Nghiên cứu quản lý và sử dụng hợp lý đất đai vùng than tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý sử dụng hợp lý đất đai vùng than tại thành phố, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Vũ Thắng Phương
• Người hướng dẫn: TS. Võ Tử Can
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý, Sử Dụng Hợp Lý Đất Đai Vùng Than Tại Thành Phố Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.5.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận về quản lý, sử dụng đất đai vùng than
• 2.1.1. Quản lý, sử dụng đất đai
• 2.1.2. Quản lý đất đai vùng than
• 2.1.3. Sử dụng đất đai vùng than
• 2.1.4. Phân loại tác hại và ô nhiễm môi trường do hoạt động khai thác than
• 2.1.5. Cải tạo, phục hồi môi trường mỏ than
• 2.1.6. Phân vùng chức năng sử dụng đất vùng than
• 2.2. Cơ sở thực tiễn về quản lý, sử dụng đất đai vùng than
• 2.2.1. Quản lý, sử dụng đất đai vùng than tại một số nước trên thế giới
• 2.2.2. Quản lý, sử dụng đất đai vùng than tại Việt Nam
• 2.3. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai vùng than
• 2.3.1. Một số công trình nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2. Một số công trình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.3.3. Một số công trình nghiên cứu ở tỉnh Quảng Ninh
• 2.4. Nhận xét chung tổng quan tài liệu và hướng nghiên cứu của đề tài
• 2.4.1. Nhận xét chung về tổng quan tài liệu
• 2.4.2. Định hướng nghiên cứu của đề tài
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm vùng than tại thành phố Hạ Long
• 3.2. Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất vùng than thành phố Hạ Long
• 3.2.1. Tác động của khai thác than đến sử dụng đất, môi trường và cảnh quan tại thành phố Hạ Long
• 3.2.2. Định hướng sử dụng đất đai vùng than
• 3.3. Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng hợp lý đất đai vùng than
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.4.3. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
• 3.4.4. Phương pháp lấy mẫu, phân tích đất và nước
• 3.4.5. Phương pháp phân tích thứ bậc (AHP)
• 3.4.6. Phương pháp theo dõi mô hình
• 3.4.7. Phương pháp biên tập bản đồ và thống kê số liệu
• 3.4.8. Phương pháp phân tích SWOT
• 3.4.9. Phương pháp tiếp cận mô hình khung ma trận Áp lực - Tình trạng - Giải pháp (PSR)
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm vùng than tại thành phố Hạ Long
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội thành phố Hạ Long
• 4.2. Đánh giá chung về vùng than trong điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thành phố Hạ Long
• 4.3. Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất vùng than
• 4.3.1. Thực trạng quản lý nhà nước về đất đai giai đoạn 2010 - 2017
• 4.3.2. Thực trạng sử dụng đất đai vùng than thành phố Hạ Long giai đoạn 2010 - 2017
• 4.3.3. Đánh giá những tồn tại, bất cập trong quản lý, sử dụng đất và nguyên nhân
• 4.3.4. Tác động của khai thác than đến sử dụng đất, môi trường và cảnh quan tại thành phố Hạ Long
• 4.3.4.1. Tác động của hoạt động khai thác than đến tài nguyên đất và sử dụng đất
• 4.3.4.2. Tác động của hoạt động khai thác than đến môi trường nước
• 4.3.4.3. Tác động của hoạt động khai thác than đến cảnh quan
• 4.3.4.4. Đánh giá tác động của khai thác than tới tài nguyên đất và sử dụng đất, môi trường nước và cảnh quan đô thị
• 4.3.5. Nhận xét những tồn tại, bất cập và nguyên nhân
• 4.4. Định hướng sử dụng đất đai vùng than
• 4.4.1. Quy hoạch sử dụng đất cho hoạt động khoáng sản trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Hạ Long
• 4.4.2. Phân vùng chức năng sử dụng đất phục vụ cải tạo, phục hồi môi trường vùng than
• 4.4.3. Xác định, đánh giá một số mô hình cải tạo đất đối với khu vực kết thúc khai thác than
• 4.4.4. Nhận xét những tồn tại, bất cập và nguyên nhân
• 4.5. Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng hợp lý đất đai vùng than
• 4.5.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 4.5.2. Nhóm giải pháp chung đối với vùng than
• 4.5.3. Nhóm giải pháp cụ thể đối với các khu vực
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài viết này tập trung vào việc quản lý đất đai và sử dụng đất đai một cách hợp lý tại vùng than ở Hạ Long, Quảng Ninh. Vùng than Hạ Long không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn tiềm ẩn nhiều thách thức về môi trường. Việc quản lý tài nguyên đất đai tại đây cần được thực hiện một cách chặt chẽ để đảm bảo phát triển bền vững. Theo nghiên cứu, đất đai vùng than đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường, suy giảm chất lượng đất và tài nguyên nước. Do đó, việc đề xuất các giải pháp quản lý tài nguyên thiên nhiên là rất cần thiết.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Nhu cầu quản lý đất đai hiệu quả tại Hạ Long ngày càng trở nên cấp thiết do sự gia tăng hoạt động khai thác than. Hoạt động này không chỉ ảnh hưởng đến đất đai nông nghiệp mà còn tác động đến môi trường sống của người dân. Việc quy hoạch đất đai hợp lý sẽ giúp bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững. Theo báo cáo, diện tích đất khai thác than đã tăng lên đáng kể trong giai đoạn 2010-2017, dẫn đến nhiều hệ lụy về môi trường và xã hội. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp quản lý tài nguyên là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho thành phố Hạ Long.

