MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Như chúng ta đã biết, đất là tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người. Nó không những là nguồn khởi đầu cho sự sống mà còn là tư liệu sản xuất của con người.Nói về tầm quan trọng của đất, C.Mac viết:“ Đất là một phòng thí nghiệm vĩ đại, kho tàng cung cấp các tư liệu lao động, vật chất, là vị trí để định cư, là nền tảng của tập thể”(C. Thực tế cho thấy, xã hội ngày càng phát triển, dân số tăng nhanh kéo theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực, thực phẩm, chỗ ở cũng như các nhu cầu về văn hóa, xã hội. Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn các nhu cầu ngày càng cao đó.
Tuy nhiên, đất đai nói chung và đặc biệt là đất nông nghiệp nói riêng có hạn chế về diện tích nhưng lại có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất. Bên cạnh đó, việc suy giảm đất nông nghiệp còn do quá trình đô thị hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, trong khi khả năng khai hóa đất mới lại rất hạn chế. Theo đó, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu. Đây được coi là vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết của mỗi quốc gia vì sự phát triển kinh tế bền vững và sự tồn tại của con người.
Israel–một quốc gia tại Trung Đông, bên bờ đông nam của Địa Trung Hải và bờ bắc của biển Đỏ. Israel có biên giới trên bộ với Li-bang về phía bắc, với Syria về phía đông bắc, với Jordan về phía đông, và lần lượt giáp với các lãnh thổ Bờ Tây và Dải Gaza về phía đông và tây, và với Ai Cập về phía tây nam. Với diện tích tương đối nhỏ khoảng 20.770 km vuông và dân số khoảng 8 triệu dân. Tuy nhiên lại có đặc điểm địa lý đa dạng với 60% diện 2 tích là sa mạc.
Thời tiết tại Israel vô cùng khắc nghiệt và biến động nhiều trên khắp cả nước, nhất là trong mùa đông. Mặc dù với hơn một nửa diện tích đất là sa mạc, điều kiện khí hậu khắc nghiệt và thiếu nước hoàn toàn không thích hợp cho nông nghiệp. Tuy nhiên, đây lại là nhà xuất khẩu lớn của thế giới về nông sản và đứng hàng đầu về công nghệ trong nông nghiệp.Hiện nay nông nghiệp chiếm 2.5% tổng GDP và 3.6% giá trị xuất khẩu. Mặc dù lao động trong nông nghiệp chỉ chiếm 3.7% tổng lực lượng lao động trong nước nhưng Israel tự sản xuất được 95% nhu cầu thực phẩm, phần còn lại được bổ sung từ việc nhập khẩu ngũ cốc, các loại hạt lấy dầu, thịt, cà phê, ca cao và đường.
Thung lũng Arava–là phần khô hạn nhất của hoang mạc Negev. Nó được trải dài từ phía Nam của biển Chết đến vịnh Eliat. Lượng mưa bình quân của khu vực này chỉ từ 20-50mm mỗi năm. Nhiệt độ mùa hè bình quân lên tới 40 độ C và ban đêm là 25 độ C.
Nhiệt độ mùa đông ban ngày là 21 độ và ban đêm chỉ từ 3-8 độ C. Độ ẩm cực thấp và sự chênh lệch nhiệt độ khiến đá cũng phải vỡ vụn mà khắp hoang mạc phủ một lớp đá vụn và cát đặc thù sa mạc. Đây được coi là “Vườn địa đàng” được tạo ra giữa thung lũng Arava. Tổng diện tích đất đang sử dụng cho canh tác là 3.
Phần lớn điện tích này là trồng rau (82%), 15% trồng cây ăn trái và 3% trồng hoa (số liệu năm 2014). Ớt ngọt là loại rau chính của Arava, chiếm đến 50% tổng diện tích khu vực và chiếm 60% diện tích trồng rau nói chung. Ít ai biết rằng, những sản phẩm rau quả từ Arava (một trong những nơi khô cằn nhất thế giới) lại chiếm tới trên 60% tổng sản lượng xuất khẩu rau của Israel và 10% tổng sản lượng hoa xuất khẩu. Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn và nhu cầu sử dụng đất, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên–trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, đồng thời dưới sự hướng dẫn trực tiếp của ThS.
Nguyễn Thu Thùy, em tiến hành nghiên cứu đề tài:“ Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại farm 83 của vùng moshav, Ein Yahav, Arava, Israel” 3 1. Mục tiêu của đề tài -Đánh giá thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất những giải pháp có thể áp dụng được trên đất nông nghiệp tại Việt Nam. - Khái quát tình hình sản xuất nông nghiệp tại trang trại số 83. -Những thuận lợi, khó khăn và bài học kinh nghiệm.
Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Củng cố kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng nhóm đất nông nghiệp từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Tổng quan tài liệu về đất nước Israel Israel nằm ở ngã ba của châu lục (Châu Á, Châu Phi, Châu Âu), giáp cả biển Địa Trung Hải và Ấn Độ Dương (thông qua biển đỏ). Phía Bắc Israel giáp Lebanon, một là một vùng đất Galile xanh tươi và màu mỡ kiểu Địa Trung Hải. Phía Đông Israel giáp Syria và Jordan, nhìn ra biển Galilee là các dãy núi lửa thuộc cao nguyên Jordan.Phía Nam Israel giáp Ai Cập và Jordan là sa mạc Negev và điểm cực Nam sa mạc Arava của Israel thuộc vịnh Eilat trên biển đỏ.1: Bản đồ Israel 5 Đất nước nhỏ bé này chỉ nhỉnh hơn so với tỉnh Nghệ An của Việt Nam, có diện tích rất nhỏ (trên 20.000km2, chỉ bằng 1/16 diện tích của Việt Nam,từ một quốc gia được xem là vùng đất khô căn (3/4 là sa mạc) rất ít tài nguyên, khan hiếm nước, nay Israel trở thành một đất nước được xem là “giàu tài nguyên sáng tạo”. Israel nổi tiếng thế giới về những phát minh sáng chế công nghệ sinh học, công nghệ cao trong nông nghiệp, khoa học kỹ thuật, y học, công nghệ thông tin.
