Luận văn thạc sĩ hay đánh giá hiệu quả của một số mô hình rừng trồng sản xuất và đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng bền vững tại huyện lạc thủy tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ phân tích hay đánh giá hiệu quả của một số mô hình rừng trồng sản xuất và đề xuất giải pháp phát triển rừng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Xuân Trường
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Của Một Số Mô Hình Rừng Trồng Sản Xuất Và Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Rừng Trồng Bền Vững Tại Huyện Lạc Thủy, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Công tác nghiên cứu giống cây rừng
• 1.3. Những nghiên cứu về lâm sinh
• 1.4. Nghiên cứu về chính sách và thị trường
• 1.5. Nghiên cứu giống cây trồng rừng
• 1.6. Về kỹ thuật lâm sinh
• 1.7. Về kinh tế - chính sách và thị trường
• 1.8. Đánh giá chung
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Tổng kết và đánh giá các mô hình rừng trồng sản xuất ở huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình
• 2.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của chính sách và thị trường tới phát triển trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình
• 2.5. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển trồng rừng sản xuất có hiệu quả kinh tế và bền vững ở huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu. Quan điểm nghiên cứu và cách tiếp cận của đề tài
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Địa hình, địa thế
• 3.4. Khí hậu, thủy văn
• 3.5. Điều kiện thổ nhưỡng
• 3.6. Hiện trạng đất đai, tài nguyên rừng
• 3.7. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.8. Dân số, dân tộc, lao động
• 3.9. Tình hình sản xuất và đời sống
• 3.10. Giao thông và Cơ sở hạ tầng
• 3.11. Về thủy lợi
• 3.12. Thực trạng tổ chức quản lý, sản xuất lâm nghiệp trong khu vực nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tìm hiểu quá trình phát triển trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình
• 4.2. Các giai đoạn phát triển rừng trồng và rừng trồng sản xuất của huyện Lạc Thủy
• 4.3. Nguồn vốn và mục tiêu trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy
• 4.4. Diện tích rừng trồng và rừng trồng sản xuất ở huyện Lạc Thủy
• 4.5. Tổng kết và đánh giá các mô hình trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy tỉnh Hòa Bình
• 4.6. Loài cây trồng rừng sản xuất và các loại mô hình rừng trồng sản xuất đã có ở huyện Lạc Thủy
• 4.7. Đánh giá các biện pháp kỹ thuật gây trồng
• 4.8. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường
• 4.9. Nghiên cứu ảnh hưởng của các chính sách và thị trường tới phát triển rừng trồng sản xuất ở huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình
• 4.10. Ảnh hưởng của các chính sách tới phát triển trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy
• 4.11. Đánh giá ảnh hưởng của thị trường lâm sản đến phát triển rừng trồng sản xuất ở huyện Lạc Thủy
• 4.12. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình
• 4.13. Những tiến bộ bước đầu trong trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc thủy
• 4.14. Những cơ hội phát triển trồng RSX ở huyện Lạc Thủy
• 4.15. Những thách thức đối với phát triển trồng RSX
• 4.16. Đề xuất một số giải pháp phát triển trồng rừng sản xuất ở huyện Lạc Thủy
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Mô Hình Rừng Trồng Tại Huyện Lạc Thủy

Huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình, nổi bật với tiềm năng phát triển mô hình rừng trồng. Đất lâm nghiệp phong phú và nguồn nhân lực dồi dào tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, việc đánh giá hiệu quả của các mô hình này vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại và những thách thức trong việc phát triển rừng trồng sản xuất.

1.1. Tình Hình Rừng Trồng Tại Huyện Lạc Thủy

Huyện Lạc Thủy có diện tích rừng trồng đa dạng, với nhiều loại cây như keo, bạch đàn. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ các mô hình này chưa đạt yêu cầu. Nhiều hộ dân vẫn gặp khó khăn trong việc áp dụng kỹ thuật trồng rừng hiện đại.

1.2. Vai Trò Của Rừng Trồng Trong Phát Triển Kinh Tế

Rừng trồng không chỉ cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Việc phát triển mô hình rừng trồng có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Mô Hình Rừng Trồng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng huyện Lạc Thủy vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển mô hình rừng trồng sản xuất. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và thiếu thông tin về kỹ thuật trồng rừng là những rào cản lớn.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Hệ thống giao thông và cơ sở hạ tầng tại huyện Lạc Thủy chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển rừng trồng sản xuất. Điều này làm hạn chế khả năng vận chuyển nguyên liệu và sản phẩm.

