Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả thực hiện công tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất thành phố uông bí tỉnh quảng ninh giai đoạn 2006 2010

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả công tác quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2006-2010, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Văn Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Nông
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả thực hiện công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2006 - 2010
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2. Yêu cầu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất
• 1.1.1. Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất
• 1.1.2. Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất đai
• 1.2. Nguyên tắc của quy hoạch sử dụng đất đai
• 1.3. Các loại hình quy hoạch sử dụng đất đai
• 1.4. Một số lý luận về sử dụng đất hợp lý
• 1.5. Đất đai và chức năng của đất đai
• 1.6. Những lợi ích khác nhau về sử dụng đất
• 1.7. Những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất
• 1.8. Sử dụng đất và các mục đích kinh tế, xã hội, môi trường
• 1.9. Quản lý bền vững tài nguyên đất
• 1.10. Tình hình quy hoạch và thực hiện quy hoạch ở nước ngoài
• 1.11. Tình hình quy hoạch sử dụng đất ở Việt Nam
• 1.11.1. Tình hình quy hoạch đất đai ở nước ta qua các thời kỳ
• 1.11.2. Công tác lập quy hoạch trên phạm vi cả nước
• 1.11.3. Tình hình quy hoạch dụng đất và thực hiện quy hoạch tỉnh Quảng Ninh
• 1.11.3.1. Đối với cấp tỉnh
• 1.11.3.2. Đối với cấp huyện
• 1.11.4. Tình hình quy hoạch sử dụng đất thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh
• 1.11.4.1. Đối với cấp huyện
• 1.11.4.2. Đối với cấp xã
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Điều tra đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Uông Bí
• 2.4. Đánh giá tình hình quản lý và biến động
• 2.5. Đánh giá tình hình quản lý và tổ chức thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 trên địa bàn thành phố Uông Bí
• 2.6. Đề xuất các giải pháp nâng cao tính khả thi thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin thứ cấp
• 2.7.2. Phương pháp thống kê, so sánh
• 2.7.3. Phương pháp phân tích, tổng hợp
• 2.7.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố Uông Bí
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố Uông Bí giai đoạn 2006 – 2010 đã được phê duyệt
• 3.2.1. Thực trạng công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố Uông Bí
• 3.2.2. Hiện trạng sử dụng đất của thành phố Uông Bí năm 2010
• 3.2.3. Đánh giá tổng hợp kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của thành phố Uông Bí giai đoạn 2006 – 2010
• 3.2.4. Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của thành phố Uông Bí đã được phê duyệt giai đoạn 2006 – 2010
• 3.2.5. Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của thành phố Uông Bí đã được phê duyệt giai đoạn 2006 – 2010 theo từng hạng mục công trình
• 3.2.6. Đánh giá chung công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố Uông Bí
• 3.2.6.1. Những kết quả đạt được
• 3.2.6.2. Những tồn tại
• 3.2.6.3. Nguyên nhân chủ yếu
• 3.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thành phố Uông Bí
• 3.3.1. Định hướng sử dụng đất đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2020
• 3.3.2. Giải pháp về tổ chức lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
• 3.3.3. Giải pháp về tổ chức thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng đất
• 3.3.4. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với công tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất
• 3.3.5. Giải pháp cho từng nhóm đất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất là quá trình đánh giá tiềm năng đất và nước một cách hệ thống, nhằm lựa chọn phương án sử dụng đất hiệu quả nhất. Mục tiêu của quy hoạch là đáp ứng nhu cầu con người, đồng thời bảo vệ tài nguyên cho tương lai. Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh đã thực hiện quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006-2010, được phê duyệt bởi UBND tỉnh. Quy hoạch này là cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý và sử dụng đất hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Quy hoạch sử dụng đất được định nghĩa là hệ thống các biện pháp quản lý, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước nhằm tổ chức sử dụng đất hợp lý và hiệu quả. Theo FAO, quy hoạch sử dụng đất là quá trình đánh giá tiềm năng đất và nước để lựa chọn phương án sử dụng tối ưu. Thành phố Uông Bí đã áp dụng các nguyên tắc này trong giai đoạn 2006-2010, nhằm đảm bảo sử dụng đất bền vững và phát triển kinh tế - xã hội.

