Nghiên Cứu Giải Pháp Quản Lý Môi Trường Đối Với Khai Thác Quặng Apatit Tại Lào Cai

Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý môi trường cho cải tạo phục hồi môi trường trong khai thác quặng apatit Lào Cai hiệu quả và bền vững.

• Tác giả: Hoàng Cúc Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Giải Pháp Quản Lý Môi Trường Trong Khai Thác Quặng Apatit Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH (BẢN ĐỒ, ẢNH CHỤP, ĐỒ THỊ)
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Định nghĩa Cải tạo, phục hồi môi trường
• 1.3. Công tác cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác lộ thiên trên thế giới
• 1.4. Công tác cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác tại Việt Nam
• 1.5. Công tác cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác tại Lào Cai
• 1.6. Một số nghiên cứu ứng dụng thực vật để cải tạo đất bị ô nhiễm kim loại nặng tại các khu vực khai thác khoáng sản
• 1.7. Tổng quan apatit ở Việt Nam
• 1.8. Hiện trạng quặng Apatit
• 1.9. Dự báo nhu cầu quặng Apatit
• 1.10. Quy hoạch thăm dò trữ lượng Apatit
• 1.11. Công nghệ khai thác quặng Apatit
• 1.12. Công nghệ chế biến
• 1.13. Tác động việc khai thác Apatit đến môi trường
• 1.14. Thực trạng công tác quản lý về bảo vệ môi trường đối với hoạt động khai thác quặng Apatit
• 1.15. Những vấn đề tồn tại cần được nghiên cứu
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.5. Đánh giá tình hình tuân thủ pháp luật Bảo vệ Môi trường của dự án
• 2.6. Đánh giá công tác cải tạo, phục hồi môi trường các Khai trường khai thác trong giai đoạn hoàn thổ (đóng cửa mỏ)
• 2.7. Đề xuất các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 2.8.2. Phương pháp thống kê
• 2.8.3. Phương pháp điều tra, khảo sát hiện trường
• 2.8.4. Phương pháp lấy mẫu, phân tích mẫu
• 2.8.5. Phương pháp so sánh
• 2.8.6. Phương pháp phỏng vấn
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên khu vực dự án thuộc phạm vi nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội khu vực dự án thuộc phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đánh giá tình hình tuân thủ pháp luật Bảo vệ Môi trường của dự án
• 3.3. Đánh giá công tác cải tạo, phục hồi môi trường các Khai trường khai thác trong giai đoạn hoàn thổ (đóng cửa mỏ)
• 3.4. Hiện trạng chất lượng môi trường các khai trường nghiên cứu
• 3.5. Đánh giá việc thực hiện cải tạo, phục hồi môi trường của các khai trường khai thác quặng Apatit
• 3.6. Đề xuất các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường
• 3.6.1. Giải pháp chính sách
• 3.6.2. Giải pháp kỹ thuật
• 3.6.3. Lựa chọn loại cây cải tạo phục hồi môi trường
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với các cơ quan quản lý Môi trường tại tỉnh Lào Cai
• 4.2. Đối với Chủ dự án
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý môi trường trong khai thác quặng Apatit Lào Cai

Khai thác quặng Apatit tại Lào Cai đã mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Việc áp dụng các giải pháp quản lý môi trường là cần thiết để giảm thiểu những tác động này. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành khai thác khoáng sản.

1.1. Tình hình khai thác quặng Apatit tại Lào Cai

Khai thác quặng Apatit tại Lào Cai diễn ra chủ yếu ở các khu vực có trữ lượng lớn. Tuy nhiên, việc khai thác này đã dẫn đến ô nhiễm môi trường, làm biến dạng địa hình và ảnh hưởng đến đời sống của người dân xung quanh.

1.2. Tác động môi trường từ khai thác quặng Apatit

Hoạt động khai thác quặng Apatit gây ra ô nhiễm không khí, nước và đất. Các chất thải từ quá trình khai thác có thể làm suy giảm chất lượng môi trường sống của các sinh vật và con người.

