Luận văn bước đầu đánh giá tác động giao khoán bảo vệ rừng đến công tác bảo vệ rừng và phát triển rừng tại huyện minh hóa tỉnh quảng bình

Tài liệu nghiên cứu Luận văn bước đầu đánh giá tác động giao khoán bảo vệ rừng đến công tác bảo vệ rừng và phát triển, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần An Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Quốc Hưng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Giao Khoán Bảo Vệ Rừng Tại Huyện Minh Hóa, Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu chung
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.2.1. Kết quả giao đất giao rừng trong Lâm nghiệp những năm qua
• 2.2.2. Những hiệu quả và thuận lợi của chính sách giao đất giao rừng trong Lâm nghiệp
• 2.3. Những khó khăn, tồn tại, hạn chế của chính sách giao đất giao rừng trong Lâm nghiệp
• 2.4. Nhận xét chung về phần tổng quan
• 2.5. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.5.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.2. Hiện trạng đất đai, tài nguyên rừng
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Đánh giá quá trình tổ chức thực hiện về giao khoán bảo vệ rừng tại khu vực nghiên cứu
• 3.5. Đánh giá kết quả đạt được của giao khoán bảo vệ rừng tại khu vực nghiên cứu
• 3.6. Đánh giá tác động của giao khoán bảo vệ rừng tới công tác bảo vệ và phát triển rừng tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình
• 3.7. Giải pháp thúc đẩy công tác giao khoán bảo vệ rừng trên địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới
• 3.8. Phương pháp nghiên cứu
• 3.8.1. Quan điểm và phương pháp tiếp cận của đề tài
• 3.8.2. Phương pháp đánh giá quá trình thực hiện, kết quả, tác động của công tác giao khoán bảo vệ rừng
• 3.8.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Quá trình tổ chức thực hiện về giao khoán bảo vệ rừng tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Hiện trạng sử dụng đất đai ở khu vực nghiên cứu trước khi thực hiện giao đất giao rừng
• 4.3. Kết quả đạt được của giao khoán bảo vệ rừng
• 4.3.1. Lựa chọn phương thức giao khoán
• 4.3.2. Kết quả giao đất, giao rừng ở khu vực nghiên cứu
• 4.4. Đánh giá các thuận lợi khó khăn trong giao khoán bảo vệ rừng tại khu vực nghiên cứu
• 4.5. Tác động của giao khoán bảo vệ rừng tới công tác bảo vệ và phát triển rừng tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình
• 4.6. Chính sách quản lý Nhà nước về giao đất sản xuất lâm nghiệp trong thời gian qua
• 4.7. Vai trò của đất sản xuất lâm nghiệp đối với đời sống của người dân tại vùng nghiên cứu
• 4.8. Đánh giá nhu cầu sử dụng đất sản xuất lâm nghiệp của người dân
• 4.9. Giải pháp thúc đẩy công tác giao khoán bảo vệ rừng trên địa bàn huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Luận văn 'Bước đầu đánh giá tác động giao khoán bảo vệ rừng đến công tác bảo vệ và phát triển rừng tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình' tập trung vào việc phân tích hiệu quả của chính sách giao khoán bảo vệ rừng. Mục tiêu chung là đánh giá cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách này tại Quảng Bình. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá thực trạng giao khoán bảo vệ rừng, tác động của nó đến bảo vệ và phát triển rừng, và đề xuất giải pháp thúc đẩy công tác này trong tương lai.

1.1. Ý nghĩa của đề tài

Đề tài có ý nghĩa quan trọng trong học tập và nghiên cứu khoa học, giúp học viên áp dụng kiến thức vào thực tế và tích lũy kinh nghiệm. Đồng thời, nó cung cấp tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo. Về mặt thực tiễn, đề tài đánh giá tình hình giao khoán bảo vệ rừng, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rừng và phát triển kinh tế địa phương.

