Luận văn đánh giá một số tác động chủ yếu của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đến đồng bào dân tộc la hủ tại xã bum tở huyện mường tè tỉnh lai châu giai đoạn 2016 2019

Bài viết đánh giá tác động chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đến đồng bào dân tộc La Hủ tại xã Bum Tờ, Mường Tè, Lai Châu giai đoạn 2016-2019.

• Tác giả: Bế Đình Lai
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đánh giá một số tác động chủ yếu của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đến đồng bào dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu giai đoạn 2016-2019
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những khái niệm về chi trả DVMT rừng
• 1.2. Chi trả Dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) trên thế giới
• 1.3. Các hoạt động chi trả DVMTR ở Châu Mỹ
• 1.4. Hoạt động chi trả DVMT rừng ở Châu Âu
• 1.5. Hoạt động chi trả DVMTR ở Châu Á
• 1.6. Xu hướng mới trong phát triển DVMT rừng
• 1.7. Tổng quan về chi trả DVMT rừng ở Việt Nam
• 1.8. Cơ sở hình thành chi trả DVMT rừng
• 1.9. Chính sách chi trả DVMT rừng
• 1.10. Một số nghiên cứu điểm về Chi trả DVMTR ở Việt Nam
• 1.11. Vai trò hỗ trợ, giúp đỡ của các tổ chức quốc tế trong việc xây dựng và thực hiện chính sách chi trả DVMT rừng ở Việt Nam
• 1.12. Cơ sở khoa học và thực tiễn của chính sách chi trả DVMT rừng
• 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Tình hình giao đất, giao rừng phục vụ thực hiện chính sách chi trả DVMT rừng cho người dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè
• 2.6. Tình hình khoán bảo vệ rừng và hưởng chính sách chi trả DVMT rừng của người dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè
• 2.7. Kết quả thực hiện chi trả dịch vụ môi trường rừng cho người dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè
• 2.8. Những tác động của chính sách chi trả DVMT rừng đến vùng dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè
• 2.9. Phương pháp nghiên cứu
• 2.9.1. Quan điểm và phương pháp luận
• 2.9.2. Phương pháp và công cụ thu thập số liệu
• 2.9.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả giao đất, giao rừng phục vụ thực hiện chính sách chi trả DVMT rừng cho người dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè
• 3.2. Kết quả khoán bảo vệ rừng và hưởng chính sách chi trả DVMT rừng của người dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở huyện Mường Tè
• 3.3. Quy trình thực hiện việc chi trả DVMTR tại huyện Mường Tè
• 3.4. Kết quả thực hiện chi trả DVMT rừng ở xã Bum Tở huyện Mường Tè
• 3.5. Vai trò, nhiệm vụ của các bên tham gia trong việc thực hiện chính sách chi trả DVMRT
• 3.6. Vai trò trách nhiệm của các bên trung gian trong việc thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 3.7. Kết quả thực hiện công tác chi trả DVMTR từ 2016-2019
• 3.8. Kết quả thực hiện thu tiền DVMTR
• 3.9. Kết quả chi trả cho các đối tượng nhận khoán
• 3.10. Đánh giá một số tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường
• 3.10.1. Tác động tích cực đến công tác bảo vệ và phát triển rừng, nâng cao độ che phủ rừng
• 3.10.2. Tác động về kinh tế
• 3.10.3. Tác động về xã hội
• 3.10.4. Tác động về môi trường
• 3.11. Thuận lợi, khó khăn, tồn tại trong quá trình thực hiện chính sách chi trả DVMT rừng
• 3.12. Đề xuất một số giải pháp trong thực hiện chính sách chi trả DVMT rừng
• 3.12.1. Công tác tuyên truyền
• 3.12.2. Công tác chỉ đạo, điều hành
• 3.12.3. Cơ chế chính sách
• 3.12.4. Kiện toàn tổ chức bộ máy và cán bộ
• 3.12.5. Công tác kiểm tra giám sát
• 3.12.6. Về phòng cháy, chữa cháy rừng
• 3.12.7. Về phòng trừ sâu bệnh hại
• 3.12.8. Đề xuất, kiến nghị
• 3.12.8.1. Đối với UBND tỉnh và Hội đồng quản lý Quỹ
• 3.12.8.2. Đối với các Bộ ngành Trung ương
• 3.12.8.3. Đối với UBND huyện, thành phố và Ban Quản lý rừng phòng hộ các huyện, Hạt Kiểm lâm
• 4. KẾT LUẬN - TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong đời sống của đồng bào La Hủ tại Bum Tở, Mường Tè, Lai Châu. Giai đoạn 2016-2019, chính sách này không chỉ hỗ trợ kinh tế mà còn nâng cao nhận thức về bảo vệ rừng. Đánh giá tác động cho thấy, thu nhập bình quân từ chi trả DVMTR đạt khoảng 6,3 triệu đồng/hộ/năm, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo. Đồng thời, chính sách này đã thúc đẩy sự tham gia tích cực của cộng đồng trong công tác bảo vệ và phát triển rừng.

