ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta có nền sản xuất nông nghiệp lâu đời, với hai ngành sản xuất chính là trồng trọt và chăn nuôi. Sản xuất nông nghiệp đem lại nhiều lợi ích, không chỉ cung cấp lương thực, thực phẩm lớn có giá trị dinh dưỡng cao cho con người mà còn cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp và làm thức ăn cho gia súc. Với mục tiêu phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương chính sách nhằm khuyến khích phát triển sản xuất, khoa học kỹ thuật được đưa đến người dân nhằm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp trên một đơn vị diện tích đất.
Để làm được như vậy cần phải có chiến lược chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thay thế cây trồng có năng suất thấp bằng giống mới có năng suất cao, đầu tư thâm canh, đa dạng sản phẩm. Vì thế việc lựa chọn cây trồng phù hợp có hiệu quả kinh tế cao là vấn đề hết sức cấp thiết. Những năm gần đây sản xuất nông nghiệp đã thu được nhiều kết quả, trong đó sản xuất vụ đông đóng vai trò quan trọng, góp phần làm tăng sản phẩm lương thực, thực phẩm cho xã hội và tăng thu nhập cho người sản xuất nông nghiệp. Khoai tây vừa là cây lương thực vừa là cây thực phẩm có giá trị được trồng nhiều trong vụ đông.
Trong củ khoai tây có nhiều chất dinh dưỡng với hàm lượng cao so với nhiều cây ngũ cốc và thực phẩm khác. Ngoài ra khoai tây còn chiếm giá trị sử dụng khác như làm thức ăn gia súc, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, công nghiệp hóa chất đàn hồi, tơ nhân tạo, kỹ nghệ chưng cất nước hoa, kỹ nghệ pha chế nhiều loại biệt dược có giá trị. Đồng thời là cây có thời gian sinh trưởng ngắn (90 - 100 ngày), phù hợp trong công thức luân canh truyền thống 2 vụ lúa và 1 vụ màu. Danh Thắng là xã có diện tích đất nông nghiệp tương đối lớn của huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, người dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp là chính.
Vài năm trở lại đây các khu công nghiệp, công ty phát triển mạnh tại địa bàn tỉnh và tỉnh lân cận (Bắc Ninh) đã thu hút nhiều lao động 2 nông nghiệp trong huyện dẫn đến sản xuất vụ đông không được bà con nông dân coi trọng, diện tích đất bỏ trống rất nhiều gây lãng phí đất đai, giảm diện tích cây trồng trên toàn xã,… đây là bài toán khó cho các nhà quản lý. Đứng trước thực trạng trên UBND xã Danh Thắng phối hợp với một số cơ quan tỉnh, trung ương cung ứng giống khoai tây Atlantic có năng suất, giá thành cao, đang được thị trường ưa chuộng đến với người dân nhằm khôi phục lại diện tích cây vụ đông, tránh tình trạng đất bỏ hoang ảnh hưởng đến canh tác vụ sau, đồng thời tạo công ăn việc làm đem lại nguồn thu nhỏ cho người dân trong thời gian ngắn. Với các đặc điểm thực vật học (củ tròn, mắt củ nông, ruột củ trắng.) và đặc điểm kỹ thuật (hàm lượng chất khô, hàm lượng tinh bột cao, hàm lượng đường khử thấp,.) khoai tây Atlantic được sản xuất dùng làm nguyên liệu trong công nghiệp chế biến là chủ yếu, đây có thể coi là thị trường tiềm năng cho khoai Atlantic phát triển. Để thấy rõ được thực trạng sản xuất giống khoai tây này như thế nào? Hiệu quả sản xuất ra sao? Tác động như thế nào đối với người dân tham gia? Có những nhân tố nào ảnh hưởng? Cần có những định hướng giải pháp chủ yếu nào để mở rộng quy mô diện tích trên địa bàn huyện nói chung và của xã Danh Thắng nói riêng một cách bền vững và đạt hiệu quả kinh tế cao? Xuất phát từ thực tế trên tôi thực hiện nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệu quả mô hình khoai tây Atlantic tại xã Danh Thắng, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2011 - 2013”.
Mục đích nghiên cứu 1. Mục đích của đề tài - Đánh giá hiệu quả mô hình trồng khoai tây Atlantic tại xã Danh Thắng - huyện Hiệp Hòa - tỉnh Bắc Giang. - Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển rộng rãi mô hình trên địa bàn xã nói riêng và toàn huyện nói chung. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được thực trạng phát triển mô hình tại xã Danh Thắng - Hiệp Hòa - Bắc Giang.
3 - Đánh giá được hiệu quả về kinh tế và tác động của mô hình trồng khoai tây Alantic đến xã hội và môi trường tại địa phương. - Xác định được những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình trồng khoai tây Atlantic. - Đề xuất được một số giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trồng khoai tây Atlantic trong những năm tới. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đúng thực trạng về tình hình trồng cây khoai tây Atlantic trên địa bàn xã Danh Thắng, huyện Hiệp Hòa.