Mảnh đất nhỏ bé khô cằn này khiến thế giới phải chú ý khi có những thành tựu về nông nghiệp phát triển vượt bậc. Kể từ khi độc lập năm 1928, tổng diện tích đất canh tác đã tăng từ 408.300km2) số cộng đồng nông nghiệp tăng từ 400 lên 725 sản lượng nông nghiệp tăng 16 lần, nhanh gấp 3 lần tốc độ tăng dân số. Khoa học nông nghiệp phát triển: Các nhà khoa học Do Thái nghiên cứu, lai tạo các cây trồng thích hợp với thổ nhưỡng khắc nghiệt ( chịu nhiệt độ cao, khô cằn ít nước), nhưng lại cho năng suất cao. Nước là vấn đề nghiêm trọng, sử dụng nước có hiệu quả là vấn đề quan trọng.
Tại Israel nước được coi như một kho báu là“vàng trắng” Israel là nước đi đầu trên thế giới về công nghệ tái sự dụng nước ( khoảng 70% lượng nước đã qua sử dụng), công nghệ biến nước biển thành nước lợ hoặc nước ngọt, công nghệ tưới nhỏ giọt ,họ không dùng tưới phun vì lãng phí nước). Ví dụ, nước biển được dẫn vào các trang trại nuôi cá nước lợ (sau khi đã khử độ mặn) còn nước nuôi cá lại được tái sự dụng để tưới cây. Hệ thống tưới nước nhỏ giọt với các đường ống dẫn nước tới từng cây trồng với hệ thống máy tính đo độ ẩm, mức độ hấp thụ của cây để tự động điều chỉnh nước tưới nhỏ giọt phù hợp. Các ngành công nghiệp Israel dựa trên nguyên tắc về hợp tác có từ đầu thể kỷ thứ 20.
Hiện Israel có hai mô hình tổ chức sản xuất phổ biến giúp cho 6 ngành nông nghiệp thành công ở Isarel là Kibbutz và Moshav. Trong đó, Moshav là hình thức tổ chức kiểu doanh nghiệp nông nghiệp thuộc sở hữu tư nhân tại nông thôn.Mỗi Moshav có nhiều trang trại sản xuất với diện tích lớn, vừa sản xuất vừa chuyển giao công nghệ, bán giải pháp. Kibbutz được hình thành và phát triển gắn liền với đặc điểm lịch sử phát triển đặc biệt của Israel. Đây là cộng đồng nông thôn với những đặc tính rất riêng: một xã hội thu nhỏ, hệ thống kinh tế – xã hội dựa trên nguyên tắc sở hữu tài sản tập thể, bình đẳng và kết hợp SX, tiêu thụ, đào tạo với ý tưởng “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”.
Hiện nay có trên dưới 300 kibbutz với số lượng xã viên từ 40 tới hơn 1.000 người/kibbutz hiện diện khắp nơi trên đất nước Israel. Hầu hết kibbutz có quy mô 300-400 xã viên, còn nếu tính cả con cái họ, số người của một kibbutz trung bình là 500-600. Dân số của kibbutz toàn Israel khoảng 130.000, chiếm khoảng 2,5% dân số cả nước nhưng tạo ra tổng hàng hóa công nghiệp và nông nghiệp trị giá 8 tỷ USD, trong đó nông nghiệp đạt 1,7tỷ USD đóng góp gần 40% sản lượng nông nghiệp toàn Israel. Tổng quan về nền nông nghiệp Israel Israel đó là một vương quốc“nở hoa”, một vương quốc mà con người đã chiến thắng thiên nhiên, đất nước nhỏ bé này đã chiến thắng cả thế giới, đánh bật lại thiên nhiên bởi sự cần cù, chăm chỉ,bền bỉ ,chịu khó của con người nơi đây Không chỉ được mệnh danh là thung lũng nở hoa mà Israel còn được ví như “Cây đũa thần”, con số dễ hình dung về năng lực của “cây đũa thần” khoa học.
Năm 1950, một nông dân Israel cung cấp thực phẩm đủ cho 17 người, hiện đã là 90 người. Một hecta đất hiện cho 3 triệu bông hồng, hay 500 tấn cà chua/vụ. Một con bò cho tới 11 tấn sữa/năm , mức năng suất mà không một nước nào trên thế giới có được. Những thực tế tại công ty NaanDanJain đã đem lại một bài học khác về sự phối hợp: nhà khoa học, nhà doanh nghiệp 7 có sự tách biệt khó phân định với nhà nông.
Đa phần các nước nhập khẩu công nghệ của NaanDanJain chỉ biết rằng đây là một trong những công ty hàng đầu Israel chuyên về giải pháp tưới, hệ thống công nghệ kiểm soát khí hậu nhà kính, mà không biết rằng chính công ty cũng đang sở hữu những đồn điền rộng lớn, nơi chính những tiến bộ khoa học của công ty được triển khai đầu tiên, nhằm đảm bảo sự thích ứng hoàn hảo nhất đối với nhu cầu của người trồng trọt.