1.1. Tác động kinh tế

Chính sách chi trả DVMTR đã mang lại nguồn thu nhập ổn định cho đồng bào La Hủ. Số liệu từ nghiên cứu cho thấy, thu nhập từ chi trả DVMTR chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu nhập của các hộ gia đình. Điều này giúp cải thiện đời sống, giảm bớt gánh nặng kinh tế và tạo động lực để người dân tham gia bảo vệ rừng.

1.2. Tác động xã hội

Chính sách này đã thay đổi nhận thức của đồng bào La Hủ về giá trị của rừng. Từ việc phụ thuộc vào khai thác rừng, người dân đã chuyển sang bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Điều này không chỉ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học mà còn nâng cao ý thức cộng đồng trong việc quản lý tài nguyên thiên nhiên.

II. Chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Bum Tở

Bum Tở là một trong những địa bàn trọng điểm thực hiện chính sách chi trả DVMTR tại Lai Châu. Với tổng diện tích rừng khoảng 7.565,32 ha, chính sách này đã được triển khai hiệu quả, mang lại lợi ích kinh tế và môi trường cho đồng bào La Hủ. Quy trình chi trả được thực hiện minh bạch, đảm bảo quyền lợi của người dân và sự phát triển bền vững của rừng.

2.1. Quy trình thực hiện

Quy trình chi trả DVMTR tại Bum Tở được thực hiện theo các bước cụ thể, từ khảo sát, đánh giá diện tích rừng đến việc chi trả tiền cho các hộ gia đình. Quá trình này được giám sát chặt chẽ bởi các cơ quan chức năng, đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

2.2. Kết quả thực hiện

Kết quả thực hiện chính sách tại Bum Tở cho thấy, tỷ lệ che phủ rừng được duy trì và nâng cao. Đồng thời, thu nhập từ chi trả DVMTR đã góp phần cải thiện đời sống của người dân, đặc biệt là các hộ nghèo. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của chính sách này trong việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

III. Đánh giá tác động tổng thể

Đánh giá tác động của chính sách chi trả DVMTR tại Bum Tở, Mường Tè, Lai Châu giai đoạn 2016-2019 cho thấy những kết quả tích cực cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Chính sách này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ rừng. Tuy nhiên, vẫn còn một số khó khăn cần được khắc phục để chính sách phát huy hiệu quả tối đa.

3.1. Thuận lợi và khó khăn

Một trong những thuận lợi lớn nhất là sự đồng thuận và ủng hộ của đồng bào La Hủ. Tuy nhiên, việc triển khai chính sách cũng gặp phải những khó khăn như địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, và nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực hơn nữa từ các cơ quan chức năng và cộng đồng.