1.2. Nguyên tắc và mục tiêu

Quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Uông Bí tuân thủ các nguyên tắc như tính đầy đủ, hợp lý, khoa học và hiệu quả. Mục tiêu chính là phân bổ đất đai hợp lý, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Giai đoạn 2006-2010 đã chứng kiến sự chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất, từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp, phù hợp với quá trình đô thị hóa.

II. Đánh giá hiệu quả quy hoạch

Đánh giá hiệu quả quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Uông Bí giai đoạn 2006-2010 cho thấy nhiều thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số hạn chế như việc thực hiện chưa triệt để, dẫn đến tính khả thi của quy hoạch chưa cao. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai đã được đề xuất, nhằm cải thiện chất lượng quy hoạch trong giai đoạn tiếp theo.

2.1. Thành tựu và hạn chế

Giai đoạn 2006-2010, thành phố Uông Bí đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội nhờ quy hoạch sử dụng đất. Tuy nhiên, một số nội dung quy hoạch chưa được thực hiện đầy đủ, do thiếu đồng bộ trong quản lý và điều chỉnh quy hoạch. Điều này ảnh hưởng đến tính khả thi và hiệu quả của quy hoạch.

2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quy hoạch sử dụng đất, các giải pháp như tăng cường quản lý nhà nước, cải thiện công tác lập và thực hiện quy hoạch đã được đề xuất. Thành phố Uông Bí cần chú trọng đến việc phân bổ đất đai hợp lý, đảm bảo sử dụng đất bền vững và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tiếp theo.

III. Phát triển đô thị và bảo vệ môi trường

Quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Uông Bí giai đoạn 2006-2010 đã góp phần thúc đẩy phát triển đô thị và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh chóng cũng đặt ra nhiều thách thức về quản lý đất đai và bảo vệ môi trường. Các giải pháp bền vững đã được đề xuất để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Phát triển đô thị

Quy hoạch sử dụng đất đã thúc đẩy quá trình phát triển đô thị tại thành phố Uông Bí, với việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này cần được quản lý chặt chẽ để tránh lãng phí tài nguyên đất và đảm bảo phát triển bền vững.

3.2. Bảo vệ môi trường

Quy hoạch sử dụng đất cũng chú trọng đến bảo vệ môi trường, với các biện pháp như bảo tồn đất nông nghiệp, hạn chế ô nhiễm môi trường. Thành phố Uông Bí cần tiếp tục thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, với diện tích tự nhiên 256,3 km² và dân số phát triển nhanh, đã tiến hành lập quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006-2010 nhằm quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên đất trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Quy hoạch sử dụng đất là một trong mười ba nội dung quan trọng trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, được quy định rõ trong Hiến pháp năm 1992 và Luật Đất đai năm 2003. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả thực hiện công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại Uông Bí trong giai đoạn này, làm rõ những ưu điểm, tồn tại và nguyên nhân, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng và tính khả thi của quy hoạch trong các giai đoạn tiếp theo.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trong địa giới hành chính thành phố Uông Bí, với các chỉ tiêu sử dụng đất được phê duyệt tại Quyết định số 382/QĐ-UBND ngày 01/02/2007. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và đưa công tác quản lý nhà nước về đất đai vào nề nếp. Qua đó, giúp địa phương khai thác hiệu quả quỹ đất, cải thiện môi trường sinh thái và tránh lãng phí tài nguyên đất trong bối cảnh dân số tăng nhanh và áp lực phát triển đô thị, công nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về quy hoạch sử dụng đất, bao gồm:

• Lý thuyết quy hoạch sử dụng đất: Được định nghĩa là quá trình xác định trật tự sử dụng đất hợp lý, khoa học và hiệu quả nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Quy hoạch sử dụng đất có tính kinh tế, kỹ thuật và pháp chế, đồng thời là công cụ quản lý Nhà nước quan trọng.

• Mô hình quản lý bền vững tài nguyên đất: Nhấn mạnh việc duy trì tiềm năng sản xuất đất, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng đất thông qua các biện pháp kỹ thuật, chính sách và tổ chức quản lý.