- Tài liệu, số liệu thu thập được phải chính xác, trung thực khách quan. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa học tập và nghiên cứu - Nghiên cứu đề tài tốt nghiệp tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận với thực tế, nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những bài học kinh nghiệm phục vụ cho công tác sau này. - Giúp sinh viên biết cách thực hiện một đề tài khoa học, vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập vào nghiên cứu. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lí thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu.
- Đề tài cung cấp thông tin về đặc điểm hiệu quả từ mô hình khoai tây Atlantic xã Danh Thắng là tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa Kinh tế & PTNT, các tổ chức khác nghiên cứu liên quan. * Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá được hiệu quả của cây khoai tây Atlantic tạo cơ sở khoa học giúp cho địa phương vạch ra chiến lược phát huy những tiềm năng, thế mạnh để phát triển cây khoai tây trong những năm tiếp theo. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm liên quan 2.
Khái niệm về mô hình trình diễn [4] Mô hình trình diễn là một hình thức hoạt động cụ thể nào đó được tái tạo lại hoặc mới được tạo ra tại một điểm trong khu vực nhất định nhằm làm mẫu để nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tham quan học tập, từ đó có thể nhân ra diện rộng. Xây dựng các mô hình trình diễn nhằm chứng minh lợi ích và tính khả thi của một kỹ thuật mới, đồng thời trình bày các bước áp dụng kỹ thuật đó là một phương pháp được các cơ quan nghiên cứu và khuyến nông thường áp dụng trong chuyển giao các kỹ thuật tiến bộ cho người dân. Xây dựng mô hình trình diễn gồm 9 bước với sự tham gia tích cực của cán bộ và nông dân vào tất cả các hoạt động của mô hình. Tuy nhiên hình thức và mức độ tham gia ở mỗi bước là khác nhau.
Tiến trình xây dựng mô hình có thể tốm tắt như sau: Bước 1: Đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu Bước 2: Chọn địa điểm xây dựng MH và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật Bước 3: Thành lập nhóm cùng sở thích và tổ chức bộ máy điều hành Bước 4: Đánh giá nhu cầu chuyển giao các KTTB Bước 5: Chọn hộ xây dựng MH Bước 6: Xây dựng kế hoạch và các nội dung hoạt động Bước 7: Tổ chức thực hiện MH và giám sát đánh giá định kỳ Bước 8: Đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện MH Bước 9: Tổ chức nhân rộng. * Mô hình sản xuất Sản xuất là một hoạt động có ý thức, có tổ chức của con người nhằm tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội bằng những tiềm năng, nguồn lực và sức lao động của chính mình. Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh sự phát triển của các công cụ sản xuất - yếu tố không thể thiếu 5 trong nền sản xuất. Từ những công cụ thô sơ nay đã được thay thế bằng những công cụ sản xuất hiện đại làm giảm hao phí về sức lao động trên một đơn vị sản phẩm, đó là mục tiêu quan trọng của nền sản xuất hiện đại.
Mô hình sản xuất là một trong những nội dung kinh tế của sản xuất, nó thể hiện được sự tác động qua lại của các yếu tố kinh tế, ngoài những yếu tố kỹ thuật của sản xuất, do đó mà mô hình sản xuất là hình mẫu trong sản xuất thể hiện sự kết hợp của các điều kiện sản xuất trong điều kiện sản xuất cụ thể, nhằm đạt được mục tiêu về sản phẩm và lợi ích ích kinh tế. * Mô hình trồng trọt Mô hình trồng trọt là mô hình tập trung vào các đối tượng cây trồng trong sản xuất nông nghiệp, là mô hình trình diễn các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới về cây trồng như: lúa, ngô, rau, khoai tây, lạc… Mô hình trồng trọt giúp hoàn thiện quá trình nghiên cứu của nhà khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp. Mà nông dân vừa là chủ thể sản xuất vừa là nhà thực nghiệm, đồng thời nông dân là đối tượng tiếp thu trực tiếp các tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất, và họ cũng là người truyền bá kỹ thuật này cho các nông dân khác cùng làm theo. Mô hình trồng trọt cần được thực hiện trên chính những thửa ruộng của người dân, trong đó người dân sẽ đóng vai trò chính trong quá trình thực hiện, còn nhà nghiên cứu và cán bộ khuyến nông đóng vai trò là người hỗ trợ thúc đẩy để giúp nông dân thực hiện và giải quyết những khó khăn gặp phải.
Khái niệm đánh giá [4] - Đánh giá dự án là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai thực hiện dự án, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được của dự án trong mối quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu. - Đánh giá là so sánh những gì đã thực hiện bằng nguồn lực của thôn bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được.