Luận văn thạc sĩ hus đánh giá hiệu quả kinh tế môi trường của hoạt động khai thác chế biến quặng bauxite mỏ tân rai huyện bảo lâm tỉnh lâm đồng

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hus đánh giá hiệu quả kinh tế môi trường của hoạt động khai thác chế biến quặng bauxite mỏ tân rai, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trịnh Phương Ngọc
• Người hướng dẫn: GS. Đặng Trung Thuận
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế môi trường của hoạt động khai thác, chế biến quặng bauxite mỏ Tân Rai, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
• 1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng
• 1.2. Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Đánh giá hiệu quả hoạt động khai thác, chế biến bauxite Tân Rai và đề xuất các giải pháp quản lý môi trường theo hướng bền vững
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Môi Trường Từ Khai Thác Quặng Bauxite Tân Rai

Hoạt động khai thác quặng bauxite tại mỏ Tân Rai, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng, đã trở thành một chủ đề nóng trong lĩnh vực kinh tế và môi trường. Việc đánh giá hiệu quả kinh tế môi trường từ hoạt động này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lợi ích kinh tế mà còn chỉ ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình khai thác bauxite tại Tân Rai, từ đó đưa ra những phân tích sâu sắc về hiệu quả kinh tế và tác động môi trường.

1.1. Điều Kiện Tự Nhiên Và Kinh Tế Xã Hội Tại Huyện Bảo Lâm

Huyện Bảo Lâm có điều kiện tự nhiên phong phú với nhiều tài nguyên khoáng sản, trong đó bauxite là tài nguyên chủ yếu. Kinh tế huyện chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng hoạt động khai thác bauxite đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân địa phương.

1.2. Tình Hình Khai Thác Quặng Bauxite Tại Mỏ Tân Rai

Mỏ Tân Rai là một trong những dự án khai thác bauxite lớn nhất tại Việt Nam. Sau 5 năm hoạt động, mỏ đã sản xuất và xuất khẩu alumina, đóng góp vào ngân sách địa phương và tạo ra nhiều việc làm cho người dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Khai Thác Quặng Bauxite Tân Rai

Mặc dù hoạt động khai thác bauxite mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, di dân và đền bù sinh kế cho người dân địa phương đang trở thành những vấn đề cần được giải quyết. Việc đánh giá tác động môi trường là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác Động Môi Trường Từ Khai Thác Bauxite

Khai thác bauxite có thể gây ra ô nhiễm không khí và nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Việc quản lý chất thải và bùn đỏ cũng là một thách thức lớn trong quá trình khai thác.

2.2. Vấn Đề Di Dân Và Đền Bù Sinh Kế

Nhiều hộ dân đã phải di dời để nhường chỗ cho hoạt động khai thác. Việc đền bù chưa thỏa đáng đã gây ra sự bất bình trong cộng đồng, ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Môi Trường Từ Khai Thác Bauxite

Để đánh giá hiệu quả kinh tế môi trường từ khai thác bauxite, cần áp dụng các phương pháp phân tích chi phí - lợi ích. Phương pháp này giúp xác định các chi phí và lợi ích liên quan đến hoạt động khai thác, từ đó đưa ra những quyết định hợp lý cho việc quản lý tài nguyên.

3.1. Phân Tích Chi Phí Lợi Ích Trong Khai Thác Bauxite

Phân tích chi phí - lợi ích giúp xác định rõ ràng các chi phí phát sinh từ hoạt động khai thác, bao gồm chi phí môi trường và chi phí xã hội. Điều này giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về hiệu quả kinh tế.

3.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường Qua Các Chỉ Tiêu Kinh Tế

Các chỉ tiêu kinh tế như giá trị sản xuất, thu nhập từ xuất khẩu và số lượng việc làm tạo ra sẽ được sử dụng để đánh giá tác động môi trường từ hoạt động khai thác bauxite.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Từ Khai Thác Bauxite Tân Rai

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động khai thác bauxite tại Tân Rai đã mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho địa phương. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng.

