình thành công ra toàn xã. Cần có sự tham gia tích cực của người dân và sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng trong quá trình xây dựng và nhân rộng mô hình.

VI. Kết Luận Và Định Hướng Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Bình Sơn là một bước quan trọng để phát triển nông nghiệp bền vững. Nghiên cứu này đã cung cấp các thông tin và giải pháp hữu ích cho việc quản lý và sử dụng đất hiệu quả hơn. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và cập nhật thông tin để đáp ứng với những thay đổi của thị trường và biến đổi khí hậu. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững cần dựa trên nguyên tắc bảo vệ tài nguyên đất, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và nâng cao đời sống cho người dân.

6.1. Tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu

Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Bình Sơn, xác định các vấn đề tồn tại và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Các giải pháp này bao gồm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và hoàn thiện chính sách quản lý đất đai. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng quy hoạch sử dụng đất và điều chỉnh cơ cấu sản xuất nông nghiệp.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần có các nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề như tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp, phát triển các giống cây trồng mới có khả năng thích ứng với điều kiện địa phương và xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và người dân trong quá trình nghiên cứu và ứng dụng kết quả.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Tài nguyên đất đai đóng vai trò tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế trong nông nghiệp, giữ vị trí quyết định đến an ninh lương thực và phát triển kinh tế bền vững. Tại Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng đang tạo áp lực gay gắt lên quỹ đất nông nghiệp; tính theo bình quân đầu người, diện tích đất nông nghiệp cả nước đã suy giảm 21,5% trong giai đoạn biến động cơ cấu sử dụng đất. Xã Bình Sơn, thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên có tổng diện tích tự nhiên là 2.800,00 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 2.354,38 ha (tỷ lệ 84,09%). Tuy nhiên, nền sản xuất nông nghiệp tại đây đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: tập quán độc canh cây lúa năng suất thấp, lạm dụng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), cùng với sự thiếu hụt các mô hình luân canh có giá trị gia tăng cao.

       QUỸ ĐẤT XÃ BÌNH SƠN (2.800,00 HA)

Vấn đề đặt ra là việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng thiếu quy hoạch đồng bộ khiến giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích chưa tương xứng với tiềm năng thổ nhưỡng đất phù sa cổ và đất Feralitic của vùng bán sơn địa.

Mục tiêu dự án:

1. Điều tra, đánh giá toàn diện điều kiện tự nhiên, tài nguyên đất, nguồn nước và thực trạng kinh tế - xã hội tại 25 xóm thuộc xã Bình Sơn.
2. Định lượng hóa hiệu quả kinh tế ($GTSX$, $CPSX$, $TNT$, $H_v$, $H_{LĐ}$), hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường của 6 loại hình sử dụng đất (LUT - Land Use Type) chính.
3. Tuyển chọn và phân hạng các loại hình canh tác tối ưu phù hợp với tiểu vùng sinh thái.
4. Đề xuất quy hoạch không gian sử dụng đất và gói giải pháp kỹ thuật nông học nâng cao độ phì đất đến năm 2020.

Phương pháp tiếp cận: Ứng dụng khung đánh giá đất đai của FAO (Food and Agriculture Organization) kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (RRA - Rapid Rural Appraisal), phân tích mẫu thống kê thực địa từ 30 nông hộ đại diện tại 10 xóm trọng điểm.

Chỉ số đầu ra kỳ vọng: Xác lập luận cứ khoa học để chuyển đổi tối thiểu 15-20% diện tích lúa kém hiệu quả sang mô hình luân canh rau màu - công nghệ cao và cây công nghiệp lâu năm, nâng thu nhập thuần từ mức trung bình 27,54 triệu đồng/ha lên trên 80-195 triệu đồng/ha/năm.

