CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG NGUYÊN CONTAINER BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1.1 Khái quát chung về giao nhận hàng hóa 1.1 Khái niệm về giao nhận Theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận, dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. Theo Điều 163 Luật thương mại Việt Nam 1977 thì “Giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại. Theo đó, người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác.” Nói một cách ngắn gọn, giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng). Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác.2 Đặc điểm của giao nhận Hoạt động giao nhận hàng hóa có các đặc điểm sau: Không tạo ra sản phẩm vật chất mà chỉ tác động làm cho đối tượng lao động ở đây là hàng hóa thay đổi vị trí về mặt không gian chứ không phải là sự tác động về mặt kỹ thuật vào đối tượng lao động.
Hoạt động giao nhận có tính thụ động: do phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng, các quy định của người vận chuyển, các ràng buộc về pháp luật, tập quán của các nước người xuất khẩu, nước người nhập khẩu, nước thứ ba,. Hoạt động giao nhận hàng hóa mang tính thời vụ: sản xuất thương mại gắn liền với vận tải giao nhận, hoạt động giao nhận phụ thuộc vào hoạt động xuất nhập khẩu, mà hoạt động xuất nhập khẩu mang tính thời vụ nên hoạt động giao nhận mang tính thời vụ. 1 Hoạt động giao nhận phụ thuộc vào cơ sở vật chất và trình độ của người giao nhận: để tham gia hoạt động giao nhận hàng, nhất là trong điều kiện container hoá như hiện nay. Người giao nhận cần có một cơ sở hạ tầng với những trang bị máy móc thiết bị hiện đại để phục vụ hoạt động giao nhận.
Hoạt động giao nhận hàng có thể diễn ra trong khoảng thời gian ngắn nhất để đưa hàng hóa đến nơi khách hàng yêu cầu phụ thuộc rất nhiều vào trình độ của người tham gia vào quy trình. Nếu người tham gia quy trình có sự am hiểu và kinh nghiệm trong lĩnh vực này thì sẽ xử lý thông tin thu được trong khoảng thời gian nhanh nhất. Chất lượng của hàng hóa cũng sẽ được đảm bảo do đã có kinh nghiệm làm hàng với nhiều lại hàng khác nhau. Trình độ của người giao nhận cũng là nhân tố quyết định đến chất lượng hoạt động giao nhận và đem lại uy tín, niềm tin cho khách hàng.3 Vai trò của giao nhận Khi các hoạt động xuất nhập khẩu, hoạt động mua bán hàng hóa phát triển thì giao nhận ngày càng thể hiện vai trò của mình.
Trước xu thế toàn cầu hóa hiện nay, ngành vận tải biển đã dần trở thành một trong những phương thức vận chuyển hàng hóa hữu hiệu giữa các quốc gia trên thế giới. Khối lượng vận chuyển lớn, giá thành rẻ và chất lượng vận chuyển khá tốt nên loại hình này vẫn đang được chú ý khai thác. Cũng chính vì vậy mà vận tải biển có đóng góp rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế quốc tế. Ở Việt Nam, dịch vụ vận chuyển hàng hóa bằng đường biển từ lâu đã là một thành phần chủ chốt trong sự phát triển của thương mại quốc tế.
Các hoạt động giao nhận hàng hóa bằng đường biển không chỉ mang đến những thuận lợi trong quá trình đưa hàng hóa ra vào quốc gia mà còn là những đóng góp vào sự phát triển của kinh tế vận tải biển nói chung sự phát triển của thương mại quốc tế nói chung. Giao nhận đóng vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế, đồng thời có ý nghĩa to lớn đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Những dịch vụ giao nhận mà doanh nghiệp sử dụng càng nhiều thì gánh nặng về nghiệp vụ trong hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp càng giảm, cụ thể hơn: Giao nhận là chiếc cầu nối cho mỗi mối quan hệ giữa người bán và người mua, góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế “ toàn cầu hóa”. 2 Giao nhận giúp doanh nghiệp giảm được các chi phí và rủi ro hàng hóa, cũng như tiết kiệm được tổng thời gian cho quá trình thực hiện một đơn hàng, nhất là đối với những doanh nghiệm còn “non trẻ” trong nghiệp vụ giao nhận hàng hóa quốc tế.