2.2. Thiếu Thông Tin Kỹ Thuật

Nhiều hộ dân chưa được tiếp cận với các tiến bộ kỹ thuật trong trồng rừng. Việc thiếu thông tin này dẫn đến việc áp dụng các phương pháp lạc hậu, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng rừng trồng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Rừng Trồng

Để đánh giá hiệu quả của các mô hình rừng trồng sản xuất, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc thu thập dữ liệu từ thực địa và phân tích các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường là rất quan trọng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các hộ trồng rừng, bao gồm thông tin về diện tích, loại cây trồng và năng suất. Việc này giúp đánh giá chính xác hiệu quả của từng mô hình.

3.2. Phân Tích Kinh Tế Xã Hội

Phân tích các chỉ tiêu kinh tế như chi phí, lợi nhuận và tác động xã hội của mô hình rừng trồng giúp xác định tính bền vững của các mô hình này.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mô Hình Rừng Trồng Tại Lạc Thủy

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số mô hình rừng trồng sản xuất đã đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều mô hình chưa phát huy hết tiềm năng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiện đại là cần thiết để nâng cao năng suất.

4.1. Mô Hình Rừng Trồng Thành Công

Một số mô hình như trồng keo lai và bạch đàn uro đã cho năng suất cao, đạt từ 30-40 m3/ha/năm. Những mô hình này cần được nhân rộng để tăng cường hiệu quả sản xuất.

4.2. Mô Hình Cần Cải Thiện

Nhiều mô hình hiện tại vẫn còn gặp khó khăn trong việc duy trì chất lượng và hiệu quả. Cần có các giải pháp cải thiện kỹ thuật và quản lý để nâng cao năng suất và bền vững.

V. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Rừng Trồng Bền Vững

Để phát triển mô hình rừng trồng sản xuất bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến kỹ thuật. Việc tăng cường đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân là rất quan trọng.

5.1. Tăng Cường Đào Tạo Kỹ Thuật

Cần tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật trồng rừng cho người dân. Việc này giúp nâng cao nhận thức và khả năng áp dụng các phương pháp trồng rừng hiện đại.

5.2. Hỗ Trợ Tài Chính và Chính Sách

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho người dân trồng rừng. Việc này sẽ khuyến khích họ đầu tư vào mô hình rừng trồng sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Mô Hình Rừng Trồng Tại Huyện Lạc Thủy

Mô hình rừng trồng sản xuất tại huyện Lạc Thủy có tiềm năng lớn nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc đánh giá và cải thiện các mô hình hiện tại là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

6.1. Tiềm Năng Phát Triển

Với điều kiện tự nhiên và nguồn nhân lực dồi dào, huyện Lạc Thủy có khả năng phát triển mô hình rừng trồng bền vững. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ các cấp chính quyền.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần xây dựng các chiến lược phát triển lâu dài cho rừng trồng sản xuất. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Lạc Thủy thuộc tỉnh Hòa Bình sở hữu nguồn tài nguyên đất đai dồi dào với tổng diện tích tự nhiên đạt 31.952,6 ha, trong đó quỹ đất quy hoạch cho lâm nghiệp chiếm tới 21.438,9 ha (tương đương trên 67% diện tích toàn huyện). Ngành sản xuất nông lâm nghiệp giữ vai trò huyết mạch của địa phương, thu hút khoảng 26.543 lao động, chiếm 79% tổng lực lượng lao động xã hội. Dù vậy, thực tiễn phát triển rừng trồng sản xuất tại đây trong thời gian dài còn mang tính tự phát, quy mô nông hộ manh mún, kỹ thuật canh tác quảng canh và cơ cấu giống chưa đồng bộ, dẫn đến năng suất bình quân chỉ dao động ở mức 10 đến 12 m3/ha/năm, chưa khai thác hết tiềm năng đất đai và khí hậu có lượng mưa trung bình năm đạt 1.480 mm.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá có hệ thống thực trạng phát triển rừng trồng sản xuất giai đoạn 1990 - 2010, phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các mô hình cây trồng chủ lực (Keo lai, Keo tai tượng, Bạch đàn Urophylla và Luồng), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển lâm nghiệp bền vững đến năm 2020. Nghiên cứu giới hạn không gian trên toàn địa bàn huyện Lạc Thủy, gắn liền với chuỗi dữ liệu thực nghiệm tại các dự án lâm nghiệp trọng điểm như Chương trình 327, Dự án PAM và Dự án 661. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc xác lập cơ sở khoa học để nâng cao năng suất rừng trồng lên 18 đến 25 m3/ha/năm, gia tăng thu nhập bình quân đầu người vượt ngưỡng 6,2 triệu đồng/năm, đồng thời bảo đảm nguồn cung trên 53.000 m3 gỗ nguyên liệu thương phẩm mỗi năm cho ngành công nghiệp chế biến.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển lâm nghiệp bền vững kết hợp với lý thuyết thâm canh rừng trồng hiện đại và khung phân tích tài chính dự án của tổ chức quốc tế. Thâm canh rừng trồng được định vị là phương thức canh tác ứng dụng đồng bộ các giải pháp lâm sinh tiến bộ từ khâu chọn giống vô tính, làm đất cơ giới, bón phân vi sinh đến chăm sóc và tỉa thưa, nhằm mục đích tăng năng suất sinh khối gấp 1,5 đến 2,5 lần so với phương thức quảng canh truyền thống.