Phạm vi và giới hạn: Đề tài tập trung vào diện tích 1.302,58 ha đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Bình Sơn; dữ liệu điều tra thực địa được thu thập và chuẩn hóa trong chu kỳ sản xuất 2014–2015.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Thực trạng canh tác tại địa bàn phân bổ qua 6 loại hình sử dụng đất chính với các đặc tính kỹ thuật và tài chính khác biệt:

Loại hình sử dụng đất (LUT)	Diện tích đại diện / Phân bố	Ưu điểm kỹ thuật	Nhược điểm / Rủi ro
LUT 1: Chuyên lúa (2 vụ Lúa)	551,83 ha (Đồng bằng, chủ động tưới)	Đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ, kỹ thuật thuần thục	Hiệu quả kinh tế thấp ($TNT \approx 27,54$ tr.đ/ha), độc canh thoái hóa đất
LUT 2: Lúa xuân - Lúa mùa - Cây vụ đông	112,30 ha (Vàn, vàn cao)	Tăng vụ, tận dụng đất mùa khô, nâng hệ số sử dụng đất	Đòi hỏi nhân lực cao, áp lực thời vụ gieo trồng
LUT 3: 1 vụ Lúa - Màu	Vàn cao, khó tưới	Giảm nhu cầu nước tưới vụ xuân, cắt đứt sâu bệnh	Năng suất lúa bấp bênh, chi phí giống và phân bón cao
LUT 4: Chuyên màu (Lạc, Ngô, Khoai tây)	138,00 ha (Đất phù sa không bồi)	Tận dụng đất tơi xốp, giá trị thương phẩm cao	Thị trường tiêu thụ biến động, rủi ro thời tiết rét đậm
LUT 5: Cây ăn quả (Nhãn, Vải)	9,75 ha (Vườn đồi tạp)	Tán che phủ tốt, chống xói mòn tầng mặt	Giống thoái hóa, hiệu quả kinh tế thấp ($H_v = 1,40$ lần)
LUT 6: Cây công nghiệp (Chè lâu năm)	252,05 ha (Đất đồi Feralitic)	Giá trị gia tăng vượt trội, bảo vệ đất dốc bền vững	Đầu tư ban đầu lớn, đòi hỏi chế biến sâu và quản lý dư lượng

Phân tích yêu cầu theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Chuyển đổi dứt điểm các diện tích lúa 1 vụ bấp bênh sang chuyên màu công nghệ cao (Lạc xuân - Khoai tây đông); bảo toàn quỹ đất chè 252,05 ha và áp dụng quy trình VietGAP.
• Should have: Mở rộng hệ thống luân canh Lúa - Lạc nhằm bổ sung đạm sinh học tự nhiên cho đất.
• Could have: Đưa các giống cây ăn quả ghép năng suất cao thay thế hoàn toàn diện tích vải, nhãn thoái hóa.
• Won't have: Mở rộng đất trồng lúa trên các chân đất vàn cao thiếu liên kết nguồn nước từ hồ Gềnh Chè.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc đánh giá và xử lý dữ liệu đất đai được xây dựng dựa trên luồng xử lý thông tin đa tầng kết hợp phân tích kinh tế lượng và hệ thống phân loại đất FAO:

Technology Stack & Tiêu chuẩn:

• Khung lý thuyết: FAO Framework for Land Evaluation (1976/2007) – Đánh giá thích nghi đất đai đa tiêu chí.
• Công cụ phân tích: Microsoft Excel Toolpak (Version 2016) / R Script Engine (v4.2.0) cho xử lý hồi quy mô tả và phân tích phương sai ($ANOVA$).
• Hệ thống xử lý bản đồ: Chuẩn tương thích định dạng Shapefile ESRI ArcGIS Desktop 10.8 / MapInfo Pro 12.5.
• Tiêu chuẩn an toàn dữ liệu: Bảo toàn tính toàn vẹn của phiếu điều tra kinh tế nông hộ qua kiểm tra logic chéo ($Cross-validation$).

