Đánh Giá Hiệu Quả Và Định Hướng Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Thành Phố Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá hiệu quả và định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố thanh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Minh Hạnh
• Người hướng dẫn: GS. TS Đặng Văn Minh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Và Định Hướng Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Thành Phố Thanh Hóa, Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 2.1.1. Trên Thế giới
• 2.1.2. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững
• 2.1.2.1. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp
• 2.1.2.2. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững
• 2.1.3. Nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.1.3.1. Khái quát hiệu quả sử dụng đất
• 2.1.3.2. Nguyên tắc lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.1.3.3. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.1.5. Một số kết quả nghiên cứu đánh giá về hiệu quả sử dụng đất ở trên Thế giới và ở Việt Nam
• 2.1.5.1. Các nghiên cứu trên Thế Giới
• 2.1.5.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.1.5.2.1. Những nghiên cứu về sử dụng đất nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa
• 3. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của thành phố Thanh Hóa
• 3.4. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp và xác định các loại hình và kiểu sử dụng đất nông nghiệp
• 3.5. Đánh giá hiệu quả sử dụng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 3.6. Lựa chọn và định hướng sử dụng đất nông nghiệp ở thành phố Thanh Hóa
• 3.7. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 3.8. Phương pháp nghiên cứu
• 3.8.1. Phương pháp chọn vùng nghiên cứu
• 3.8.2. Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu
• 3.8.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.8.4. Phương pháp tính hiệu quả sử dụng đất
• 3.8.5. Phương pháp so sánh
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội tác động đến sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của thành phố Thanh Hóa
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội. Hiện trạng sử dụng đất và thực trạng phát triển nông nghiệp thành phố Thanh Hóa
• 4.2.1. Hiện trạng sử dụng đất thành phố Thanh Hóa
• 4.2.2. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp thành phố Thanh Hóa
• 4.2.3. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp thành phố Thanh Hóa
• 4.2.4. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp của thành phố Thanh Hóa
• 4.2.4.1. Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất
• 4.2.4.2. Hiệu quả xã hội
• 4.2.4.3. Hiệu quả môi trường
• 4.2.5. Tổng hợp kết quả đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của các kiểu sử dụng đất
• 4.2.6. Lựa chọn loại hình và kiểu sử dụng đất
• 4.2.6.1. Những căn cứ lựa chọn các loại hình và kiểu sử dụng đất
• 4.2.6.2. Kết quả lựa chọn các loại hình và kiểu sử dụng đất
• 4.2.7. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp khu vực nghiên cứu
• 4.2.7.1. Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 4.2.8. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Thanh Hoá
• 4.2.8.1. Giải pháp chung
• 4.2.8.2. Giải pháp cụ thể
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Thành Phố Thanh Hóa

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại thành phố Thanh Hóa là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Thành phố Thanh Hóa, với diện tích đất nông nghiệp lớn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và sử dụng đất. Việc đánh giá này không chỉ giúp xác định tình trạng hiện tại mà còn đưa ra các giải pháp phát triển bền vững cho nông nghiệp.

1.1. Tình Hình Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Thành Phố Thanh Hóa

Thành phố Thanh Hóa có diện tích đất nông nghiệp chiếm 43,41% tổng diện tích tự nhiên. Tuy nhiên, diện tích này đang bị thu hẹp do đô thị hóa và công nghiệp hóa. Việc sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp giúp xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Sự gia tăng dân số và nhu cầu lương thực đang tạo ra áp lực lớn lên đất nông nghiệp. Các vấn đề như ô nhiễm, xói mòn và suy thoái đất đang diễn ra nghiêm trọng. Việc quản lý đất đai không hiệu quả có thể dẫn đến mất mát tài nguyên quý giá này.

2.1. Áp Lực Từ Đô Thị Hóa

Quá trình đô thị hóa tại thành phố Thanh Hóa đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, gây khó khăn cho việc duy trì sản xuất nông nghiệp bền vững.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường

Ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt đang ảnh hưởng đến chất lượng đất nông nghiệp, làm giảm năng suất cây trồng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc sử dụng các chỉ tiêu đánh giá cụ thể sẽ giúp xác định rõ ràng tình trạng sử dụng đất.