3.2. Giải pháp đề xuất

Để nâng cao hiệu quả của chính sách, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế chi trả, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Ngoài ra, việc hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cho người dân cũng là yếu tố quan trọng để chính sách phát huy hiệu quả bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) là một cơ chế kinh tế nhằm khuyến khích bảo vệ và phát triển rừng thông qua việc trả tiền cho các chủ rừng hoặc cộng đồng tham gia cung cấp các dịch vụ môi trường như bảo vệ đầu nguồn, hấp thụ cacbon, bảo tồn đa dạng sinh học. Tại Việt Nam, với diện tích rừng khoảng 13,38 triệu ha và tỷ lệ che phủ đạt 39,5%, chính sách này đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững ngành lâm nghiệp. Nghiên cứu tập trung đánh giá tác động của chính sách chi trả DVMTR đến đồng bào dân tộc La Hủ tại xã Bum Tở, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu trong giai đoạn 2016-2019. Đây là vùng đặc biệt khó khăn với 830 hộ dân tộc La Hủ sinh sống, chiếm 28,5% tổng dân số dân tộc La Hủ của huyện, trong đó tỷ lệ hộ nghèo lên đến 71,08%. Tổng diện tích rừng tại xã Bum Tở là 7.565,32 ha, chủ yếu là rừng phòng hộ đầu nguồn các nhà máy thủy điện lớn như Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá các tác động kinh tế, xã hội, môi trường của chính sách chi trả DVMTR, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách tại địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo vệ tài nguyên rừng, cải thiện sinh kế đồng bào dân tộc thiểu số và góp phần phát triển bền vững vùng Tây Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết Chi trả Dịch vụ Môi trường (Payment for Ecosystem Services - PES): Đây là cơ chế kinh tế nhằm kết nối người cung cấp dịch vụ môi trường rừng với người sử dụng dịch vụ thông qua các giao dịch tài chính có điều kiện, thúc đẩy bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

• Mô hình Quản lý Lâm nghiệp Xã hội hóa: Chuyển đổi từ quản lý tập trung sang mô hình xã hội hóa, trong đó cộng đồng dân cư, đặc biệt là các dân tộc thiểu số, được giao quyền quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời hưởng lợi từ các chính sách chi trả.

• Khái niệm Dịch vụ Môi trường Rừng: Bao gồm các giá trị sử dụng trực tiếp và gián tiếp của rừng như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng hộ đầu nguồn, hấp thụ cacbon, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái.

• Hệ số hiệu chỉnh mức chi trả (hệ số K): Điều chỉnh mức chi trả dựa trên trạng thái rừng, mục đích sử dụng, nguồn gốc rừng và mức độ khó khăn trong bảo vệ rừng nhằm đảm bảo công bằng và khuyến khích bảo vệ rừng chất lượng cao.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo của Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Mường Tè, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lai Châu, Chi cục Kiểm lâm tỉnh, UBND xã Bum Tở và các văn bản pháp luật liên quan. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa với 70 hộ gia đình dân tộc La Hủ tại 7 thôn bản, sử dụng phương pháp Phân tích Năng lực Tham gia (PRA) và bảng hỏi có cấu trúc.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên 10 hộ gia đình tại mỗi thôn bản nhằm đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng dân tộc La Hủ trong xã.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích định lượng và định tính để đánh giá tác động kinh tế, xã hội và môi trường của chính sách chi trả DVMTR. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel để tổng hợp và phân tích.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2016-2019, phù hợp với thời gian thực hiện chính sách chi trả DVMTR tại địa phương, nhằm đánh giá hiệu quả và những thay đổi trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích rừng được giao khoán và chi trả DVMTR: Tính đến năm 2019, xã Bum Tở có tổng diện tích rừng là 7.565,32 ha, trong đó rừng phòng hộ chiếm 2.270,21 ha và rừng sản xuất chiếm 5.295,11 ha. Toàn bộ diện tích này đã được giao khoán cho cộng đồng, tổ chức và hộ gia đình dân tộc La Hủ để quản lý và bảo vệ, tạo điều kiện hưởng chính sách chi trả DVMTR.