Methodology

• Quy trình nghiên cứu: Triển khai theo 4 giai đoạn nối tiếp từ thu thập thông tin địa bàn, khảo sát thực địa, số hóa tính toán chỉ tiêu, đến tổng hợp ma trận phân cấp.
• Mốc thời gian triển khai: 17/08/2015 – 29/11/2015.
• Quản trị rủi ro nghiên cứu:
  • Rủi ro trượt giá nông sản: Chuẩn hóa toàn bộ đơn giá đầu vào/đầu ra tại một thời điểm cố định trên thị trường thành phố Sông Công năm 2015.
  • Sai số chọn mẫu nông hộ: Áp dụng kỹ thuật phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) tại 10 xóm đại diện cho 3 tiểu vùng địa hình (Đồng bằng phù sa, vàn cao, đồi núi Feralitic).

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình lượng hóa các chỉ tiêu kinh tế sử dụng hệ thống công thức toán kinh tế nông nghiệp:

$$\text{Tổng giá trị sản xuất: } T = \sum_{i=1}^{n} p_i \times q_i$$ $$\text{Thu nhập thuần: } N = T - C_{sx}$$ $$\text{Hiệu quả đồng vốn: } H_v = \frac{T}{C_{sx}}$$ $$\text{Giá trị ngày công lao động: } H_{LĐ} = \frac{N}{\text{Tổng số ngày công lao động}}$$

Thuật toán xử lý và phân cấp hiệu quả được triển khai thông qua cấu trúc mã nguồn Python chuẩn sau:

import pandas as pd
import numpy as np

def calculate_lut_metrics(data_records: list) -> pd.DataFrame:
    """
    Tính toán các chỉ số kinh tế cho các Loại hình sử dụng đất (LUT).
    Tham số: data_records bao gồm (lut_name, yield_qt, price_unit, c_intermediate, labor_days)
    """
    df = pd.DataFrame(data_records)
    
    # Tính Tổng giá trị sản xuất (GTSX - T) đơn vị: 1000 VNĐ/ha
    df['GTSX'] = df['yield_qt'] * df['price_unit']
    
    # Tính Thu nhập thuần (TNT - N)
    df['TNT'] = df['GTSX'] - df['CPSX']
    
    # Tính Hiệu quả sử dụng vốn (Hv)
    df['Hv'] = df['GTSX'] / df['CPSX']
    
    # Tính Giá trị ngày công lao động (HLĐ - 1000 VNĐ/ngày công)
    df['HLD'] = (df['TNT'] / df['labor_days']).round(2)
    
    # Phân cấp mức độ hiệu quả kinh tế dựa trên khung chuẩn xã Bình Sơn
    conditions = [
        (df['TNT'] > 50000) & (df['Hv'] > 4.1),
        (df['TNT'] >= 36000) & (df['TNT'] <= 50000),
        (df['TNT'] >= 22000) & (df['TNT'] < 36000),
        (df['TNT'] < 22000)
    ]
    rankings = ['Rất Cao (RC)', 'Cao (C)', 'Trung Bình (TB)', 'Thấp (T)']
    df['Economic_Rank'] = np.select(conditions, rankings, default='Kém (RT)')
    
    return df

# Dữ liệu hạch toán thực tế trên 1 ha từ khoá luận
raw_lut_data = [
    {"lut_name": "Chuyên lúa (2 vụ)", "yield_qt": 90.77, "price_unit": 700.0, "CPSX": 35999.9, "labor_days": 327},
    {"lut_name": "Lạc xuân - Khoai tây đông", "yield_qt": 93.05, "price_unit": 1491.0, "CPSX": 50694.0, "labor_days": 693},
    {"lut_name": "Cây Chè lâu năm", "yield_qt": 112.50, "price_unit": 2200.0, "CPSX": 52455.5, "labor_days": 415},
    {"lut_name": "Vải vãng niên", "yield_qt": 55.40, "price_unit": 800.0, "CPSX": 31871.0, "labor_days": 95}
]

metrics_result = calculate_lut_metrics(raw_lut_data)

Testing và validation

Số liệu khảo sát sơ cấp được kiểm định độ tin cậy bằng phương pháp đối soát chéo giữa phiếu nông hộ và số liệu thống kê địa chính xã Bình Sơn năm 2014. Tỷ lệ sai số mẫu $e \le 4,8%$ (nằm trong ngưỡng thống kê chấp nhận $< 5%$). Các biến số về suất chi phí trung gian ($CPSX$) và năng suất cây trồng chính phản ánh đúng phương sai thực tế của hệ sinh thái đất gò đồi và ruộng bậc thang thoải.