II. Tổng quan tài liệu và tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về chính sách giao đất, giao rừng đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới, đặc biệt ở các nước phát triển như Thụy Điển, Nhật Bản, và Pháp. Tại Việt Nam, chính sách này được triển khai từ năm 1986, với nhiều văn bản pháp luật hỗ trợ. Tuy nhiên, việc thực hiện còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các địa phương như Quảng Bình.

2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Các nước như Phần Lan, Nepal, và Philippines đã áp dụng chính sách giao rừng cho cộng đồng và tư nhân, mang lại hiệu quả cao. Xu hướng chung là tăng cường quyền sử dụng rừng cho người dân, giảm sự can thiệp của nhà nước, và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào quản lý rừng.

2.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, chính sách giao đất, giao rừng được triển khai từ năm 1986, với nhiều văn bản pháp luật hỗ trợ. Tuy nhiên, việc thực hiện còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các địa phương như Quảng Bình. Các nghiên cứu trước đây chưa đánh giá đầy đủ hiệu quả của chính sách này.

III. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp đánh giá quá trình thực hiện, kết quả, và tác động của công tác giao khoán bảo vệ rừng. Các phương pháp phân tích và xử lý số liệu được áp dụng để đánh giá hiệu quả của chính sách này tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình.

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là công tác giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động giao khoán, kết quả đạt được, và tác động đến bảo vệ và phát triển rừng.

3.2. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn thứ cấp và sơ cấp, bao gồm các báo cáo, số liệu thống kê, và khảo sát thực địa. Các phương pháp phân tích định lượng và định tính được sử dụng để xử lý và đánh giá dữ liệu.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các giải pháp được đề xuất nhằm thúc đẩy công tác này trong tương lai.

4.1. Hiện trạng giao khoán bảo vệ rừng

Công tác giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa đã được triển khai từ lâu, nhưng hiệu quả chưa đồng đều. Các hộ gia đình và cộng đồng được giao rừng đã có những đóng góp tích cực trong việc bảo vệ và phát triển rừng.

4.2. Tác động của giao khoán bảo vệ rừng

Giao khoán bảo vệ rừng đã góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân, tăng diện tích rừng phủ xanh, và cải thiện đời sống kinh tế của người dân địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn trong việc thực hiện chính sách này.

V. Kết luận và đề xuất

Luận văn kết luận rằng chính sách giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực, nhưng cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả. Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường hỗ trợ tài chính, nâng cao năng lực quản lý, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Giải pháp thúc đẩy công tác giao khoán bảo vệ rừng

Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường hỗ trợ tài chính, nâng cao năng lực quản lý, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Những giải pháp này nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc bảo vệ và phát triển rừng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 139.375 ha, trong đó diện tích rừng và đất lâm nghiệp chiếm phần lớn, công tác giao khoán bảo vệ rừng được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển tài nguyên rừng. Tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh Quảng Bình đạt khoảng 67,5% tính đến năm 2016, thể hiện tiềm năng lớn trong phát triển lâm nghiệp. Tuy nhiên, việc đánh giá tác động của chính sách giao khoán bảo vệ rừng tại địa phương này vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực khai thác tài nguyên.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng công tác giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa, phân tích ảnh hưởng của chính sách này đến công tác bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy hiệu quả công tác giao khoán trong thời gian tới. Nghiên cứu tập trung vào hai xã Trung Hóa và Thượng Hóa, với thời gian khảo sát từ tháng 10/2019 đến tháng 5/2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách quản lý rừng, góp phần nâng cao độ che phủ rừng và phát triển kinh tế bền vững tại khu vực miền núi tỉnh Quảng Bình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài nguyên rừng bền vững, trong đó:

• Lý thuyết quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững nhấn mạnh sự cân bằng giữa khai thác và bảo tồn tài nguyên, đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.
• Mô hình phân cấp quản lý rừng tập trung vào việc chuyển giao quyền quản lý từ nhà nước sang các cộng đồng địa phương và hộ gia đình nhằm tăng cường trách nhiệm và hiệu quả bảo vệ rừng.
• Các khái niệm chính bao gồm: giao khoán bảo vệ rừng, quyền sử dụng đất lâm nghiệp, phát triển rừng bền vững, và sự tham gia cộng đồng trong quản lý rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp và điều tra thực địa:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê về diện tích rừng, đất lâm nghiệp, kết quả giao khoán bảo vệ rừng từ các báo cáo của UBND huyện Minh Hóa và các cơ quan liên quan; dữ liệu điều tra phỏng vấn 10-15 cán bộ quản lý rừng và ít nhất 30 hộ gia đình tham gia giao khoán bảo vệ rừng tại hai xã Trung Hóa và Thượng Hóa.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng các chỉ tiêu về diện tích rừng, chất lượng rừng (độ che phủ, tỷ lệ sống cây, trữ lượng gỗ), so sánh trước và sau khi thực hiện giao khoán; phân tích định tính qua phỏng vấn và đánh giá SWOT về thuận lợi, khó khăn trong công tác giao khoán.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 10/2019 đến tháng 5/2020, bao gồm giai đoạn thu thập số liệu, khảo sát thực địa, xử lý và phân tích dữ liệu, viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng giao khoán bảo vệ rừng: Tính đến năm 2020, tổng diện tích rừng được giao khoán bảo vệ tại khu vực nghiên cứu đạt khoảng 300 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm phần lớn. Việc giao khoán được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, có sự tham gia của cộng đồng và các cơ quan chức năng. Khoảng 78% diện tích rừng được khoanh nuôi, bảo vệ, góp phần nâng cao độ che phủ rừng từ 67,5% lên gần 78%.

2. Ảnh hưởng đến chất lượng rừng: Qua khảo sát các ô tiêu chuẩn (OTC) và ô bản đồ (ODB), tỷ lệ sống cây tái sinh đạt trên 85%, độ tàn che rừng trung bình đạt 70%, trữ lượng gỗ tăng khoảng 15% so với trước khi giao khoán. Sản lượng gỗ khai thác từ rừng trồng tăng từ 18.970 m3 năm 2016 lên mức ổn định trong các năm tiếp theo.

3. Tác động kinh tế - xã hội: Giao khoán bảo vệ rừng đã tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương, giảm thiểu các hành vi khai thác rừng trái phép. Thu nhập từ rừng trồng và các sản phẩm lâm nghiệp tăng khoảng 20%, góp phần cải thiện đời sống đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ hộ gia đình đạt chuẩn gia đình văn hóa tăng 30% so với năm 2005.

4. Thuận lợi và khó khăn: Thuận lợi gồm có sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự tham gia tích cực của người dân, và chính sách hỗ trợ vốn, kỹ thuật từ Nhà nước. Khó khăn gồm địa hình đồi núi phức tạp, khí hậu khắc nghiệt, thủ tục hành chính còn phức tạp và hạn chế về trình độ kỹ thuật của người dân.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển rừng, phù hợp với xu hướng phân cấp quản lý tài nguyên rừng trên thế giới. So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh miền núi khác, tỷ lệ che phủ rừng và chất lượng rừng tại Minh Hóa có sự cải thiện rõ rệt, phản ánh hiệu quả của chính sách giao khoán.

Nguyên nhân thành công chủ yếu do sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng dân cư, cùng với việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp tạo động lực cho người dân đầu tư phát triển rừng. Tuy nhiên, các khó khăn về địa hình và khí hậu cũng như hạn chế về nguồn lực kỹ thuật cần được khắc phục để duy trì và nâng cao hiệu quả lâu dài.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng diện tích rừng và trữ lượng gỗ qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ sống cây tái sinh trước và sau giao khoán, cũng như biểu đồ phân tích thu nhập hộ gia đình từ rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ thuật cho người dân: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng nhằm nâng cao năng lực quản lý và phát triển rừng bền vững. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do UBND huyện phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức.