2. Mức chi trả và đối tượng hưởng lợi: Mức chi trả DVMTR cho các chủ rừng được tỉnh Lai Châu áp dụng hệ số K = 1, nghĩa là mức chi trả đồng đều không phân biệt loại rừng hay trạng thái rừng. Thu nhập bình quân từ chi trả DVMTR và khoán bảo vệ rừng đạt khoảng 6,3 triệu đồng/hộ/năm. Đối tượng hưởng lợi chủ yếu là cộng đồng bản, tổ chức, nhóm hộ và hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng.

3. Tác động kinh tế: Thu nhập từ chính sách chi trả DVMTR đã góp phần cải thiện đời sống người dân La Hủ, giảm tỷ lệ hộ nghèo và tạo nguồn vốn tái đầu tư phát triển sinh kế. So với trước khi thực hiện chính sách, thu nhập bình quân hộ gia đình tăng khoảng 20-30%.

4. Tác động xã hội và môi trường: Chính sách đã nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của rừng, giảm các hành vi vi phạm lâm luật khoảng 50%, đồng thời tăng cường công tác bảo vệ và phát triển rừng, góp phần nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 54,16% tại xã Bum Tở. Các hoạt động tuần tra, kiểm soát rừng được tổ chức hiệu quả với sự tham gia của cộng đồng.

Thảo luận kết quả

Việc giao khoán rừng và chi trả DVMTR tại xã Bum Tở đã tạo ra sự gắn kết giữa người dân và công tác bảo vệ rừng, phù hợp với mô hình lâm nghiệp xã hội hóa. Mức chi trả đồng đều (hệ số K=1) giúp tránh xung đột xã hội trong cộng đồng dân tộc thiểu số có trình độ học vấn thấp, tuy nhiên có thể chưa khuyến khích tối đa việc bảo vệ rừng chất lượng cao. Kết quả giảm vi phạm lâm luật và tăng độ che phủ rừng tương tự các nghiên cứu tại các tỉnh Lâm Đồng và Sơn La, cho thấy chính sách chi trả DVMTR là công cụ hiệu quả trong quản lý tài nguyên rừng bền vững. Thu nhập tăng từ chính sách đã góp phần giảm nghèo và cải thiện điều kiện sống, đồng thời nâng cao trách nhiệm xã hội của các bên liên quan. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thu nhập bình quân hộ gia đình và bảng so sánh tỷ lệ vi phạm lâm luật trước và sau khi thực hiện chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh truyền thông về vai trò và lợi ích của chính sách chi trả DVMTR đến cộng đồng dân tộc La Hủ nhằm nâng cao sự hiểu biết và trách nhiệm trong bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể: UBND xã, Ban quản lý rừng phòng hộ huyện.

2. Điều chỉnh hệ số hiệu chỉnh mức chi trả (hệ số K): Nghiên cứu áp dụng hệ số K phù hợp để khuyến khích bảo vệ rừng có chất lượng cao, đồng thời đảm bảo công bằng xã hội, tránh gây xung đột trong cộng đồng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và PTNT, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh.

3. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý rừng và cán bộ thực hiện chính sách chi trả DVMTR để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và chi trả. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp và PTNT.

4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và phòng chống cháy rừng: Xây dựng kế hoạch phòng cháy chữa cháy rừng, phòng trừ sâu bệnh hại, đảm bảo an toàn tài nguyên rừng trong mùa khô và mùa mưa. Thời gian thực hiện: hàng năm. Chủ thể: Ban quản lý rừng phòng hộ, Hạt Kiểm lâm huyện.

5. Khuyến khích phát triển sinh kế bền vững: Hỗ trợ người dân đầu tư phát triển các mô hình kinh tế lâm nghiệp, nông nghiệp kết hợp nhằm nâng cao thu nhập từ nguồn vốn chi trả DVMTR. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể: UBND xã, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý lâm nghiệp và chính sách công: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, điều chỉnh chính sách chi trả DVMTR phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số và vùng núi cao.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực lâm nghiệp, môi trường: Tài liệu tham khảo hữu ích về mô hình chi trả DVMTR, tác động kinh tế - xã hội và môi trường tại vùng dân tộc La Hủ, góp phần phát triển nghiên cứu chuyên sâu.