Các khái niệm trọng tâm trong nghiên cứu bao gồm: Rừng trồng sản xuất (rừng trồng với mục tiêu chính là cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ), Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR), Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) và Chỉ số hiệu quả tổng hợp (Ect). Trong phân tích tài chính lâm nghiệp dài hạn, nghiên cứu áp dụng mức lãi suất chiết khấu tiêu chuẩn 5,4%/năm để quy đổi các dòng tiền chi phí và thu nhập trong chu kỳ luân chuyển 6 đến 7 năm về thời điểm hiện tại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA). Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua 60 ô tiêu chuẩn định lượng tại các mô hình rừng trồng đại diện và 120 phiếu phỏng vấn bán cấu trúc các hộ gia đình trồng rừng tại 4 xã trọng điểm (Phú Thành, An Bình, Cố Nghĩa và thị trấn Chi Nê), cùng 15 cơ sở chế biến gỗ tư nhân. Cỡ mẫu này bảo đảm độ tin cậy thống kê và tính đại diện cho các điều kiện lập địa trên nền đất Feralit màu nâu đỏ và Feralit phát triển trên đá phiến sét.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích dòng tiền chiết khấu (NPV, BCR, IRR) và chỉ số hiệu quả tổng hợp Ect là vì cây rừng có chu kỳ sinh trưởng dài ngày (5 đến 7 năm với cây mọc nhanh và trên 10 năm với cây tre luồng), các chỉ tiêu tĩnh thông thường không thể phản ánh chính xác giá trị thời gian của tiền tệ và mức độ biến động rủi ro đầu tư. Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa liên tục từ chuỗi báo cáo giai đoạn 1990 - 2010 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hòa Bình và Lâm trường Lạc Thủy, bảo đảm tính xác thực và nhất quán trong suốt timeline nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng và hiệu quả rừng trồng sản xuất tại địa bàn:

Thứ nhất, năng suất và sinh trưởng của các mô hình có sự phân hóa mạnh mẽ theo nguồn gốc giống. Mô hình Keo lai và Bạch đàn Urophylla dòng mô/hom đạt trữ lượng bình quân 80 m3/ha ở tuổi 7 (tương ứng tăng trưởng bình quân 11,4 m3/ha/năm), vượt trội từ 20% đến 25% so với mô hình Keo tai tượng gieo từ hạt truyền thống (chỉ đạt 60 đến 68 m3/ha).

Thứ hai, hiệu quả tài chính của các mô hình cây mọc nhanh thâm canh đều đạt mức sinh lời khả quan. Tại mức chiết khấu 5,4%/năm, mô hình Keo lai đạt NPV cao nhất, tỷ số BCR dao động từ 1,85 đến 2,15 và tỷ lệ thu hồi vốn nội bộ IRR đạt trên 18,5%, cao gấp hơn 3 lần lãi suất huy động của hệ thống ngân hàng. Mô hình Luồng cho dòng tiền thu hoạch đều đặn hàng năm từ năm thứ 4 trở đi với giá trị khai thác thân tre và măng thương phẩm ổn định.