II. Những thách thức trong quản lý môi trường khai thác quặng Apatit

Quản lý môi trường trong khai thác quặng Apatit đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định pháp luật chưa đủ mạnh để kiểm soát hoạt động khai thác, dẫn đến tình trạng khai thác trái phép và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

2.1. Thiếu hụt quy định pháp lý về bảo vệ môi trường

Mặc dù có nhiều quy định về bảo vệ môi trường, nhưng việc thực thi còn yếu kém. Nhiều doanh nghiệp không tuân thủ các quy định này, dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

2.2. Khó khăn trong việc giám sát và kiểm tra

Việc giám sát và kiểm tra hoạt động khai thác quặng Apatit gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân lực và kinh phí. Điều này làm giảm hiệu quả của công tác quản lý môi trường.

III. Giải pháp cải tạo và phục hồi môi trường sau khai thác quặng Apatit

Để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, cần áp dụng các giải pháp cải tạo và phục hồi môi trường sau khai thác. Những giải pháp này bao gồm việc trồng cây, cải tạo đất và xử lý chất thải.

3.1. Phương pháp trồng cây phục hồi môi trường

Trồng cây là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để phục hồi môi trường. Các loại cây được chọn phải có khả năng chịu đựng điều kiện khắc nghiệt và giúp cải thiện chất lượng đất.

3.2. Xử lý chất thải trong khai thác quặng

Việc xử lý chất thải là rất quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm. Các công nghệ hiện đại cần được áp dụng để xử lý chất thải một cách hiệu quả và an toàn.

IV. Ứng dụng thực tiễn các giải pháp quản lý môi trường

Các giải pháp quản lý môi trường đã được áp dụng tại một số khu vực khai thác quặng Apatit. Những kết quả đạt được cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chất lượng môi trường và đời sống của người dân.

4.1. Kết quả từ các dự án cải tạo môi trường

Nhiều dự án cải tạo môi trường đã thành công trong việc phục hồi các khu vực bị ô nhiễm. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn tạo ra không gian sống tốt hơn cho cộng đồng.

4.2. Hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng trong việc thực hiện các giải pháp quản lý môi trường. Điều này giúp tăng cường hiệu quả và tính bền vững của các giải pháp.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý môi trường

Quản lý môi trường trong khai thác quặng Apatit cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các giải pháp đã được đề xuất cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Đề xuất chính sách quản lý môi trường

Cần có các chính sách mạnh mẽ hơn để quản lý hoạt động khai thác quặng Apatit. Các quy định pháp luật cần được hoàn thiện và thực thi nghiêm ngặt.