2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Rút ngắn quy trình giao khoán, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận chính sách. Thực hiện trong vòng 6 tháng đến 1 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì.

3. Hỗ trợ vốn và kỹ thuật phát triển rừng trồng: Cung cấp các gói vay ưu đãi, hỗ trợ giống cây trồng chất lượng và công nghệ chăm sóc rừng nhằm tăng năng suất và chất lượng rừng. Thời gian triển khai liên tục, do Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức lâm nghiệp thực hiện.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh công tác truyền thông về lợi ích của giao khoán bảo vệ rừng và bảo vệ môi trường, khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng. Thực hiện thường xuyên, do các ban ngành địa phương phối hợp với các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý lâm nghiệp địa phương: Nắm bắt thực trạng và hiệu quả chính sách giao khoán bảo vệ rừng để điều chỉnh kế hoạch quản lý phù hợp, nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Lâm học, Môi trường: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân tích tác động chính sách trong lĩnh vực quản lý tài nguyên rừng.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Hiểu rõ vai trò và quyền lợi trong công tác bảo vệ rừng, từ đó tham gia tích cực vào các chương trình phát triển rừng bền vững.

4. Cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách giao khoán bảo vệ rừng, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Giao khoán bảo vệ rừng là gì?
   Giao khoán bảo vệ rừng là việc Nhà nước chuyển giao quyền quản lý, bảo vệ rừng cho các hộ gia đình, cá nhân hoặc cộng đồng nhằm nâng cao trách nhiệm và hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng. Ví dụ, tại Minh Hóa, diện tích rừng được giao khoán đã tăng độ che phủ lên gần 78%.

2. Tác động của giao khoán bảo vệ rừng đến chất lượng rừng như thế nào?
   Giao khoán giúp tăng tỷ lệ sống cây tái sinh trên 85%, nâng cao độ tàn che rừng và trữ lượng gỗ, góp phần phát triển rừng bền vững. Các chỉ số này được đo đạc qua các ô tiêu chuẩn trong nghiên cứu.

3. Người dân được hưởng lợi gì từ chính sách giao khoán?
   Người dân được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, được hỗ trợ vốn và kỹ thuật, có quyền sử dụng và khai thác hợp pháp tài nguyên rừng, từ đó tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

4. Khó khăn chính trong thực hiện giao khoán bảo vệ rừng là gì?
   Khó khăn gồm địa hình đồi núi phức tạp, khí hậu khắc nghiệt, thủ tục hành chính còn phức tạp và hạn chế về trình độ kỹ thuật của người dân, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và phát triển rừng.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác giao khoán bảo vệ rừng?
   Cần tăng cường đào tạo kỹ thuật, đơn giản hóa thủ tục hành chính, hỗ trợ vốn và kỹ thuật, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng. Đây là các giải pháp được đề xuất trong nghiên cứu.

Kết luận

• Giao khoán bảo vệ rừng tại huyện Minh Hóa đã góp phần nâng cao độ che phủ rừng từ 67,5% lên gần 78% và cải thiện chất lượng rừng về sinh trưởng và trữ lượng gỗ.
• Chính sách giao khoán tạo động lực cho người dân tham gia bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời cải thiện đời sống kinh tế xã hội của cộng đồng dân tộc thiểu số.
• Quá trình giao khoán được tổ chức bài bản, có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và người dân, tuy nhiên còn tồn tại khó khăn về địa hình, khí hậu và trình độ kỹ thuật.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo kỹ thuật, đơn giản hóa thủ tục, hỗ trợ vốn và tăng cường tuyên truyền nhằm nâng cao hiệu quả công tác giao khoán bảo vệ rừng.
• Nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng để hoàn thiện chính sách quản lý rừng bền vững tại Quảng Bình, hướng tới phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường lâu dài.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động lâu dài của giao khoán bảo vệ rừng trên diện rộng. Các cơ quan quản lý và cộng đồng dân cư được khuyến khích phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả chính sách này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.Tình hình nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu về chính sách giao đất giao rừng, đối tượng hưởng lợi và các chính sách liên quan trong quản lý và sử dụng tài nguyên rừng trên thế giới được đặc biệt quan tâm, nhất là đối với các nước đang phát triển.Đối với vấn đề quyền sở hữu đất đai, do đặc điểm lịch sử và bản chất của giai cấp thống trị nên ở hầu hết các nước trên thế giới quyền sở hữu về rừng và đất rừng phần lớn thuộc quyền sở hữu tư nhân. Ở Phần Lan hiện nay có 2/3 tổng diện tích rừng thuộc quyền sở hữu tư nhân. Cả nước có trên 430 nghìn chủ rừng và trung bình mỗi chủ rừng có khoảng 33 ha. Sở hữu cá nhân về rừng ở Phần Lan mang tính truyền thống và liên quan chặt chẽ đến sản xuất nông nghiệp.

