Đánh Giá Công Tác Giao Đất Khoán Rừng Tại Dak Nông

Khóa luận đánh giá công tác giao đất khoán rừng tại Lâm trường Quảng Tân, huyện Đắk R'lấp, tỉnh Đắk Nông, góp phần phát triển kinh tế nông lâm.

• Tác giả: Thân Kim Thấm
• Người hướng dẫn: Giáo Viên Hướng Dẫn: DANG THANH HÀ
• Trường học: Đại Học Nông Lâm Tp.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Lâm
• Đề tài: Đánh Giá Công Tác Giao Đất Khoán Rừng Tại Dak Nông
• Loại tài liệu: Luận Văn Cử Nhân
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục Đích Và Ý Nghĩa Của Việc Nghiên Cứu
• 1.2. Bố Cục Của Luận Văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái Niệm Về Rừng
• 2.2. Các Loại Rừng Và Chỉ Tiêu Phân Loại Của Người Dân
• 2.3. Mục Đích Giao Khoán Rừng
• 2.4. Ổn Định Và Tái Tạo Tài Nguyên Rừng
• 2.5. Ổn Định Về Mặt Kinh Tế Xã Hội
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN
• 3.1. Sơ Lược Quá Trình Hình Thành Lâm Trường Quảng Tân
• 3.2. Chức Năng Và Nhiệm Vụ Của Lâm Trường Quảng Tân
• 3.3. Cơ Cấu Tổ Chức Bộ Máy Quản Lý Lâm Trường Quảng Tân
• 3.4. Tình Hình Dân Sinh Kinh Tế
• 3.5. Tình Hình Giao Thông
• 3.6. Văn Hóa - Thôn Tít
• 3.7. Tình Hình Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh Của Lâm Trường Quảng Tân Trong Thời Gian Qua
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình Hình Giao Đất Khoán Rừng Qua Các Năm
• 4.2. Phân Tích Quá Trình Thực Hiện Các Hoạt Động Giao Đất Khoán Rừng
• 4.3. Quá Trình Thực Hiện Giao Đất Giao Rừng Theo Nghị Định 163/1999/NĐ-CP
• 4.4. Quy Mô, Đối Tượng, Thời Gian Thực Hiện Giao Đất Khoán Rừng
• 4.5. Tình Hình Kinh Tế Xã Hội Tại Địa Bàn Trước Khi Thực Hiện Giao Đất
• 4.6. Hình Thức Giao Đất Giao Rừng
• 4.7. Quyền Lợi Và Nghĩa Vụ Của Người Nhận Đất Nhận Rừng
• 4.8. Cách Thức Tổ Chức Quản Lý
• 4.9. Kết Quả Giao Đất Khoán Rừng Theo Nghị Định 163/1999/NĐ-CP
• 4.10. Quá Trình Thực Hiện Giao Khoán Quản Lý Bảo Vệ Rừng Tự Nhiên Theo Chỉ Thị 661 Năm 2004
• 4.11. Địa Điểm Thực Hiện
• 4.12. Trách Nhiệm Và Quyền Lợi Của Người Nhận Khoán
• 4.13. Phương Thức Và Kết Quả Giao Khoán Quản Lý Bảo Vệ Rừng
• 4.14. Thuận Lợi Và Khó Khăn Khi Thực Hiện Công Tác Giao Đất Khoán
• 4.15. Đánh Giá Công Tác Tổ Chức Và Quản Lý Sau Khi Thực Hiện Giao
• 4.16. Cách Thức Phối Hợp Trong Tổ Chức Và Quản Lý Rừng Sau Khi Giao
• 4.17. Tình Hình Sử Dụng Đất Rừng Sau Khi Giao
• 4.18. Phân Tích Những Lợi Ích Về Kinh Tế Xã Hội Sau Khi Giao Khoán Rừng
• 4.19. Những Lợi Ích Kinh Tế Xã Hội Từ Giao Đất Khoán Rừng Theo Nghị Định 163/1999/NĐ-CP
• 4.20. Về Phát Triển Vốn Rừng Qua Các Năm
• 4.21. Những Tác Động Về Môi Trường Sinh Thái
• 4.22. Những Lợi Ích Kinh Tế Xã Hội Từ Công Tác Giao Khoán Quản Lý Bảo Vệ Rừng Theo Chỉ Thị 661 Năm 2004
• 4.23. Về Hiệu Quả Kinh Tế
• 4.24. Những Tác Động Xã Hội
• 4.25. Về Hiệu Quả Quản Lý Bảo Vệ Rừng
• 4.26. Về Hiệu Quả Môi Trường Xã Hội
• 4.27. Sự Phối Hợp Với Chính Quyền Địa Phương Trong Thực Hiện Công Tác Giao Đất Khoán Rừng
• 4.28. Đánh Giá Sự Ảnh Hưởng Của Công Tác Giao Đất Khoán Rừng Tại Thôn 5, Thôn 6 Xã Đăk R’tih Đến Các Cộng Đồng Dân Cư Khác
• 4.29. Kết Quả Đạt Được Và Những Mặt Còn Tồn Tại
• 4.30. Đánh Giá Hiện Trạng Công Tác Quản Lý Kinh Doanh Đất Lâm Nghiệp
• 4.31. Một Số Đề Xuất Nhằm Thực Hiện Tốt Công Tác Giao Khoán Rừng Và Quản Lý Bảo Vệ Rừng Sau Khi Giao
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Giao Đất Khoán Rừng Tại Dak Nông

Giao đất khoán rừng là một chính sách quan trọng của Nhà nước nhằm bảo vệ và phát triển rừng. Tại Dak Nông, chính sách này đã được triển khai từ nhiều năm qua với mục tiêu thu hút nguồn lực vào quản lý và bảo vệ rừng. Việc đánh giá hiệu quả giao đất khoán rừng không chỉ giúp xác định tác động đến môi trường mà còn ảnh hưởng đến kinh tế xã hội của cộng đồng địa phương.