5.2. Tương lai của khai thác quặng Apatit tại Lào Cai

Khai thác quặng Apatit cần hướng tới phát triển bền vững, kết hợp giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Các công nghệ mới và phương pháp quản lý hiện đại sẽ đóng vai trò quan trọng trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác khoáng sản, đặc biệt là quặng Apatit tại tỉnh Lào Cai, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Với trữ lượng quặng Apatit lên đến khoảng 778 triệu tấn, Lào Cai là một trong những vùng khai thác khoáng sản lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, hoạt động khai thác lộ thiên quặng Apatit đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường như biến dạng địa hình, ô nhiễm đất, nước và không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và đa dạng sinh học. Theo ước tính, các khai trường sau khai thác để lại nhiều bãi thải đất đá, gây sạt lở và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiện trạng môi trường và công tác cải tạo, phục hồi môi trường tại các khai trường quặng Apatit đã khai thác, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và phục hồi cảnh quan tự nhiên. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn tỉnh Lào Cai, trong khoảng thời gian từ tháng 9/2015 đến tháng 5/2016, khảo sát 5 khai trường chính gồm khai trường 11, 17, 31, 8B và 9/37.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý môi trường tỉnh Lào Cai trong việc xây dựng chính sách bảo vệ môi trường sau khai thác khoáng sản, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ dự án khai thác trong công tác cải tạo phục hồi môi trường. Qua đó, thúc đẩy phát triển bền vững ngành khai thác khoáng sản, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản, bao gồm:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Được định nghĩa trong Báo cáo Brundtland, nhấn mạnh sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu tương lai, bảo tồn hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.
• Khái niệm cải tạo, phục hồi môi trường: Theo Quyết định số 18/2013/QĐ-TTg, đây là hoạt động đưa môi trường và hệ sinh thái tại khu vực khai thác về trạng thái gần với môi trường ban đầu hoặc đạt tiêu chuẩn an toàn, phục vụ các mục đích có lợi cho con người.
• Mô hình quản lý môi trường khai thác khoáng sản: Bao gồm các biện pháp kỹ thuật, chính sách quản lý, giám sát và đánh giá tác động môi trường, đồng thời áp dụng các giải pháp sinh học như trồng cây cải tạo đất bị ô nhiễm kim loại nặng.
• Khái niệm về các loại cây phục hồi môi trường: Như cỏ Vetiver, dương xỉ Pteris vitatta, cây Sanh, cây Si, keo tai tượng, có khả năng chịu đựng điều kiện khắc nghiệt, hấp thu kim loại nặng và cải thiện đất đai.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các báo cáo đánh giá tác động môi trường, niên giám thống kê, tài liệu khoa học, kết hợp với dữ liệu khảo sát thực địa tại 5 khai trường quặng Apatit trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
• Phương pháp thu thập số liệu: Điều tra, khảo sát hiện trường, lấy mẫu đất, nước, không khí tại các vị trí đại diện trong khu vực khai thác và vùng phụ cận. Tổng cộng lấy mẫu tại 26 điểm quan trắc với các chỉ tiêu như bụi, SO2, CO, NO2, pH, DO, kim loại nặng (Pb, Cd, Hg, As), tổng chất rắn lơ lửng (TSS), BOD5, COD.
• Phương pháp phân tích: Áp dụng các quy trình kỹ thuật quan trắc và phân tích theo Thông tư số 28, 29, 30/2011/TT-BTNMT và các quy chuẩn quốc gia QCVN 03-MT:2015, QCVN 05:2013, QCVN 08-MT:2015, QCVN 09-MT:2015.
• Phương pháp thống kê và so sánh: Hệ thống hóa số liệu theo thời gian, so sánh kết quả quan trắc với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia để đánh giá mức độ ô nhiễm và hiệu quả công tác cải tạo phục hồi môi trường.
• Phương pháp phỏng vấn: Thu thập ý kiến của 90 hộ dân sống quanh các khai trường và 10 cán bộ quản lý môi trường nhằm đánh giá thực trạng công tác cải tạo phục hồi môi trường và mức độ tuân thủ pháp luật.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 9/2015 đến tháng 5/2016, bao gồm khảo sát hiện trường, lấy mẫu, phân tích, tổng hợp số liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng môi trường các khai trường sau khai thác: Các khai trường 11, 17, 31, 8B và 9/37 đều để lại các bãi thải đất đá lớn, gây biến dạng địa hình với độ dốc sườn tầng từ 60-80º, tiềm ẩn nguy cơ xói mòn cao. Kết quả quan trắc cho thấy bụi trong không khí vượt mức quy chuẩn QCVN 05:2013 tại 40% điểm lấy mẫu, đặc biệt trong giai đoạn khoan nổ mìn và vận chuyển đất đá.

2. Chất lượng nước mặt và nước ngầm: Nồng độ các kim loại nặng như Pb, Cd, As trong nước mặt và nước ngầm tại các khu vực khai thác vượt quy chuẩn QCVN 08-MT:2015 và QCVN 09-MT:2015 từ 15-25%, gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt và thủy sinh. Nước mưa chảy tràn mang theo lượng lớn chất rắn lơ lửng (TSS) vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến hệ sinh thái vùng tiếp nhận.

3. Hiệu quả công tác cải tạo phục hồi môi trường: Công tác cải tạo phục hồi môi trường tại các khai trường còn hạn chế, chỉ đạt khoảng 50-60% so với cam kết trong đề án cải tạo. Việc trồng cây phục hồi chủ yếu sử dụng các loại cây bản địa như cây Si, cỏ lau, keo tai tượng, tuy nhiên diện tích phủ xanh còn nhỏ, chưa đủ để ổn định địa hình và cải thiện đa dạng sinh học.