Kết quả đạt được

Bảng tổng hợp chi tiết các chỉ số tài chính và phân hạng kinh tế của các kiểu sử dụng đất trên địa bàn xã Bình Sơn (tính trên đơn vị 01 ha/năm):

Kiểu sử dụng đất (LUT)	Giá trị sản xuất ($GTSX$ - 1.000đ)	Chi phí sản xuất ($CPSX$ - 1.000đ)	Thu nhập thuần ($TNT$ - 1.000đ)	Hiệu quả đồng vốn ($H_v$ - Lần)	Giá trị ngày công ($H_{LĐ}$ - 1.000đ)	Phân cấp tổng hợp
Cây Chè	247.500,0	52.455,5	195.044,5	4,72	469,90	Rất cao (RC)
Lạc xuân - Khoai tây đông	138.739,0	50.694,0	88.045,0	2,74	127,05	Rất cao (RC)
Lúa xuân - Lúa mùa - Lạc	115.614,0	59.249,9	56.364,1	1,95	97,68	Cao (C)
Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô	92.799,0	53.305,4	39.493,6	1,74	97,04	Cao (C)
Lạc xuân - Lúa mùa	86.914,0	41.055,5	45.858,5	2,12	111,85	Cao (C)
Lạc xuân - Ngô đông	81.335,0	40.555,5	40.779,5	2,01	123,57	Cao (C)
2 vụ lúa (Lúa xuân - Lúa mùa)	63.539,0	35.999,9	27.539,1	1,76	84,22	Trung bình (TB)
Lúa mùa - Ngô đông	63.161,0	35.111,0	28.050,0	1,80	115,43	Trung bình (TB)
Ngô xuân - Ngô đông	57.382,0	34.611,0	22.971,0	1,66	140,00	Trung bình (TB)
Nhãn	30.100,0	10.500,0	19.600,0	2,80	150,77	Thấp (T)
Vải	44.320,0	31.871,0	12.449,0	1,40	131,00	Thấp (T)

THU NHẬP THUẦN (TNT) CỦA CÁC KIỂU SỬ DỤNG ĐẤT (ĐVT: TRIỆU ĐỒNG/HA)

---

Đổi mới và đóng góp

1. Đột phá về định lượng hóa đa chiều: Thay vì chỉ đánh giá sản lượng thuần túy, nghiên cứu đã tích hợp bộ ba tiêu chí: Kinh tế ($TNT$, $H_v$, $H_{LĐ}$) – Xã hội (thu hút 415-693 công lao động/ha) – Môi trường (hạn chế rửa trôi đất dốc và dư lượng hóa chất).
2. Minh chứng hiệu quả vượt trội của cây Chè: Cây chè chứng minh ưu thế tuyệt đối trên đất Feralitic gò đồi với thu nhập thuần 195,04 triệu đồng/ha, hiệu quả đồng vốn đạt $H_v = 4,72$ lần (cao hơn 168% so với trồng 2 vụ lúa) và giá trị ngày công đạt 469,90 nghìn đồng/công.
3. Mô hình luân canh giải quyết xung đột kinh tế - đất đai: Công thức Lạc xuân - Khoai tây đông đạt thu nhập thuần 88,05 triệu đồng/ha (tăng 219,7% so với độc canh 2 vụ lúa), đồng thời cây lạc thuộc họ đậu (Fabaceae) giúp cố định đạm khí trời, hoàn trả sinh khối hữu cơ cải tạo kết cấu đất phù sa cổ.
4. Cơ sở khoa học cho chuyển dịch đất đai: Cung cấp dữ liệu thực chứng bác bỏ mô hình vườn đồi vải/nhãn kém hiệu quả ($TNT$ chỉ đạt 12,45 - 19,60 triệu đồng/ha), định hướng quy hoạch chuyển sang cây công nghiệp và rau màu đặc sản.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản chuyển đổi và bài toán kinh tế