3. Cộng đồng dân tộc thiểu số và các tổ chức phi chính phủ: Giúp hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và cơ hội từ chính sách chi trả DVMTR, từ đó nâng cao hiệu quả tham gia bảo vệ rừng và phát triển sinh kế.

4. Các cơ quan tài chính và quỹ bảo vệ rừng: Cung cấp thông tin về quy trình, mức chi trả, đối tượng hưởng lợi và các khó khăn trong thực hiện chính sách, hỗ trợ cải tiến cơ chế chi trả và quản lý tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng là gì?
   Chính sách chi trả DVMTR là cơ chế tài chính nhằm trả tiền cho các chủ rừng hoặc cộng đồng tham gia bảo vệ và phát triển rừng, nhằm duy trì các dịch vụ môi trường như bảo vệ đầu nguồn, hấp thụ cacbon, bảo tồn đa dạng sinh học. Ví dụ, các nhà máy thủy điện trả tiền cho người dân bảo vệ rừng đầu nguồn để đảm bảo nguồn nước.

2. Ai là đối tượng được hưởng lợi từ chính sách này?
   Đối tượng hưởng lợi bao gồm các hộ gia đình, cộng đồng bản, tổ chức nhận khoán bảo vệ rừng. Tại xã Bum Tở, 100% đồng bào dân tộc La Hủ tham gia nhận khoán và hưởng chính sách chi trả DVMTR.

3. Mức chi trả dịch vụ môi trường rừng được xác định như thế nào?
   Mức chi trả dựa trên diện tích rừng được giao khoán, loại rừng, trạng thái rừng và mức độ khó khăn trong bảo vệ. Tỉnh Lai Châu hiện áp dụng hệ số hiệu chỉnh K=1 để đơn giản hóa, mức chi trả bình quân khoảng 6,3 triệu đồng/hộ/năm.

4. Chính sách chi trả DVMTR có tác động gì đến đời sống người dân?
   Chính sách giúp tăng thu nhập ổn định cho người dân, giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao nhận thức bảo vệ rừng, giảm vi phạm lâm luật khoảng 50%, đồng thời cải thiện chất lượng và độ che phủ rừng.

5. Những khó khăn trong thực hiện chính sách chi trả DVMTR là gì?
   Khó khăn gồm việc xác định chính xác diện tích và trạng thái rừng để áp dụng hệ số hiệu chỉnh, trình độ hiểu biết hạn chế của người dân, khó khăn trong công tác kiểm tra, giám sát và phòng chống cháy rừng. Cần có giải pháp tuyên truyền, đào tạo và nâng cao năng lực quản lý.

Kết luận

• Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại xã Bum Tở đã góp phần nâng cao độ che phủ rừng lên 54,16% và giảm vi phạm lâm luật khoảng 50% trong giai đoạn 2016-2019.
• Thu nhập bình quân từ chính sách chi trả đạt khoảng 6,3 triệu đồng/hộ/năm, cải thiện đáng kể đời sống đồng bào dân tộc La Hủ.
• Việc áp dụng hệ số hiệu chỉnh mức chi trả K=1 giúp đảm bảo công bằng xã hội trong cộng đồng dân tộc thiểu số, tuy nhiên cần nghiên cứu điều chỉnh phù hợp hơn trong tương lai.
• Các bên liên quan đã phối hợp chặt chẽ trong quy trình giao khoán, quản lý và chi trả DVMTR, tạo nền tảng cho phát triển bền vững tài nguyên rừng và sinh kế cộng đồng.
• Đề xuất các giải pháp tăng cường tuyên truyền, điều chỉnh chính sách, nâng cao năng lực cán bộ và phát triển sinh kế nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách trong các giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động chính sách trong các năm tiếp theo, đồng thời triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát triển rừng tại địa phương.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng dân tộc La Hủ cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện chính sách chi trả DVMTR một cách hiệu quả, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững vùng Tây Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những khái niệm về chi trả DVMT rừng Chi trả dịch vụ hệ sinh thái (Payment for Ecosystem Services), viết tắt là PES được xem là cơ chế nhằm thúc đẩy việc tạo ra và sử dụng các dịch vụ sinh thái bằng cách kết nối người cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ sinh thái. Chi trả DVMT là một giao dịch trên cơ sở tự nguyện mà ở đó DVMT được xác định cụ thể (hoặc hoạt động sử dụng đất để đảm bảo có được dịch vụ này) đang được người mua (tối thiểu là một người mua) mua của người bán (tối thiểu là một người bán) khi và chỉ khi người cung cấp DVMT đảm bảo được việc cung cấp DVMT này” (Wunder 2005, p9). Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của Hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nước, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên.

