Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Tư Vấn Dược Sĩ Về Sử Dụng Thuốc Kháng Đông Cho Bệnh Nhân Ngoại Trú

Luận văn thạc sĩ dược học đánh giá hiệu quả tư vấn dược sĩ trong sử dụng thuốc chống đông máu cho bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện Nguyễn Tri Phương.

• Tác giả: Đặng Lê Hằng Giang
• Người hướng dẫn: TS.DS Võ Thá Hà
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Dược Lý Và Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Tư Vấn Dược Sĩ Về Sử Dụng Thuốc Kháng Đông Cho Bệnh Nhân Ngoại Trú
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Quá trình đông máu
• 1.2. Các nhóm yếu tố tham gia đông máu
• 1.3. Bệnh lý liên quan đến dùng thuốc chống đông máu
• 1.4. Huyết khái tĩnh mạch sâu
• 1.5. Thuốc chống đông máu đường uống
• 1.6. So sánh ưu và nhược điểm của các thuốc chống đông máu
• 1.7. Công cụ đánh giá kiến thức và tuân thủ điều trị
• 1.8. Bảng câu hỏi đánh giá kiến thức. Thang đo tuân thủ điều trị
• 1.9. Các nghiên cứu về kiến thức, tuân thủ và kiểm soát đông máu trong sử dụng thuốc chống đông đường uống
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Các chỉ tiêu và tiêu chuẩn đánh giá
• 2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.2. Trước khi được dược sĩ tư vấn
• 3.3. Mức độ tuân thủ điều trị
• 3.4. Tỷ lệ bệnh nhân đạt INR mục tiêu
• 3.5. Mối liên hệ giữa điểm kiến thức và giới, tuổi, sự tuân thủ, nguy cơ chảy máu, tỷ lệ đạt INR mục tiêu của bệnh nhân
• 3.6. Đánh giá hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ
• 3.6.1. Hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lên điểm kiến thức
• 3.6.2. Hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lên mức độ tuân thủ
• 3.6.3. Hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lên biến cố chảy máu
• 3.6.4. Hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lên tỷ lệ bệnh nhân đạt INR mục tiêu
• 3.6.5. Hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lên mức độ hài lòng của bệnh nhân
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm bệnh nhân tham gia nghiên cứu
• 4.2. Loại thuốc chống đông máu được sử dụng
• 4.3. Đặc điểm bệnh nhân tham gia nghiên cứu
• 4.4. Trước khi được dược sĩ tư vấn
• 4.5. Điểm kiến thức
• 4.6. Tỷ lệ bệnh nhân đạt INR mục tiêu
• 4.7. Mối liên hệ giữa điểm kiến thức và giới, tuổi, sự tuân thủ, nguy cơ chảy máu, tỷ lệ đạt INR mục tiêu của bệnh nhân
• 4.8. Hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ
• 4.8.1. Điểm kiến thức
• 4.8.2. Tỷ lệ bệnh nhân đạt INR mục tiêu
• 4.8.3. Mức độ hài lòng của bệnh nhân
• CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hiệu Quả Tư Vấn Dược Sĩ Thuốc Kháng Đông Là Gì

Thuốc kháng đông đường uống (OAC) là một công cụ quan trọng trong phòng ngừa và điều trị các bệnh lý huyết khối, bao gồm cả thuốc kháng vitamin K (VKA) và thuốc kháng đông đường uống trực tiếp (DOAC). Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc kháng đông cho bệnh nhân ngoại trú lâu dài có thể tiềm ẩn nguy cơ chảy máu và các tác dụng phụ khác. Vì vậy, việc tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro là vô cùng quan trọng. Bài viết này sẽ trình bày tổng quan về vai trò của tư vấn dược sĩ trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng thuốc kháng đông. Mục tiêu chính là nâng cao kiến thức bệnh nhân, cải thiện tuân thủ điều trị và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tư Vấn Sử Dụng Thuốc Kháng Đông

Việc sử dụng thuốc kháng đông đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ và điều chỉnh liều lượng phù hợp, đặc biệt là với warfarin, một loại VKA phổ biến. Tương tác thuốc, chế độ ăn uống, và các yếu tố lối sống có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc. Tư vấn dược sĩ đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin chính xác và hướng dẫn cụ thể cho bệnh nhân, giúp họ hiểu rõ về thuốc, cách sử dụng, và những lưu ý quan trọng. Ngoài ra, tư vấn dược sĩ giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan đến thuốc, như tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc, góp phần đảm bảo an toàn cho người bệnh. Theo nghiên cứu của Dưong Lê Hướng Giang, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương từ tháng 4/2019 triển khai phòng tư vấn sử dụng thuốc bởi dược sĩ lâm sàng miễn phí, giúp bệnh nhân ngoại trú có nơi để giải đáp các thắc mắc liên quan đến thuốc.