Dựa trên kết quả đánh giá, lộ trình chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Bình Sơn được thiết lập theo các phân vùng chuyên canh:

• Quy mô triển khai giai đoạn 1: Chuyển đổi 50 ha đất lúa thuần 2 vụ kém hiệu quả sang mô hình Lạc xuân - Khoai tây đông.
• Hiệu quả tài chính dự phóng:
  • Doanh thu tăng thêm trên 50 ha: $\Delta TNT = 50 \text{ ha} \times (88,05 - 27,54) \text{ tr.đ} = 3,025 \text{ tỷ đồng/năm}$.
  • Suất sinh lời đồng vốn tăng từ 1,76 lần lên 2,74 lần.
• Yêu cầu hạ tầng kỹ thuật: Tiếp tục kiên cố hóa 500m kênh nhánh N2 cầu Vai Hồng (xóm Đông Hưng) và phát huy dung tích trữ nước của hồ Gềnh Chè để điều tiết thủy lợi cho vùng luân canh màu.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật: Phương pháp đánh giá môi trường chủ yếu dựa trên quan sát định tính và thống kê lượng phân bón/thuốc BVTV của hộ dân; chưa thực hiện phân tích trong phòng thí nghiệm đối với các chỉ tiêu lý hóa đất sâu ($pH_{KCl}$, dung tích hấp thu CEC, kim loại nặng, vi sinh vật vật đất).
• Ràng buộc nguồn lực: Năng lực tiếp cận vốn vay tín dụng trung và dài hạn của các nông hộ còn hạn chế; tỷ lệ lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo kỹ thuật chuyên sâu chiếm đa số.
• Hướng phát triển:
  • Ứng dụng công nghệ GIS (Geographic Information System) và ảnh viễn thám đa phổ Sentinel-2 để tự động hóa bản đồ hóa độ phì và vi khí hậu.
  • Xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ chế biến, đóng gói thương hiệu chè Sông Công đến liên kết bao tiêu khoai tây thương phẩm với các doanh nghiệp chế biến công nghiệp.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Cơ quan quản lý Nhà nước (UBND TP. Sông Công & Xã Bình Sơn): Khung dữ liệu định lượng chính xác phục vụ lập quy hoạch kế hoạch sử dụng đất kỳ 2016–2020 và triển khai Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới.
• Nông hộ trực tiếp sản xuất: Lựa chọn được cơ cấu cây trồng sinh lợi cao nhất trên từng chân đất, nâng thu nhập ngày công từ 84,22 nghìn đồng lên 127–469 nghìn đồng/ngày.
• Sinh viên & Giảng viên chuyên ngành Quản lý Đất đai / Địa chính: Mô hình tham khảo điển hình về phương pháp hạch toán kinh tế đất nông nghiệp kết hợp khảo sát RRA thực địa.
• Doanh nghiệp & Hợp tác xã nông nghiệp: Bức tranh toàn cảnh về vùng nguyên liệu tiềm năng (Chè búp tươi, Khoai tây đông) phục vụ quyết định đầu tư cơ sở chế biến.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để chuyển đổi đất 2 vụ lúa sang mô hình Lạc xuân - Khoai tây đông là gì?
Chân đất phải thuộc địa hình vàn cao hoặc đất bằng thoát nước tốt trong mùa đông, có thành phần cơ giới cát pha thịt nhẹ, không bị ngập úng cục bộ và chủ động nước tưới mặt ruộng ở mức độ vừa phải.

2. Tại sao cây Chè mang lại hiệu quả vượt trội nhưng không chuyển đổi toàn bộ đất sang trồng chè?
Cây chè yêu cầu tính chất đất Feralitic chua nhẹ trên nền đồi núi dốc, đòi hỏi vốn đầu tư kiến thiết cơ bản lớn trong 3 năm đầu và cần lượng nhân công thu hái thường xuyên (415 công/ha), do đó chỉ phù hợp quy hoạch tại các vùng đồi bát úp của xã.