1.1. Khái Niệm Về Giao Đất Khoán Rừng

Giao đất khoán rừng là việc Nhà nước giao quyền sử dụng đất rừng cho tổ chức, hộ gia đình nhằm quản lý và bảo vệ rừng. Chính sách này giúp người dân có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Giao Đất Khoán Rừng Tại Dak Nông

Chính sách giao đất khoán rừng tại Dak Nông bắt đầu từ năm 1999, với Nghị định 163/1999/NĐ-CP. Qua thời gian, nhiều chương trình đã được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Giao Đất Khoán Rừng

Mặc dù giao đất khoán rừng mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các vấn đề như quản lý rừng, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Những Thách Thức Trong Quản Lý Rừng

Quản lý rừng sau khi giao đất khoán gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các bên liên quan. Điều này dẫn đến tình trạng vi phạm và khai thác rừng trái phép.

2.2. Tác Động Đến Kinh Tế Xã Hội

Giao đất khoán rừng có thể tạo ra lợi ích kinh tế cho người dân, nhưng cũng có thể gây ra sự phân hóa giàu nghèo nếu không được quản lý tốt. Cần có các chính sách hỗ trợ để đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Giao Đất Khoán Rừng

Để đánh giá hiệu quả giao đất khoán rừng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc phân tích dữ liệu từ các cuộc khảo sát và phỏng vấn sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Từ Khảo Sát

Khảo sát ý kiến của người dân và các tổ chức liên quan là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về hiệu quả giao đất khoán rừng. Dữ liệu này sẽ giúp đánh giá tác động thực tế của chính sách.

3.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Cần thực hiện các nghiên cứu về tác động môi trường của giao đất khoán rừng. Việc này giúp xác định mức độ bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng sau khi giao đất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Giao Đất Khoán Rừng Tại Dak Nông

Kết quả nghiên cứu cho thấy giao đất khoán rừng đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, vẫn cần cải thiện các chính sách và phương pháp quản lý để nâng cao hiệu quả.

4.1. Lợi Ích Kinh Tế Từ Giao Đất Khoán

Giao đất khoán rừng đã giúp tăng thu nhập cho nhiều hộ gia đình. Người dân có thể sử dụng đất rừng để phát triển nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác.

4.2. Tác Động Đến Bảo Vệ Môi Trường

Chính sách giao đất khoán rừng đã góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và giảm thiểu tình trạng khai thác trái phép. Tuy nhiên, cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để duy trì hiệu quả này.

V. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Giao Đất Khoán Rừng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy giao đất khoán rừng là một chính sách hiệu quả nhưng cần được cải thiện. Các kiến nghị sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng trong tương lai.

5.1. Kiến Nghị Về Chính Sách

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào công tác quản lý rừng. Điều này sẽ giúp tăng cường trách nhiệm và ý thức bảo vệ tài nguyên rừng.

5.2. Đề Xuất Về Quản Lý Rừng

Cần cải thiện phương pháp quản lý rừng sau khi giao đất khoán. Việc này bao gồm việc tăng cường giám sát và phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng đóng vai trò quan trọng đối với cân bằng sinh thái, an ninh môi trường và phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Theo số liệu thống kê đến hết năm 1999, cả nước có 10.592 ha rừng các loại, trong đó rừng tự nhiên chiếm 9.198 ha (tương đương 86,5%). Đất lâm nghiệp là nguồn sống trực tiếp của hơn 24 triệu đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại các vùng núi, trung du và đồng bằng. Mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quản lý và kinh doanh nghề rừng, nhưng trên thực tế rừng tự nhiên vẫn suy giảm cả về diện tích và chất lượng do tình trạng khai thác tự do, thiếu sự gắn kết quyền lợi giữa người dân địa phương với chủ rừng, cùng tập quán du canh du cư, phát đốt rừng làm nương rẫy kéo dài.

Chủ trương giao đất khoán rừng cho tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích lâm nghiệp là giải pháp nhằm xác lập chủ rừng thực sự, huy động nguồn lực xã hội và gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương với cộng đồng dân cư. Thực hiện chủ trương của Chính phủ và Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông, Lâm trường Quảng Tân đã triển khai giao đất lâm nghiệp theo Nghị định số 163/1999/NĐ-CP (hoàn thành tháng 8/2000) và phương án giao khoán quản lý bảo vệ (QLBV) rừng tự nhiên theo Chương trình 661 năm 2004.