Ở Nepal, Chính phủ cho phép chuyển giao một số diện tích đáng kể các khu rừng cộng đồng ở vùng trung du cho các cộng đồng dân cư địa phương, thông qua sử dụng các tổ chức chính quyền ở cấp cơ sở để quản lý rừng. Chính phủ yêu cầu các tổ chức đó phải thành lập một ủy ban về rừng và cam kết quản lý những vùng rừng ở địa phương theo kế hoạch đã thỏa thuận. Tuy nhiên sau một thời gian người ta nhận ra các tổ chức đó không phù hợp với việc quản lý và bảo vệ rừng do các khu rừng nằm phân tán, không theo đơn vị hành chính và người dân có các nhu cầu, sở thích khác nhau. Tiếp theo, Nhà nước đã phân biệt quyền sở hữu và quyền sử dụng rừng.

quyền sở hữu rừng chia làm hai loại là sở hữu cá nhân và sở hữu nhà nước. Trong sở hữu nhà nước chia rừng thành các quyền sử dụng khác nhau như: rừng cộng đồng theo các nhóm sử dụng, rừng tín ngưỡng, rừng phòng hộ, rừng Nhà nước. Nhà nước công nhận quyền pháp nhân và quyền sử dụng cho các nhóm sử dụng rừng. Trong vòng 14 năm, Nhà nước giao khoảng 9000 ha rừng quốc gia cho các cộng đồng.

Từ năm 1993, chính sách lâm nghiệp mới nhấn mạnh đến các nhóm sử dụng rừng, cho phép gia tăng quyền hạn và hỗ trợ các nhóm sử dụng rừng, thay đổi chức năng của các phòng lâm 7 nghiệp huyện từ chức năng cảnh sát và chỉ đạo sang chức năng hỗ trợ và thúc đẩy cho các cộng đồng, từ đó rừng được quản lý và bảo vệ có hiệu quả hơn. Ở Philippines áp dụng chương trình lâm nghiệp xã hội tổng hợp theo đó Chính phủ giao quyền quản lý đất lâm nghiệp cho cá nhân, các hội quần chúng và cộng đồng địa phương trong 25 năm và gia hạn thêm 25 năm nữa, thiết lập rừng cộng đồng và giao cho nhóm quản lý. Người được giao đất phải có kế hoạch trồng rừng, nếu được giao dưới 300 ha thì năm đầu tiên phải trồng 40% diện tích, 5 năm sau phải trồng được 70% diện tích và 7 năm phải hoàn thành trồng rừng trên diện tích được giao. Những kinh nghiệm ở một số nước khác như: Nam Triều Tiên, Thái Lan… đều có một xu hướng chung là cho phép một nhóm người ở các địa phương có nhiều rừng quyền sử dụng các lợi ích từ rừng và quy định rõ trách nhiệm của họ tương xứng với lợi ích được hưởng.