• Khái niệm về các nguyên tắc quy hoạch sử dụng đất: Bao gồm chấp hành quyền sở hữu Nhà nước, sử dụng đất tiết kiệm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức lãnh thổ hợp lý và phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất, quản lý bền vững tài nguyên đất, nguyên tắc quy hoạch, biến động sử dụng đất, hiệu quả sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý Nhà nước như UBND thành phố Uông Bí, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Cục Thống kê, các báo cáo, tài liệu quy hoạch đã được phê duyệt và các nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu sử dụng đất thực tế với kế hoạch quy hoạch đã được phê duyệt. Phân tích tổng hợp các yếu tố tác động đến hiệu quả thực hiện quy hoạch.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung trên toàn bộ diện tích và các đơn vị hành chính của thành phố Uông Bí, bao gồm 9 phường và 2 xã, đảm bảo tính toàn diện và đại diện cho toàn bộ địa bàn.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung đánh giá giai đoạn 2006-2010, với việc thu thập và xử lý số liệu được thực hiện trong năm 2011-2012, nhằm phản ánh chính xác tình hình thực hiện quy hoạch sử dụng đất trong giai đoạn này.

• Phần mềm hỗ trợ: Sử dụng các công cụ xử lý số liệu như Microsoft Excel và Word để tổng hợp, phân tích và trình bày kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất năm 2010: Tổng diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 17.000 ha, đất phi nông nghiệp khoảng 6.000 ha, đất chưa sử dụng khoảng 2.000 ha. Cơ cấu đất nông nghiệp chủ yếu là đất trồng lúa nước và đất rừng, trong khi đất phi nông nghiệp tập trung vào đất xây dựng đô thị, công nghiệp và dịch vụ.

2. Tỷ lệ thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch: Kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006-2010 đạt khoảng 85% so với kế hoạch đề ra. Trong đó, đất khu dân cư và đất chuyên dùng đạt trên 90%, đất nông nghiệp đạt khoảng 80%, còn đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp đạt khoảng 75%.

3. Biến động sử dụng đất: Diện tích đất nông nghiệp giảm khoảng 5% do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp phục vụ phát triển công nghiệp và đô thị. Đất phi nông nghiệp tăng tương ứng, phản ánh xu hướng phát triển kinh tế đa ngành của thành phố.

4. Tồn tại trong thực hiện quy hoạch: Một số chỉ tiêu chưa đạt do việc điều chỉnh quy hoạch chưa kịp thời, công tác quản lý và giám sát còn hạn chế, dẫn đến tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, lãng phí tài nguyên đất và ảnh hưởng đến môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những tồn tại là do sự chưa đồng bộ trong công tác lập và thực hiện quy hoạch giữa các cấp chính quyền, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành liên quan và hạn chế về nguồn lực kỹ thuật, tài chính. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy, việc điều chỉnh quy hoạch linh hoạt và tăng cường quản lý Nhà nước là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cơ cấu sử dụng đất năm 2010, bảng so sánh tỷ lệ thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch theo từng loại đất, giúp minh họa rõ nét sự biến động và hiệu quả thực hiện. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của quy hoạch sử dụng đất trong phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đồng thời nhấn mạnh cần có giải pháp nâng cao tính khả thi và hiệu quả quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác lập và điều chỉnh quy hoạch: Chủ động rà soát, cập nhật quy hoạch sử dụng đất phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội và biến động dân số, đảm bảo tính linh hoạt và khả thi. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND thành phố phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Nâng cao năng lực quản lý và giám sát: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đất đai, tăng cường thanh tra, kiểm tra việc sử dụng đất đúng quy hoạch, xử lý nghiêm các vi phạm. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các cơ quan quản lý Nhà nước địa phương.

3. Phát triển hệ thống thông tin đất đai đồng bộ: Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai hiện đại, cập nhật thường xuyên để phục vụ công tác quy hoạch, kế hoạch và quản lý sử dụng đất hiệu quả. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, phổ biến pháp luật đất đai và quy hoạch sử dụng đất cho người dân và doanh nghiệp nhằm nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên đất. Thời gian: liên tục; Chủ thể: UBND thành phố, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai: Giúp nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, từ đó cải thiện quản lý tài nguyên đất và phát triển kinh tế địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực quản lý đất đai và phát triển đô thị: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về quy hoạch sử dụng đất và quản lý tài nguyên.