Khóa luận cử nhân ngành Kinh tế Nông Lâm của tác giả Thân Kim Thắm thực hiện nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả của các chính sách này trên địa bàn.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định gồm 4 nhiệm vụ cụ thể:

1. Tìm hiểu và phân tích tình hình thực hiện công tác giao đất khoán rừng tại Lâm trường Quảng Tân.
2. Đánh giá hiệu quả công tác tổ chức và quản lý trong quản lý bảo vệ rừng sau khi giao.
3. Đánh giá những lợi ích kinh tế - xã hội từ công tác giao đất giao rừng tại địa bàn thực hiện phương án.
4. Đưa ra một số kiến nghị nhằm giúp Lâm trường thực hiện tốt hơn công tác giao khoán rừng trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác giao đất khoán rừng, cơ chế tổ chức quản lý, hiệu quả kinh tế hộ gia đình nhận khoán và diễn biến tài nguyên rừng.
• Phạm vi không gian: Lâm trường Quảng Tân và Thôn 6, xã Đắk R'Tih, huyện Đắk R'Lấp, tỉnh Đắk Nông.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra thực địa thu thập số liệu sơ cấp diễn ra từ ngày 08/03/2004 đến ngày 08/06/2004; các số liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 1999 – 2004/2005.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm chuyên ngành lâm sinh, kinh tế nông lâm và khung pháp lý hiện hành:

• Khái niệm về cấu trúc rừng: Phân tích các tầng tán và thành phần cấu tạo gồm quần thụ, lớp cây tái sinh, cây tầng thấp, đất rừng, thảm tươi và thảm mục rừng.
• Tiêu chí phân loại trạng thái rừng: Kết hợp giữa phân loại lâm sinh truyền thống (trạng thái Ic, IIB, IIIA1, IIIA2) và tri thức bản địa của người dân địa phương.
• Hệ thống chỉ tiêu phân tích kinh tế hộ: Tổng doanh thu, tổng lợi nhuận, doanh thu trên một đơn vị diện tích, doanh thu trên một đơn vị vốn, lợi nhuận trên diện tích, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư, thu nhập trên một ngày công lao động và số vòng quay vốn.
• Phương pháp phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weaknesses), cơ hội (Opportunities) và thách thức (Threats) trong quản lý kinh doanh đất lâm nghiệp tại Lâm trường.
• Căn cứ pháp lý:
  • Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (19/08/1991); Luật Đất đai (14/07/1993) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai (02/12/1998).
  • Quyết định số 661/QĐ-TTg (29/07/1998) của Thủ tướng Chính phủ về dự án trồng 5 triệu ha rừng; Quyết định số 245/1998/QĐ-TTg (16/11/1998) về trách nhiệm quản lý Nhà nước về rừng và đất lâm nghiệp.
  • Nghị định số 163/1999/NĐ-CP (16/11/1999) của Chính phủ về giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp.
  • Công văn số 257/CV-NN-PTLN (16/03/1999) của Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn Đắk Lắk.
  • Quyết định số 169/2002/QĐ-UB (02/12/2002) và Quyết định số 3081/QĐ-UB (30/09/2003) của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk.
  • Quyết định số 803/QĐ-UB (25/08/2004) của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông phê duyệt dự án đầu tư phát triển rừng Lâm trường Quảng Tân giai đoạn 2 (2004-2008).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tài chính, báo cáo tài nguyên rừng và các phương án lâm sinh từ Phòng Kế hoạch - Kỹ thuật - Quản lý bảo vệ rừng, Phòng Kế toán - Tài vụ, Phòng Tổ chức - Hành chánh - Quản trị của Lâm trường Quảng Tân.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Điều tra bảng hỏi trực tiếp kết hợp công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) trên toàn bộ mẫu gồm 71 hộ đồng bào dân tộc thiểu số M’nông nhận khoán đất rừng tại Thôn 6, xã Đắk R’Tih.
• Phương pháp phân tích số liệu: Phân tổ thống kê, tính toán các chỉ số kinh tế tổng hợp, so sánh trước - sau thực hiện chính sách trên phần mềm MS Excel và MS Word.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Đặt vấn đề

Chương này phân tích tính cấp thiết của việc giao đất lâm nghiệp trong bối cảnh diện tích rừng tự nhiên bị xâm hại do tập quán canh tác lạc hậu và tình trạng di dân tự do. Tác giả khẳng định việc chuyển đổi từ cơ chế quản lý lâm nghiệp truyền thống do Nhà nước bao cấp sang lâm nghiệp xã hội có sự tham gia của người dân là giải pháp căn bản nhằm thiết lập chủ rừng thực sự, ổn định đời sống đồng bào bản địa và phục hồi tài nguyên rừng.

Chương 2: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương 2 tập trung làm rõ bản chất kinh tế - sinh thái của rừng, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công tác giao khoán rừng trong việc ổn định môi trường và tái tạo tài nguyên. Tác giả tổng hợp bảng tiêu chí nhận biết trạng thái rừng dựa trên tri thức bản địa của người dân địa phương:

Loại rừng	Nguồn gốc hình thành	Chỉ tiêu phân loại của người dân	Khả năng canh tác
Rừng sau nương rẫy 3 - 7 năm (Ic)	Rừng phục hồi sau nương rẫy thời gian 3 - 7 năm	Các loài chủ yếu: Dẻ, Bằng lăng, Quế rừng, cây thuốc lá; cây tái sinh nhỏ, đường kính < 6 cm, chưa có giá trị khai thác	Đất còn xấu, chưa thể làm rẫy hoặc tỉa lúa
Rừng phục hồi sau 20 năm (IIB)	Rừng trước đây làm rẫy, nay đã phục hồi trên 20 năm	Các loài chủ yếu: Chò xót, Trâm trắng, Trâm đỏ, Re; nhiều mây, tre, lồ ô; đường kính thân cây trung bình	Đất làm rẫy và tỉa lúa tốt
Rừng già đã qua khai thác chọn (IIIA1, IIIA2)	Rừng già qua khai thác chọn trên 10 năm	Cây gỗ lớn, đường kính trung bình $\ge 30\text{ cm}$; Dầu gió, Sao đã khai thác hết; còn Chò xót, Trâm, Bằng lăng; ít mây, lồ ô trên đồi	Có thể làm rẫy gần suối; không làm rẫy trên đồi