Môi trường rừng có các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của xã hội và con người, gọi là giá trị sử dụng của môi trường rừng, gồm: bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ ven biển, phòng chống thiên tai, đa dạng sinh học, hấp thụ và lưu giữ các-bon, du lịch, nơi cư trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác. DVMT rừng là công việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng để đáp ứng nhu cầu của xã hội và đời sống của nhân dân, bao gồm các loại dịch vụ được quy định tại khoản 2, điều 4, Nghị định 99/2010/NĐ-CP của Chính phủ. Chi trả DVMT rừng là quan hệ cung ứng và chi trả giữa bên sử dụng DVMT rừng trả tiền cho bên cung ứng DVMT rừng (Điều 6, Nghị định 99/2010/NĐ-CP của Chính phủ). Chi trả Dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) trên thế giới Chi trả DVMTR là một lĩnh vực hoàn toàn mới, trong những năm 90 của thế kỷ XX mới được các nước trên thế giới quan tâm thực hiện.

Với những giá trị và lợi ích bền vững của việc chi trả DVMTR đã thu hút được sự quan tâm 7 đáng kể của nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học và các nhà hoạch định chính sách trên thế giới. Chi trả DVMTR đã nhanh chóng trở lên phổ biến ở một số nước và được thể chế hóa bằng các văn bản pháp luật. Hiện nay chi trả DVMTR được xem như một chiến lược dựa vào thị trường để quản lý tài nguyên thiên nhiên, khuyến khích và chia sẻ các lợi ích trong cộng đồng và xã hội. Các nước phát triển ở Mỹ La Tinh đã áp dụng và thực hiện các mô hình chi trả DVMTR sớm nhất.

Ở Châu Âu chính phủ một số nước đã quan tâm đầu tư và thực hiện nhiêu chương trình, mô hình DVMTR. Chi trả dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn hiện đang được thực hiện tại các quốc gia Costa Rica, Ecuador, Bolivia, Ấn Độ, Nam Phi, Mexico và Hoa kỳ. Trong hầu hết các trường hợp này, thực hiện tối đa hóa các dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn thông qua các hệ thống chi trả đều mang lại kết quả góp phần giảm nghèo. Ở Châu Úc, Australia đã lập pháp hóa quyền phát thải cacbon từ năm 1998, cho phép các nhà đầu tư đăng ký quyền sở hữu hấp thụ cacbon của rừng.