4. Ý kiến cộng đồng và cán bộ quản lý: Khoảng 70% người dân phản ánh chưa hài lòng với công tác cải tạo phục hồi môi trường do bụi, tiếng ồn và ô nhiễm nước vẫn còn ảnh hưởng đến đời sống. Cán bộ quản lý cho biết công tác thanh tra, kiểm tra chưa thường xuyên, chế tài xử phạt chưa đủ mạnh để răn đe các vi phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả cải tạo phục hồi môi trường thấp là do việc thực hiện chưa đồng bộ giữa các chủ thể, thiếu kinh phí và công nghệ phù hợp. So với các nghiên cứu quốc tế tại Nga, Đức, Anh và Mỹ, Việt Nam nói chung và Lào Cai nói riêng còn thiếu các quy trình kỹ thuật hoàn thổ bài bản, chưa tận dụng triệt để lớp đất mặt và chưa áp dụng rộng rãi các biện pháp sinh học phục hồi đất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức độ ô nhiễm bụi, kim loại nặng trong nước và đất giữa các khai trường, cũng như bảng tổng hợp diện tích cải tạo phục hồi và tỷ lệ phủ xanh thực tế so với kế hoạch. Việc áp dụng các loại cây có khả năng hấp thu kim loại nặng như cỏ Vetiver, dương xỉ Pteris vitatta đã được chứng minh hiệu quả trong nhiều nghiên cứu, tuy nhiên chưa được triển khai rộng rãi tại Lào Cai.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các giải pháp kỹ thuật và chính sách quản lý nhằm nâng cao hiệu quả cải tạo phục hồi môi trường, đồng thời bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và thanh tra môi trường: Thiết lập các đợt kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các khai trường, sử dụng công nghệ giám sát hiện đại để phát hiện kịp thời các vi phạm. Mục tiêu giảm tỷ lệ vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường xuống dưới 10% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai phối hợp với các cơ quan chức năng.

2. Áp dụng công nghệ cải tạo phục hồi tiên tiến: Sử dụng các biện pháp kỹ thuật như san lấp theo lớp đất đá bóc tách, đầm nén chặt, kết hợp trồng các loại cây bản địa có khả năng hấp thu kim loại nặng như cỏ Vetiver, cây Si, keo tai tượng để ổn định địa hình và cải thiện đất. Mục tiêu phủ xanh tối thiểu 70% diện tích khai trường sau 3 năm. Chủ thể thực hiện: Chủ dự án khai thác phối hợp với các đơn vị tư vấn kỹ thuật.

3. Xây dựng chính sách khuyến khích và chế tài nghiêm minh: Ban hành các chính sách hỗ trợ tài chính cho các dự án cải tạo phục hồi môi trường, đồng thời tăng mức phạt đối với các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản. Mục tiêu nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Lào Cai, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

4. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng và cán bộ quản lý: Tổ chức các chương trình tập huấn, hội thảo về bảo vệ môi trường và cải tạo phục hồi đất đai cho người dân và cán bộ quản lý địa phương. Mục tiêu 80% cán bộ và người dân khu vực khai thác được đào tạo trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Luận văn cung cấp số liệu và giải pháp cụ thể giúp các cơ quan này xây dựng chính sách, quy hoạch và giám sát hiệu quả công tác bảo vệ môi trường sau khai thác khoáng sản.

2. Các doanh nghiệp khai thác khoáng sản: Tham khảo để áp dụng các biện pháp kỹ thuật cải tạo phục hồi môi trường phù hợp, nâng cao trách nhiệm xã hội và tuân thủ pháp luật, giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao hình ảnh doanh nghiệp.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khoa học môi trường, địa chất: Cung cấp tài liệu tham khảo về thực trạng môi trường khai thác quặng Apatit, phương pháp nghiên cứu và các giải pháp cải tạo phục hồi môi trường ứng dụng thực tiễn.

4. Cộng đồng dân cư sống gần khu vực khai thác: Hiểu rõ tác động của hoạt động khai thác đến môi trường và sức khỏe, từ đó tham gia giám sát, phản ánh và đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác quặng Apatit lại quan trọng?
   Việc cải tạo phục hồi môi trường giúp khôi phục cảnh quan, giảm thiểu ô nhiễm đất, nước và không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đa dạng sinh học, đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế bền vững cho địa phương.

2. Các loại cây nào được khuyến nghị sử dụng để phục hồi môi trường tại các khai trường?
   Các loại cây như cỏ Vetiver, dương xỉ Pteris vitatta, cây Sanh, cây Si và keo tai tượng được lựa chọn do khả năng chịu đựng điều kiện khắc nghiệt, hấp thu kim loại nặng và cải thiện đất đai hiệu quả.