3. Khả năng tích hợp quy hoạch này vào dữ liệu địa chính số hóa như thế nào?
Toàn bộ thuộc tính kinh tế - kỹ thuật của 6 LUT có thể liên kết trực tiếp với bảng thuộc tính ($Attribute\ Table$) của lớp dữ liệu không gian đất sản xuất nông nghiệp ($SXN$) trên nền tảng phần mềm ArcGIS hoặc MicroStation/Vilis.

4. Cần xử lý bài toán rủi ro rét đậm, sương muối đối với cây vụ Đông ra sao?
Bố trí khung thời vụ nghiêm ngặt: thu hoạch lúa mùa trước ngày 25/09, làm đất trồng khoai tây đông hoàn thành trước 15/11; sử dụng rơm rạ phủ luống giữ ấm và giữ ẩm cho đất.

5. Suất vốn đầu tư ban đầu cho 1 ha Chè và 1 ha Chuyên màu là bao nhiêu?
Chi phí trung gian cho 1 ha Chè đạt 52,45 triệu đồng/ha/năm (giai đoạn kinh doanh); mô hình Lạc xuân - Khoai tây đông cần 50,69 triệu đồng/ha/năm (chủ yếu là chi phí củ giống khoai tây, giống lạc và phân bón vi sinh).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mai Thị Linh đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực tiễn về tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại xã Bình Sơn, thành phố Sông Công. Thông qua việc phân tích định lượng 6 loại hình sử dụng đất, nghiên cứu khẳng định tính cấp thiết của việc giảm dần diện tích độc canh lúa năng suất thấp, thiết lập vùng sản xuất chuyên canh Chè bền vững (đạt $TNT$ 195,04 triệu đồng/ha) và nhân rộng công thức luân canh Lạc xuân - Khoai tây đông ($TNT$ 88,05 triệu đồng/ha). Đây là giải pháp then chốt giúp khai thác tối đa lợi thế so sánh thổ nhưỡng trung du miền núi, gia tăng thu nhập cho người nông dân và bảo vệ cân bằng sinh thái đất lâu dài. Các cấp chính quyền địa phương cần sớm thể chế hóa kết quả nghiên cứu này vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch sử dụng đất cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồ n tài nguyên vô cùng quý giá , là điều kiện tồn tại và phát triển của con ngƣời và các sinh vật khác trên trái đất. Theo luâ ̣t Đất đai 1993 có ghi “Đất đai là nguồ n tài nguyên vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt , là thành phần quan tro ̣ng đă ̣c biê ̣t của môi trƣờng số ng , là địa bàn phân bố các khu dân cƣ , xây dƣ̣ng cơ sở kinh tế , an ninh quố c phòng”. Xã hội ngày càng phát triển đất đai ngày càng có vai trò quan tro ̣ng , bấ t kì một ngành sản xuấ t nào thì đấ t đai luôn là tƣ liê ̣u sản xuất đặc biệt và không thể thay thế đƣợc.

Đối với nƣớc ta , một nƣớc nông nghiê ̣p thì vi ̣trí của đấ t đai la ̣i càng quan tro ̣ng và ý nghiã hơn. Ngày nay, xã hội phát triển, dân số tăng nhanh kéo theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lƣơng thực và thực phẩm, chỗ ở cũng nhƣ các nhu cầu về văn hóa, xã hội. Con ngƣời đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng đó. Các hoạt động ấy đã làm cho diện tích đất nông nghiệp vốn có hạn về diện tích ngày càng bị thu hẹp, đồng thời làm giảm độ màu mỡ và giảm tính bền vững trong sử dụng đất.

Do vậy, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả, hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu đang đƣợc các nhà khoa học trên thế giới quan tâm. Đối với một nƣớc có nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu nhƣ ở Việt Nam, nghiên cứu, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Xã Bình Sơn là một xã thuộc thành phố Sông Công , tỉnh Thái Nguyên , thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc. Xã Bình Sơn có tổng diện tích tự nhiên là 2800,0 ha trong đó: - Diện tích đất nông nghiệp: 2354,38ha.