3. Doanh nghiệp đầu tư và phát triển bất động sản, công nghiệp: Hiểu rõ quy hoạch sử dụng đất để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tối ưu hóa lợi ích kinh tế.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về quyền lợi và nghĩa vụ trong việc sử dụng đất, tham gia giám sát và bảo vệ tài nguyên đất bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy hoạch sử dụng đất có vai trò gì trong phát triển kinh tế - xã hội?
   Quy hoạch sử dụng đất giúp phân bổ hợp lý quỹ đất, đảm bảo phát triển các ngành kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Ví dụ, tại Uông Bí, quy hoạch đã hỗ trợ phát triển công nghiệp than và du lịch bền vững.

2. Tại sao việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất lại quan trọng?
   Điều chỉnh quy hoạch giúp thích ứng với biến động kinh tế, xã hội và môi trường, tránh lãng phí tài nguyên và đảm bảo tính khả thi. Nghiên cứu cho thấy việc điều chỉnh kịp thời giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3. Những khó khăn chính trong thực hiện quy hoạch sử dụng đất tại Uông Bí là gì?
   Khó khăn gồm thiếu đồng bộ giữa các cấp quản lý, hạn chế nguồn lực kỹ thuật, tài chính và việc giám sát chưa chặt chẽ dẫn đến sai phạm trong sử dụng đất.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý quy hoạch sử dụng đất?
   Cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đào tạo cán bộ, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện thanh tra, kiểm tra thường xuyên.

5. Quy hoạch sử dụng đất ảnh hưởng thế nào đến bảo vệ môi trường?
   Quy hoạch hợp lý giúp hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp không kiểm soát, bảo vệ rừng và đất canh tác, giảm thiểu ô nhiễm và suy thoái đất, góp phần phát triển bền vững.

Kết luận

• Quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006-2010 tại thành phố Uông Bí đã đạt được nhiều kết quả tích cực, với tỷ lệ thực hiện các chỉ tiêu đạt khoảng 85%.
• Việc chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế đa ngành, tuy nhiên còn tồn tại một số hạn chế về quản lý và điều chỉnh quy hoạch.
• Nghiên cứu đã làm rõ nguyên nhân tồn tại và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trong các giai đoạn tiếp theo.
• Các giải pháp tập trung vào tăng cường quản lý, ứng dụng công nghệ, phát triển hệ thống thông tin và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Đề nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các bước tiếp theo trong việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011-2015 để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của thành phố.

Các nhà quản lý, nghiên cứu và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả các giải pháp đề xuất, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tài nguyên đất tại thành phố Uông Bí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU n 4 1. Khái niệm và đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất. Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất Thuật ngữ “Quy hoạch sử dụng đất đai” tương ứng với tiếng Anh “Land used planning”; thuật ngữ đồ án “plan” cũng còn dùng là quy hoạch, cũng đã quen dùng với những mức độ khác nhau như: đồ án quy hoạch tổng hợp “Master plan”, đồ án quy hoạch tổng thể “Comprehensive plan”, đồ án quy hoạch chung “General plan”, hoặc chính là đồ án quy hoạch “The plan”. Về mặt thuật ngữ khoa học, “Quy hoạch” là việc xác định một trật tự nhất định bằng những hoạt động như: phân bố, bố trí, sắp xếp, tổ chức.

“Đất đai” là một phần lãnh thổ nhất định (vùng đất, khoanh đất, vạt đất, mảnh đất, miếng đất.) có vị trí, hình thể, diện tích với những tính chất tự nhiên hoặc mới tạo thành (đặc tính thổ nhưỡng, địa hình, địa chất, thuỷ văn, chế độ nước, nhiệt độ, ánh sáng, thảm thực vật.) tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụng theo các mục đích khác nhau. Do vậy, để sử dụng đất hiệu quả cần phải lập quy hoạch, đây là quá trình nghiên cứu, lao động sáng tạo nhằm xác định ý nghĩa mục đích của từng thành phần lãnh thổ và đề xuất một trật tự sử dụng đất nhất định. Theo FAO [26] định nghĩa quy hoạch sử dụng đất như sau: "Quy hoạch sử dụng đất là quá trình đánh giá tiềm năng đất và nước một cách có hệ thống phục vụ việc sử dụng đất và kinh tế - xã hội nhằm lựa chọn ra phương án sử dụng đất tốt nhất. Mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất là lựa chọn và đưa phương án đã lựa chọn vào thực tiễn để đáp ứng nhu cầu của con người một cách tốt nhất nhưng vẫn bảo vệ được nguồn tài nguyên cho tương lai.