Đồng thời, chương này xác lập bộ tiêu chí phân loại kinh tế hộ gia đình qua 4 nhóm: Khá (nhóm I), Trung bình (nhóm II), Nghèo (nhóm III) và Đói (nhóm IV) dựa trên điều kiện nhà ở, diện tích nương rẫy, đàn gia súc, tư liệu sản xuất và trang thiết bị sinh hoạt.

Chương 3: Tổng quan về Lâm trường Quảng Tân và địa bàn nghiên cứu

Lâm trường Quảng Tân thành lập tháng 10/1987 và thành lập lại theo Quyết định 299/QĐ-UB ngày 04/05/1993, trực thuộc Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn Đắk Nông, đóng tại thị trấn Kiến Đức, huyện Đắk R'Lấp. Tọa độ địa lý: $107^\circ 14' 10'' - 107^\circ 34' 15''$ kinh độ Đông và $11^\circ 58' 32'' - 12^\circ 15' 33''$ vĩ độ Bắc.

• Nhân sự: Đơn vị có 34 cán bộ công nhân viên (9 đại học, 13 trung cấp, 3 sơ cấp, 9 lao động phổ thông). Khối phân trường, đội sản xuất và đội QLBV gồm 15 người (chiếm 44,1%).
• Thổ nhưỡng: Tổng diện tích quản lý gồm 3 loại đất chính: Đất đỏ bazan ($F_k$) chiếm 17.906 ha (81,3%), Đất nâu vàng bazan ($F_v$) chiếm 3.392 ha (15,4%) và Đất nâu sẫm bồi tụ ($R_u$) chiếm 727 ha (3,3%).
• Tài chính và tài nguyên: Tổng vốn sản xuất kinh doanh năm 2004 đạt 33 tỷ đồng (vốn kinh doanh 19 tỷ đồng, vốn rừng tự nhiên 14 tỷ đồng). Tính đến đầu năm 2004, đơn vị quản lý 21.716 ha đất tự nhiên (đất có rừng đạt 12.449,7 ha, đất không có rừng là 9.266,3 ha; diện tích rừng bị phá trong năm 2003 là 32,3 ha chuyển sang đất bị lấn chiếm).
• Tình hình Thôn 6, xã Đắk R'Tih: Thôn có 73 hộ (71 hộ M’nông, 2 hộ Kinh) với 365 nhân khẩu và 121 lao động. Trước khi giao đất, cơ sở hạ tầng rất khó khăn: chưa có điện sinh hoạt, đường giao thông sạt lở mùa mưa, trường học xa, tỷ lệ đói nghèo chiếm 14,8% (8,4% hộ nghèo, 6,4% hộ đói).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm phân tích chi tiết kết quả thực hiện các chính sách và tác động kinh tế - xã hội:

1. Kết quả giao đất theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP:

   • Lâm trường phối hợp với Đại học Tây Nguyên tiến hành giao 1.016 ha đất lâm nghiệp cho 71 hộ đồng bào M'nông tại Thôn 6 với thời hạn 50 năm, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
   • Cơ cấu diện tích giao: 862,9 ha đất có rừng (gồm 773,5 ha rừng nghèo - trung bình và 47,7 ha rừng non) và 152,6 ha đất không có rừng (đất nương rẫy 145,0 ha, đất trống đồi trọc 7,5 ha, đất vườn và thổ cư 41,7 ha). Bình quân mỗi hộ nhận 13,57 ha (gồm 11 ha rừng tự nhiên, 2 ha đất canh tác nông nghiệp và 0,57 ha đất vườn).

2. Kết quả giao khoán quản lý bảo vệ theo Chương trình 661:

   • Năm 2004, Lâm trường tổ chức giao khoán 905 ha rừng tự nhiên phòng hộ và sản xuất xung yếu cho 50 hộ dân tại Thôn 5 và vùng ven Thôn 6 (khu vực giáp ranh cụm dân di cư tự do Nam Hà, Tây Ninh).

3. Tác động kinh tế hộ gia đình:

   • Việc giao đất gắn liền với quyền khai thác tỉa thưa theo phương án thiết kế giúp tăng nguồn thu cho các hộ nhận khoán. Phân tích phân tổ thu nhập cho thấy nhóm hộ thực hiện tỉa thưa rừng và ứng dụng mô hình nông lâm kết hợp (trồng cà phê, tiêu, lúa rẫy xen canh cây lâm nghiệp) có mức thu nhập cao hơn rõ rệt so với nhóm hộ thuần nông nghiệp tự cấp tự túc.
   • Cơ cấu kinh tế hộ sau 5 năm giao đất chuyển biến tích cực: tỷ lệ hộ đói nghèo giảm mạnh, nhóm hộ trung bình và khá tăng lên, xuất hiện các hộ điển hình về sản xuất kinh doanh giỏi (như hộ Điểu Tuân, hộ Điểu Đốp).