4.1. Lợi Ích Kinh Tế Từ Khai Thác Bauxite

Hoạt động khai thác bauxite đã tạo ra nguồn thu lớn cho ngân sách địa phương, đồng thời tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Điều này góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế khu vực.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Môi Trường

Nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù có lợi ích kinh tế, nhưng tác động môi trường từ khai thác bauxite cần được xem xét nghiêm túc. Cần có các biện pháp khắc phục để đảm bảo sự phát triển bền vững.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Khai Thác Bauxite Tại Tân Rai

Khai thác bauxite tại Tân Rai đã chứng minh được hiệu quả kinh tế, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường. Tương lai của hoạt động này phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp quản lý bền vững và sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Bền Vững

Cần có các giải pháp quản lý bền vững để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình khai thác sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế.

5.2. Tương Lai Của Ngành Khai Thác Bauxite Tại Việt Nam

Ngành khai thác bauxite tại Việt Nam cần được phát triển theo hướng bền vững, đảm bảo lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Sự hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác bauxite tại Tây Nguyên là một trong những chiến lược khoáng sản trọng điểm quốc gia với tổng trữ lượng ước tính đạt khoảng 6,7 tỷ tấn, trong đó tỉnh Lâm Đồng chiếm khoảng 18% tổng trữ lượng toàn vùng. Dự án Tổ hợp bauxite - alumina Tân Rai tại huyện Bảo Lâm được đầu tư xây dựng với quy mô công suất thiết kế 650.000 tấn alumina mỗi năm, sở hữu tổng mức đầu tư sau thuế lên tới 15.799 tỷ đồng. Tuy nhiên, việc vận hành một tổ hợp công nghiệp nặng trên địa bàn thuần nông và nhạy cảm về sinh thái đã làm dấy lên những tranh luận khoa học gay gắt về tính khả thi kinh tế dài hạn cũng như các nguy cơ suy thoái môi trường tự nhiên.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Đánh giá toàn diện sự tương quan giữa lợi ích kinh tế thu được và những tổn thất môi trường - xã hội phát sinh trong suốt vòng đời dự án. Mục tiêu cụ thể là lượng giá chi tiết các dòng chi phí và lợi ích trực tiếp lẫn gián tiếp, nhận diện các nguồn thải độc hại như bùn đỏ và nước thải tuyển quặng, đồng thời xác định hiệu quả thực tế thông qua các chỉ số tài chính mở rộng. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát diện tích 2.283,6 ha thuộc thị trấn Lộc Thắng cùng các xã Lộc Phú, Lộc Ngãi của huyện Bảo Lâm trong khung thời gian vận hành 30 năm (từ năm 2013 đến năm 2042). Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống chỉ số định lượng về Giá trị hiện tại thuần (NPV) và Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) nhằm giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phát triển khoáng sản bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp của Lý thuyết Phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland năm 1987, nhấn mạnh sự cân bằng không thể tách rời giữa ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, đề tài vận dụng Lý thuyết Ngoại ứng kinh tế (Externalities) để nhận diện các chi phí tổn thất môi trường mà cơ chế thị trường bỏ quên, cùng luận điểm "Lời nguyền tài nguyên" nhằm cảnh báo nguy cơ suy giảm phúc lợi xã hội khi quá phụ thuộc vào khai thác khoáng sản thô.

Mô hình nghiên cứu chủ đạo là Mô hình Phân tích Chi phí - Lợi ích mở rộng (Extended CBA), kết hợp tiếp cận hệ sinh thái và tiếp cận liên vùng lưu vực sông La Ngà - Đồng Nai. Các khái niệm trung tâm bao gồm: Ngoại ứng tiêu cực môi trường, Chu trình công nghệ Bayer hòa tách bauxite gibsite ở nhiệt độ thấp, và Bộ chuẩn mực quản trị minh bạch doanh thu khoáng sản EITI.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình thu thập dữ liệu đa tầng với cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 14 xã, thị trấn của huyện Bảo Lâm, kết hợp lấy mẫu phân tích thổ nhưỡng - bùn đỏ tại hiện trường và tham vấn trực tiếp đại diện 814 hộ dân thuộc diện di dời giải phóng mặt bằng (trong đó có 29 hộ đồng bào dân tộc thiểu số K'ho và Châu Mạ). Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất cho các nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động xả thải và biến động sinh kế.