3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích môi trường được thực hiện như thế nào?
   Lấy mẫu đất, nước, không khí tại các vị trí đại diện, phân tích theo các quy chuẩn quốc gia và thông tư của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đảm bảo độ chính xác và tin cậy của số liệu.

4. Những khó khăn chính trong công tác quản lý môi trường tại các khai trường Apatit là gì?
   Khó khăn gồm việc khai thác trái phép, thiếu chế tài xử phạt nghiêm minh, công tác thanh tra kiểm tra chưa thường xuyên, thiếu kinh phí và công nghệ cải tạo phù hợp.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác cải tạo phục hồi môi trường?
   Cần kết hợp đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, chính sách quản lý, tăng cường giám sát, đào tạo nâng cao nhận thức và huy động sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp.

Kết luận

• Hoạt động khai thác quặng Apatit tại Lào Cai gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là biến dạng địa hình, ô nhiễm đất, nước và không khí.
• Hiện trạng công tác cải tạo phục hồi môi trường còn hạn chế, hiệu quả chưa đạt yêu cầu, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững.
• Luận văn đã đánh giá chi tiết hiện trạng môi trường, công tác quản lý và đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả cải tạo phục hồi môi trường.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm tăng cường giám sát, áp dụng công nghệ cải tạo tiên tiến, xây dựng chính sách khuyến khích và đào tạo nâng cao nhận thức.
• Tiếp theo, cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu áp dụng cho các khu vực khai thác khoáng sản khác nhằm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường khai thác quặng Apatit và phát triển bền vững cho tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học 1. Định nghĩa Cải tạo, phục hồi môi trường Theo Quyết định số 18/2013/QĐ-TTg ngày 29/3/2013 của Thủ tướng Chính phủ về cải tạo, phục hồi môi trường và ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản thì Cải tạo, phục hồi môi trường được định nghĩa như sau: Cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản là hoạt động đưa môi trường, hệ sinh thái (đất, nước, không khí, cảnh quan thiên nhiên, thảm thực vật,…) tại khu vực khai thác khoáng sản và các khu vực bị ảnh hưởng do hoạt động khai thác khoáng sản về trạng thái môi trường gần với trạng thái môi trường ban đầu hoặc đạt được các tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn, môi trường và phục vụ các mục đích có lợi cho con người. Công tác cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác lộ thiên trên thế giới Hoàn thổ là một quá trình nhằm hạn chế và khắc phục các tác động của ngành khai thác mỏ lên môi trường.

Hoàn thổ là một phần quan trọng trong quá trình phát triển các nguồn nguyên liệu khoáng phù hợp với các nguyên tắc của phát triển bền vững - được định nghĩa đầy đủ trong Báo cáo Brundtland của Uỷ ban Thế giới về Môi trường và Phát triển. Định nghĩa đơn giản về phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thoả mãn các nhu cầu hiện tại của xã hội đồng thời bảo tồn hệ sinh thái vì những lợi ích lâu dài.[16] Công việc cải tạo và phục hồi môi trường là một lĩnh vực mới mẻ trong công tác bảo vệ môi trường ở Việt Nam. Do vậy, việc nghiên cứu, vận dụng, ứng dụng các thành tựu khoa học, các kinh nghiệm đã có trong công tác cải tạo và phục hồi môi trường của các nước trên thế giới là rất cần thiết để áp dụng cho 5 phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Trong luận văn này tác giả tập trung nghiên cứu đánh giá một số giải pháp có tính tiên tiến, hiệu quả và dễ áp dụng cho điều kiện nước ta.

Tại Nga Tại Nga, thử nghiệm đầu tiên về phục hồi đất đai bằng phương pháp sinh học được thực hiện giữa những năm 40 của Thế kỷ XX ở vùng Đônbat trên các mỏ khai thác lộ thiên và hầm lò của nước cộng hòa Ucraina. Tại các mỏ khai thác lộ thiên người ta tiến hành bóc các lớp đất đá màu trước khi tạo tuyến khai thác. Lớp đất đá màu này được lưu giữ ở bãi thải để sử dụng sau này cho việc phục hồi đất. Trên các bãi thải của mỏ lộ thiên Zapôrôxki đã tiến hành thử nghiệm trồng các loại cây có giá trị kinh tế như nho, mận.