4. Đánh giá công tác tổ chức và quản lý qua ma trận SWOT:

   • Điểm mạnh (S): Lâm trường có bộ máy tinh gọn, phối hợp tốt với địa phương trong việc đo đạc, cấp đất lâm nghiệp và chuyển giao kỹ thuật khuyến nông.
   • Điểm yếu (W): Lực lượng QLBV rừng mỏng (15 người phụ trách trên 21.000 ha), phương tiện kỹ thuật và công cụ hỗ trợ hạn chế, kinh phí đầu tư tái sinh rừng thấp.
   • Cơ hội (O): Nhận được sự đồng thuận cao từ đồng bào M'nông, chính sách của Nhà nước và Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông hỗ trợ phát triển lâm nghiệp xã hội.
   • Thách thức (T): Sức ép lớn từ các luồng di dân tự do ngoài quy hoạch dẫn đến tình trạng lấn chiếm, sang nhượng đất rừng trái phép phức tạp tại vùng giáp ranh.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu, đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu của đề tài và đề xuất các giải pháp kỹ thuật, cơ chế chính sách nhằm hoàn thiện công tác giao đất khoán rừng tại địa phương.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Thực hiện giao đất lâm nghiệp: Lâm trường Quảng Tân đã hoàn thành giao 1.016 ha đất lâm nghiệp ổn định 50 năm cho 71 hộ dân Thôn 6 theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP và ký hợp đồng giao khoán QLBV 905 ha rừng tự nhiên theo Chương trình 661 cho 50 hộ tại Thôn 5 và Thôn 6.
• Biến động kinh tế hộ trước và sau giao đất:

Phân loại hộ	Trước giao đất (năm 1999) - Số hộ	Tỷ lệ trước (%)	Sau 5 năm giao đất (năm 2004)	Xu hướng chuyển biến
Hộ khá (I)	19	26,7%	Tăng	Tăng tích lũy tư liệu sản xuất (xe máy, máy cày, tivi)
Hộ trung bình (II)	41	58,5%	Tăng/Ổn định	Ổn định diện tích canh tác 2 ha nông nghiệp
Hộ nghèo (III)	6	8,4%	Giảm	Có thêm thu nhập từ nhận khoán và tỉa thưa
Hộ đói (IV)	5	6,4%	Giảm mạnh	Xóa tình trạng thiếu ăn mùa giáp hạt

• Quản lý bảo vệ tài nguyên: Hạn chế tình trạng phá rừng làm nương rẫy tràn lan, xác lập quyền quản lý cụ thể trên từng lô rừng giao khoán, giúp giảm thiểu số vụ cháy rừng và khai thác gỗ trái phép trên diện tích đã giao.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

1. Hoàn thiện chính sách hưởng lợi: Nâng cao mức chi trả tiền công khoán bảo vệ rừng tự nhiên theo Chương trình 661 để đảm bảo trang trải chi phí sinh hoạt cho hộ gia đình nhận khoán.
2. Hỗ trợ vốn và kỹ thuật khuyến nông - khuyến lâm: Tăng cường cung ứng giống cây trồng chất lượng cao (cây công nghiệp xen cây lâm nghiệp như Muồng đen, Keo, Quế), hỗ trợ tập huấn canh tác bền vững trên đất dốc để chống xói mòn.
3. Tăng cường năng lực quản lý: Bổ sung biên chế và trang thiết bị hỗ trợ cho lực lượng QLBV rừng; thiết lập quy chế phối hợp đồng bộ giữa Lâm trường, chính quyền xã Đắk R’Tih và hạt kiểm lâm nhằm ngăn chặn dứt điểm tình trạng dân di cư tự do lấn chiếm đất rừng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực địa số liệu sơ cấp của khóa luận tập trung chủ yếu vào 71 hộ đồng bào dân tộc M’nông tại Thôn 6, xã Đắk R’Tih; thời gian điều tra thực địa giới hạn trong 3 tháng (từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2004). Việc theo dõi diễn biến tài nguyên rừng sau khai thác tỉa thưa cần độ trễ thời gian dài hơn để đánh giá đầy đủ chỉ số tăng trưởng sinh khối.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát so sánh sang các địa bàn lân cận (Thôn 5 và các xã khác thuộc lâm phần); đi sâu phân tích đánh giá chuỗi giá trị và hiệu quả tài chính dài hạn của các mô hình nông lâm kết hợp theo chu kỳ khai thác hoàn chỉnh.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế Nông Lâm, Kinh tế Nông nghiệp, Quản lý Tài nguyên Rừng, Quản trị Lâm nghiệp và Quản lý Đất đai.
• Nội dung giá trị: Khóa luận cung cấp mô hình mẫu trong việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng kinh tế hộ với phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) và ma trận SWOT. Dữ liệu khảo sát chi tiết về cơ cấu sử dụng đất và thu nhập của đồng bào M’nông tại Đắk Nông là nguồn tư liệu thứ cấp có giá trị cho các nghiên cứu về chính sách lâm nghiệp xã hội khu vực Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô diện tích đất lâm nghiệp được giao theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP tại Thôn 6 là bao nhiêu?
Tổng diện tích đất lâm nghiệp giao cho 71 hộ dân Thôn 6 là 1.016 ha, bao gồm 862,9 ha đất có rừng và 152,6 ha đất không có rừng. Bình quân mỗi hộ nhận 13,57 ha (gồm 11 ha rừng tự nhiên, 2 ha đất canh tác nông nghiệp và 0,57 ha đất vườn).