Thứ ba, rừng trồng sản xuất tạo ra tác động xã hội to lớn, giải quyết trung bình 140 đến 180 công lao động/ha trong một chu kỳ canh tác, đóng góp trực tiếp vào nguồn thu nhập của 79% hộ gia đình làm nông lâm nghiệp, đồng thời nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn huyện lên trên 61%.

Thứ tư, chuỗi giá trị và kênh tiêu thụ sản phẩm gỗ rừng trồng còn phụ thuộc nặng nề vào xuất bán nguyên liệu thô. Ước tính khoảng 75% sản lượng gỗ khai thác hàng năm (tương đương 40.000 m3 trong tổng số 53.000 m3 gỗ thương phẩm) được tiêu thụ dưới dạng gỗ tròn, dăm gỗ và ván bóc qua trung gian thương lái, tỷ lệ sản phẩm được chế biến sâu thành đồ mộc gia dụng chỉ chiếm dưới 25%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của mô hình Keo lai và Bạch đàn Urophylla xuất phát từ việc người dân áp dụng kỹ thuật giâm hom, làm đất sâu 30 cm và bón lót phân NPK kết hợp phân vi sinh đúng liều lượng. Trong thực tế, các mô hình kém hiệu quả chủ yếu do tình trạng trồng mật độ quá dày (trên 2.500 cây/ha) nhưng bỏ qua khâu tỉa thưa dẫn đến cây bị cạnh tranh dinh dưỡng.

Khi so sánh với các nghiên cứu lâm sinh tại khu vực Đông Bắc Bộ, năng suất Keo lai tại Lạc Thủy (11,4 - 15 m3/ha/năm) ở mức tương đương, nhưng vẫn thấp hơn vùng Đông Nam Bộ (nơi đạt 20 - 25 m3/ha/năm) do tầng đất Feralit tại Lạc Thủy có độ dày biến động và chịu ảnh hưởng của các đợt rét hại mùa đông. Dữ liệu dòng tiền và hiệu quả kinh tế này có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu chi phí đầu tư ban đầu (chiếm tới 65% tổng chi phí ở năm thứ nhất) đối lập với dòng thu nhập đột biến ở năm khai thác cuối chu kỳ, kết hợp cùng bảng ma trận hiệu quả tổng hợp Ect để so sánh đa tiêu chí giữa các mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển rừng trồng sản xuất bền vững tại huyện Lạc Thủy, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuẩn hóa 100% cơ cấu giống lâm nghiệp chất lượng cao: Ứng dụng triệt để các dòng giống tiến bộ kỹ thuật đã được công nhận như Keo lai (BV10, BV16, BV32) và Bạch đàn Urophylla (PN14, U6), đặt mục tiêu nâng năng suất rừng trồng đạt từ 20 đến 25 m3/ha/năm trong giai đoạn 2012 - 2015 do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện phối hợp với các vườn ươm lâm trường chịu trách nhiệm kiểm định.
2. Đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp: Hoàn thành cấp quyền sử dụng đất cho hơn 9.500 ha đất rừng sản xuất đến năm 2016, tạo cơ sở pháp lý vững chắc giúp các chủ rừng yên tâm đầu tư vốn dài hạn do Ủy ban nhân dân huyện Lạc Thủy chủ trì thực hiện.
3. Mở rộng chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp chế biến và chủ rừng: Thiết lập liên minh chế biến gỗ ván ép và mộc dân dụng, phấn đấu nâng tỷ trọng gỗ chế biến sâu từ 25% lên 45% tổng sản lượng khai thác vào năm 2018 dưới sự điều phối của Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện.
4. Triển khai gói tín dụng lâm nghiệp ưu đãi chu kỳ dài: Thiết lập kênh vốn vay với lãi suất dưới 6%/năm từ Ngân hàng Chính sách Xã hội, hỗ trợ tối thiểu 1.500 ha rừng chuyển hóa từ kinh doanh gỗ nhỏ sang gỗ lớn chu kỳ 10 đến 12 năm đến năm 2020 do Ban Quản lý dự án lâm nghiệp huyện trực tiếp hướng dẫn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy hoạch phân vùng lâm nghiệp cho hơn 21.000 ha đất rừng, đồng thời tối ưu hóa các chương trình hỗ trợ vốn theo chính sách phát triển nông thôn mới.
2. Các chủ rừng, chủ trang trại và công ty lâm nghiệp: Cung cấp bài toán hạch toán chi phí - doanh thu chuẩn xác, giúp lựa chọn loài cây trồng tối ưu nhằm đạt tỷ suất sinh lời IRR trên 18,5% cho chu kỳ đầu tư 6 đến 7 năm.
3. Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Lâm sinh, Kinh tế tài nguyên: Là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận định lượng đa mục tiêu (Ect), kỹ thuật điều tra lâm sinh PRA và các mô hình toán kinh tế trong lâm nghiệp.
4. Các hợp tác xã và hộ gia đình nông dân làm nghề rừng: Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật thâm canh, mật độ gieo trồng và phương thức liên kết tiêu thụ sản phẩm, giúp gia tăng giá trị thu nhập từ 15% đến 20% trên mỗi hecta rừng trồng.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình cây trồng nào mang lại tỷ suất lợi nhuận cao nhất tại huyện Lạc Thủy? Mô hình Keo lai và Bạch đàn Urophylla thâm canh mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Ở chu kỳ 7 năm, mô hình đạt trữ lượng bình quân 80 m3/ha, tỷ số BCR đạt xấp xỉ 2,0 và suất sinh lời nội bộ IRR đạt trên 18,5%. Thực tế tại các xã Phú Thành và An Bình chứng minh hộ trồng Keo lai giâm hom thu lợi nhuận cao hơn 25% so với trồng Keo gieo hạt.

