HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG DUYÊN NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HỢP LÝ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NAM SÁCH, TỈNH HẢI DƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG DUYÊN NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HỢP LÝ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NAM SÁCH, TỈNH HẢI DƯƠNG Chuyên ngà nh : Quản lý đất đai Mã ngành : 9.03 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Vòng 2. Đặng Phúc HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Phương Duyên iii luan an LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Thị Vòng và TS. Đặng Phúc đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Quy hoạch đất đai, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng Tài nguyên và Môi trường, các hộ dân những xã thuộc điểm nghiên cứu của huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Phương Duyên iv luan an MỤC LỤC Lời cam đoan.
iii Mục lục. v Danh mục các chữ viết tắt. viii Danh mục các bảng. ix Danh mục hình.
xii Trích yếu luận án. xiii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.
Đốı tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu.
Một số vấn đề lý luận về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp. Đất đai, đất nông nghiệp, sử dụng đất nông nghiệp. Quản lý, sử dụng đất nông nghiệp. Cơ sở lý luận về đánh giá đất đai và ứng dụng bài toán tối ưu trong quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp.
Tình hình quản lý, sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam. Tình hình quản lý, sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới. Tình hình quản lý, sử dụng đất đai ở Việt Nam. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài.
Một số công trình nghiên cứu đánh giá đất đai ở trong và ngoài nước. Nghiên cứu về giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp. Một số nghiên cứu về quản lý, sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Định hướng nghiên cứu của đề tài.
Nhận xét chung. Hướng nghiên cứu của đề tài. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.
Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách. Thực trạng quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách. Đánh giá phân hạng thích hợp đất đai. Đánh giá hiệu quả các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp.
Đề xuất định hướng và giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý tại huyện Nam Sách. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp điều tra thu thập số liệu, tài liệu.
Phương pháp phân tích đất. Phương pháp đánh giá phân hạng thích hợp đất đai. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Phương pháp đánh giá tính hợp lý của các loa ̣i sử du ̣ng đấ t.
Phương pháp bản đồ. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu, tài liệu. Phương pháp mô hình toán tối ưu đa mục tiêu. Phương pháp phân tích SWOT.
Kết quả và thảo luận. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách. Đặc điểm tự nhiên. Đặc điểm kinh tế, xã hội.
Nhận xét chung điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Thực trạng quản lý, sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Sách. Tình hình quản lý đất đai và đất nông nghiệp. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp.
92 vi luan an 4. Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) trong quản lý, sử dụng đất nông nghiệp. Đánh giá phân hạng thích hợp đất đai. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai.
Phân hạng thích hợp đất đai của các loại sử dụng đất. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp.
Đánh giá hiệu quả môi trường của các loại/kiểu sử dụng đất nông nghiệp. Kết quả đánh giá tổng hợp hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Kết quả theo dõi một số mô hình sử dụng đất nông nghiệp. Đề xuất định hướng và giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Nam Sách.
Đề xuất định hướng sử dụng đất nông nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Nam Sách. Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng đất nông nghiệp hợp lý. Kết luận và kiến nghị. 150 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án.
151 Tài liệu tham khảo. 164 vii luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CAQ Cây ăn quả CCDT Cơ cấu diện tích CSD Chưa sử dụng ĐGĐĐ Đánh giá đất đai DM Người ra quyết định DTTN Diện tích tự nhiên ĐVĐĐ Đơn vị đất đai ĐVT Đơn vị tính FAO Tổ chức Nông lương Thế giới (Food and Agriculture Organization) GIS Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System) GP Quy hoạch mục tiêu IBSRAM Ban nghiên cứu và quản lý đất thế giới (The International Board for Soil Research and Management) ISRIC Trung tâm thông tin và tham chiếu TNĐ thế giới (International Soil Reference and Information Centre) IUCN Liên minh Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (International Union for Conservation of Nature) KHKT Khoa học Kỹ thuật LMU Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit) LP Quy hoạch tuyến tính LUT Loại sử dụng đất (Land Use Type) MOLP Quy hoạch đa mục tiêu tuyến tính PLĐ Phân loại đất PTBV Phát triển bền vững QH&TKNN Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp TBNN Trung bình nhiều năm TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam UBND Ủy ban nhân dân viii luan an DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 2. Biến động diện tích đất canh tác và dân số thế giới 1965-2025. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp Việt Nam năm 2015.
Biến động các loại đất nông nghiệp giai đoạn 2000 - 2015. Thực trạng và diễn biến sử dụng đất nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng qua các năm. Diễn biến cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng. Phân cấ p chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế của loại/kiể u sử du ̣ng đấ t.
Phân cấ p chı̉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội của loại/kiể u sử du ̣ng đấ t. Phân cấ p chỉ tiêu hiệu quả môi trường của loại/kiểu sử du ̣ng đấ t. Thang điể m đánh giá tính hợp lý của các loại sử du ̣ng đấ t. Đặt tên biến số của kiểu sử dụng đất nông nghiệp.
Khung phân tích SWOT về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp. Phân loại đất huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Chuyể n dich ̣ cơ cấ u kinh tế giai đoa ̣n 2010 - 2016. Một số tình hình quản lý đất đai huyện Nam Sách giai đoạn 2010 - 2016.
Tình hình thực hiện công tác dồn điền đổi thửa huyện Nam Sách giai đoạn 2010-2016. Kết quả thực hiện công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Nam Sách. Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về tình hình thực hiện dồn điền đổi thửa. Tình hình thực hiện công tác chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách giai đoạn 2010-2016.
Diện tích chuyển đổi đất trồng lúa huyện Nam Sách giai đoạn 2014 - 2016. Một số mô hình phổ biến sau chuyển đổi sử dụng đất tại huyện Nam Sách. Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp. Số giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp sau dồn diền đổi thửa đã cấp đổi tại huyện Nam Sách.
86 ix luan an 4. Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về công tác cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2015. Kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp năm 2016.
Một số chỉ tiêu của quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp. Tổng hợp ý kiến đánh giá việc thực hiện theo quy hoạch, kế hoạch. Diễn biến hiện trạng sử dụng đất đai giai đoạn 2010 - 2016. Diễn biến diện tích đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2016.
Tổng hợp một số chỉ tiêu kết quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách (2005, 2010, 2016). Hiện trạng loại và kiểu sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Phân tích SWOT về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp huyện Nam Sách. Phân cấp các chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai huyện Nam Sách .