3.1. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả

Các chỉ tiêu như năng suất cây trồng, hiệu quả kinh tế và tác động môi trường sẽ được sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu

Sử dụng phương pháp khảo sát, phân tích số liệu và so sánh sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác về hiệu quả sử dụng đất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý và nông dân. Việc áp dụng các giải pháp từ nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Các giải pháp như cải tạo đất, áp dụng công nghệ mới và quản lý nước sẽ được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

4.2. Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

Việc cải thiện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp sẽ góp phần tăng trưởng kinh tế địa phương, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao đời sống người dân.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Đất Nông Nghiệp Tại Thành Phố Thanh Hóa

Tương lai của đất nông nghiệp tại thành phố Thanh Hóa phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp bền vững trong quản lý và sử dụng đất. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Bền Vững

Quản lý bền vững đất nông nghiệp sẽ giúp bảo vệ tài nguyên và đảm bảo an ninh lương thực cho tương lai.

5.2. Định Hướng Phát Triển Nông Nghiệp

Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững sẽ cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu và đánh giá hiệu quả sử dụng đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp trên toàn cầu đang bị thu hẹp và suy giảm chất lượng do áp lực đô thị hóa, công nghiệp hóa và gia tăng dân số, việc sử dụng đất nông nghiệp một cách hiệu quả và bền vững trở thành vấn đề cấp thiết. Thành phố Thanh Hóa, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 14.541,8 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 43,41%, đang đối mặt với sức ép lớn từ quá trình đô thị hóa. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất trên địa bàn thành phố, từ đó đề xuất các loại hình sử dụng đất phù hợp và các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu năm 2018, với phạm vi không gian trong địa giới hành chính thành phố Thanh Hóa. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu nông sản ngày càng tăng của thị trường địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý đất đai bền vững, bao gồm:

• Lý thuyết sử dụng đất bền vững: Theo Smith A.J và Julian Dumanski, sử dụng đất bền vững phải duy trì hoặc nâng cao hoạt động sản xuất, giảm rủi ro, bảo vệ tài nguyên tự nhiên, khả thi về kinh tế và được xã hội chấp nhận.
• Mô hình đánh giá hiệu quả sử dụng đất: Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá toàn diện qua ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Các chỉ tiêu kinh tế bao gồm giá trị sản xuất, chi phí trung gian, thu nhập thuần; chỉ tiêu xã hội tập trung vào khả năng tạo việc làm và mức độ chấp nhận của người dân; chỉ tiêu môi trường đánh giá mức độ bảo vệ đất và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật.
• Khái niệm về các loại hình sử dụng đất (LUT): Phân loại các kiểu sử dụng đất dựa trên đặc điểm cây trồng, phương thức canh tác và hiệu quả kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra 90 hộ nông dân tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng địa hình khác nhau của thành phố Thanh Hóa; số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý địa phương và các báo cáo thống kê.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên các hộ nông dân trong 3 xã đại diện nhằm đảm bảo tính đại diện cho từng tiểu vùng.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu, tính toán các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. So sánh các kết quả để xác định loại hình sử dụng đất có hiệu quả cao nhất.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu năm 2018, với quá trình thu thập và phân tích số liệu diễn ra trong năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Hiện trạng sử dụng đất: Diện tích đất sản xuất nông nghiệp của thành phố là khoảng 6.061 ha, chiếm 41,68% tổng diện tích tự nhiên. Đất trồng cây hàng năm chiếm 4,25%, đất trồng cây lâu năm chiếm 1,92%.
• Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất ngành nông lâm nghiệp, thủy sản tăng từ 160,71 tỷ đồng năm 2016 lên 172 tỷ đồng năm 2018, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng ngành này giảm từ 29,45% xuống còn 25,87%. Tỷ suất lợi nhuận và thu nhập thuần trên 1 ha đất sản xuất nông nghiệp có sự khác biệt rõ rệt giữa các tiểu vùng, với tiểu vùng đồng bằng có hiệu quả cao hơn so với vùng trung du và miền núi.
• Hiệu quả xã hội: Các loại hình sử dụng đất thu hút lao động khác nhau, với đất trồng cây hàng năm và rau màu tạo việc làm nhiều hơn so với đất trồng cây lâu năm. Tỷ lệ người dân đồng ý tiếp tục phát triển các loại hình sử dụng đất phù hợp đạt trên 70%.
• Hiệu quả môi trường: Mức độ sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật ở mức vừa phải, tuy nhiên một số vùng có dấu hiệu ô nhiễm đất do sử dụng hóa chất không hợp lý. Độ che phủ rừng và bảo vệ đất được duy trì ở mức an toàn sinh thái.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại thành phố Thanh Hóa đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa, dẫn đến giảm diện tích đất nông nghiệp và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất. So với các nghiên cứu trên thế giới và trong nước, hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại Thanh Hóa tương đối thấp do hạn chế về kỹ thuật canh tác và cơ sở hạ tầng. Việc phân tích dữ liệu qua bảng và biểu đồ thể hiện rõ sự khác biệt hiệu quả giữa các tiểu vùng, cho thấy cần có chính sách phù hợp với đặc điểm từng vùng. Hiệu quả xã hội và môi trường cũng cần được cải thiện thông qua việc nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và hiệu quả sử dụng đất, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến: Nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng đất bằng cách chuyển giao công nghệ, áp dụng các giống cây trồng năng suất cao, giảm thiểu sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý. Mục tiêu tăng giá trị sản xuất trên 1 ha đất lên ít nhất 15% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các viện nghiên cứu.
• Phát triển cơ sở hạ tầng nông nghiệp: Cải thiện hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn để thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Mục tiêu hoàn thiện 80% hệ thống thủy lợi trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Thanh Hóa và các đơn vị liên quan.
• Xây dựng quy hoạch sử dụng đất chi tiết theo tiểu vùng: Phân bổ hợp lý các loại hình sử dụng đất dựa trên điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội, ưu tiên bảo vệ đất nông nghiệp có chất lượng cao. Mục tiêu hoàn thành quy hoạch trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các đơn vị chuyên môn.
• Tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo nâng cao nhận thức: Hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, bảo vệ môi trường đất đai. Mục tiêu 70% hộ nông dân được đào tạo trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông và các tổ chức xã hội.
• Khuyến khích phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, liên kết chuỗi giá trị: Tạo điều kiện cho doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư vào nông nghiệp, nâng cao giá trị sản phẩm và hiệu quả sử dụng đất. Mục tiêu tăng số lượng mô hình lên 20 trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, quy hoạch sử dụng đất phù hợp với điều kiện địa phương.
• Các nhà nghiên cứu và học thuật: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, dữ liệu thực tiễn và các phân tích chuyên sâu để phát triển nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp.
• Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng các đề xuất về kỹ thuật canh tác, quy hoạch và mô hình sản xuất để nâng cao hiệu quả kinh tế và bền vững trong sản xuất.
• Người nông dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về các loại hình sử dụng đất hiệu quả, các giải pháp bảo vệ đất và nâng cao năng suất, từ đó cải thiện đời sống và phát triển sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc sử dụng đất nông nghiệp bền vững lại quan trọng?
   Việc sử dụng đất bền vững giúp duy trì năng suất lâu dài, bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh lương thực cho các thế hệ tương lai. Ví dụ, sử dụng phân bón hợp lý giúp tránh ô nhiễm đất và nước.

2. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất gồm những chỉ tiêu nào?
   Hiệu quả được đánh giá qua ba khía cạnh: kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập), xã hội (tạo việc làm, mức độ chấp nhận), và môi trường (bảo vệ đất, sử dụng hóa chất). Các chỉ tiêu này giúp đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Thanh Hóa?
   Áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, cải thiện cơ sở hạ tầng, xây dựng quy hoạch sử dụng đất phù hợp và tăng cường đào tạo cho người dân là những giải pháp thiết thực.