1.2. Các Loại Thuốc Kháng Đông VKA Warfarin và DOAC NOAC

Hiện nay, có hai nhóm thuốc kháng đông chính được sử dụng rộng rãi: VKA, điển hình là warfarin, và DOAC, còn được gọi là NOAC, bao gồm các thuốc như dabigatran, rivaroxaban, và apixaban. Warfarin hoạt động bằng cách ức chế sự tổng hợp các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K, đòi hỏi theo dõi thường xuyên chỉ số INR và điều chỉnh liều lượng. DOAC tác động trực tiếp lên các yếu tố đông máu cụ thể, có tác dụng nhanh hơn và ít tương tác thuốc hơn warfarin, nhưng cần lưu ý về liều dùng và nguy cơ chảy máu. Việc lựa chọn loại thuốc kháng đông phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng bệnh lý, nguy cơ huyết khối và chảy máu, cũng như khả năng tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

II. Thách Thức Quản Lý Thuốc Kháng Đông Cho Bệnh Nhân Ngoại Trú

Việc quản lý thuốc kháng đông hiệu quả cho bệnh nhân ngoại trú đặt ra nhiều thách thức. Sự tuân thủ điều trị kém, thiếu kiến thức về thuốc, và không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ là những vấn đề thường gặp. Nguy cơ chảy máu là một mối quan tâm lớn, đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi hoặc có các bệnh lý đi kèm. Do đó, cần có các biện pháp can thiệp hiệu quả để giải quyết những thách thức này. Đánh giá can thiệp dược sĩ có thể giúp xác định các vấn đề và đưa ra các giải pháp phù hợp, từ đó cải thiện kết quả điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

2.1. Tuân Thủ Điều Trị Kém và Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả

Sự tuân thủ điều trị kém là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thất bại trong điều trị bằng thuốc kháng đông. Bệnh nhân có thể quên uống thuốc, tự ý thay đổi liều lượng, hoặc không tuân thủ các hướng dẫn về chế độ ăn uống và lối sống. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ huyết khối tăng lên hoặc nguy cơ chảy máu quá mức. Tư vấn sử dụng thuốc kháng đông định kỳ và cung cấp thông tin dễ hiểu cho bệnh nhân có thể giúp cải thiện sự tuân thủ điều trị và giảm thiểu các biến cố bất lợi. Mặt khác, tỉ lệ bệnh nhân không tuân thủ điều trị giảm từ 10.57% xuống 1.63% sau khi được tư vấn.

2.2. Nguy Cơ Chảy Máu và Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến An Toàn

Nguy cơ chảy máu là một biến chứng nghiêm trọng liên quan đến việc sử dụng thuốc kháng đông. Các yếu tố như tuổi cao, tiền sử chảy máu, suy thận, và sử dụng đồng thời các thuốc khác có thể làm tăng nguy cơ này. Việc đánh giá cẩn thận nguy cơ chảy máu trước khi bắt đầu điều trị và theo dõi sát trong quá trình điều trị là rất quan trọng. Bệnh nhân cần được hướng dẫn cách nhận biết các dấu hiệu chảy máu và biết cách xử trí kịp thời. Việc tư vấn về an toàn thuốc và theo dõi các chỉ số đông máu có thể giúp giảm thiểu nguy cơ chảy máu và đảm bảo an toàn cho người bệnh.

2.3. Thiếu Kiến Thức Về Thuốc và Tương Tác Thuốc

Thiếu kiến thức về thuốc kháng đông, tương tác thuốc, và chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả điều trị. Bệnh nhân cần hiểu rõ về cơ chế tác dụng của thuốc, liều dùng, thời điểm uống thuốc, và những lưu ý quan trọng khi sử dụng. Tương tác thuốc có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc kháng đông, dẫn đến nguy cơ huyết khối hoặc chảy máu. Việc tư vấn chi tiết về thông tin thuốc, chế độ ăn uống, và lifestyle có thể giúp bệnh nhân sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Tư Vấn Dược Sĩ Kháng Đông

Để đánh giá hiệu quả tư vấn dược sĩ về thuốc kháng đông, cần sử dụng các phương pháp phù hợp và đáng tin cậy. Nghiên cứu can thiệp có đối chứng là một phương pháp mạnh mẽ để chứng minh hiệu quả của tư vấn sử dụng thuốc kháng đông trong việc cải thiện kiến thức, tuân thủ điều trị, và kết quả lâm sàng. Các chỉ số như điểm kiến thức, tỷ lệ tuân thủ điều trị, tỷ lệ bệnh nhân đạt INR mục tiêu, và tỷ lệ biến cố chảy máu có thể được sử dụng để đánh giá can thiệp dược sĩ. Ngoài ra, việc thu thập thông tin về sự hài lòng của bệnh nhân cũng rất quan trọng để đánh giá chất lượng dịch vụ tư vấn dược sĩ.

3.1. Sử Dụng Công Cụ AKT Anticoagulation Knowledge Tool

Công cụ AKT là một bộ câu hỏi chuẩn hóa được sử dụng rộng rãi để đánh giá kiến thức của bệnh nhân về thuốc kháng đông. AKT bao gồm các câu hỏi về cơ chế tác dụng của thuốc, liều dùng, tương tác thuốc, tác dụng phụ, và các biện pháp phòng ngừa chảy máu. Điểm AKT cao cho thấy bệnh nhân có kiến thức tốt hơn về thuốc kháng đông, từ đó có thể cải thiện sự tuân thủ điều trị và giảm thiểu các biến cố bất lợi.Nghiên cứu từ 8/2020 đến 3/2021, thông tin được thu thập bằng cách phỏng vấn, tư vấn trực tiếp và đánh giá lại sau 1 tháng bằng gọi điện thoại.