Hệ thống phân tích phối hợp phương pháp phân tích tài chính truyền thống (Phương án 1) và phân tích CBA mở rộng (Phương án 2) với hệ số chiết khấu chuẩn hóa r = 6,5%/năm dựa trên trần lãi suất vốn vay dài hạn của Ngân hàng Nhà nước. Lý do lựa chọn CBA mở rộng xuất phát từ yêu cầu phải tiền tệ hóa toàn diện các dòng ngoại ứng tiêu cực mà báo cáo kế toán doanh nghiệp không phản ánh. Ngoài ra, tác giả sử dụng phương pháp hồi quy chuỗi thời gian để dự báo chu kỳ biến động giá alumina trên thị trường quốc tế, kế thừa hệ số kỹ thuật từ Báo cáo Đánh giá tác động môi trường và tổng hợp dữ liệu kinh tế - xã hội địa phương giai đoạn 2005-2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích cơ cấu tài chính cho thấy dự án chịu áp lực nợ vay cực lớn khi nguồn vốn vay chiếm tới 76% tổng mức đầu tư ban đầu, bao gồm các khoản vay tín dụng quốc tế từ Credit Suisse, Mizuho và bảo lãnh Nexi Japan trị giá 300 triệu USD. Lãi vay phát sinh trong giai đoạn xây dựng đã lên đến 1.571 tỷ đồng, dẫn đến nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi bình quân giai đoạn 2013-2023 vượt mức 1.000 tỷ đồng mỗi năm, bào mòn nghiêm trọng tính thanh khoản của doanh nghiệp.

Thứ hai, kết quả so sánh định lượng giữa hai phương án cho thấy sự chênh lệch sâu sắc. Ở Phương án 1 (phân tích tài chính thông thường), dự án thể hiện khả năng sinh lời trên sổ sách nhờ doanh thu bán 650.000 tấn alumina/năm. Tuy nhiên, khi chuyển sang Phương án 2 (CBA mở rộng) với việc tính thêm chi phí ngoại ứng tiêu cực gồm chi phí mất đất nông nghiệp chuyên canh chè và cà phê (giá trị sản xuất bình quân 95 triệu đồng/ha/năm), chi phí xây dựng định kỳ các ô hồ bùn đỏ (377,9 tỷ đồng mỗi ô 5 năm) và chi phí vận chuyển đường bộ 210 km ra cảng Gò Dầu lên tới 504 tỷ đồng/năm, giá trị NPV của toàn bộ dự án suy giảm mạnh mẽ, đặt ra bài toán rủi ro thua lỗ thực tế.

Thứ ba, áp lực môi trường sinh thái là vô cùng nghiêm trọng khi xí nghiệp tuyển tiêu thụ tới 14 triệu m3 nước mặt/năm từ hồ Cai Bảng (lưu vực 133 km2). Bùn đỏ phát sinh chứa hàm lượng kiềm dư cao cùng các oxit kim loại như Fe2O3 (27,48%) và TiO2 (4,31%) được lưu giữ vĩnh viễn trong các hồ chứa đắp đập đất, tạo áp lực thường trực đe dọa nguồn nước mặt và nước ngầm tại khu vực đầu nguồn sông La Ngà.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến hiệu quả dự án suy giảm nằm ở tình trạng chậm tiến độ thi công từ năm 2008 đến 2013 làm gia tăng tổng mức đầu tư, cộng hưởng với chi phí đền bù giải phóng mặt bằng thực tế lên tới 912,3 tỷ đồng và chi phí nguyên vật liệu đầu vào (than cám, xút NaOH) tăng cao.