Chi phí đầu tư ban đầu cho 1 ha rừng trồng Keo lai thâm canh là bao nhiêu? Tổng chi phí đầu tư cho 1 ha Keo lai chu kỳ 7 năm dao động từ 15 đến 22 triệu đồng. Trong đó, chi phí năm thứ nhất chiếm khoảng 60% đến 65% tổng ngân sách, tập trung vào các công đoạn xử lý thực bì, đào hố, mua cây giống mô/hom và bón phân lót. Các năm tiếp theo chi phí chủ yếu dành cho công tác chăm sóc và phòng chống cháy rừng.

Mô hình trồng Luồng có ưu thế gì so với các loài cây lấy gỗ mọc nhanh? Cây Luồng là loài cây lâm sản ngoài gỗ có tính đa dụng và độ bền vững sinh thái cao. Từ năm thứ 4 trở đi, 1 ha Luồng có thể cho khai thác đều đặn 800 đến 1.200 cây/năm cùng 1,5 đến 2 tấn măng thương phẩm, mang lại nguồn thu thường xuyên từ 25 đến 35 triệu đồng/năm mà không làm mất đi thảm phủ chống xói mòn trên sườn dốc trên 25 độ.

Những khó khăn lớn nhất trong khâu tiêu thụ gỗ rừng trồng tại địa phương là gì? Khó khăn lớn nhất là hệ thống cơ sở chế biến sâu tại chỗ còn thiếu thốn, toàn huyện chỉ có các xưởng cưa xẻ và ván bóc nhỏ lẻ. Hơn 75% sản lượng gỗ khai thác bị thương lái tư nhân thu mua ép giá dưới dạng gỗ tròn nguyên liệu giấy dăm, làm thất thoát đáng kể giá trị gia tăng của chuỗi ngành hàng gỗ địa phương.