Giao nhận còn giúp doanh nghiệp hạn chế xảy ra các tranh chấp, khiếu nại về tổn thất hàng hóa, và nếu có xảy ra thì các công ty giao nhận sẽ đứng ra giải quyết phối hợp với công ty bảo hiểm, bảo vệ lợi ích của nhà xuất nhập khẩu. Bên cạnh đó, nếu hàng hóa phải chuyển tải tại một nước thứ ba, công ty giao nhận phải đảm trách việc giao nhận hàng lên tàu thứ nhất và tìm cách gửi hàng lên tàu thứ hai để đi đến nơi đến. Điều này hoàn toàn thuận lợi và tiết kiệm chi phí nhà xuất nhập khẩu nếu như trong trường hợp còn ít kinh nghiệm trong quá cảnh hàng hóa.4 Phạm vi các dịch vụ giao nhận Phạm vi các dịch vụ giao nhận được thể hiện qua các công việc cụ thể mà người giao nhận sẽ thực hiện theo hợp đồng đã thỏa thuận với khách hàng (là người xuất khẩu hoặc nhập khẩu) như sau: Thay mặt người xuất khẩu: Chọn tuyến đường, phương thức vận tải và người vận chuyển phù hợp. Đặt chỗ với người vận chuyển, Nhận hàng từ người xuất khẩu và cấp những chứng từ phù hợp, Nghiên cứu các điều khoản trong tin dụng thư và các điều kiện liên quan và các luật lệ ở nước xuất khẩu, nước nhập khẩu, nước quá cảnh được áp dụng trong việc giao nhận hàng, Đóng gói hàng hóa trừ khi việc này do người gửi hàng làm trước khi giao hàng cho người nhận có tính đến tuyến đường, phương thức vận tải, bản chất của hàng hóa và những luật lệ áp dụng, Cân đo, đếm hàng hóa, sắp xếp việc lưu kho và bảo quản hàng hóa nếu được yêu cầu, Lưu ý với người gửi hàng về sự cần thiết của bảo hiểm hàng hóa, Vận chuyển hàng hóa tới cảng, sắp xếp thủ tục hải quan, tài liệu, thủ tục liên quan và giao hàng cho người vận chuyển, Thanh toán các khoản phí, lệ phí bao gồm cả cước phí, 3 Giám sát việc vận chuyển hàng hóa cho tới khi hàng hóa tới tay người nhận hàng thông qua các hợp đồng với người vận chuyển và các đại lý ở nước ngoài, Theo dõi tổn thất hoặc hư hỏng hàng hóa (nếu có), giúp người gửi hàng khiếu nại người vận chuyển về hàng hóa bị tổn thất hoặc hư hỏng (nếu có).
Thay mặt người nhập khẩu: Tổ chức và theo dõi việc vận chuyển hàng hóa, Nhận và kiểm tra các chứng từ liên quan đến lô hàng, Nhận hàng từ người vận chuyển và thanh toán cước phí nếu cần thiết, Khai báo hải quan và trả lệ phí, thuế và những chi phí liên quan, Thu xếp kho chuyển tải (nếu cần), giúp người nhận hàng gửi hàng vào kho và phân phối hàng hóa (nếu cần) Giúp người nhận hàng khiếu nại người vận chuyển về việc hàng bị tổn thất hoặc hư hỏng (nếu có).2 Khái quát chung về người giao nhận 1.1 Khái niệm về người giao nhận Người giao nhận thường được hiêu là người làm dịch vụ giao nhận. Theo Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế (FIATA), người giao nhận được hiểu là “Người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hành động vì lợi ích của người ủy thác. Người giao nhận cũng đảm nhận mọi công việc thực hiện liên quan đến hợp đồng giao nhận như bảo quản, lưu kho trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hóa”. Dịch vụ Logistics của Luật Thương mại năm 2005 của Việt Nam quy định “ Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá theo thoả thuận với khách hàng để hưởng thù lao”.
Người giao nhận không chỉ làm đại lý, người ủy thác mà còn cung cấp dịch vụ vận tải và đóng vai trò như một bên chính- người chuyên chở.2 Vai trò của người giao nhận 4 Trước đây, người giao nhận chỉ làm đại lý thực hiện một số công việc do các nhà xuất nhập khẩu ủy thác như xếp dỡ, lưu kho hàng hóa, làm thủ tục giấy tờ, lo liệu vận tải nội địa, thanh toán tiền hàng. Song cùng với sự phát triển thương mại quốc tế và tiến bộ kĩ thuật trong ngành vận tải mà dịch vụ giao nhận được mở rộng hơn. Ngày nay, người giao nhận đóng vai trò rất quan trọng trong thương mại và vận tải quốc tế. Người giao nhận có thể đảm đương vai trò là đại lý, người môi giới hải quan, người gom hàng, người chuyên chở hoặc người kinh doanh vận tải đa phương thức.
Vai trò là người môi giới hải quan: trên cơ sở được Nhà nước cho phép, người giao nhận, người giao nhận thay mặt người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu để khai báo, làm thủ tục hải quan như một môi giới hải quan. Vai trò là đại lý, người giao nhận hoạt động như một cầu nối giữa người gửi hàng và người chuyên chở và như là đại lý của người chuyên chở hoặc người gửi hàng. Người giao nhận nhận ủy thác từ chủ hàng để thực hiện các công việc như: nhận hàng, giao hàng, phát hành chứng từ, khai báo hải quan, lưu kho, bảo quản hàng hóa. trên cơ sở hợp đồng ủy thác và phải chịu trách nhiệm về các vấn đề phát sinh có liên quan trong quá trình vận chuyển và giao nhận hàng hóa.