Yêu cầu cấp thiết phải làm quy hoạch là do nhu cầu của con người và điều kiện thực tế sử dụng đất thay đổi nên phải nâng cao kỹ năng quản lý sử dụng đất". Theo Viện Điều tra Quy hoạch Đất đai định nghĩa [16]: "Quy hoạch sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp quản lý, kỹ thuật và pháp chế của Nhà n 5 nước về tổ chức sử dụng đất đầy đủ, hợp lý, có hiệu quả cao thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cả nước, tổ chức sử dụng đất như một tư liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất khác gắn liền với đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và bảo vệ môi trường". Về mặt bản chất quy hoạch sử dụng đất đai là một hiện tượng kinh tế - xã hội thể hiện đồng thời 3 tính chất: kinh tế, kỹ thuật và pháp chế. Trong đó: - Tính kinh tế: Thể hiện bằng hiệu quả sử dụng đất đai; - Tính kỹ thuật: Bao gồm các tác nghiệp chuyên môn kỹ thuật như điều tra, khảo sát, xây dựng bản đồ, khoanh định, xử lý số liệu.; - Tính pháp chế: Xác lập tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng đất theo quy hoạch nhằm đảm bảo sử dụng và quản lý đất đai đúng pháp luật.

Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai là một trong 13 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai được quy định tại điều 16, Luật Đất đai 2003[21]. Công tác quy hoạch sử dụng đất đai cần phải nắm vững hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật, pháp chế của Nhà nước và tổ chức quản lý sử dụng đất đai một cách đầy đủ, hợp lý, khoa học, có hiệu quả cao thông qua việc phân bổ quỹ đất đai và tổ chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất. Theo đó, quy hoạch sử dụng đất đảm bảo các mục tiêu sau: - Tính đầy đủ: Mọi loại đất đều phải được đưa vào sử dụng theo các mục đích nhất định; - Tính hợp lý: Việc sử dụng đất phải phù hợp với yêu cầu, đặc điểm tính chất tự nhiên, vị trí, diện tích theo mục đích sử dụng; - Tính khoa học: Áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến; - Tính hiệu quả: Phải đáp ứng được cả 3 lợi ích kinh tế - xã hội - môi trường. Như vậy, về thực chất quy hoạch sử dụng đất đai là quá trình hình thành các quyết định nhằm tạo điều kiện đưa đất đai vào sử dụng bền vững để mang lại lợi ích cao nhất, thực hiện đồng thời 2 chức năng: điều chỉnh các mối quan n 6 hệ đất đai và tổ chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất đặc biệt với mục đích nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội kết hợp bảo vệ đất và môi trường.

Mặt khác, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt còn là biện pháp hữu hiệu của Nhà nước nhằm tổ chức lại việc sử dụng đất đai theo đúng mục đích, hạn chế sự chồng chéo gây lãng phí đất đai, là căn cứ để giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, tránh tình trạng chuyển mục đích tuỳ tiện, làm giảm sút quỹ đất nông, lâm nghiệp (đặc biệt là diện tích trồng lúa nước và đất lâm nghiệp có rừng) sang sử dụng vào mục đích phi nông nghiệp; ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, tranh chấp, lấn chiếm huỷ hoại đất, phá vỡ sự cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường dẫn đến những tổn thất hoặc kìm hãm sản xuất, gây ảnh hưởng tiêu cực tới phát triển kinh tế - xã hội và các hậu quả khó lường về tình hình bất ổn định chính trị, an ninh quốc phòng ở từng địa phương. Đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất đai Quy hoạch sử dụng đất đai là quy hoạch có tính lịch sử - xã hội, tính khống chế vĩ mô, tính chỉ đạo, tính tổng hợp trung và dài hạn, là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thống kế hoạch phát triển xã hội và kinh tế quốc dân. Theo Viện điều tra Quy hoạch Đất đai, Tổng cục Địa chính (1998) [16] các đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất được thể hiện cụ thể như sau: * Tính lịch sử - xã hội Lịch sử phát triển của xã hội chính là lịch sử phát triển của quy hoạch sử dụng đất đai. Mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều có một phương thức sản xuất của xã hội thể hiện theo 2 mặt: Lực lượng sản xuất (quan hệ giữa người với sức hoặc vật tự nhiên trong quá trình sản xuất) và Quan hệ sản xuất (quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất).