4. Tác động của đô thị hóa đến đất nông nghiệp như thế nào?
   Đô thị hóa làm giảm diện tích đất nông nghiệp, gây áp lực lên quỹ đất còn lại, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sử dụng đất. Ví dụ, đất nông nghiệp tại Thanh Hóa giảm do chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

5. Vai trò của công nghệ GIS trong quản lý đất đai là gì?
   GIS giúp phân tích, đánh giá biến động sử dụng đất, hỗ trợ quy hoạch và quản lý hiệu quả tài nguyên đất. Nhiều nghiên cứu đã ứng dụng GIS để xác định vùng đất phù hợp cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.

Kết luận

• Đất sản xuất nông nghiệp tại thành phố Thanh Hóa chiếm khoảng 41,68% tổng diện tích, đang chịu áp lực lớn từ đô thị hóa và phát triển kinh tế.
• Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá toàn diện qua các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các tiểu vùng.
• Việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật, quy hoạch và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và phát triển nông nghiệp bền vững tại Thanh Hóa.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất, triển khai các mô hình canh tác tiên tiến và tăng cường đào tạo cho người dân.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên đất nông nghiệp bền vững cho tương lai của thành phố Thanh Hóa!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam 1. Trên Thế giới Trong thập kỷ gần đây sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới và sự bùng nổ của dân số đã gây áp lực rất lớn đối với đất đai. Để giảm thiểu một cách tối đa sự thoái hoá tài nguyên đất do thiếu trách nhiệm và hiểu biết của con người, đồng thời tạo cơ sở cho những định hướng sử dụng đất theo quy hoạch và bền vững trong tương lai.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất nên trên thế giới công tác nghiên cứu về đất và đánh giá đất đã được thực hiện khá lâu và dần được chú trọng hơn, đặc biệt đối với các nước phát triển. Bước vào thế kỷ XXI mặc dù khoa học kỹ thuật công nghệ phát triển như vũ bão song với những thách thức về an ninh lương thực, dân số, môi trường sinh thái thì nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất lương thực, thực phẩm cơ bản đối với loài người. Đất nông nghiệp là nhân tố vô cùng quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp. Trên Thế giới tuy nền sản xuất nông nghiệp của các nước phát triển không giống nhau nhưng tầm quan trọng đối với đời sống con người thì quốc gia nào cũng thừa nhận.

Hầu hết các nước đều coi sản xuất nông nghiệp là cơ sở nền tảng của sự phát triển. Khi dân số ngày một tăng nhanh thì nhu cầu con người ngày càng lớn nên nhu cầu lương thực thực phẩm là một sức ép nặng nề lên đất, đặc biệt là đất nông nghiệp. Để đảm bảo an ninh lương thực loài người phải tăng cường các biện pháp khai hoang đất đai. Do đó đã phá vỡ cân bằng sinh thái của nhiều vùng, đất đai bị khai thác triệt để, các biện pháp gìn giữ độ phì nhiêu cho đất không được coi trọng.

Kết quả là hàng loạt diện tích đất bị thoái hoá trên phạm vi toàn cầu qua các hình thức bị mất chất dinh dưỡng và chất hữu cơ, bị xói mòn, bị nhiễm mặn và bị Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 phá hoại cấu trúc của tầng đất… Đất nông nghiệp bị suy thoái, biến chất và ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng nông sản. Trái đất của chúng ta, với tổng diện tích bề mặt là 510 triệu km2 trong đó đại dương chiếm 361 triệu km2 (71%), còn lại diện tích lục địa chỉ chiếm 149 triệu km2 (29%).(Nguyễn Đình Bồng, 2015) Theo FAO (1994), những loại đất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp như đất phù sa, đất nâu rừng chỉ chiếm 12,6%. Những loại đất quá xấu chiếm tới 40,5%. Hiện nay toàn bộ đất đai tốt nhất trên thế giới đã bị con người tác động vào.