II. Thực trạng quản lý và sử dụng đất đai

Thực trạng quản lý đất đai tại Hạ Long cho thấy nhiều bất cập trong việc sử dụng và bảo vệ đất đai vùng than. Các công ty khai thác than chưa thực hiện đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường, dẫn đến ô nhiễm đất và nước. Theo số liệu, chất lượng đất tại các khu vực khai thác đã giảm sút nghiêm trọng, với hàm lượng kim loại nặng vượt mức cho phép. Việc sử dụng đất đai không hợp lý đã gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường và sức khỏe cộng đồng. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để cải thiện tình hình này.

2.1. Đánh giá thực trạng sử dụng đất

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng đất đai nông nghiệp tại Hạ Long đang bị thu hẹp do sự mở rộng của các khu vực khai thác than. Diện tích đất rừng cũng giảm mạnh, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và môi trường sống. Các hoạt động khai thác than không chỉ làm giảm chất lượng đất mà còn gây ra tình trạng sạt lở, ô nhiễm nguồn nước. Việc quản lý tài nguyên thiên nhiên cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này. Cần có các chính sách cụ thể để bảo vệ và phục hồi môi trường, đồng thời phát triển kinh tế địa phương.

III. Đề xuất giải pháp quản lý và sử dụng đất đai

Để quản lý và sử dụng hợp lý đất đai vùng than tại Hạ Long, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng quy hoạch sử dụng đất rõ ràng, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các hoạt động khai thác than. Đồng thời, cần có các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững. Việc lồng ghép các hoạt động phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường là rất quan trọng.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất cần được thực hiện một cách khoa học, đảm bảo tính khả thi và bền vững. Cần xác định rõ các khu vực khai thác, phục hồi và bảo vệ môi trường. Việc phân vùng chức năng sử dụng đất sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, đồng thời bảo vệ môi trường. Các mô hình phát triển bền vững cần được áp dụng để cải tạo và phục hồi các khu vực đã khai thác. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng đất mà còn tạo ra các không gian xanh cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ THẮNG PHƯƠNG NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, SỬ DỤNG HỢP LÝ ĐẤT ĐAI VÙNG THAN TẠI THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VŨ THẮNG PHƢƠNG NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, SỬ DỤNG HỢP LÝ ĐẤT ĐAI VÙNG THAN TẠI THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH Ngành: Quản lý đất đai Mã số: 9 85 01 03 Người hướng dẫn khoa học: 1. Võ Tử Can HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Vũ Thắng Phƣơng i luan an LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS. Đỗ Nguyên Hải, TS. Võ Tử Can, người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng giúp tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin ghi nhận và biết ơn sự giúp đỡ quý báu của tập thể các thầy, cô giáo Bộ môn Quy hoạch đất đai, Khoa Quản lý đất đai, Ban Quản lý đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Luận án này được thực hiện với sự hỗ trợ của Lãnh đạo, cán bộ, công chức Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công thương tỉnh Quảng Ninh, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và các Công ty thành viên tại thành phố Hạ Long, Tổng công ty Đông Bắc, các hộ gia đình trên địa bàn điều tra đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài. Tôi xin trân trọng cám ơn sự hỗ trợ quý báu đó. Trong thời gian học tập và nghiên cứu, tôi cũng đã nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ tận tình từ Lãnh đạo Viện Nghiên cứu quản lý đất đai, Tổng cục Quản lý đất đai, Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, động viên tinh thần, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cám ơn.