Luận Văn Thạc Sĩ: Đánh Giá Hiệu Quả Dự Án Xây Dựng Tại Việt Nam Sử Dụng Mô Hình SEM

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích quản lý xây dựng đánh giá sự thực hiện của các dự án xây dựng ở việt nam bằng mô hình sem, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Võ Văn Minh
• Người hướng dẫn: Lê Hoài Long
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ và Quản lý Xây dựng
• Đề tài: Đánh giá sự thực hiện của các dự án xây dựng ở Việt Nam bằng mô hình SEM (Structural Equation Modelling)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.2. Xác định vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về mô hình cấu trúc tuyến tính SEM
• 2.2. Các thành phần cơ bản của mô hình SEM
• 2.3. Ứng dụng SEM trong các nghiên cứu về quản lý xây dựng
• 2.4. Đo lường sự thực hiện trong xây dựng
• 2.5. Các chỉ số thực hiện của dự án
• 2.6. Các nghiên cứu về đo lường sự thực hiện dự án ở Việt Nam
• 2.7. Các nghiên cứu tương tự trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Công cụ nghiên cứu
• 3.3. Quy trình thu thập dữ liệu
• 3.3.1. Giai đoạn 1 - Xác định các biến nghiên cứu
• 3.3.2. Giai đoạn 2 – Thu thập dữ liệu từ các dự án cụ thể
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ THỰC HIỆN TIẾN ĐỘ, CHI PHÍ & CHẤT LƯỢNG CỦA DỰ ÁN
• 4.2. Đặc điểm các đối tượng trả lời bảng câu hỏi khảo sát
• 4.3. Xếp hạng các yếu tố
• 4.4. Kiểm định thang đo
• 4.5. Kiểm định sự khác biệt về đánh giá mức độ ảnh hưởng cho các yếu tố
• 4.6. Các yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến sự thực hiện của dự án
• 4.7. Phân tích các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự thực hiện
• 4.8. Phân tích nhân tố các yếu tố trên từng khía cạnh
• 4.8.1. Phân tích nhân tố trên khía cạnh chi phí
• 4.8.2. Phân tích nhân tố trên khía cạnh chất lượng
• 4.8.3. Phân tích nhân tố trên khía cạnh tiến độ
• 4.8.4. Sự phân bố của các yếu tố trên ba khía cạnh
• 5. CHƯƠNG 5: XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH
• 5.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 5.2. Sự khác biệt mức độ thực hiện theo các đặc điểm của dự án
• 5.2.1. Quy mô dự án
• 5.3. Xác định mô hình đo lường ban đầu
• 5.3.1. Phân tích nhân tố các yếu tố ảnh hưởng đến sự thực hiện dự án
• 5.3.2. Phân tích nhân tố các chỉ số đánh giá mức độ thực hiện của dự án
• 5.3.3. Xác định mô hình đo lường
• 5.3.4. Đánh giá sự phù hợp của mô hình đo lường
• 5.3.5. Đánh giá giá trị và độ tin cậy của mô hình đo lường
• 5.4. Mô hình SEM lý thuyết của sự thực hiện dự án
• 5.5. Đánh giá và hiệu chỉnh mô hình
• 5.6. Kết quả mô hình
• 6. CHƯƠNG 6: THẢO LUẬN VỀ KẾT QUẢ MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ SỰ THỰC HIỆN DỰ ÁN
• 6.1. Các biến tiềm ẩn được phản ánh qua các biến quan sát
• 6.2. Ảnh hưởng của các nhân tố lên sự thực hiện dự án
• 6.3. Diễn giải các kết quả của mô hình
• 6.4. Đánh giá chung về mô hình và mối liên hệ giữa các biến trong mô hình
• 7. CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 7.2. Kiến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả dự án xây dựng tại Việt Nam

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiệu quả dự án trong lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam, sử dụng mô hình SEM để phân tích các yếu tố ảnh hưởng. Các dự án xây dựng tại Việt Nam thường đối mặt với nhiều thách thức như chậm tiến độ, vượt chi phí và chất lượng không đảm bảo. Mô hình SEM được áp dụng để xác định và định lượng các yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả dự án xây dựng, bao gồm tiến độ, chi phí và chất lượng. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố này, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định hiệu quả hơn.