Làm thế nào để chuyển đổi từ rừng gỗ nhỏ sang rừng trồng gỗ lớn hiệu quả? Luận văn khuyến nghị chủ rừng kéo dài chu kỳ canh tác từ 7 năm lên 10 đến 12 năm kết hợp kỹ thuật tỉa thưa 2 lần để giảm mật độ xuống còn 600 đến 800 cây/ha. Giải pháp này giúp đường kính cây đạt trên 25 cm, phục vụ chế biến gỗ xẻ cao cấp với giá bán thương phẩm cao gấp 2 đến 2,5 lần so với gỗ dăm nguyên liệu.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng 21.438,9 ha đất lâm nghiệp và xác định tiềm năng to lớn của rừng trồng sản xuất tại huyện Lạc Thủy.
• Khẳng định mô hình Keo lai và Bạch đàn Urophylla thâm canh đạt hiệu quả tài chính cao nhất với trữ lượng 80 m3/ha và chỉ số IRR trên 18,5%.
• Đánh giá vai trò then chốt của lâm nghiệp trong việc giải quyết việc làm cho 79% lao động địa phương với 140 đến 180 công/ha.
• Nhận diện các nút thắt chủ yếu về khâu liên kết chế biến sâu và tình trạng phụ thuộc vào kênh thương lái xuất bán gỗ tròn thô.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, thể chế, chuỗi liên kết và tín dụng ưu đãi nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho ngành lâm nghiệp.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là xây dựng luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ chuyển đổi mô hình tăng trưởng lâm nghiệp từ chiều rộng sang chiều sâu tại khu vực trung du miền núi phía Bắc. Trong giai đoạn tiếp theo, địa phương cần nhanh chóng triển khai quy hoạch vùng nguyên liệu gỗ lớn và chuẩn hóa nguồn giống thương mại trước năm 2015. Các nhà quản lý, doanh nghiệp và chủ rừng hãy chủ động liên kết xây dựng chuỗi giá trị gỗ bền vững ngay hôm nay để tối đa hóa hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Phát huy hiệu quả rừng trồng nói chung và RTSX nói riêng là vấn đề mà các nhà khoa học luôn quan tâm nghiên cứu. Cơ sở khoa học cho việc phát triển TRSX ở các nước phát triển đã tương đối hoàn thiện từ công tác giống tới các biện pháp tác động, phục vụ đắc lực cho sản xuất lâm nghiệp. Công tác nghiên cứu giống cây rừng Thành công của công tác TRSX trước hết phải kể đến công tác giống cây trồng.

Có thể nói đây là một trong những lĩnh vực nghiên cứu mang tính đột phá và đã thu được những thành tựu đáng kể. Từ thế kỷ 18, 19, những ý tưởng về công tác lai giống, sản xuất hạt giống và nhân giống sinh dưỡng cây rừng đã thu được một số thành tựu nhất định: Syrach Larsen đã sản xuất được một số cây lai có hình dáng đẹp và có ưu thế về sinh trưởng. Nilsson – Ehle (1873 – 1949) đã phát hiện ra Dương núi tam bội có sinh trưởng tốt hơn so với cây nhị bội. Theo Eldridge (1993) [70] các chương trình chọn giống đã bắt đầu ở nhiều nước và tập trung cho nhiều loài cây mọc nhanh khác nhau, trong đó có Bạch đàn.

Braxin đã chọn cây trội và xây dựng vườn giống cây con thụ phấn tự do cho các loài E. maculata ngay từ năm 1952; Mỹ bắt đầu với loài E. Từ năm 1970 đến 1973, Úc đã chọn được 160 cây trội cho loài E. regnans và 170 cây trội có thân hình thẳng đẹp và tỉa cành tự nhiên tốt ở loài E.

Tương tự như vậy, 150 cây trội đã được chọn ở rừng tự nhiên cho loài E. diversicolor ở Úc và loài E. deglupta ở Papua New Guinea [79]. Nhờ những công trình nghiên cứu chọn lọc và tạo giống mới tới nay ở nhiều nước đã có những giống cây trồng năng suất rất cao, gấp 2-3 lần trước đây như ở Brazil đã tạo được những khu rừng có năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 suất 70-80 m3/ha/năm, tại Công gô năng suất rừng cũng đạt 40-50 m3/ha/năm.

Theo Covin(1990) tại Pháp, Ý nhiều khu rừng cung cấp nguyên liệu giấy cũng đạt năng suất 40-50 m3/ha/năm, kết quả là hàng ngàn ha đất nông nghiệp được chuyển đổi thành đất lâm nghiệp để trồng rừng cung cấp nguyên liệu giấy đạt hiệu quả kinh tế cao. Theo Swoatdi, Chamlong (1990) [77] tại Thái Lan rừng Tếch cũng đã đạt sản lượng 15-20 m3/ha/năm,… Cesar Nuevo (2000) [69] đã có những khảo nghiệm về Keo có xuất xứ từ Úc và Papua New Guinea, các giống Lõi thọ ở các địa phương khác nhau thuộc Mindanao; trên cơ sở đó lựa chọn những xuất xứ tốt nhất để xây dựng vùng sản xuất giống. Chọn giống kháng bệnh cũng là hướng nghiên cứu được nhiều tác giả quan tâm. Tại Braxin, Ken Old, Alffenas và các cộng sự từ năm 2000-2003 đã thực hiện một chương trình chọn giống kháng bệnh cho các loài Bạch đàn chống bệnh gỉ sắt Puccinia.