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới bạn bè và người thân đã luôn kịp thời động viên, chia sẻ và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Một lần nữa tôi xin trân trọng cám ơn sự giúp đỡ của các cá nhân và tập thể đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Vũ Thắng Phƣơng ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục chữ viết tắt .vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình .ix Trích yếu luận án. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu.

Cơ sở lý luận về quản lý, sử dụng đất đai vùng than. Quản lý, sử dụng đất đai. Quản lý đất đai vùng than. Sử dụng đất đai vùng than.

Phân loại tác hại và ô nhiễm môi trường do hoạt động khai thác than. Cải tạo, phục hồi môi trường mỏ than. Phân vùng chức năng sử dụng đất vùng than. Cơ sở thực tiễn về quản lý, sử dụng đất đai vùng than.

Quản lý, sử dụng đất đai vùng than tại một số nước trên thế giới. Quản lý, sử dụng đất đai vùng than tại Việt Nam. Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai vùng than. 39 iii luan an 2.

Một số công trình nghiên cứu trên thế giới. Một số công trình nghiên cứu ở Việt Nam. Một số công trình nghiên cứu ở tỉnh Quảng Ninh. Nhận xét chung tổng quan tài liệu và hướng nghiên cứu của đề tài.

Nhận xét chung về tổng quan tài liệu. Định hướng nghiên cứu của đề tài. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Đặc điểm vùng than tại thành phố Hạ Long. Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất vùng than thành phố Hạ Long. Tác động của khai thác than đến sử dụng đất, môi trường và cảnh quan tại thành phố Hạ Long. Định hướng sử dụng đất đai vùng than.

Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng hợp lý đất đai vùng than. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu.

Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp lấy mẫu, phân tích đất và nước. Phương pháp phân tích thứ bậc (AHP). Phương pháp theo dõi mô hình.

Phương pháp biên tập bản đồ và thống kê số liệu. Phương pháp phân tích SWOT. Phương pháp tiếp cận mô hình khung ma trận Áp lực - Tình trạng - Giải pháp (PSR). Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Đặc điểm vùng than tại thành phố Hạ Long. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội thành phố Hạ Long. Đánh giá chung về vùng than trong điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thành phố Hạ Long.

Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất vùng than. 72 iv luan an 4. Thực trạng quản lý nhà nước về đất đai giai đoạn 2010 - 2017. Thực trạng sử dụng đất đai vùng than thành phố Hạ Long giai đoạn 2010 - 2017.

Đánh giá những tồn tại, bất cập trong quản lý, sử dụng đất và nguyên nhân. Tác động của khai thác than đến sử dụng đất, môi trường và cảnh quan tại thành phố Hạ Long. Tác động của hoạt động khai thác than đến tài nguyên đất và sử dụng đất. Tác động của hoạt động khai thác than đến môi trường nước.