thông thường các nước đều chú ý tăng cường quyển sử dụng gỗ, củi, thức ăn gia súc cần thiết… để người dân tự cung, tự cấp cho nhu cầu hàng ngày của họ, tạo điều kiện cho họ có thêm thu nhập từ rừngvà điều kiện thuê nhân công địa phương đảm bảo quyền sử dụng đất canh tác, tăng cường sự hỗ trợ của chính phủ. Trong thế kỷ 20, nhất là những thập kỷ cuối của thế kỷ này, việc quản lý rừng và xây dựng chiến lược phát triển lâm nghiệp trên thế giới đã có nhiều chuyển biến. có thể tóm tắt những xu hướng chủ yếu trong quản lý rừng trong thời gian gần đây như sau: - Chuyển mục tiêu quản lý từ sử dụng rừng sản xuất gỗ chủ yếu sang thực hiện mục tiêu sử dụng rừng kết hợp cả ba lợi ích: kinh tế, sinh thái và xã hội. nhiều nước đã tuyên bố thực hiện, hoặc đã áp dụng nhiều biện pháp quản lý rừng theo hướng tăng cường bảo vệ rừng như: đình chỉ khai thác gỗ tự nhiên, nâng cao diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, các khu bảo tồn thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái, chú trọng nhiều hơn đến mục tiêu phát huy tác dụng sinh thái của rừng.

- Phân cấp quản lý nhà nước về rừng và đất lâm nghiệp (phi tập trung hóa), xu hướng là chuyển giao dần trách nhiệm và quyền lực về quản lý rừng từ các cấp trung ương xuống các cấp địa phương và cơ sở. 8 - Xúc tiến giao đất giao rừng cho nhân dân và cộng đồng, giảm bớt can thiệp của nhà nước, thực hiện tư nhân hóa đất đai và các cơ sở kinh doanh lâm nghiệp, tạo điều kiện cho việc quản lý rừng năng động hơn, đem lại nhiều lợi nhuận hơn. - Thu hút sự tham gia của các nhóm dân cư được hưởng lợi trong quá trình xây dựng kế hoạch quản lý rừng, khuynh hướng chung là khi xây dựng kế hoạch quản lý rừng, chủ rừng rất quan tâm thu hút sự tham gia của các bên có liên quan đến quyền lợi từ rừng. - Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào công tác quản lý rừng, xu hướng là phát triển các hình thức tổ chức để thu hút cộng đồng địa phương vào quản lý rừng như: liên kết quản lý rừng, phát triển các chương trình lâm nghiệp cộng đồng, các công trình bảo tồn thiên nhiên theo làng… Về vấn đề hưởng lợi trong quản lý sử dụng rừng, phân tích của Hobley (1996) cho thấy các hệ thống Taungya được áp dụng tại Myanmar từ năm 1850 đã cho phép những người dân du canh được chiếm một diện tích rừng khoảng 3 - 4 ha với điều kiện họ phải trồng và chăm sóc cây con khi chăm sóc cây nông nghiệp.

Do vậy, cơ quan lâm nghiệp địa phương có thể kiểm soát những người du canh thông qua hoạt động canh tác của họ cùng với việc tái sinh rừng với các loài cây có giá trị. Tại Ấn Độ, liên kết quản lý rừng đã đem lại những lợi ích nhất định cho cả hai bên: Chính phủ ( cơ quan lâm nghiệp) và cộng đồng địa phương. Chính sách lâm nghiệp quốc gia 1988 khẳng định sự tham gia của người dân vào sự phát triển và bảo vệ rừng và khẳng định một trong những điểm thiết yếu của quản lý rừng chính là các cộng đồng tại rừng phải được khuyến khích để tự nhận biết vai trò của bản thân họ trong phát triển và bảo vệ rừng mà họ được hưởng lợi từ đó. Một số quy định cụ thể về cơ chế hưởng lợi được thể hiện như sau: - Quyền sử dụng đất rừng và các lợi ích khác chỉ dành cho những người hưởng lợi thuộc tổ chức thiết chế làng xã tái tạo và bảo vệ rừng.