3.2. Đánh Giá Tuân Thủ Điều Trị và Kết Quả INR

Việc đánh giá tuân thủ điều trị có thể được thực hiện bằng nhiều phương pháp, bao gồm phỏng vấn bệnh nhân, đếm số lượng thuốc còn lại, và sử dụng các công cụ điện tử. Tỷ lệ bệnh nhân đạt INR mục tiêu là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả kiểm soát đông máu. INR mục tiêu phụ thuộc vào chỉ định sử dụng thuốc kháng đông và tình trạng bệnh lý của bệnh nhân. Theo dõi định kỳ thời gian prothrombin và điều chỉnh liều lượng warfarin để duy trì INR trong phạm vi mục tiêu là rất quan trọng.

3.3. Khảo Sát Mức Độ Hài Lòng Của Bệnh Nhân

Việc khảo sát mức độ hài lòng của bệnh nhân về dịch vụ tư vấn dược sĩ có thể cung cấp thông tin quan trọng về chất lượng dịch vụ và những điểm cần cải thiện. Bệnh nhân có thể được hỏi về sự dễ dàng tiếp cận dịch vụ, tính hữu ích của thông tin cung cấp, và sự hài lòng với cách giao tiếp của dược sĩ. Thông tin này có thể được sử dụng để điều chỉnh và cải thiện dịch vụ tư vấn sử dụng thuốc kháng đông, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Cải Thiện Kết Quả Điều Trị Thuốc Kháng Đông

Việc triển khai các chương trình tư vấn sử dụng thuốc kháng đông một cách hệ thống có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân và hệ thống y tế. Cải thiện kiến thức của bệnh nhân, tăng cường tuân thủ điều trị, và giảm thiểu các biến cố bất lợi là những kết quả quan trọng. Việc phối hợp chặt chẽ giữa dược sĩ, bác sĩ, và các nhân viên y tế khác là rất cần thiết để đảm bảo quản lý thuốc kháng đông hiệu quả. Phân tích chi phí - hiệu quả có thể giúp đánh giá tính kinh tế của các chương trình tư vấn dược sĩ và chứng minh giá trị của việc đầu tư vào các dịch vụ này.

4.1. Tăng Cường Kiến Thức và Tuân Thủ Điều Trị

Các chương trình tư vấn sử dụng thuốc kháng đông có thể giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về thuốc, cách sử dụng, và những lưu ý quan trọng. Cung cấp thông tin dễ hiểu, trả lời các câu hỏi của bệnh nhân, và giải thích rõ ràng về các rủi ro và lợi ích của việc sử dụng thuốc kháng đông có thể giúp tăng cường sự tuân thủ điều trị. Việc sử dụng các tài liệu giáo dục trực quan, như tờ rơi, video, và ứng dụng điện thoại, cũng có thể hữu ích. Bằng chứng là sau khi được tư vấn, tỉ lệ người bệnh không tuân thủ đã giảm đáng kể.

4.2. Giảm Tỷ Lệ Nhập Viện và Chi Phí Điều Trị

Việc giảm thiểu các biến cố bất lợi, như chảy máu và huyết khối, có thể giúp giảm tỷ lệ nhập viện và chi phí điều trị liên quan đến việc sử dụng thuốc kháng đông. Tư vấn sử dụng thuốc kháng đông có thể giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan đến thuốc, từ đó ngăn ngừa các biến cố nghiêm trọng. Phân tích chi phí - hiệu quả có thể chứng minh rằng việc đầu tư vào các chương trình tư vấn dược sĩ là một giải pháp kinh tế.

4.3. Nâng Cao Chất Lượng Cuộc Sống Của Bệnh Nhân

Việc quản lý thuốc kháng đông hiệu quả có thể giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Giảm thiểu các biến cố bất lợi, cải thiện sức khỏe, và tăng cường sự tự tin của bệnh nhân có thể giúp họ sống một cuộc sống trọn vẹn hơn. Tư vấn sử dụng thuốc kháng đông có thể giúp bệnh nhân cảm thấy an tâm hơn khi sử dụng thuốc và tin tưởng hơn vào quá trình điều trị.

V. Kết Luận Vai Trò Quan Trọng Của Dược Sĩ Trong Điều Trị Kháng Đông

Tóm lại, tư vấn dược sĩ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng thuốc kháng đông cho bệnh nhân ngoại trú. Việc triển khai các chương trình tư vấn sử dụng thuốc kháng đông một cách hệ thống có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, hệ thống y tế, và xã hội. Nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp tư vấn sử dụng thuốc kháng đông hiệu quả và nghiên cứu can thiệp có đối chứng là cần thiết để chứng minh giá trị của các dịch vụ này. Các hướng dẫn điều trị và phác đồ điều trị cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh những tiến bộ mới nhất trong lĩnh vực quản lý thuốc kháng đông.

5.1. Hướng Dẫn Thực Hành Dược Tốt GPP và SOPs Tư Vấn

Việc tuân thủ các nguyên tắc GPP và xây dựng các SOPs chi tiết cho quá trình tư vấn sử dụng thuốc kháng đông là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ. Các SOPs cần bao gồm các bước cụ thể về cách thu thập thông tin, đánh giá nguy cơ, cung cấp thông tin, và theo dõi bệnh nhân. Việc đào tạo liên tục cho dược sĩ về thuốc kháng đông và kỹ năng tư vấn sử dụng thuốc kháng đông cũng rất cần thiết.

5.2. Nghiên Cứu Thêm Về Hiệu Quả Tư Vấn Dược Sĩ Kháng Đông

Nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả của tư vấn sử dụng thuốc kháng đông là cần thiết để chứng minh giá trị của các dịch vụ này và tìm ra các phương pháp tư vấn sử dụng thuốc kháng đông hiệu quả nhất. Các nghiên cứu cần tập trung vào các chỉ số như điểm kiến thức, tuân thủ điều trị, tỷ lệ biến cố bất lợi, và chất lượng cuộc sống. Việc so sánh hiệu quả của các phương pháp tư vấn sử dụng thuốc kháng đông khác nhau cũng rất quan trọng.