Chi trả DVMTR cũng đã được phát triển và thực hiện thí điểm ở Châu Á như Indonesia, Philippines, Trung quốc, Nepal và Việt Nam bước đầu đã xây dựng được các chương trình chi trả DVMTR có quy mô lớn, chi trả cho các chủ rừng để thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng nhằm tăng cường cung cấp các dịch vụ thủy văn, bảo tồn đa dạng sinh học, chống xói mòn, hấp thụ cacbon, tạo cảnh quan du lịch sinh thái và đã thu được một số thành công nhất định trong công cuộc bảo tồn đa dạng sinh học và xóa đói giảm nghèo cho nhân dân vùng đầu nguồn. Chi trả DVMTR đang được thử nghiệm ở một số nước trên thế giới, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Từ năm 2002 Trung tâm nông lâm thế giới (ICRAF) đã tích cực giới thiệu khái niệm chi trả DVMTR (PES) vào Việt Nam. Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD) đã hỗ trợ dự án đền đáp cho người nghèo vùng cao cho các DVMTR mà họ cung cấp tại Indonesia, Philippines, Nepal là “xây dựng cơ chế mới để cải thiện sinh kế và an ninh tài 8 nguyên cho cộng đồng nghèo vùng cao ở Châu Á” thông qua xây dựng các cơ chế nhằm đền đáp người nghèo vùng cao về các DVMTR họ cung cấp cho các cộng đồng trong nước và trên phạm vi toàn cầu.

Các hoạt động chi trả DVMTR ở Châu Mỹ - Tại Hoa Kỳ: Là quốc gia nghiên cứu và tổ chức thực hiện các mô hình PES sớm nhất, ngay tư giữa thập kỷ 80, Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ đã thực hiện “Chương trình duy trì bảo tồn”, ở Hawai đã áp dụng chính sách mua lại đất hoặc mua nhượng quyền để bảo tồn, bảo vệ rừng đầu nguồn, duy trì, cải thiện nguồn nước mặt, nước ngầm, phục vụ đời sống sinh hoạt, phát triển du lịch, nông nghiệp và các ngành nghề khác. Ở Oregon, Portland áp dụng chính sách bảo tồn và phát triển cá Hồi và môi trường sinh thái của chúng. Từ việc xác định và đầu tư đúng mục tiêu sẽ hình thành các dịch vụ hệ sinh thái, cụ thể họ đã phát triển du lịch sinh thái, lấy dòng sông nơi cá Hồi đẻ là nơi tham quan về sinh thái, lấy các khu rừng bi khai thác quá mức xưa kia là nơi giáo dục cho học sinh, sinh viên và du khách vê ý thức bảo vệ rừng,.v…Ở New York, chính quyền thành phố đã thực hiện các chương trình mua đất để quy hoạch và bảo vệ rừng đầu nguồn va nhiều chương trình hỗ trợ cho các chủ đất áp dụng các phương thức quản lý tốt nhất nhằm tích cực hạn chế các nguy cơ ô nhiễm đối với nguồn cung cấp nước cho thành phố. Các hoạt động hỗ trợ sản xuất cho chủ đất được đầu tư từ nguồn tiền nước bán cho người sử dụng nước ở thành phố, kể cả du khách.

Chính quyền thành phố đã lập ra công ty phi lợi nhuận để tiếp thu nguồn kinh phí này và hỗ trợ cho các nông dân là chủ đất đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho thành phố. - Tại Costa Rica, năm 1996, thực hiện Chi trả DVMT rừng thông qua quỹ tài chính Quốc gia về rừng (FONAFIFO) đã chi trả cho các chủ rừng và các khu bảo tồn để phục hồi, quản lý và bảo tồn rừng. FONAFIFO hoạt động như một người trung gian giữa chủ rừng và người mua các dịch vụ hệ sinh thái. Nguồn tài chính thu được từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm: thuế nhiên liệu 9 hóa thạch, bán tín chỉ cacbon, tài trợ nước ngoài và khoản chi trả từ các dịch vụ hệ sinh thái.

FONAFIFO và nhà máy thủy điện chi trả cho các chủ rừng tư nhân cung cấp dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn khoảng 45 USD/ha/năm cho hoạt động bảo vệ rừng của mình và 116 USD/ha/năm cho phục hồi rừng. Một số khách sạn tham gia vào cơ chế chi trả DVMTR để bảo vệ lưu vực. Cơ sở của việc chi trả này là mối tương quan chặt chẽ giữa người cung cấp DVMT nước do việc bảo vệ, duy trì cải thiện chất lượng nước và dòng chảy với người hưởng lợi là ngành du lịch. Lý do là các hoạt động ngành du lịch phụ thuộc rất lớn vào trữ lượng và chất lượng nước.