Tác động của hoạt động khai thác than đến cảnh quan. Đánh giá tác động của khai thác than tới tài nguyên đất và sử dụng đất, môi trường nước và cảnh quan đô thị. Nhận xét những tồn tại, bất cập và nguyên nhân. Định hướng sử dụng đất đai vùng than.

Quy hoạch sử dụng đất cho hoạt động khoáng sản trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Hạ Long. Phân vùng chức năng sử dụng đất phục vụ cải tạo, phục hồi môi trường vùng than. Xác định, đánh giá một số mô hình cải tạo đất đối với khu vực kết thúc khai thác than. Nhận xét những tồn tại, bất cập và nguyên nhân.

Đề xuất giải pháp quản lý, sử dụng hợp lý đất đai vùng than. Căn cứ đề xuất giải pháp. Nhóm giải pháp chung đối với vùng than. Nhóm giải pháp cụ thể đối với các khu vực.

Kết luận và kiến nghị. 149 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án. 160 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt BTNMT Bộ Tài nguyên môi trường BVMT Bảo vệ môi trường CTPHMT Cải tạo phục hồi môi trường ĐMT Đánh giá môi trường tổng hợp ĐSKT Đất sau khai thác ĐTM Báo cáo đánh giá tác động môi trường GCN Giấy chứng nhận GDP Tổng sản phẩm quốc nội HĐKS Hoạt động khoáng sản KCN Khu công nghiệp KLN Kim loại nặng KTLT Khai thác lộ thiên NCS Nghiên cứu sinh QLĐĐ Quản lý đất đai TKV Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam TN&MT Tài nguyên và Môi trường vi luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 3. Khu vực điều tra người dân và số lượng phiếu.

Các tiêu chí điều tra. Vị trí lấy mẫu đất và nước tại vùng nghiên cứu. Địa điểm, diện tích và thời gian theo dõi các mô hình cải tạo bãi thải. Hiện trạng sử dụng đất lâm nghiệp theo các đơn vị hành chính vùng than năm 2017.

Diện tích và sản lượng các loại cây trồng tại thành phố Hạ Long giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2017. Thực trạng việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất khai thác than của các doanh nghiệp tại vùng than năm 2017. Thực trạng cho thuê đất cho hoạt động khai thác than tại vùng than thành phố Hạ Long năm 2017. Hiện trạng bồi thường, giải phóng mặt bằng tại vùng than năm 2017.

Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đai vùng than năm 2017. Hiện trạng sử dụng đất đai vùng than tại thành phố Hạ Long năm 2017. Cơ cấu sử dụng đất của vùng than thành phố Hạ Long năm 2017. Biến động sử dụng đất tại vùng than giai đoạn 2010 - 2017.

Hiện trạng sử dụng đất khai trường năm 2017. Hiện trạng cải tạo phục hồi môi trường tại các khu vực làm bãi thải năm 2017. Hiện trạng sử dụng đất sau khai thác than năm 2017. Chênh lệch địa hình và độ dốc một số khu vực trong vùng than.

Kết quả AHP xác định thứ tự mức độ tác động của khai thác than (theo trọng số bậc 1 và 2). Quy hoạch sử dụng đất cho hoạt động khoáng sản đến năm 2020. Lựa chọn các tiêu chí phân vùng chức năng. Đặc điểm các tiểu vùng chức năng thuộc vùng than thành phố Hạ Long.

Đánh giá SWOT cho các khu chức năng vùng khai thác than. Quy mô sử dụng đất các mô hình trồng cây lâm nghiệp. 118 vii luan an 4. Tỷ lệ sống và chỉ tiêu sinh trưởng của cây lâm nghiệp trên bãi thải.

Quy mô sử dụng đất các mô hình trồng cây nhiên liệu lấy dầu. Tỷ lệ sống và chỉ tiêu sinh trưởng của cây cây nhiên liệu lấy dầu. Quy mô sử dụng đất mô hình trồng cây phủ xanh, cải tạo chất lượng đất. Tỷ lệ sống của cây cải tạo đất của cây phủ xanh, cải tạo chất lượng đất.