2. Địa bàn nào được lựa chọn để thực hiện phương án giao khoán quản lý bảo vệ rừng theo Chương trình 661 năm 2004?
Phương án giao khoán QLBV 905 ha rừng tự nhiên theo Chương trình 661 năm 2004 được triển khai cho 50 hộ dân tại Thôn 5 và một số hộ Thôn 6, xã Đắk R’Tih – nơi giáp ranh các cụm dân di cư tự do Nam Hà và Tây Ninh, khu vực có nguy cơ lấn chiếm và phá rừng phức tạp.

3. Cơ cấu bộ máy nhân sự của Lâm trường Quảng Tân tại thời điểm nghiên cứu gồm bao nhiêu người?
Lâm trường có tổng số 34 cán bộ công nhân viên (Ban giám đốc: 2 người; Phòng TC-HC-QT: 4 người; Phòng KT-TV: 3 người; Phòng KH-KT-QLBVR: 5 người; Khối phân trường, đội sản xuất, đội QLBV: 15 người; Cửa hàng và dịch vụ thương mại: 5 người). Về trình độ: 9 đại học, 13 trung cấp, 3 sơ cấp và 9 lao động phổ thông.

4. Hiện trạng kinh tế và phân loại hộ dân tại Thôn 6 trước khi thực hiện giao đất khoán rừng như thế nào?
Năm 1999, Thôn 6 có 73 hộ (71 hộ M’nông) với 365 nhân khẩu, 121 lao động. Cơ cấu kinh tế hộ qua điều tra PRA gồm: 19 hộ khá (26,7%), 41 hộ trung bình (58,5%), 6 hộ nghèo (8,4%) và 5 hộ đói (6,4%). Tổng tỷ lệ hộ đói nghèo chiếm 14,8%. Đàn vật nuôi toàn thôn gồm 85 con trâu, 30 con bò, 20 con heo và 100 con gà.

5. Người dân bản địa phân loại trạng thái rừng tự nhiên theo các chỉ tiêu thực tế nào?
Người dân phân chia rừng thành 3 loại:

• Rừng sau nương rẫy 3 - 7 năm (Ic): Cây dẻ, bằng lăng, quế rừng tái sinh nhỏ ($d < 6\text{ cm}$), đất xấu chưa tỉa lúa được.
• Rừng phục hồi sau 20 năm (IIB): Cây chò xót, trâm, re, mây, lồ ô nhiều, đất tốt có thể làm rẫy tỉa lúa.
• Rừng già qua khai thác chọn (IIIA1, IIIA2): Cây gỗ lớn ($d \ge 30\text{ cm}$), ít lồ ô trên đồi, có thể làm rẫy ở ven suối nhưng không làm trên đồi.

Kết luận

Khóa luận cử nhân "Đánh giá công tác giao đất khoán rừng tại Lâm trường Quảng Tân, huyện Đắk R'Lấp, tỉnh Đắk Nông" của tác giả Thân Kim Thắm đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc quá trình triển khai Nghị định 163/1999/NĐ-CP và Chương trình 661 tại địa bàn nghiên cứu. Kết quả khảo sát thực tế trên 71 hộ đồng bào dân tộc M’nông khẳng định chính sách giao đất giao rừng đã mang lại tác động kép: vừa nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ đói nghèo cho cộng đồng bản địa thông qua các mô hình nông lâm kết hợp, vừa góp phần bảo vệ diện tích rừng tự nhiên hiện có. Các đề xuất, giải pháp được rút ra từ phân tích SWOT có tính thực tiễn cao, đóng góp cơ sở khoa học cho công tác quản lý và phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Đặt vấn dé. e Chương 2: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu e Chương 3: Tổng quan e Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận e Chương 5: Kết luận và kiến nghị Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Khái Niệm Về Rừng Rừng là tập hợp vô số cây thân gỗ, cây thân bụi, thẩm cỏ.định cư trên một khu đất nhất định, và giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tán lá và hệ rể của chúng phải giao nhau. Rừng bao gồm các thành phan cơ bản sau: Quần thu là tập hợp các loài cây gỗ lập thành bộ phận cơ bản nhất của rừng; thành phan kế tiếp là Lớp cây tái sinh là các thế hệ non của các loài cây gỗ, sống và phát triển dưới tán rừng, có khả năng tạo thành một quân thụ mới nếu khai thác và loại bỏ tầng cây mẹ; dưới Lớp cây tái sinh là Cây tầng thấp là tập hợp những cây bụi và một số loài cây gỗ mà trong những điều kiện khí hậu và đất đai nhất định không thể hình thành rừng mới; thành phần dưới cùng là Đất, đây là thành phần quan trọng của rừng có liên hệ hữu cơ với rừng; phủ trên đất là Lớp thẩm tươi là thuật ngữ chỉ các loài cây thân thảo; dưới lớp Thảm tươi là Thảm mục rừng, đây là lớp vật rừng và xác cây chết ở trạng thái bán phân hủy phủ trên bé mặt đất rừng.