Dữ liệu tính toán trong luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua đồ thị đường biểu diễn độ nhạy của NPV theo các mức hệ số chiết khấu từ 5% đến 10%, kết hợp với biểu đồ cột xếp chồng phản ánh cơ cấu chi phí ngoại ứng môi trường qua từng giai đoạn 5 năm. So sánh với các tổ hợp alumina của Alcoa tại Australia vốn đã ứng dụng công nghệ thải bùn đỏ khô từ năm 1991 giúp tiết kiệm 60% diện tích đất và giảm thiểu rò rỉ, công nghệ thải ướt tại Tân Rai tiềm ẩn rủi ro sự cố tương tự thảm họa vỡ hồ bùn đỏ ở Hungary năm 2010 hay sự cố tràn đê quặng đuôi Tân Rai năm 2014.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuyển đổi công nghệ xử lý chất thải bùn đỏ. Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) cần phối hợp với các đơn vị khoa học công nghệ thực hiện lộ trình chuyển đổi từ phương pháp thải ướt sang phương pháp lọc ép và xếp chồng bùn đỏ khô trong giai đoạn 2024-2027. Giải pháp này giúp cắt giảm 40% diện tích đất chiếm dụng làm hồ chứa và triệt tiêu 95% nguy cơ thẩm thấu dung dịch kiềm vào tầng nước ngầm.

Thứ hai, tối ưu hóa quy trình hoàn thổ cuốn chiếu và phục hồi hệ sinh thái. Ban Quản lý Dự án Bauxite Tân Rai phải tổ chức bóc tách, lưu trữ riêng lớp đất phủ hữu cơ dày từ 2,6m đến 4,1m trước khi khai thác. Thực hiện hoàn thổ ngay sau khi khai thác xong từng khoang mỏ theo chu kỳ 12 tháng, bảo đảm tỷ lệ che phủ và phục hồi đất trồng cây công nghiệp đạt trên 80% diện tích khai trường sau 3 năm.

Thứ ba, bảo đảm an sinh xã hội và chuyển đổi sinh kế bền vững. Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng cùng Ủy ban nhân dân huyện Bảo Lâm cần thành lập Quỹ Phát triển sinh kế địa phương từ nguồn thuế tài nguyên (khoảng 606 tỷ đồng/năm). Quỹ này ưu tiên giải ngân 100% chi phí đào tạo nghề, bảo đảm bố trí việc làm ổn định cho trên 1.500 lao động địa phương, đặc biệt là các hộ đồng bào dân tộc K'ho và Châu Mạ bị thu hồi đất.

Thứ tư, áp dụng Chuẩn mực Minh bạch Khai khoáng (EITI). Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Công Thương cần xây dựng cơ chế kiểm toán độc lập, công khai minh bạch toàn bộ các khoản đóng góp ngân sách, chi phí môi trường và quỹ phục hồi đất của tổ hợp khai khoáng theo định kỳ hàng năm nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện cho cộng đồng địa phương giám sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công Thương, UBND các tỉnh Tây Nguyên) có thể sử dụng khung phân tích CBA mở rộng của luận văn làm căn cứ khoa học để thẩm định tính khả thi, cấp phép và rà soát quy hoạch các dự án bauxite trong tương lai.

Thứ tư, các doanh nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản (Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam, các công ty hóa chất) có thể tham khảo phương pháp tính toán chi tiết cơ cấu vốn vay, dự toán chi phí ngoại ứng và quy trình quản trị rủi ro dòng tiền trong vòng đời 30 năm của nhà máy.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên sau đại học thuộc các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Kinh tế Môi trường và Quản lý Tài nguyên sẽ tìm thấy nguồn tư liệu thực chứng phong phú, cùng quy trình phương pháp luận chuẩn xác về định lượng hóa giá trị môi trường.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và các nhà hoạt động xã hội vì môi trường có thể khai thác các luận cứ khoa học và số liệu khảo sát xã hội học của đề tài nhằm thúc đẩy các chương trình bảo vệ quyền lợi sinh kế cho cộng đồng dân tộc thiểu số bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp CBA mở rộng khác gì so với phân tích tài chính truyền thống trong dự án bauxite Tân Rai? Phân tích tài chính thông thường chỉ tính toán các dòng tiền nội bộ như doanh thu bán alumina và chi phí mua nguyên liệu, máy móc. Ngược lại, CBA mở rộng tích hợp toàn bộ chi phí ngoại ứng tiêu cực đối với xã hội và môi trường, bao gồm tổn thất tài nguyên rừng, suy giảm chất lượng nước và chi phí xử lý bùn đỏ, từ đó phản ánh trung thực hiệu quả kinh tế tổng thể của dự án.