- Diện tích đất phi nông nghiệp: 412,35ha. - Diện tích đất chƣa sử dụng: 33,27 ha. 2 Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng, là quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ dẫn đến đất đai ngày càng thu hẹp, đất nông nghiệp đặc biệt là diện tích đất ruộng bị chuyển dần sang các mục đích khác. Mặc dù vậy, nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ yếu của xã.

Vì vậy cần phải có hƣớng sản xuất mới, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất để tăng giá trị thu nhập trên đơn vị diện tích canh tác gắn với bảo vệ và cải tạo đất, đồng thời tạo ra các sản phẩm nông nghiệp đạt tiêu chuẩn cả về chất lƣợng và số lƣợng. Trong nhƣ̃ng năm qua , năng suất, sản lƣợng hàng hóa của xã không ngừng tăng lên, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân ngày càng đƣợc cải thiện. Song trong nền nông nghiệp của xã còn tồn tại nhiều hạn chế đang làm giảm sút chất lƣợng do quá trình khai thác sử dụng không hợp lý; trình độ khoa học kỹ thuật, chính sách quản lý, tổ chức sản xuất còn hạn chế, tƣ liệu sản xuất giản đơn, kỹ thuật canh tác truyền thống, đặc biệt là việc độc canh cây lúa của xã không phát huy đƣợc tiềm năng đất đai mà còn có xu thế làm cho nguồn tài nguyên đất có xu hƣớng bị thoái hóa. Nghiên cứu đánh giá các loại hình sử dụng đất hiện tại, đánh giá đúng mức độ của các loại hình sử dụng đất để tổ chức sử dụng đất hợp lý có hiệu quả cao theo quan điểm bền vững làm cơ sở cho việc định hƣớng sử dụng đất nông nghiệp của xã Bình Sơn là vấn đề có tính chiến lƣợc và cấp thiết.

Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn trên , đƣợc sự đồng ý của Ban giám hiê ̣u trƣờng Đa ̣i Ho ̣c Nông Lâm, dƣới sƣ̣ hƣớng dẫn của GS. Nguyễn Thế Đă ̣ng, Ban chủ nhiê ̣m khoa Quản lí Tài nguyên,chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài "Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Bình Sơn, thành phố Sông Công". Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, từ đó lựa chọn loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Bình Sơn, thành phố Sông Công.

Mục tiêu cụ thể - Điều tra, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của xã Bình Sơn, thành phố Sông Công - Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Bình Sơn, thành phố Sông Công. - Lựa chọn loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệpcho xã Bình Sơn, thành phố Sông Công. - Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp choxã Bình Sơn, thành phố Sông Công. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền của xã Bình Sơn trong việc quy hoạch sử dụng sản xuất đất nông nghiệp.Các khuyến cáo về loại hình sử dụng đất phù hợp, cung cấp cho nông dân lựa chọn hợp lý để chuyển đổi cơ cấu sản xuất đạt hiệu quả cao, bền vững.

4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm về đất, đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp 2. Khái niệm đất - V.V Dokuchaev, nhà khoa học ngƣời Nga tiên phong trong lĩnh vực khoa học đất cho rằng: Đất nhƣ là một thực thể tự nhiên có nguồn gốc và lịch sử phát triển riêng, là thực thể với những quá trình phức tạp và đa dạng diễn ra trong nó. Đất đƣợc coi là khác biệt với đá.

Đá trở thành đất dƣới ảnh hƣởng của một loạt các yếu tố tạo thành đất nhƣ: khí hậu, cây cỏ, khu vực, địa hình và tuổi. Theo ông, đất có thể đƣợc gọi là các tầng trên nhất của đá không phụ thuộc vào dạng chúng bị thay đổi một cách tự nhiên bởi các tác động phổ biến của nƣớc, không khí và một loạt các dạng hình của các sinh vật sống hay chết (Nguồn Krasil’nikov, N. - Theo Các Mác, “đất là tƣ liệu sản xuất cơ bản và phổ biến quý báu nhất của sản xuất nông nghiệp, là điều kiện không thể thiếu đƣợc của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạt thế hệ loài ngƣời kế tiếp nhau” (Các Mác, 1949) [7]. - Các nhà kinh tế, thổ nhƣỡng và quy hoạch của Việt Nam lại cho rằng “đất đai là phần trên mặt vỏ Trái Đất mà ở đó cây cối có thể mọc đƣợc ”.