Đến những năm 70, trồng cây trên các bãi thải mỏ đã được phổ biến. Năm 1977, diện tích trồng cây trên các bãi thải đã lên tới 370 ha tại mỏ Krivôrôxki. Tại Đức Ở nước Đức: Ngoài việc cải tạo, phục hồi môi trường trả lại đất đai cho sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp, người ta chú ý đến hướng cải tạo, phục hồi môi trường mới tạo nên trên phần lãnh thổ trước đây đã khai thác thành các khu vực nghỉ dưỡng: các hồ chứa nước, các công viên cây xanh, sân thể thao… Cùng với phương thức truyền thống, trên các khu vực trước đây tiến hành khai thác mỏ người ta xây dựng các khu nghỉ ngơi cho dân thành phố và nông thôn. Ở vùng Buinten, tại những chỗ bằng phẳng trước đây do công tác khai thác mỏ để lại đã được cải tạo, phục hồi môi trường thành những nơi có cảnh quan phong phú, hiện đại.

Những bãi thải trở thành những đồi gò phủ đầy thảm thực vật; các hồ lắng trước đây được viền quanh bằng bụi cây và trồng cây thân gỗ trên đó. Phần lớn đất đai được phủ đầy và chuyển sang mục đích phục vụ nông nghiệp. Tại Anh Từ năm 1953 ở nước Anh đã có những quy định về phục hồi đất đai như: 6 - Trước khi tiến hành khai thác khoáng sản cần phải bóc lớp đất đá dày 30 cm và bóc lớp đất dưới lớp trồng cây 85 cm, lưu giữ riêng tại khu vực khác. Sau khi hoàn thành công tác khai thác, lớp đất trên được sử dụng để hoàn trả lại mặt bằng các khu vực đã sử dụng cho khai thác, trước đó khu vực này phải được làm sạch đất đá, sét và bùn.

- Khi tiến hành chuẩn bị cho công tác khai thác người ta tiến hành đổ các lớp đất, đá hộc sao cho chúng có thể bảo vệ khu vực xung quanh khỏi tiếng ồn và bụi. Trên các khu vực tiến hành công tác khai thác mỏ cần phải xây dựng các khu rửa xe… - Các lớp đất đá được bóc lên và đánh đống theo từng tầng khác nhau, theo thứ tự gối lên nhau. Việc đổ thải như vậy tránh được việc chồng lấp các lớp đất lên nhau, mất lớp đất màu. Khi kết thúc khai thác, thực hiện san lấp hoàn thổ bằng chính các lớp đất đá đã bóc theo thứ tự ngược lại.

Sau mỗi lớp đất, dùng xe chuyên dụng đầm nén chặt khu vực san lấp. Sau quá trình san lấp, các hoạt động hoàn nguyên và tái tạo cảnh quan được thực hiện. Biện pháp hoàn nguyên và tái tạo cảnh quan thường được sử dụng là trồng cây, tạo cảnh quan nhằm các mục đích xây dựng các công trình công cộng. Tại Mỹ - Mỹ là một cường quốc khai thác về khoáng sản, tại đây lần đầu tiên tiến hành công việc phục hồi đất đai vào năm 1919.

Ở một số mỏ lộ thiên thuộc bang Ohio, từ năm 1941 đã bắt đầu công tác cải tạo, phục hồi môi trường dạng giản đơn là san gạt mặt dốc bãi thải để trồng cây. Phần lớn đất đai được phủ đầy và chuyển sang mục đích phục vụ nông nghiệp. - Một số các Luật về môi trường đã được ban hành tại cấp quốc gia bao gồm Luật về chính sách môi trường quốc gia (1969), Luật về bảo tồn và khôi phục nguồn tài nguyên (1980)…. Liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản, chính phủ liên bang đã thông qua Luật về kiểm soát và phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản (1977) để kiểm soát các thiệt hại môi trường từ hoạt 7 động khai thác và các hoạt động phục hồi môi trường trong khai thác.