Tại sao gánh nặng lãi vay lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả của Tổ hợp Tân Rai? Dự án có tỷ lệ vốn vay lên đến 76%, bao gồm 300 triệu USD từ các tổ chức tài chính quốc tế và hàng ngàn tỷ đồng trái phiếu trong nước. Chi phí trả nợ gốc và lãi vay hàng năm trong 10 năm đầu vận hành lên tới trên 1.000 tỷ đồng, tạo áp lực thanh khoản khổng lồ và làm giảm sút hiệu quả dòng tiền ròng của tổ hợp.

Những rủi ro môi trường lớn nhất tại mỏ bauxite Tân Rai là gì? Hai rủi ro nghiêm trọng nhất gồm nguy cơ rò rỉ dung dịch kiềm từ hồ chứa bùn đỏ đe dọa nguồn nước sông La Ngà, và hiện tượng xói mòn, suy thoái tầng đất đỏ bazan do khai thác lộ thiên trên diện tích rộng hơn 2.200 ha nếu quy trình hoàn thổ không được thực hiện nghiêm ngặt.

Dự án đã tác động thế nào đến đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số tại Bảo Lâm? Dự án đã thực hiện thu hồi đất và tái định cư cho hàng trăm hộ dân, trong đó có các cộng đồng người K'ho và Châu Mạ. Việc mất đất canh tác truyền thống làm xáo trộn tập quán sinh hoạt lâu đời, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ sinh kế và đào tạo nghề chuyển đổi dài hạn để ổn định đời sống đồng bào.

Sáng kiến minh bạch EITI mang lại lợi ích gì cho công tác quản lý khoáng sản ở Việt Nam? EITI buộc các bên phải công khai minh bạch tất cả các khoản chi trả từ doanh nghiệp khoáng sản và nguồn thu của chính phủ thông qua kiểm toán độc lập. Việc này giúp ngăn ngừa thất thoát nguồn thu ngân sách, giảm thiểu xung đột lợi ích và nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên quốc gia.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua những đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi sau:

• Xác lập bức tranh toàn cảnh về cơ cấu kinh tế - kỹ thuật của Tổ hợp bauxite Tân Rai với tổng mức đầu tư 15.799 tỷ đồng và công suất 650.000 tấn alumina/năm.
• Chứng minh tính ưu việt của phương pháp CBA mở rộng so với phân tích tài chính thuần túy trong việc phản ánh trung thực các tổn thất ngoại ứng môi trường và chi phí an sinh xã hội.
• Chỉ rõ gánh nặng nợ vay chiếm 76% tổng vốn đầu tư và chi phí vận chuyển 210 km ra cảng biển là những điểm nghẽn tài chính lớn nhất của dự án.
• Cảnh báo các nguy cơ ô nhiễm tiềm tàng từ hồ chứa bùn đỏ và nước thải tuyển quặng 14 triệu m3/năm đối với lưu vực sông La Ngà.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản trị bền vững, từ cải tiến công nghệ bùn đỏ khô, hoàn thổ cuốn chiếu đến thực thi chuẩn mực minh bạch EITI.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan quản lý và chủ đầu tư cần khẩn trương thiết lập hệ thống quan trắc môi trường tự động và công khai dữ liệu định kỳ theo từng quý. Hãy nghiên cứu và áp dụng ngay khung đánh giá chi phí - lợi ích mở rộng của luận văn để nâng cao năng lực thẩm định và giám sát các đại dự án khoáng sản tại Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, cấu trúc luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Giới thiệu tổng quan. Mục tiêu, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Đánh giá hiệu quả hoạt động khai thác, chế biến bauxite Tân Rai và đề xuất các giải pháp quản lý môi trƣờng theo hƣớng bền vững.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng 1. Điều kiện tự nhiên và môi trường  Vị trí địa lý Huyện Bảo Lâm đƣợc thành lập theo Quyết định số 65/QĐ–CP ngày 11–7–1994 của Chính phủ, từ huyện Bảo Lộc chia ra thành 2 đơn vị mới là thị xã Bảo Lộc (nay là thành phố Bảo Lộc) và huyện Bảo Lâm.