5.3. Tương Lai Của Tư Vấn Dược Sĩ Trong Quản Lý Thuốc Kháng Đông

Trong tương lai, tư vấn dược sĩ sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc quản lý thuốc kháng đông. Việc sử dụng các công nghệ mới, như ứng dụng điện thoại và hệ thống theo dõi từ xa, có thể giúp cải thiện sự tuân thủ điều trị và theo dõi bệnh nhân một cách hiệu quả hơn. Việc tích hợp tư vấn sử dụng thuốc kháng đông vào quy trình chăm sóc sức khỏe tổng thể cũng rất quan trọng để đảm bảo bệnh nhân nhận được sự chăm sóc toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuốc chống đông máu đường uống (Oral Anticoagulants - OAC) là nhóm thuốc thiết yếu trong phòng ngừa và điều trị các bệnh lý huyết khối như rung nhĩ, huyết khối tĩnh mạch sâu, tắc mạch phổi. Tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, từ tháng 8/2020 đến tháng 3/2021, có khoảng 136 bệnh nhân ngoại trú sử dụng OAC được tư vấn bởi dược sĩ lâm sàng. Tuy nhiên, việc tuân thủ điều trị và kiến thức về thuốc của bệnh nhân còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và nguy cơ biến cố chảy máu. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu quả hoạt động tư vấn của dược sĩ lên kiến thức, mức độ tuân thủ điều trị, biến cố chảy máu, tỷ lệ bệnh nhân dùng thuốc kháng vitamin K (VKA) đạt INR mục tiêu và mức độ hài lòng của bệnh nhân sử dụng OAC tại bệnh viện này. Nghiên cứu được thực hiện trên 123 bệnh nhân ngoại trú sử dụng OAC ít nhất 1 tháng, bao gồm nhóm dùng VKA (acenocoumarol) chiếm 28,5% và nhóm dùng thuốc chống đông trực tiếp (DOAC) chiếm 71,5%. Việc đánh giá kiến thức sử dụng thuốc được thực hiện bằng công cụ AKT (Anticoagulation Knowledge Tool) với điểm tối đa 100 điểm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến cố chảy máu và tăng sự hài lòng, tự tin của bệnh nhân khi sử dụng thuốc chống đông đường uống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Quá trình đông máu và cơ chế tác dụng của thuốc chống đông máu: Thuốc VKA như acenocoumarol ức chế tổng hợp các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K (II, VII, IX, X), trong khi DOAC (rivaroxaban, dabigatran) ức chế trực tiếp các yếu tố Xa hoặc IIa (thrombin). Việc hiểu cơ chế giúp xác định mục tiêu điều trị và theo dõi hiệu quả qua chỉ số INR.
• Mô hình đánh giá kiến thức và tuân thủ điều trị: Sử dụng công cụ AKT để đánh giá kiến thức về thuốc chống đông máu, kết hợp với thang điểm PDC (Proportion of Days Covered) để đo lường mức độ tuân thủ điều trị. Tuân thủ điều trị được định nghĩa là việc bệnh nhân sử dụng thuốc đúng loại, liều lượng và thời gian theo chỉ định.
• Khái niệm biến cố chảy máu và kiểm soát INR: Biến cố chảy máu được phân loại theo mức độ và tần suất, trong khi INR mục tiêu (thường từ 2-3) là chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả và an toàn của điều trị VKA.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu trước - sau có can thiệp tư vấn dược sĩ.
• Đối tượng nghiên cứu: 123 bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, sử dụng OAC ít nhất 1 tháng, trong đó 35 bệnh nhân dùng VKA và 88 bệnh nhân dùng DOAC.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên theo xác suất từ danh sách bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn.
• Thu thập dữ liệu: Phỏng vấn trực tiếp, tư vấn tại phòng khám, đánh giá lại sau 1 tháng qua điện thoại. Thu thập thông tin về kiến thức (bằng AKT), tuân thủ (bằng PDC), biến cố chảy máu, kết quả INR và mức độ hài lòng.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Excel 2010, kiểm định t-test, ANOVA và chi bình phương để so sánh các biến số. Ý nghĩa thống kê được xác định khi p < 0,05.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 8/2020 đến tháng 3/2021, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu ban đầu, can thiệp tư vấn và đánh giá lại sau 1 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cải thiện kiến thức về OAC sau tư vấn: Điểm kiến thức trung bình của nhóm DOAC tăng từ 25,0 ± 22,73 lên 92,0 ± 10,00 (p < 0,01), nhóm VKA tăng từ 20,9 ± 11,25 lên 80,5 ± 15,26 (p < 0,01). Sự cải thiện này cho thấy tư vấn dược sĩ có tác động tích cực rõ rệt đến nhận thức của bệnh nhân về thuốc chống đông.

2. Tăng mức độ tuân thủ điều trị: Tỷ lệ bệnh nhân không tuân thủ giảm từ 10,57% xuống còn 1,63% sau tư vấn. Điểm PDC trung bình nhóm DOAC là 0,90 ± 0,07, nhóm VKA là 0,86 ± 0,07 (p = 0,04), cho thấy nhóm DOAC có tuân thủ tốt hơn.