Diện tích đất đang canh tác của thế giới chỉ chiếm 10% tổng diện tích đất tự nhiên (khoảng 1500 triệu ha), và được FAO đánh giá là: Đất có năng suất cao: 14% Đất có năng suất trung bình: 28% Đất có năng suất thấp: 58% Xã hội phát triển ngày càng cao, nhu cầu xây dựng ngày càng lớn. Người ta ước tính một người cần 0,1 ha đất làm chỗ ở và các nhu cầu văn hoá, giao thông, v. ) dẫn đến hàng năm thế giới mất đi khoảng 8 triệu ha đất nông nghiệp do chuyển sang xây dựng cơ bản Nguồn tài nguyên đất thế giới hàng năm luôn bị giảm đi về số lượng cũng như chất lượng, đặc biệt là đất nông nghiệp mất đi do chuyển sang sử dụng cho mục đích khác (chủ yếu là dùng cho xây dựng). Đất nông nghiệp còn mất đi do xói mòn, nhiễm mặn, ô nhiễm khác, v.

khoảng 4 triệu ha. Như vậy, mỗi năm nhân loại mất đi 12 triệu ha đất nông nghiệp. Những đất còn lại thì bị giảm sút về chất lượng do nhiều nguyên nhân như xói mòn, rửa trôi, đặc biệt ở vùng nhiệt đới ẩm do mưa lớn cùng với đất dốc, 1 ha đất trong 1 năm mất từ 100 - 150 tấn đất. Ngoài ra còn nhiều nguyên nhân khác như: Khô hạn, chất thải rắn và lỏng, bụi, v.

đã làm cho đất bị ô Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 nhiễm thoái hóa. Bên cạnh đó, tình trạng kết von, đá ong hoá, hoang mạc hóa, v. ngày càng gia tăng. Song song với việc đất nông nghiệp ngày càng bị mất mất và xấu đi thì sự bùng nổ dân số trên cả thế giới ngày càng báo động.

Dân số thế giới mỗi năm tăng từ 80 - 85 triệu người. Với năng suất như hiện nay, mỗi người cần 0,2 - 0,4 ha đất nông nghiệp mới đủ lương thực, thực phẩm. Muốn nuôi sống 80 - 100 triệu người dân tăng/năm cần phải khai hoang 20 - 30 triệu ha đất mỗi năm. Như vậy muốn đất nông nghiệp khỏi mất đi hàng năm thì phải khai hoang mở rộng diện tích từ 30 - 40 triệu ha.

Song tiềm năng đất nông nghiệp của thế giới chỉ có hạn. Theo nhiều nhà khoa học tính toán, trong 3,2 tỷ ha đất của trái đất chúng ta đã khai thác 1,5 tỷ ha, còn 1,7 tỷ ha với tốc độ khai thác 40 triệu ha/năm thì chỉ còn 40 năm nữa là không có đất để khai hoang mở rộng diện tích. Tóm lại, việc con người khai thác và sử dụng bừa bãi không có khoa học làm cho đất nông nghiệp giảm cả về số lượng và chất lượng. Nhiều vùng đất trên thế giới đã trở thành sa mạc không thể canh tác được, các hệ sinh thái đất khô cằn rất nhạy cảm với việc khai thác quá mức và sử dụng đất không hợp lý.

Nghèo đói, mất ổn định chính trị, phá rừng, chăn thả quá mức và các hoạt động tưới tiêu nghèo nàn đều đóng góp vào sa mạc hoá. Sa mạc Sahara mỗi năm mở rộng lấn mất 100.000 ha đất nông nghiệp và đồng cỏ. Thoái hoá môi trường đất có nguy cơ làm giảm 10 - 20% sản lượng lương thực thế giới trong 20 năm tới. Khoảng 1,2 tỷ người của hơn 110 nước đang bị đe doạ bởi vấn đề này (Lê Thái Bạt, 2009).