Huyện Bảo Lâm nằm trên cao nguyên Lâm Viên, phía bắc giáp tỉnh Đắk Nông, phía nam giáp tỉnh Bình Thuận, phía đông giáp huyện Di Linh, phía tây giáp các huyện: Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên và thành phố Bảo Lộc. Với diện tích tự nhiên 146.351,31ha, Bảo Lâm là huyện có diện tích tự nhiên lớn, chiếm 19% diện tích tỉnh Lâm Đồng. Sơ đồ hành chính huyện Bảo Lâm (Nguồn: Bộ Tài nguyên và Môi trường) Huyện có 14 đơn vị hành chính, bao gồm thị trấn Lộc Thắng và 13 xã: Lộc Quảng, Lộc Tân, Lộc Bắc, Lộc Bảo, Lộc Lâm, Lộc Phú, Lộc Ngãi, Lộc Đức, Lộc An, Lộc Thành, Lộc Nam, Tân Lạc và B'lá.  Đặc điểm địa hình và lớp phủ thổ nhƣỡng(Nguồn: UBND Huyện Bảo Lâm) Huyện có 3 dạng địa hình chính: núi cao, đồi thấp và thung lũng ven sông.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dạng địa hình núi cao: Là khu vực có độ dốc lớn, chủ yếu là xâm nhập đá granite, dacite,… tuổi jura–creta hoặc các trầm tích (phiến sa, phiến sét,…), diện tích khoảng 59.780 ha(chiếm 40,9% tổng diện tích toàn huyện), phân bố chủ yếu ở khu vực tiếp giáp với Bình Thuận và một số khu vực ở Lộc Bắc, Lộc Bảo, Lộc Lâm, Lộc Phú. Ở dạng địa hình này phổ biến là các đất đỏ vàng, phần lớn có tầng đất mỏng. Do có hạn chế về độ dốc và tầng dày mà đất ở địa hình này chủ yếu thích hợp cho trồng rừng. Dạng địa hình đồi núi thấp đến trung bình: Là các dải đồi hoặc núi ít dốc, có độ cao trung bình 800m, phần lớn đƣợc cấu thành từ đá phun trào bazan.

Diện tích khoảng 79.110ha (chiếm 53,4% tổng diện tích toàn huyện), phân bố tập trung ở khu vực phía nam, đông nam. Khả năng sử dụng tùy thuộc vào độ dốc, tầng dày, khí hậu và điều kiện tƣới. Ở những khu vực ít dốc có thể trồng những cây hoa màu hoặc bố trí những cây lâu năm nhƣ cà phê, chè, tiêu, cây ăn quả… Dạng địa hình thung lũng: Diện tích: 7.461,31ha (chiếm 4,7% tổng diện tích toàn huyện), phân bố ven các sông, suối lớn. Độ cao phổ biến so với mực nƣớc biển từ 700m trở xuống, hầu hết diện tích thuộc dạng địa hình này là các loại đất phù sa và dốc tụ, nguồn nƣớc mặt khá dồi dào, khá thích hợp với phát triển lúa nƣớc, dâu và các loại cây màu, rau ngắn ngày.

Về thổ nhƣỡng, hầu hết diện tích đất Bảo Lâm là nhóm đất đỏ bazan, rất thích hợp với các cây công nghiệp dài ngày, đặc biệt là cây chè và cà phê. Ngoài ra, còn có 2 nhóm đất chiếm tỷ lệ rất nhỏ là nhóm đất phù sa sông suối (có thể trồng dâu, cây lƣơng thực, thực phẩm, cây ăn quả) và nhóm đất dốc tụ dƣới chân sƣờn đồi (có thể trồng cây màu)  Thời tiết và khí hậu(Nguồn: UBND Huyện Bảo Lâm) Huyện Bảo Lâm nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, nhƣng do ảnh hƣởng của độ cao địa hình nên khí hậu có những đặc trƣng chính nhƣ sau: (i)Nhiệt độ trung bình năm thấp, bình quân là 22,4oC, biên độ dao động nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn (10,3oC), khá thích hợp với các loại cây có nguồn gốc á nhiệt đới và nhiệt đới nhƣ: chè, cà phê, dâu, bơ, các loại rau; (ii) Lƣợng mƣa hàng năm lớn, trung bình từ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.767mm, có năm cao lên đến 2. Cƣờng độ mƣa lớn thƣờng tập vào tháng 07 và 08, tháng mƣa nhiều tới 412mm, mùa mƣa kéo dài. Nhiệt độ thấp nên cƣờng độ bốc hơi trong mùa khô không lớn, nhờ lợi thế này mà tại huyện Bảo Lâm có thể trồng các cây lâu năm trên đất có tầng canh tác mỏng hơn so với các vùng khác ở cao nguyên Đắk Lắk và Đông Nam Bộ.