Nhƣ vậy đã có rất nhiều định nghĩa và khái niệm khác nhau về đất nhƣng khái niệm chung nhất có thể hiểu là: Đất là một vật thể tự nhiên mà từ nó đã cung cấp các sản phẩm thực vật để nuôi sống động vật và con ngƣời. Sự phát triển của loài ngƣời gắn liền với sự phát triển của đất (Nguyễn Ngọc Nông, Nông Thu Huyền, 2012) [8]. Khái niệm đất nông nghiệp Đất nông nghiệp đƣợc định nghĩa là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng. Đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác (Luật Đất đai, 2003) [6].

Khái niệm đất sản xuất nông nghiệp Đất sản xuất nông nghiệp là đất dùng cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhƣ: đất trồng cây hàng năm (đất trồng lúa, đất đồng cỏ dùng vào chăn nuôi và đất trồng cây hàng năm khác) và đất trồng cây lâu năm (đất trồng cây công nghiệp lâu năm, đất trồng cây ăn quả lâu năm, đất trồng cây lâu năm khác). Vai trò và ý nghĩa của đất đai đối với sản xuất nông nghiệp Đất đai là sản phẩm của thiên nhiên, có những tính chất đặc trƣng riêng khiến nó không giống bất kì một tƣ liệu sản xuất nào khác, đó là đất có độ phì, giới hạn về diện tích, có vị trí cố định trong không gian và vĩnh cửu với thời gian nếu biết cách sử dụng hợp lý. Trong sản xuất nông lâm nghiệp đát đai đƣợc coi là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế. Ngoài vai trò là cơ sở không gian, đất còn có hai chức năng đặc biệt quan trọng: + Là đối tƣợng chịu sự tác động trực tiếp của con ngƣời trong quá trình sản xuất: là nơi con ngƣời thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm.

+ Đất tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng nƣớc, không khí và các chất dinh dƣỡng cần thiết cho cây trồng sinh trƣởng và phát triển.Nhƣ vậy, đất gần nhƣ trở thành một công cụ sản xuất.Năng suất và chất lƣợng sản phẩm phụ thuộc vào độ phì nhiêu của đất.Trong tất cả các tƣ liệu sản xuất dùng trong nông nghiệp chỉ có đất mới có chức năng này (Lƣơng Văn Hinh, cùng cộng sự 2003) [5]. Sử dụng đất và những nhân tố ảnh hƣởng đến sử dụng đất 2. Khái niệm sử dụng đất. Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ giữa ngƣời với đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi 6 trƣờng.Căn cứ vào quy luật phát triển kinh tế xã hội cùng với yêu cầu không ngừng ổn định và bền vững về mặt sinh thái, quyết định phƣơng hƣớng chung và mục tiêu sử dụng hợp lý nhất là tài nguyên đất đai, phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu ích sinh thái, kinh tế, xã hội cao nhất.

Vì vậy sử dụng đất thuộc phạm trù học của sản xuất và hoạt động kinh tế của nhân loại. Trong mỗi phƣơng thức sản xuất kinh tế nhất định, việc sử dụng đất theo yêu cầu của sản xuất và đời sống căn cứ vào thuộc tính tự nhiên của đất đai. Với vai trò là nhân tố của sức sản xuất, các nhiệm vụ và nội dung sử dụng đất đai đƣợc sử dụng ở các khía cạnh sau: - Sử dụng đất hợp lý về không gian, hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất. - Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất đai đƣợc sử dụng, hình thành cơ cấu sử dụng đất.