Các công trình nghiên cứu về lai giống cũng đã mang lại nhiều kết quả tốt phục vụ trồng rừng sản xuất (Assis,2000), (Paramathma, Surendran, 2000), (FAO, 1979),… 1. Những nghiên cứu về lâm sinh Để thực hiện thành công việc tạo ra những sản phẩm cây rừng một cách nhanh nhất và rẻ nhất, bên cạnh công tác giống, các biện pháp kỹ thuật trong tạo rừng cũng rất được quan tâm nghiên cứu.B Ball, Tj Wormald, L Russo (1995) [72] khi nghiên cứu tính bền vững của rừng trồng đã đặc biệt lưu ý đến cấu trúc tầng tán của rừng hỗn loài. Matthew, J Kelty (1995) [77] đã nghiên cứu xây dựng mô hình rừng trồng hỗn loài giữa cây gỗ và cây họ đậu. Kết quả cho thấy cây họ đậu có tác dụng hỗ trợ rất tốt cho cây trồng chính.

Qua đó có thể khẳng định việc tạo lập các loài cây hỗ trợ ban đầu cho cây trồng chính trước khi xây dựng các mô hình rừng trồng hỗn loài là rất cần thiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Những nghiên cứu về phương thức, mật độ và các biện pháp kỹ thuật trồng rừng khác cũng đã được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới, tạo cơ sở khoa học cho phát triển TRSX trong thời gian qua. Tại Malaysia, năm 1999 [75] người ta đã tiến hành xây dựng rừng nhiều tầng hỗn loài trên 3 đối tượng: rừng tự nhiên, rừng Keo tai tượng và Tếch với 23 loài bản địa có giá trị trồng theo băng có chiều rộng khác nhau (10m, 20m, 30m, 40m) và phương thức hỗn giao khác nhau. Kết quả đã cho thấy sinh trưởng chiều cao tốt ở băng 10m và 40m.

Những khu đất đã bị thoái hóa mạnh cũng được cải tạo để trồng rừng mang lại hiệu quả cao. Mohamed và Abd. Razak Othman (2003) [66] cho biết ở Malaysia người ta đã sử dụng các loài tre, luồng để phục hồi lâm phần đã thoái hóa rất có hiệu quả. Tre luồng có thể trồng ở những khu rừng sau khai thác trắng hoặc ở những khu vực bị khai thác quá mức.

Đời sống trước mắt của người dân tham gia phát triển RTSX cũng là một vấn đề được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, nhất là tại những nước nghèo. Phillips (2001) [68], để bảo vệ đất đồng thời phát triển kinh tế cho những hộ gia đình nghèo, ở Fuji người ta trồng một số loài tre luồng trên đồi mang lại hiệu quả cao; ở Indonesia, người ta áp dụng phương thức nông lâm kết hợp với cây Tếch,… Đây là một trong những hướng đi rất phù hợp đối với vùng đồi núi ở một số nước khu vực Đông – Nam châu Á, trong đó có nước ta. *Nghiên cứu về thâm canh rừng Từ trước năm 1900, trên thế giới chưa có nhu cầu trồng rừng thâm canh cho mục đích công nghiệp, mặc dù đã có một số nước quan tâm đến do thiếu gỗ rừng tự nhiên. Trong giai đoạn này biện pháp kỹ thuật lâm sinh đáng được chú ý và có đóng góp quan trọng cho đến nay là việc trồng thử nghiệm các loài cây ngoại lai như Tếch (Techtona grandis) và một số loài Bạch đàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Giai đoạn 1900 – 1945, việc trồng rừng đã được tiến hành ở nhiều nước trên thế giới với nhiều loài cây trồng và có xu hướng trồng rừng bán thâm canh như ở Brazil vào những năm 20 và 30 của thế kỷ trước đã trồng hàng trăm ngàn ha rừng Bạch đàn E. Nhiều tiến bộ về kỹ thuật lâm sinh áp dụng cho trồng rừng trong thời kỳ này, như nghiên cứu của Craib ở Nam Phi vào những năm 1930 về tỉa thưa và tỉa cành (Craib 1934, 1939, 1947); hệ thống trông rừng "Taungya" được sử dụng rộng rãi ở Kenya vào năm 1910 (FAO 1967); ở Trinidad là phương pháp chính để trồng rừng Tếch (Lamb, 1955). Giai đoạn 1945 – 1965, trồng rừng thâm canh bắt đầu được quan tâm, việc sử dụng giống cây ngoại lai trồng ở các nước nhiệt đới được đề xuất tại hội nghị Lâm nghiệp Thế giới 1954 và các chương trình trồng rừng thương mại ở FiJi, Papua New Guinea đã được thực hiện. Đến giai đoạn 1966 – 1980 các diện tích rừng trồng thâm canh được mở rộng nhanh chóng để phục vụ cho công nghiệp chế biến và các nhu cầu khác, các kỹ thuật lâm sinh đã được áp dụng và đặc biệt là công tác chọn giống, nhân giống áp dụng vào sản xuất được quan tâm, như ở Brazil cơ nơi đã chuyển đổi hơn 400.000 ha rừng kém chất lượng thành rừng trồng các loài thông Caribe (Pinus caribaea) và Bạch đàn E.