3. Giảm biến cố chảy máu: Tỷ lệ bệnh nhân gặp biến cố chảy máu giảm từ 25,2% xuống 16,3% sau khi được tư vấn. Điều này minh chứng cho hiệu quả của hoạt động tư vấn trong việc giảm nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng.

4. Tăng tỷ lệ đạt INR mục tiêu ở nhóm VKA: Tỷ lệ bệnh nhân dùng VKA đạt INR mục tiêu tăng từ 20,00% lên 37,14% sau tư vấn, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm biến chứng.

5. Mức độ hài lòng và tự tin của bệnh nhân: 81,30% bệnh nhân cảm thấy hoạt động tư vấn là cần thiết, 72,36% cảm thấy thoải mái và tự tin hơn trong việc sử dụng thuốc OAC.

Thảo luận kết quả

Việc cải thiện điểm kiến thức và tuân thủ điều trị sau tư vấn phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy kiến thức tốt giúp bệnh nhân tuân thủ điều trị lâu dài và kiểm soát đông máu hiệu quả hơn. Sự giảm biến cố chảy máu và tăng tỷ lệ đạt INR mục tiêu phản ánh tác động tích cực của tư vấn trong việc hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách và theo dõi điều trị. So sánh giữa nhóm DOAC và VKA cho thấy DOAC có ưu thế về tuân thủ do tính thuận tiện và ít tương tác thuốc - thức ăn. Biểu đồ so sánh điểm kiến thức và tỷ lệ tuân thủ trước và sau tư vấn sẽ minh họa rõ nét hiệu quả can thiệp. Kết quả cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của dược sĩ lâm sàng trong chăm sóc bệnh nhân ngoại trú sử dụng thuốc chống đông.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng hoạt động tư vấn dược sĩ tại các phòng khám ngoại trú: Tăng cường nhân lực và thời gian tư vấn nhằm nâng cao kiến thức và tuân thủ điều trị của bệnh nhân sử dụng OAC. Mục tiêu đạt 90% bệnh nhân được tư vấn trong vòng 1 năm.

2. Xây dựng tài liệu hướng dẫn sử dụng thuốc OAC dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm bệnh nhân: Cập nhật thường xuyên dựa trên các hướng dẫn quốc gia và quốc tế, giúp bệnh nhân tự tin và chủ động trong điều trị.

3. Triển khai hệ thống theo dõi và nhắc nhở tuân thủ điều trị qua điện thoại hoặc ứng dụng di động: Giảm thiểu quên liều và sai sót trong sử dụng thuốc, hướng tới tăng tỷ lệ tuân thủ lên trên 95% trong 6 tháng.

4. Đào tạo liên tục cho dược sĩ về kiến thức thuốc chống đông và kỹ năng tư vấn: Đảm bảo chất lượng tư vấn và cập nhật các tiến bộ mới trong điều trị, thực hiện định kỳ mỗi 6 tháng.

5. Tăng cường phối hợp đa ngành giữa bác sĩ, dược sĩ và điều dưỡng trong quản lý bệnh nhân sử dụng OAC: Đảm bảo theo dõi chặt chẽ INR, biến cố chảy máu và điều chỉnh phác đồ kịp thời, nâng cao hiệu quả điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Dược sĩ lâm sàng và nhân viên y tế tại các bệnh viện: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và quy trình tư vấn hiệu quả, giúp nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân sử dụng thuốc chống đông.

2. Bác sĩ chuyên khoa tim mạch và huyết học: Tham khảo để hiểu rõ hơn về vai trò tư vấn thuốc và ảnh hưởng của kiến thức bệnh nhân đến hiệu quả điều trị, từ đó phối hợp tốt hơn trong quản lý bệnh nhân.

3. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu thực tiễn về hiệu quả can thiệp tư vấn dược sĩ, làm cơ sở để xây dựng các chương trình chăm sóc ngoại trú và chính sách đào tạo nhân lực.

4. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành dược, y học: Tài liệu tham khảo quý giá về nghiên cứu lâm sàng, phương pháp đánh giá kiến thức và tuân thủ điều trị, cũng như ứng dụng thực tiễn trong chăm sóc bệnh nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tư vấn dược sĩ lại quan trọng trong điều trị bằng thuốc chống đông?
   Tư vấn giúp bệnh nhân hiểu rõ cơ chế, cách dùng, tác dụng phụ và tầm quan trọng của việc tuân thủ, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm biến cố chảy máu. Ví dụ, điểm kiến thức tăng đáng kể sau tư vấn trong nghiên cứu này.

2. Điểm kiến thức về thuốc chống đông được đánh giá như thế nào?
   Sử dụng công cụ AKT với thang điểm tối đa 100, đánh giá kiến thức chung và chuyên biệt về thuốc VKA và DOAC. Điểm trung bình tăng từ khoảng 20-25% lên trên 80% sau tư vấn.

3. Làm thế nào để đo lường mức độ tuân thủ điều trị?
   Phương pháp phổ biến là tính tỷ lệ PDC (Proportion of Days Covered), tỷ lệ ngày bệnh nhân dùng thuốc đúng hướng dẫn trên tổng số ngày kê đơn. PDC ≥ 0,8 được xem là tuân thủ tốt.

4. Tại sao nhóm bệnh nhân dùng DOAC có tuân thủ tốt hơn nhóm dùng VKA?
   DOAC có ưu điểm là không cần theo dõi INR thường xuyên, ít tương tác thuốc và thức ăn, liều dùng đơn giản hơn, giúp bệnh nhân dễ dàng tuân thủ hơn.