Điểm hạn chế trong đặc điểm khí hậu Bảo Lâm là nắng ít, độ ẩm không khí cao, nhiều ngày có sƣơng mù, cƣờng độ mƣa lớn và tập trung nên dễ gây xói mòn đất.  Mạng lƣới thủy văn (Nguồn: UBND Huyện Bảo Lâm) Mặc dù là khu vực không có nhiều núi cao, nhƣnghuyện Bảo Lâm lại là vùng phát sinh nhiều dòng suối lớn và là khu vực đầu nguồn sông La Ngà.Các dòng suối chính của huyện nhƣ: Đa Tong Kriong, Đa Dung Krian, Đạ Riam, Đạ Bình. và tập hợp nhiều suối nhỏ khác đều đổ vào sông La Ngà. Ở phía bắc huyện cũng có nhiều dòng suối lớn nhƣ: Đạ Pou, Đạ Siat, Đạ Kooi, Đạ Sou, với rất nhiều nhánh suối nhỏ tập trung đổ vào sông Đa Dâng.

 Tài nguyên khoáng sản(Nguồn: UBND Huyện Bảo Lâm) Bảo Lâm là nơi tập trung chủ yếu nguồn tài nguyên khoáng sản của tỉnh Lâm Đồng. Tài nguyên khoáng sản của huyện có giá trị kinh tế lớn, trong đó bauxite là tài nguyên chiếm tỷ lệ lớn nhất với trữ lƣợng gần 1 tỉ tấn. Trên địa bàn huyện:Than bùn phân bố rải rác, trữ lƣợng khoảng 800 ngàn tấn, nhiệt lƣợng không cao, có khả năng khai thác làm phân bón với công suất 50.000tấn/năm; Đá ốp lát ở xã Lộc Thắng đƣợc khai thác thuộc loại Gabrodiabaz có màu sáng, do độ nguyên khối thấp (<0,6m3) nên hiệu quả khai thác kém; Thiếc sa khoáng kích thƣớc hạt nhỏ, hàm lƣợng trung bình, trữ lƣợng không lớn và lẫn trong trầm tích Aluvi, phân bố tại các bãi bồi và trên các bậc thềm tại Lộc Bắc, Lộc Lâm, Lộc Tân; Đá xây dựng hiện đang đƣợc khai thác với quy mô nhỏ tại đèo B40, Lộc Thành, Tân Lạc, sản lƣợng khai thác 1.Ngoài ra còn có khai thác, chế biến cao lanh, sản lƣợng khai thác năm 2014 đạt 1.200 tấn; khai thác cát, đá làm vật liệu xây dựng (đạt 5. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đặc điểm kinh tế - xã hội  Dân số, dân tộc, dân cƣ (Nguồn: UBND Huyện Bảo Lâm) Dân số toàn huyê ̣n là 116.122 ngƣời, mâ ̣t độ dân số 75 ngƣời/km2. Hiện trên địa bàn huyện có 19 dân tộc bản địa sinh sống với 34.913 nhân khẩu; trong đó: dân tộc Châu mạ, K'ho chiếm 78,5% đồng bào dân tộc bản địa. Bên cạnh đó, Bảo Lâm là huyện có nhiều tôn giáo khác nhau đồng thời tồn tại (đạo Phật, Thiên chúa giáo, đạo Hồi), tổng số tín đồ tôn giáo khoảng 54.307 ngƣời, chiếm tỷ lệ 47,64% dân số. Đồng bào dân tộc tại chỗ có quá trình sinh sống từ rất lâu đời.