Tổng diện tích đất trên thế giới 14.700 triệu ha, trừ diện tích đóng băng vĩnh cửu là 1.360 triệu ha thì diện tích đất còn lại chỉ có 13. Trong đó phần lớn có nhiều hạn chế cho sản xuất đó là khô, quá lạnh, dốc, nghèo dinh dưỡng, quá mặn, quá phèn, hay bị ô nhiễm, bị phá hoại do các hoạt động sử dụng đất không hợp lý của con người… Diện tích đất có khả năng canh tác còn 3.030 triệu ha, hiện con người mới khai thác hơn 1.500 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 triệu ha đất canh tác, trên thế giới hiện có 2.000 triệu ha đất đã và đang bị thoái hoá, trong đó có 1.260 triệu ha tập trung ở châu Á, Thái Bình Dương, bình quân diện tích đất canh tác trên đầu người của thế giới hiện nay chỉ còn 0,23 ha, ở nhiều quốc gia châu Á Thái Bình Dương là dưới 0,15 ha. Theo tính toán của tổ chức lương thực thế giới (FAO) với trình độ sản xuất trung bình như hiện nay trên thế giới để có đủ lương thực, thực phẩm thì mỗi người cần có 0,4 ha đất canh tác (Lê Thái Bạt, 2009). Tỷ lệ đất có khả năng canh tác ở các nước phát triển là 70%; ở các nước đang phát triển là 36% trong đó những loại đất tốt, thích hợp cho sản xuất nông nghiệp như đất phù sa, đất đen, đất rừng nâu chỉ chiếm khoảng 12,6%; những 7 loại đất quá xấu như vùng băng tuyết, hoang mạc, đất núi chiếm 40,5%; còn lại là các loại đất không phù hợp với việc trồng trọt như đất dốc, tầng đất mỏng… Diện tích đất trồng trọt chỉ chiếm khoảng 10% tổng diện tích tự nhiên.

Bình quân diện tích đất nông nghiệp trên đầu người toàn thế giới là 0,12 ha. Ở các nước khác nhau thì bình quân diện tích đất nông nghiệp cũng khác nhau như ở Mỹ là 0,25 ha/ người; Bungari 0,7 ha/người; ở Pháp 0,64 ha/người; ở Nhật 0,065 ha/người. Ngày nay, thoái hoá đất và hoang mạc hoá là một trong những vấn đề môi trường và tài nguyên thiên nhiên mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt và giải quyết nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực, đất bị thoái hoá có ở khắp nơi trên thế giới: châu Á chiếm 38%; châu Phi 25,2%; châu Mỹ 20,5% ; châu Âu 11,1%; châu Đại Dương 5,2%. Thoái hoá đất có nhiều dạng và do nhiều nguyên nhân gây ra.

Các dạng thoái hoá: xói mòn nước chiếm 55%; xói mòn gió 28%; … Tác động của con người đối với sự thoái hoá đất; chặt phá rừng 29,5%; chăn thả quá mức 34,5%; quản lý kém 28%; hoạt động công nghiệp 1,2%. Điều này đã gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp trên đất. Việc con người khai thác và sử dụng bừa bãi không có khoa học làm cho đất nông nghiệp giảm cả về số lượng và chất lượng. Nhiều vùng đất trên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 thế giới đã trở thành sa mạc không thể canh tác được, các hệ sinh thái đất khô cằn rất nhạy cảm với việc khai thác quá mức và sử dụng đất không hợp lý.

Nghèo đói, mất ổn định chính trị, phá rừng, chăn thả quá mức và các hoạt động tưới tiêu nghèo nàn đều đóng góp vào sa mạc hoá. Sa mạc Sahara mỗi năm mở rộng lấn mất 100.000 ha đất nông nghiệp và đồng cỏ. Thoái hoá môi trường đất có nguy cơ làm giảm 10-20% sản lượng lương thực thế giới trong 20 năm tới. Khoảng 1,2 tỷ người của hơn 110 nước đang bị đe doạ bởi vấn đề này (Đỗ Nguyên Hải, 1999).

Ở Việt Nam Theo báo cáo Tổng điều tra đất đai năm 2015, Tổng diện tích tự nhiên của cả nước là 33.035 ha đất đã được sử dụng vào các mục đích nông nghiệp và phi nông nghiệp, chiếm 93,59% tổng diện tích tự nhiên; còn 2.042 ha đất chưa được sử dụng vào các mục đích, chiếm 6,41% tổng diện tích tự nhiên. Trong đó, nhóm đất nông nghiệp có diện tích là 27.206 ha, chiếm 82,43% tổng diện tích tự nhiên và chiếm 87,07% tổng diện tích đất đã sử dụng; nhóm đất phi nông nghiệp có diện tích là 3.829 ha, chiếm 11,16% tổng diện tích tự nhiên và chiếm 11,93% tổng diện tích đất đã sử dụng; nhóm đất chưa sử dụng có diện tích là 2.