Ngoài ra, chính phủ liên bang còn quy định các hoạt động khai thác khoáng sản tại các đất trồng rừng được kiểm soát bởi tổ chức dịch vụ về rừng của Mỹ và hoạt động khai thác trong khu vực đất công cộng được kiểm soát bởi cơ quan quản lý đất đai. Công tác cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác tại Việt Nam Trước năm 1996, hoàn thổ phục hồi môi trường ở Việt Nam trong khai thác khoáng sản vẫn còn là vấn đề mới mẻ cả về cơ chế chính sách, công nghệ và giải pháp tổ chức thực hiện. Nhiều mỏ sau khi kết thúc khai thác vẫn để lại nguyên trạng đất đá ngổn ngang, ngay cả việc khôi phục lại địa hình địa mạo cũng không được tiến hành. Vấn đề hoàn thổ phục hồi môi trường chưa được đặt ra một cách nghiêm túc đối với các hoạt động khai thác khoáng sản.

Từ khi Luật Khoáng sản ra đời, vấn đề hoàn thổ phục hồi môi trường được đề cập nhiều hơn và được xem như một nhiệm vụ bắt buộc đối với các hoạt động khai thác khoáng sản. Tổ chức, cá nhân hoạt động khoáng sản phải sử dụng công nghệ, thiết bị, vật liệu thân thiện với môi trường; thực hiện các biện pháp ngăn ngừa, giảm thiểu tác động xấu đến môi trường và cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định của pháp luật. Đồng thời, tổ chức cá nhân được phép hoạt động khai thác khoáng sản phải chịu mọi chi phí và thực hiện hoàn thổ phục hồi môi trường sau khi kết thúc từng giai đoạn hoặc kết thúc toàn bộ hoạt động khai thác khoáng sản. Theo Luật Bảo vệ môi trường các dự án mới về khai thác và chế biến khoáng sản đều phải lập báo cáo ĐTM, trong đó phải đề xuất được các giải pháp bảo vệ môi trường trong quá trình hoạt động của dự án cũng như các giải pháp hoàn thổ phục hồi môi trường sau khi kết thúc các hoạt động khai thác khoáng sản.

Các giải pháp về bảo vệ môi trường và hoàn thổ phục hồi môi trường, các yêu cầu về kinh phí bảo vệ môi trường và hoàn thổ phục hồi môi trường phải được xác định trong báo cáo ĐTM, và tiến hành ký quỹ phục hồi 8 môi trường trước khi được cấp giấy phép khai thác. Kết quả điều tra hiện trạng môi trường và hoạt động phục hồi môi trường tại các vùng khai thác khoáng sản ở Việt Nam cho thấy công tác hoàn thổ phục hồi môi trường ở các vùng khai thác khoáng sản còn chưa được chú trọng thực hiện đúng mức, thiếu chế tài cụ thể và thiếu những nghiên cứu để đưa ra được mô hình và quy trình hoàn thổ thích hợp. Việc triển khai công tác hoàn thổ phục hồi môi trường tại các cở sở khai thác còn chậm và bị xem nhẹ. Các giải pháp hoàn thổ phục hồi môi trường được áp dụng tại các vùng khai thác khoáng sản còn rất hạn chế, phần lớn đó là các giải pháp đơn giản về mặt kỹ thuật và chi phí thấp.

Có thể tạm chia các giải pháp hoàn thổ phục hồi môi trường theo hai nhóm như sau: 1. Công tác cải tạo, phục hồi môi trường được áp dụng tại các dự án hoạt động sau khi có Luật Bảo vệ môi trường và Luật Khoáng sản Các dự án khai thác khoáng sản sau khi có Luật Bảo vệ môi trường và Luật Khoáng sản đã chú ý đến việc thực hiện cải tạo phục hồi môi trường ở các mức độ khác nhau, trong đó có nhiều mỏ thực hiện tương đối tốt công tác cải tạo, phục hồi môi trường. Đối với các dự án khai thác lộ thiên các vỉa quặng mỏng với lớp đất đá phủ không dày đã tiến hành cải tạo phục hồi môi trường song song với quá trình khai thác. Đó là các mỏ khai thác và chế biến quặng inmenit thuộc Hiệp hội Titan Việt Nam như Công ty TNHH Nhà nước một thành viên Phát triển khoáng sản 4, Công ty khoáng sản thanh niên Cửa Hội, Tổng công ty khoáng sản và thương mại Hà Tĩnh, Công ty khoáng sản Thừa Thiên Huế,… Nhìn chung sau khi trồng cây ở các đơn vị này được chăm sóc trong những năm đầu và bảo đảm cho cây cối có thể tự phát triển được.