5. Biến cố chảy máu được kiểm soát như thế nào trong nghiên cứu?
   Sau tư vấn, tỷ lệ biến cố chảy máu giảm từ 25,2% xuống 16,3%, cho thấy tư vấn giúp bệnh nhân nhận biết dấu hiệu cảnh báo và tuân thủ điều trị tốt hơn, giảm nguy cơ chảy máu nghiêm trọng.

Kết luận

• Hoạt động tư vấn của dược sĩ lâm sàng tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đã cải thiện đáng kể kiến thức và mức độ tuân thủ điều trị của bệnh nhân sử dụng thuốc chống đông đường uống.
• Tỷ lệ biến cố chảy máu giảm và tỷ lệ bệnh nhân dùng VKA đạt INR mục tiêu tăng sau khi được tư vấn.
• Phần lớn bệnh nhân cảm thấy hài lòng, thoải mái và tự tin hơn trong việc sử dụng thuốc sau tư vấn.
• Nghiên cứu khẳng định vai trò thiết yếu của dược sĩ trong quản lý điều trị ngoại trú bằng thuốc chống đông.
• Đề xuất mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và an toàn cho bệnh nhân trong thời gian tới.

Các cơ sở y tế nên triển khai rộng rãi hoạt động tư vấn dược sĩ cho bệnh nhân sử dụng OAC, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ và hiệu quả điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O Bà Y TÀ Đ¾I HâC Y D¯ĀC THÀNH PHà Hâ CHÍ MINH D¯¡NG LÊ H¯¡NG GIANG ĐÁNH GIÁ HIâU QUÀ CĄA HO¾T ĐàNG T¯ VÂN BæI D¯ĀC S) TRONG SĀ DĂNG THUàC CHàNG ĐÔNG MÁU Đ¯äNG UàNG CHO BâNH NHÂN NGO¾I TRÚ T¾I BâNH VIâN NGUYàN TRI PH¯¡NG LUÄN VN TH¾C S) D¯ĀC HâC THÀNH PHà Hâ CHÍ MINH, NM 2021 Bà GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O Bà Y TÀ Đ¾I HâC Y D¯ĀC THÀNH PHà Hâ CHÍ MINH D¯¡NG LÊ H¯¡NG GIANG ĐÁNH GIÁ HIâU QUÀ CĄA HO¾T ĐàNG T¯ VÂN BæI D¯ĀC S) TRONG SĀ DĂNG THUàC CHàNG ĐÔNG MÁU Đ¯äNG UàNG CHO BâNH NHÂN NGO¾I TRÚ T¾I BâNH VIâN NGUYàN TRI PH¯¡NG NGÀNH: D¯ĀC LÝ VÀ D¯ĀC LÂM SÀNG Mà Sà: 8720205 LUÄN VN TH¾C S) D¯ĀC HâC NG¯äI H¯âNG DÂN KHOA HâC: TS.DS VÕ THà HÀ THÀNH PHà Hâ CHÍ MINH, NM 2021 LäI CAM ĐOAN LuÁn văn này là công trình nghiên cāu cÿa cá nhân tôi, đ°āc thực hián d°ới sự h°ớng d¿n khoa học cÿa TS.DS Võ Thá Hà. Các kÁt quÁ, kÁt luÁn nghiên cāu đ°āc trình bày trong luÁn văn này hoàn toàn trung thực, khách quan. Tôi xin hoàn toàn cháu trách nhiám và lßi cam đoan này. Tác giÁ luÅn vn BÀN TÓM TÆT TOÀN VN LUÄN VN TÓM TÆT: Mç đ¿u: Bánh nhân ngo¿i trú sÿ dăng thuác cháng đông máu đ°ßng uáng (OAC) cần sự t° vÃn cÿa d°āc sĩ để nâng cao hiáu quÁ điÃu trá.

Măc tiêu: Đánh giá hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ lên kiÁn thāc, māc đá hài lòng cÿa ng°ßi bánh sÿ dăng OAC. Đái t°āng và ph°¢ng pháp nghiên cću: Bánh nhân ngo¿i trú Bánh vián Nguyßn Tri Ph°¢ng từ ngày 8/2020 đÁn 3/2021 dùng OAC tái thiểu 1 tháng. Thông tin thu thÁp bằng cách phßng vÃn, t° vÃn trực tiÁp và đánh giá l¿i sau 1 tháng bằng gọi đián tho¿i. KiÁn thāc OAC đ°āc đánh giá bằng bá câu hßi AKT (Anticoagulation Knowledge Tool) với điểm tái đa 100 điểm.

K¿t quÁ: Có 136 bánh nhân đ°āc t° vÃn và có 123 bánh nhân đ°āc làm đái t°āng nghiên cāu. Sá bánh nhân có chß đánh dùng acenocoumarol ít h¢n nhóm DOAC, lần l°āt là 28,5% và 71,5%. Đa sá bánh nhân dùng OAC liên quan đÁn rung nhĩ, cuãng nhĩ (85,4 %), có bánh mÃc kèm là tăng huyÁt áp (72,4 %). Điểm kiÁn thāc đã cÁi thián từ 25,0 ± 22,73 lên 92,0 ± 10,00 (p < 0,01) á nhóm DOAC và từ 20,9 ± 11,25 lên 80,5 ± 15,26 (p < 0,01) á nhóm acenocoumarol.