Các Loại Rừng Và Chỉ Tiêu Phân Loại Của Người Dân Người dân đã phân loại rừng trong khu vực sinh sống theo 3 loại: Rừng sau nương rẫy từ 3-7 năm ( tương đương với trạng thái Ic ); rừng phục hồi trên 20 năm ( tương đương với trạng thái IIB ); rừng già đã qua khai thác chọn ( tương đương với trạng thái IIIA1 và HIA1). Trong mỗi loại người dân đã đưa ra nguồn gốc, các chỉ tiêu phân loại, đây là cơ sở để người dân nhận biết được mức độ giàu nghèo của khu rừng mình sẽ nhận. Bảng 1: Các Loại Rừng Và Chỉ Tiêu Phân Loại Của Người Dân Loạirừng Nguồn gốc Chỉ tiêu phân loại rừng Canh tác 1. Rừng Rừng phục - Các loài cây chủ yếu: Dé, Bằng sau nương hồi sau lăng, Quế rừng, cây thuốc lá.

- Chưa thể làm rẫytừ3-7 nuongray, - Cây tái sinh nhỏ; đường kinh < rẫy được. (Ic) thời giant 6 cm; không có giá trị, chua khai 3-7 năm. - Đất còn xấu không thể tỉa lúa được. Rừng Rừngtrước - các loài chủ yếu: Chò xót, phụchổi đây làmrẫy, Trâm trắng, Trâm đỏ, re.

- Đất làm rẫy sau 20 nay đã phục - Mây, tre, và 16 ô nhiều. và tỉa lúa tốt nam. (IIB) hồi được - cây có đường kính trung bình trên 20 năm. 3 Rừng Rừnggiàđã - Các loài chủ yếu: Chò xót, - Có thể làm già đã qua qua khai Tram đỏ, Trâm trắng, Bằng ray gầnsuối ( khaithác thác chọn, lăng.

khoảng cách chọn. thời gian - Dau gió, sao đã khai thác hết. (HIAI, trên 10năm - Cây gỗ lớn, đường kính trung -Trên đổi IHA2 ) bình chủ yếu từ 30cm trở lên. không bao giờ - Trên đồi có ít mây va 16 6.

Nguồn: Phòng KH-KT 2. Mục Đích Giao Khoán Rừng 2. Ổn Định Và Tái Tạo Tài Nguyên Rừng Thông qua hoạt động giao khoán rừng phần nào huy động được thế mạnh tổng hợp trong lĩnh vực QLBV rừng ở cộng đồng địa phương. Vì mỗi người dân tham gia nhận khoán rừng là một thành viên tích cực đi đầu trong việc bảo vệ rừng, và điều cơ bản nhất qua giao khoán rừng dân dần tiến tới chấm dứt tình trạng người dân nông thôn tiếp cận tự do thiếu ý thức về việc khai thác rừng trái phép.

Vì lúc này rừng thực sự có chủ và những người khác cũng ý thức được sự quý giá của tài nguyên này, làm cho rừng dần ổn định và thực hiện chức năng tái tạo sinh học. Ổn Định Về Mặt Kinh Tế Xã Hội Việc giao khoán rừng có cộng đồng tham gia để tạo được điều kiện sử dụng lao động địa phương một cách triệt để, mặt khác lợi dụng được mặt mạnh trong hệ thống quản lý rừng theo kiến thức dân gian có hiệu quả. Mặt khác tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập và dan dần nâng cao đời sống cho người dân gần rừng. Đông thời qua giao khoán rừng có thể huy động vốn sẵn có khai thác tài nguyên đất, xây dựng QLBV rừng trên địa ban giao nhận khoán rừng.

Trong diện tích giao khoán người dân được nhận một diện tích đất rừng để canh tác nông nghiệp, họ có thể thiết lập phương thức canh tác mới, thay thế dần nan phá rừng làm nương rẫy va du canh du cư đồng bào miễn núi bằng cách trồng thâm canh, xen canh tao năng suất san lượng cao với việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng và áp dụng các kỹ thuật thuật mới. Thay thế sản xuất tự cấp tự túc bằng sản xuất hàng hoá. Và qua dự án giao khoán rừng có thể dau tư thêm mặt cơ sở vật chất hạ tầng như: Đường giao thông nông thôn, trường học, y tế.Mặt nào cải thiện được được bộ mặt kinh tế xã hội miễn núi tốt hơn. Ý Nghĩa Khoa Học Và Thực Tiễn Của Giao Khoán Rừng 2.

Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Đứng trước sự tiếp cận tự do của cộng động nông thôn vào rừng thiếu nhận thức và thiển cẩn với mục đích với mục đích trước mắt là nhu cầu cuộc sống người dân, mà khai thác rừng không theo quy luật nào, miễn sao có thu nhập, ổn định cuộc sống. Nên vấn để khai thác rừng trái phép của cộng đồng nông thôn đã làm cho tài nguyên rừng ngày càng giảm, không chỉ về diện tích mà chất lượng rừng suy kiệt. Để bảo vệ tài nguyên hiện có Nhà nước đã có Chủ trương Chính sách đúng đắn, đảm bảo phát trién tài nguyên này, nhưng phải phù hợp với xu thế phát triển và nhu cầu xã hội ngày càng cao. Nhất là các cộng đồng nông thôn miền núi.