Từ năm 1980, diện tích rừng trồng công nghiệp ngày càng được mở rộng, hơn 14 triệu ha rừng đã được trồng trong 15 năm, Sedio (1987) ước lượng diện tích rừng trồng ở Châu Mỹ la tinh giữa 1980 – 1990 tăng gấp 3 lần và sản lượng gỗ công nghiệp tăng gấp 4 lần từ rừng trồng và có thể thỏa mãn 50% tổng yêu cầu của khu vực; Touzet (1985) khẳng định rằng "rừng trồng cần được phát triển và sẽ là nguồn gỗ chủ yếu cho tất cả các ngành công LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 nghiệp sử dụng gỗ". Tầm quan trọng đặc biệt là bước đột phá trồng rừng trong giai đoạn này là việc nghiên cứu và thử nghiệm thành công kỹ thuật nhân giống bằng nuôi cấy mô và giâm hom. Như vậy, lịch sử phát triển rừng trồng theo hướng trồng rừng thâm canh đã được quan tâm từ lâu, đặc biệt trong vài thập kỷ trở lại đây, nhiều quốc gia đã tập trung vào vấn đề nghiên cứu cải thiện giống và nhân giống cây rừng, vì vậy năng suất rừng trồng bằng một số loài cây mọc nhanh như Keo, Bạch đàn và một số cây trồng rừng khác đã đạt được những thành tựu đáng kể. Điển hình như ở Công Gô, Trung Quốc đã chọn được giống Bạch đàn có năng suất từ 40 – 50 m3/ha/năm; Cộng hòa Nam Phi cũng đã tuyển chọn được dòng của loài E.

grandis năng suất đạt trên 40 m3/ha/năm; ở các nước Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Brazil thông qua con đường lai tạo giữa các loài Bạch đàn, đã lựa chọn được một số tổ hợp lai cho năng suất từ 40 – 60 m3/ha/năm (Zobel et al., 1993) [71], một số rừng Bạch đàn thí nghiệm bình quân đạt 100 m3/ha/năm. Kết hợp với công tác cải thiện giống, nhân giống, nhiều nước đã có công trình nghiên cứu đồng bộ áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh hiện đại trong trồng rừng thâm canh như chọn lập địa, làm đất, bón phân và chăm sóc rừng,. Vì vậy, năng suất rừng trồng cũng được tăng lên rõ rệt. Nghiên cứu về chính sách và thị trường Hiệu quả của công tác TRSX chính là hiệu quả kinh tế.

Sản phẩm rừng trồng phải có được thị trường, phục vụ được cả mục tiêu trước mắt cũng như lâu dài. Đồng thời, phương thức canh tác phải phù hợp với kiến thức bản địa và dễ áp dụng đối với người dân. Waggener (2000) [70], để phát triển TRSX đạt hiệu quả kinh tế cao, ngoài sự đầu tư tập trung về kinh tế và kỹ thuật còn phải chú ý nghiên cứu những vấn đề có liên quan đến chính sách và thị trường. Nhận biết được 2 vấn đề then chốt, đóng vai trò quyết định đối LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 với quá trình sản xuất này nên tại các nước phát triển như Mỹ, Nhật, Canada,… nghiên cứu về kinh tế lâm nghiệp ở cấp quốc gia hiện nay được tập trung vào thị trường và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Trên quan điểm “thị trường là chìa khóa của quá trình sản xuất”, các nhà kinh tế lâm nghiệp phân tích rằng chính thị trường sẽ trả lời câu hỏi sản xuất cái gì và sản xuất cho ai?