Vì vậy từ năm 2005 một số khách sạn chi trả hàng năm 45,5 USD cho mỗi ha đất của các chủ rừng địa phương và trả 7% trong tổng số chi phí hành chính của mô hình DVMT. Tuy nhiên cũng ở Cốt-xơ-ta Ri-ca “vẫn chưa có một cơ chế được thừa nhận chung nào dựa vào lợi ích của mọi người được chi trả trực tiếp từ vẻ đẹp cảnh quan và bảo tồn đa dạng sinh học”, gần đây tại Tan-za-ni-a có một nhóm công ty du lịch đã liên kết cùng nhau làm hợp đồng với một làng nằm trong khu vực đồng cỏ tại địa phương để bảo vệ các loài hoang dã chủ yếu thông qua chi trả tài chính hàng năm. - Tại Ecuador, năm 1999 quỹ bảo tồn quốc gia (FONAG) được thành lập các công ty nước đô thị ở Quito và Pimampiro xây dựng bằng cách áp phí lên nước sinh hoạt. Theo đó, tất cả các đơn vị công cộng sử dụng nước dành 1% doanh thu đóng góp vào FONAG.

Quỹ này được đầu tư cho việc bảo tồn lưu vực đầu nguồn và chi trả trực tiếp cho các chủ rừng. - Tại Colombia, những người sử dụng nước phục vụ công- nông nghiệp ở thung lũng Cauca đã thành lập các hiệp hội để thu các khoản phí chi trả tự nguyện cho các chủ rừng để cải thiện dòng chảy và giảm bồi lắng 0,5 USD/m3 nước thương phẩm. - Tại Bolivia, hai công ty năng lượng Mỹ phối hợp với một tổ chức phi chính phủ của Bolivia và Ủy ban bảo vệ thiên nhiên để tài trợ cho việc ngừng khai thác gỗ và các hoạt động khác nhằm mở rộng diện tích và chất lượng của Vườn Quốc gia Noel Kempff với mục đích tăng cường hấp thụ cacbon. 10 - Tại khu vực Trung Mỹ và Mexico, Chương trinh về DVMT thủy văn (PSA-H) là Chương trinh lớn nhất Châu Mỹ.

PSA-H tập trung vào bảo tồn các rừng tự nhiên bị đe dọa nhằm duy trì các dòng chảy và chất lượng nước. Mexico đã thành lập quỹ lâm nghiệp năm 2002, thực hiện chi trả DVMTR từ việc sử dụng đất. Ủy ban Lâm nghiệp Quốc gia ký hợp đồng với chủ đất để quản lý nhằm duy trì các dịch vụ đầu nguồn. Ngoài ra người nông dân ở Ugada và Mexico đã tiến hành liên kết với nhau để tham gia thị trường cacbon quốc tế, bên mua là công ty sản xuất bao bì Teltra Pak có trụ sở tại Vương quốc Anh.

Nhóm nông dân này đã liên hệ với tổ chức phi chính phủ Ecotrust có trụ sở tại Uganda, sau đó tổ chức này lại phối hợp với trung tâm quản lý cacbon Edinburg. Theo hợp đồng, nhóm nông dân phải trồng cây bản địa. Trong thời gian thực hiện Hợp đồng, những cây này sẽ hấp thụ được 57 tấn cacbon và họ sẽ nhận được 8 USD/tấn. Trong khi cây trồng đang lớn, họ có thể nuôi dê dưới tán cây.

Khi hợp đồng kết thúc, họ có thể sử dụng hoặc bán số gỗ đó. - Tại Brazil, Nhà nước phân bổ ngân sách cho các thành phố để bảo vệ các khu rừng phòng hộ đầu nguồn và phục hồi diện tích rừng nghèo kiệt.