Nên giao khoán rừng trước hết nhằm bảo vệ ổn định tài nguyên rừng hiện có. Nâng Cao Vai Trò Nhận Thức Của Cộng Đồng Nông Thôn Đối Với Rừng Qua giao khoán rừng đã phần nào truyền đạt một số kiến thức cơ bản trong cộng đồng nông thôn, nhất là đối với người dân nhận khoán rừng. Vốn dĩ xưa nay nhận thức các cộng đồng nông thôn vẫn nghĩ tài nguyên này là tự nhiên vô hạn cho và không bao giờ hết cứ vậy mà khai thác cạn kiệt để phục vụ nhu cầu con người, mà không biết nhận thức những giá trị lớn mà tài nguyên này mang lại, nếu bảo vệ tốt. Như giá trị sinh học, môi trường sinh thái, khoa học, du lịch, cảnh quan.quá trình khai thác tài nguyên này cạn kiệt, thì những giá trị mang lại từ rừng cũng không còn.

Ngoài các giá trị khác rừng còn giá trị sinh học lớn là kha năng tái tạo rừng. Một khi chức năng này bị mất thì những giá trị khác của rừng cũng không còn. Vì vậy qua giao khoán rừng, cũng là mục đích nhằm nâng cao vai trò nhận thức cộng đồng nông thôn về tài nguyên rừng, lợi ích từ rừng mang lại và vấn để suy thoái cạn kiệt nguồn tài nguyên này. Ứng Dụng Các Thành Tựu Khoa Học Khi được nhận khoán rừng thì người dân đã tham gia vào sự nghiệp bảo vệ phát triển tài nguyên rừng và họ trở thành người ứng dụng các thành tựu khoa học vào phát triển rừng.

Như vậy những thành tựu khoa học được chuyển giao đến người dân và họ là người thực hiện các ứng dụng này ngay trên lô rừng mà họ nhận khoán để QLBV. Và đây là vấn dé mới mẻ chuyển từ quản lý lâm nghiệp truyền thống sang Lâm nghiệp xã hội. Nên nó có những vấn dé mới nay sinh, vấn dé cần nghiên cứu và vấn dé ứng dụng. Nên việc giao khoán rừng chính là ứng dụng thành tựu khoa học và sự nghiệp phát triển lâm nghiệp XH.

Bảo Vệ Cân Bằng Hệ Sinh Thái Trong tự nhiên các hệ sinh thái tổn tại với một quy luật cân bằng của nó. Nếu một khi hệ sinh thái nào đó bị phá vỡ, thì kéo theo chiều hướng bất lợi cho hệ sinh thái khác. Một khi tài nguyên rừng bị mất thì sự cân bằng hệ sinh thái này bị phá vỡ và kéo theo sự bất lợi cho hệ sinh thái khác. Ví dụ khi thực vật rừng không còn thì động vật rừng không tôn tại được, đất không có thẩm thực vật che phủ hiện tượng sói mòn rửa trôi xẩy ra mạnh, nguồn nước cạn kiét.Nén giao khoán rừng với mục đích bảo vệ tài nguyên phần nào bảo vệ và giữ được các hệ sinh thái vốn trong tự nhiên tự điều chỉnh và cân bằng.

Căn Cứ Pháp Lý Về Giao Đất Khoán Rừng Để tiến hành công tác giao khoán rừng, Lâm trường Quảng Tân căn cứ vào các cơ sở pháp lý sau: e Luật bảo vệ và phát triển rừng ngày 19/8/1991. e Luật đất đai ngày 14/7/1993 và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai ngày 02/12/1998. e Quyết định 661/QĐ-TTg ngày 29/07/1998 của Thủ tướng Chính phủ về mục tiêu, nhiệm vụ, chính sách và tổ chức thực hiện dự án trồng 5 triệu ha rừng. e Công văn số 257/CV-NN-PTLN ngày 16/3/1999 của sở NN&PTNT Đăk Lăk về cơ chế chính sách giao, khoán đất lâm nghiệp.

e Quyết định số 245/1998/QD-TTg ngày 16/11/1999 của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện trách nhiệm quản lý Nhà nước của các cấp về rừng và đất lâm nghiệp. e Nghị định số 163/1999/NĐ-CP ngày 16/11/1999 của Chính phủ về giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp. e Quyết định số 3081/QD-UB, ngày 30/09/2003 của UBND tỉnh DakLak” V/v: phê duyệt dự án quy hoạch 3 loại rừng và sử dụng đất trống đồi núi trọc tỉnh DakLak năm 2002-2003”. e Quyết định số 169/2002/QD-UB, ngày 02/12/2002 của UBND tỉnh ĐăkLăk “V/v: phê duyệt phương án đổi mới tổ chức và cơ chế va quan lý Lâm trường Quảng Tân theo quyết định số 187/1999/QD-TTg của Thủ tướng Chính phủ ”.

e Căn cứ quyết định số 803/QD-UB ngày 25/08/2004 của UBND tỉnh Đăk Nông về việc phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng và phát triển rừng Lâm trường Quảng Tân (giai đoạn 2:2004-2008) theo quyết định 661/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Nội Dung Giao Khoán Đất Lâm Nghiệp Nội dung giao khoán đất lâm nghiệp được xác định tuỳ theo từng loại rừng: e Rừng phòng hộ: Khoán các khâu bảo vệ rừng, khoanh nuôi, tái sinh rừng, trồng rừng mới theo quy hoạch. Nhà nước cấp kinh phí hàng năm để trả cho bên nhận khoán.