Những tổ chức này có thể là những tổ chức chính quyền cấp cơ sở hay hợp tác xã hay hội đồng lâm nghiệp làng. Những nhóm hưởng lợi có thể được hưởng 9 những sản phẩm như: cỏ, cành, ngọn, và các vật phẩm khác. Nếu họ bảo vệ rừng thành công, họ coa thể được hưởng một phần từ thu nhập do bán gỗ đã thành thục. - Cùng với cây làm củi, thức ăn gia súc và gỗ, cộng đồng địa phương cũng được phép trồng các cây ăn quả sao cho phù hợp với quy hoạch trồng rừng chung và cả cây bụi, cây họ đậu và cỏ để nhằm đáp ứng nhu cầu tại chỗ, bảo vệ đất và nguồn nước, làm giàu rừng.

ngay cả cây dược liệu cũng có thể trồng theo yêu cầu. - Cây gỗ chỉ được khai thác cho đến khi cây đã trưởng thành. Các cơ quan lâm nghiệp cũng không được chặt cây trên đất lâm nghiệp đang do cộng đồng bảo vệ trừ trường hợp theo kế hoạch. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Chủ trương giao đất, giao rừng của Đảng đã hình thành từ rất sớm.

Ngay từ năm 1983, Ban Bí thư (Khoá V) đã có Chỉ thị 29-CT/TW ngày 12/11/1983 về việc đẩy mạnh giao đất, giao rừng. Chỉ thị nhấn mạnh, “làm cho mỗi khu đất, mỗi cánh rừng, mỗi quả đồi đều có người làm chủ” Trong quá trình triển khai chính sách giao đất, giao rừng theo Nghị định 02/ CP ngày 15/04/1994 (nay là nghị định 163/ CP ra ngày 16/11/1999), Nghị định 01/ CP của chính phủ ngày 04/01/1995, Nhà nước đã ban hành một số chính sách có liên quan đến hưởng lợi của cá hộ gia đình, cá nhân nhận rừng, đất lâm nghiệp. Trong hàng loạt các văn bản chính sách trên có quyết định 178/2001 QĐ – TTg của Thủ tướng Chính phủ ra ngày 12/11/2001 và thông tư liên tịch số 80/2003/TTLT – BTC/BNN&PTNT ngày 03/09/2003 về việc hướng dẫn thực hiện Quyết định 178, đã được thông qua và triển khai rộng rãi. Trong thời gian qua đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu, tổng kết về chính sách giao đất, giao rừng; nghiên cứu đánh giá về cơ chế hưởng lợi từ đất lâm nghiệp như: - Hội thảo quốc gia về chủ rừng và lợi ích của chủ rừng trong kinh doanh rừng trồng do BNN&PTNT, tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên hợp quốc (FAO), cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức vào tháng 7 năm 1998.

Cuộc hội thảo chỉ quan tâm đến rừng trồng sản xuất 10 còn rừng tự nhiên, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng không được đề cập đến. Nội dung của cuộc hội thảo đề cập đến những vấn đề sản xuất kinh doanh của các chủ rừng kinh doanh rừng trồng sản xuất, lợi ích của các chủ rừng kinh doanh rừng trồng sản xuất, các giải pháp thúc đẩy việc sản xuất kinh doanh rừng sản xuất. - Từ năm 1998, Chương trình phát triển nông thôn miền núi Việt Nam – Thụy Điển đã triển khai thử nghiệm một số mô hình quản lý bảo vệ rừng cộng đồng ở tỉnh Yên Bái và Hà Giang. Khi việc thử nghiệm kết thúc người ta đã tiến hành đánh giá mô hình quản lý rừng cộng đồng dựa trên 5 tiêu chí sau: + Trạng thái rừng cho các cộng đồng.

+ Sự tác động của nhà nước. + Sự tham gia của cộng đồng người dân vào quản lý và bảo vệ rừng. + Quyền sử dụng đất của người dân. + Những lợi ích của cộng đồng được hưởng.

Việc đánh giá trên làm cơ sở cho việc đề suất các giải pháp phát triển mô hình quản lý bảo vệ rừng cộng đồng.