Sau khi đ°āc t° vÃn, tỷ lá bánh nhân không tuân thÿ điÃu trá giÁm từ 10,57% xuáng 1,63%; tỷ lá bánh nhân gÁp biÁn cá chÁy máu giÁm từ 25,2 % xuáng 16,3 %, tỷ lá bánh nhân đ¿t INR măc tiêu tăng từ 20,00 % lên 37,14%. Ng°ßi bánh có điểm kiÁn thāc trung bình cao h¢n á nhóm tuân thÿ điÃu trá, không gÁp biÁn cá chÁy máu và đ¿t INR măc tiêu, tuy nhiên sự khác biát có ý nghĩa tháng kê thì chß xÁy ra giāa điểm kiÁn thāc với sự tuân thÿ điÃu trá (6,11±7,23 % và 26,00 ± 20,20 %, p < 0,001). Có 81,30% bánh nhân cÁm thÃy ho¿t đáng t° vÃn dùng thuác là cần thiÁt, 72,36% bánh nhân cÁm thÃy thoái mái, tự tin trong viác dùng thuác OAC. K¿t luÅn: Ho¿t đáng t° vÃn sÿ dăng thuác OAC là cần thiÁt á bánh nhân ngo¿i trú để nâng cao kiÁn thāc, đá tuân thÿ, giÁm biÁn cá chÁy máu, tăng tỷ lá bánh nhân dùng VKA đ¿t INR măc tiêu và nâng cao māc đá hài lòng, tự tin trong viác dùng thuác, góp phần nâng cao hiáu quÁ điÃu trá.

Tÿ khóa: OAC, Acenocoumarol, DOAC, AKT ABSTRACT PHARMACISTS’ COUNSELING ACTIVITIES ON USING ORAL ANTICOAGULANTS FOR OUTPATIENTS AT NGUYEN TRI PHUONG HOSPITAL Backgound: Outpatients using oral anticoagulants (OAC) need couseling from a pharmacist to improve treatment efficacy. Objective: Evaluate the effectiveness of pharmacists' counseling on knowledge and satisfaction of patients using OAC. Subjects and research methods: Outpatient at Nguyen Tri Phuong Hospital from August, 2020 to March 2021, taking OAC for at least 1 month. Information gathered by interview, face-to-face consultation and re- evaluation after 1 month by phone call.

OAC knowledge is assessed by AKT (Anticoagulation Knowledge Tool) with a maximum score of 100 points. Results: There were 139 patients being consulted and 123 patients were studied as subject. The number of patients indicated for acenocoumarol was less than the DOAC group, 28,5% and 71,5%, respectively. The majority of patients taking OAC related to atrial fibrillation (85,4 %), with comorbidities were hypertension (72,4 %).

The knowledge score improved from 25,0 ± 22,73 to 92,0 ± 10,00 (p <0.01) in the DOAC group and from 20,9 ± 11,25 to 80,5 ± 15,26 (p <0.01) in the acenocoumarol group. After being consulted, The rate of non-compliant patients decreased from 10.63%; The rate of patients experiencing bleeding events decreased from 25,2 % to 16,3 %, the rate of patients meeting INR criteria increased from 20.14%; Patients had a higher mean knowledge score in the adherence group, had no bleeding complications, and met the INR criteria, but the statistically significant difference was only between the scores. consciousness with procedural compliance (6.64% of patients stated that the pharmacists’ counseling was necessary, 73.60% of patients were comfortable and confident in taking OAC medicine. Conclusion: Counseling on OAC drug use is essential in outpatients to improve knowledge and, Adherence; reduced bleeding events, increased rate of patients on VKA reaching the target INR and improving satisfaction and confidence in drug use, contributing to improving treatment efficiency.

Keywords: OAC, Acenocoumarol, DOAC, AKT i MĂC LĂC MĂC LĂC .i DANH MĂC CHĀ VIÀT TÂT .vi DANH MĂC HÌNH. vii ĐÀT VÂN ĐÂ. 1 Ch°¢ng 1: TäNG QUAN. Quá trình đông máu.

Các nhóm yÁu tá tham gia đông máu. Bánh lý liên quan đÁn dùng thuác cháng đông máu. HuyÁt khái tĩnh m¿ch sâu. Thuác cháng đông máu đ°ßng uáng.

So sánh °u và nh°āc điểm cÿa các thuác cháng đông máu. Công că đánh giá kiÁn thāc và tuân thÿ điÃu trá. Bá câu hßi đánh giá kiÁn thāc. Thang đo tuân thÿ điÃu trá.

Các nghiên cāu và kiÁn thāc, tuân thÿ và kiểm soát đông máu trong sÿ dăng thuác cháng đông đ°ßng uáng. 20 Ch°¢ng 2: ĐàI T¯ĀNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĀU. Ph°¢ng pháp nghiên cāu. Các chß tiêu và tiêu chuẩn đánh giá.

Ph°¢ng pháp xÿ lý sá liáu .31 Ch°¢ng 3: KÀT QUÀ. ĐÁc điểm bánh nhân trong m¿u nghiên cāu .2 Tr°ớc khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn. Māc đá tuân thÿ điÃu trá. Tỷ lá bánh nhân đ¿t INR măc tiêu.

Mái liên há giāa điểm kiÁn thāc và giới, tuåi, sự tuân thÿ, nguy c¢ chÁy máu, tỷ lá đ¿t INR măc tiêu cÿa bánh nhân. Đánh giá hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ .1 Hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ lên điểm kiÁn thāc. Hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ lên māc đá tuân thÿ. Hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ lên biÁn cá chÁy máu.

Hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ lên tỷ lá bánh nhân đ¿t INR măc tiêu. Hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ lên māc đá hài lòng cÿa bánh nhân .42 Ch°¢ng 4: BÀN LUÀN. ĐÁc điểm bánh nhân tham gia nghiên cāu. Lo¿i thuác cháng đông máu đ°āc sÿ dăng.

ĐÁc điểm bánh nhân tham gia nghiên cāu. Tr°ớc khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn .1 Điểm kiÁn thāc. Tỷ lá bánh nhân đ¿t INR măc tiêu. Mái liên há giāa điểm kiÁn thāc và giới, tuåi, sự tuân thÿ, nguy c¢ chÁy máu, tỷ lá đ¿t INR măc tiêu cÿa bánh nhân.

Hiáu quÁ ho¿t đáng t° vÃn cÿa d°āc sĩ. Điểm kiÁn thāc. Tỷ lá bánh nhân đ¿t INR măc tiêu. Māc đá hài lòng cÿa bánh nhân .61 CÔNG TRÌNH CÔNG Bà .62 TÀI LIàU THAM KHÀO .81 v DANH MĂC CHĂ VI¾T TÆT STT Chă vi¿t tÇt GiÁi thích 1 AKT Anticoagulation Knowledge Tool 2 DOAC New Oral Anticoagulation Thuác cháng đông máu đ°ßng uáng trực tiÁp 3 INR International Normalized Ratio Tỷ lá chuẩn hóa quác tÁ 4 OAC Oral Anticoagulation Thuác cháng đông máu đ°ßng uáng 5 PDC Proportion of days covered Tỷ lá sá ngày dùng các thuác đúng h°ớng d¿n 6 VKA Vitamin K antagonists Thuác cháng đông máu đái kháng Vitamin K vi DANH MĂC BÀNG BÁng 1.2: LiÃu dùng cÿa rivaroxaban .3: LiÃu dùng cÿa dabigatran .4: So sánh °u và nh°āc điểm cÿa VKA và DOAC .5: Tóm tÃt mát sá nghiên cāu và kiÁn thāc, tuân thÿ điÃu trá và kiểm soát cháng đông khi dùng thuác cháng đông máu đ°ßng uáng .1: Thang điểm CHA2DS2-VASc .2: BiÁn cá chÁy máu cÿa bánh nhân .3: Giá trá INR măc tiêu trong các chß đánh .4: Đánh giá cÿa bánh nhân và ho¿t đáng t° vÃn thuác .1: ĐÁc điểm cÿa bánh nhân tham gia nghiên cāu.2: KÁt quÁ khÁo sát điểm kiÁn thāc bằng bá câu hßi AKT .3: Māc đá tuân thÿ điÃu trá tr°ớc khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn .4: BiÁn cá chÁy máu tr°ớc khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn .5: Tỷ lá bánh nhân dùng VKA đ¿t INR măc tiêu tr°ớc khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn (N=35) .6: Mái liên há giāa điểm kiÁn thāc và sự tuân thÿ, nguy c¢ chÁy máu, tỷ lá đ¿t INR măc tiêu .7: Điểm kiÁn thāc tr°ớc và sau khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn.8: Māc đá tuân thÿ tr°ớc và sau khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn .9: BiÁn cá chÁy máu tr°ớc và sau khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn .10: Tỷ lá bánh nhân sÿ dăng VKA đ¿t INR măc tiêu tr°ớc và sau khi đ°āc d°āc sĩ t° vÃn (N=35) .11: Đánh giá cÿa bánh nhân và ho¿t đáng t° vÃn thuác .1: So sánh câu trÁ lßi cÿa bánh nhân trong nghiên cāu và các nghiên cāu khác thông qua bá câu hßi AKT.

47 vii DANH MĂC HÌNH Hình 1.1: Quá trình đông máu và vá trí tác dăng cÿa thuác cháng đông .1: Quy trình t° vÃn sÿ dăng thuác cháng đông máu .1: Sá l°āng bánh nhân tham gia nghiên cāu và lo¿i thuác cháng đông máu đ°āc dùng. 32 1 Đ¾T VÂN ĐÀ Thuác cháng đông đ°ßng uáng (Oral Anticoagulation - OAC) đ°āc sÿ dăng để phòng ngừa và điÃu trá các bánh huyÁt khái gãm thuác đái kháng vitamin K (Vitamin K antagonists - VKA) hoÁc thuác cháng đông máu đ°ßng uáng trực tiÁp (Direct Oral Anticoagulants - DOAC). Viác sÿ dăng lâu dài để phòng và điÃu trá huyÁt khái tĩnh m¿ch sâu, ngăn ngừa biÁn cá x¢ vāa đáng m¿ch cÿa bánh nhân mÃc hái chāng m¿ch vành và rung nhĩ.&s¿ làm tăng nguy c¢ chÁy máu và các phÁn āng có h¿i khác á bánh nhân. Vì thÁ, viác tuân thÿ điÃu trá là cần thiÁt để đ¿t đ°āc kÁt quÁ điÃu trá tái °u [11].

Các bánh nhân cho biÁt họ cÁm thÃy lo lÃng trong quá trình dùng thuác, nhāng lo lÃng cÿa họ liên quan đÁn t°¢ng tác thuác, tác dăng phă và viác dùng thuác không đúng giß [55].