Ở xã Lộc Bắc đã phát hiện đƣợc 2 bộ đàn đá. Các nhà khảo cổ học xác định những hiện vật này có niên đại cách đây trên 2. Đồng bào dân tộc ở các xã Lộc Bảo, Lộc Bắc còn lƣu giữ nếp sống trong các nhà dài bao gồm nhiều thế hệ cùng chung sống trong một gia đình lớn. Nhà của ngƣời K'ho (trái) và hình ảnh các em học sinh đồng bào dân tộc đến trƣờng (phải), huyện Bảo Lâm (Nguồn: Internet).

Sau này, bổ sung vào thành phần cƣ dân là các đợt di dân đến vào nhiều thời kỳ khác nhau. Đợt di dân đông đảo đầu tiên là vào đầu thế kỷ XX, khi thực dân Pháp khai thông quốc lộ 20, tiến hành lập các đồn điền với gần 20.000ha chè, cà phê. Công cuộc khai hoang lớn đầu tiên đã đƣa hàng chục ngàn lao động đến và trải qua nhiều thế hệ gắn bó với vùng đất này. Sau đó, trong những năm đầu của thập kỷ 80, khi các nông trƣờng thuộc Liên hiệp các xí nghiệp dâu tằm tơ Việt Nam đƣợc thành lập, đã có nhiều đợt lao động và các hộ dân đi khai hoang xây dựng kinh tế mới đƣợc chuyển đến vùng Bảo Lâm.

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Phát triển kinh tế(Nguồn: UBND Huyện Bảo Lâm) Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2014 và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2015 huyện Bảo Lâm cho thấy:tốc độ tăng trƣởng bình quân 15,5%; Tỷ trọng ngành nông – lâm thủy sản chiếm 50,8% trong cơ cấu kinh tế của huyện; Công nghiệp, xây dựng chiếm 33,5%; Dịch vụ chiếm 15,7%. Biểu đồ chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Bảo Lâm giai đoạn 2005-2014. Nguồn: Tư liệu Văn phòng UBND huyện Bảo Lâm Quá trình chuyển dịch cơ cấu các khu vực diễn ra tƣơng đối nhanh. Tổng sản phẩm trên địa bàn huyện bình quân đầu ngƣời đạt 52,6 triệu đồng/năm.

Thu nhập bình quân đầu ngƣời đạt 38,64 triệu đồng/năm. Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 166,4 triệu USD [29]. Tổng sản phẩm tạo ra từ khu vực Nông - Lâm - Thuỷ sản giai đoạn 2005-2010 giảm 20.87%, tuy nhiên tổng sản phẩm tạo ra từ khu vực này vẫn chiếm tỷ trọng cao (trên 50%)[29]. Điều này cho thấy nền kinh tế của huyện vẫn còn mang tính thuần nông, quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa diễn ra còn chậm.

Bảo Lâm đƣợc xem là vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn nhất tỉnh Lâm Đồng. Toàn huyện có tổng diện tích gieo trồng 45.591,4ha, trong đó có 27.500ha cà phê, 13.470ha cao su, 2.232ha cây ăn quả. Mỗi năm, huyện Bảo Lâm thực hiện ghép cải tạo hàng ngàn hecta cà phê, chè chất lƣợng cao, diện tích đƣợc thu hoạch hàng năm cũng tăng lên tƣơng ứng. Tuy nhiên, do công nghiệp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chế biến, thƣơng nghiệp, dịch vụ chƣa phát triển nên giá trị tổng sản phẩm thu nhập chƣa cao.

Tổng giá trị sản xuất ngành nông - lâm nghiệp - thuỷ sản năm 2014 trên địa bàn huyện khoảng 4.256 tỉ đồng, giá trị sản xuất bình quân trên một đơn vị diện tích (ha) đạt 95 triệu đồng [29]. Trên địa bàn huyện, tỷ lệ che phủ rừng khoảng 60%. Ngoài diện tích rừng đƣợc nhà nƣớc giao cho 2 công ty lâm nghiệp và ban quản lý rừng phòng hộ Đambri quản lý bảo vệ, còn có 55 doanh nghiệp, cá nhân đƣợc giao và cho thuê đất, rừng để quản lý bảo vệ rừng và sản xuất kinh doanh, với diện tích là 17. Toàn huyện có 106ha ao, hồ nuôi trồng thuỷ sản, sản lƣợng thu hoạch đạt trên 398 tấn[28].