Trong quy hoạch sử dụng đất đai, luôn nẩy sinh quan hệ giữa người với đất đai - là sức tự nhiên (như điều tra, đo đạc, khoanh định, thiết kế.), cũng như quan hệ giữa người với người (xác nhận bằng văn bản về sở hữu và quyền sử dụng đất giữa những người chủ đất - giấy CNQSDĐ). Quy hoạch sử dụng đất đai thể hiện đồng thời là n 7 yếu tố thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, vừa là yếu tố thúc đẩy các mối quan hệ sản xuất, vì vậy nó luôn là một bộ phận của phương thức sản xuất của xã hội [16]. Tuy nhiên, trong xã hội có phân chia giai cấp, quy hoạch sử dụng đất đai mang tính tự phát, hướng tới mục tiêu vì lợi nhuận tối đa và nặng về mặt pháp lý (là phương tiện mở rộng, củng cố, bảo vệ quyền tư hữu đất đai: phân chia, tập trung đất đai để mua, bán, phát canh thu tô,. Ở nước ta, quy hoạch sử dụng đất đai phục vụ nhu cầu của người sử dụng đất và quyền lợi của toàn xã hội; góp phần tích cực thay đổi quan hệ sản xuất ở nông thôn; nhằm sử dụng, bảo vệ đất và nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội.

Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường, quy hoạch sử dụng đất đai góp phần giải quyết các mâu thuẫn nội tại của từng lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường nẩy sinh trong quá trình sử dụng đất, cũng như mâu thuẫn giữa các lợi ích trên với nhau. * Tính tổng hợp Tính tổng hợp của quy hoạch sử dụng đất đai biểu hiện chủ yếu ở hai mặt: đối tượng của quy hoạch là khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ. toàn bộ tài nguyên đất đai cho nhu cầu của toàn bộ nền kinh tế quốc dân; quy hoạch sử dụng đất đai đề cập đến nhiều lĩnh vực về khoa học, kinh tế và xã hội như: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, dân số và đất đai, sản xuất nông, công nghiệp, môi trường sinh thái. Với đặc điểm này, quy hoạch lãnh trách nhiệm tổng hợp toàn bộ nhu cầu sử dụng đất; điều hoà các mâu thuẫn về đất đai của các ngành, lĩnh vực; xác định và điều phối phương hướng, phương thức phân bố sử dụng đất phù hợp với mục tiêu kinh tế - xã hội, bảo đảm cho nền kinh tế quốc dân luôn phát triển bền vững, đạt tốc độ cao và ổn định [16].

* Tính dài hạn Căn cứ vào các dự báo xu thế biến động dài hạn của những yếu tố kinh tế xã hội quan trọng (như sự thay đổi về nhân khẩu, tiến bộ kỹ thuật, đô thị n 8 hoá, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp.), từ đó xác định quy hoạch trung và dài hạn về sử dụng đất đai, đề ra các phương hướng, chính sách và biện pháp có tính chiến lược, tạo căn cứ khoa học cho việc xây dựng kế hoạch sử dụng đất hàng năm và ngắn hạn. Quy hoạch dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng đất để phát triển lâu dài kinh tế - xã hội. Cơ cấu và phương thức sử dụng đất được điều chỉnh từng bước trong thời gian dài (cùng với quá trình phát triển dài hạn kinh tế - xã hội) cho đến khi đạt được mục tiêu dự kiến. Thời hạn (xác định phương hướng, chính sách và biện pháp sử dụng đất để phát triển kinh tế và hoạt động xã hội) của quy hoạch sử dụng đất đai thường từ trên 10 năm đến 20 năm hoặc xa hơn.

* Tính chiến lược và chỉ đạo vĩ mô Với đặc tính trung và dài hạn, quy hoạch sử dụng đất đai chỉ dự kiến trước được các xu thế thay đổi phương hướng, mục tiêu, cơ cấu và phân bố sử dụng đất (mang tính đại thể, không dự kiến được các hình thức và nội dung cụ thể, chi tiết của sự thay đổi).