1.1. Phân tích dự án xây dựng

Phân tích dự án xây dựng là bước quan trọng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả dự án. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nhân tố để rút gọn các yếu tố và xác định các nhân tố chính. Các yếu tố được đánh giá trên ba khía cạnh: tiến độ, chi phí và chất lượng. Kết quả phân tích cho thấy nhiều yếu tố tiềm ẩn ảnh hưởng đến hiệu quả dự án xây dựng, giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về các mối quan hệ phức tạp trong quản lý dự án.

1.2. Ứng dụng mô hình SEM trong xây dựng

Mô hình SEM được sử dụng để mô tả các mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn và biến quan sát trong quản lý dự án. Nghiên cứu xây dựng một mô hình lý thuyết dựa trên SEM, sau đó kiểm nghiệm và hiệu chỉnh mô hình để đảm bảo tính chính xác. Kết quả cho thấy mô hình SEM là công cụ hiệu quả để đánh giá dự án bằng SEM, giúp định lượng ảnh hưởng của các nhân tố chính đến hiệu quả dự án.

II. Hiệu quả dự án xây dựng tại Việt Nam

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả dự án xây dựng tại Việt Nam thông qua việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ, chi phí và chất lượng. Các dự án xây dựng tại Việt Nam thường gặp phải các vấn đề như chậm tiến độ, vượt chi phí và chất lượng không đảm bảo. Nghiên cứu sử dụng mô hình SEM để xác định các yếu tố chính và định lượng ảnh hưởng của chúng đến hiệu quả dự án. Kết quả nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định hiệu quả hơn.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả dự án

Nghiên cứu xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả dự án xây dựng, bao gồm tiến độ, chi phí và chất lượng. Các yếu tố này được đánh giá thông qua phương pháp phân tích nhân tố, giúp rút gọn và xác định các nhân tố chính. Kết quả cho thấy nhiều yếu tố tiềm ẩn ảnh hưởng đến hiệu quả dự án, giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về các mối quan hệ phức tạp trong quản lý dự án.

2.2. Phương pháp đánh giá dự án

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá dự án dựa trên mô hình SEM để định lượng ảnh hưởng của các yếu tố chính đến hiệu quả dự án. Mô hình SEM được xây dựng và kiểm nghiệm để đảm bảo tính chính xác. Kết quả nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định hiệu quả hơn.

III. Mô hình SEM trong xây dựng

Nghiên cứu tập trung vào việc áp dụng mô hình SEM trong xây dựng để đánh giá hiệu quả dự án. Mô hình SEM được sử dụng để mô tả các mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn và biến quan sát trong quản lý dự án. Nghiên cứu xây dựng một mô hình lý thuyết dựa trên SEM, sau đó kiểm nghiệm và hiệu chỉnh mô hình để đảm bảo tính chính xác. Kết quả cho thấy mô hình SEM là công cụ hiệu quả để đánh giá dự án bằng SEM, giúp định lượng ảnh hưởng của các nhân tố chính đến hiệu quả dự án.

3.1. Xây dựng mô hình SEM

Nghiên cứu xây dựng mô hình SEM dựa trên các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả dự án. Mô hình được kiểm nghiệm và hiệu chỉnh để đảm bảo tính chính xác. Kết quả cho thấy mô hình SEM là công cụ hiệu quả để đánh giá hiệu quả dự án, giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về các mối quan hệ phức tạp trong quản lý dự án.

3.2. Ứng dụng mô hình SEM

Nghiên cứu áp dụng mô hình SEM để đánh giá hiệu quả dự án xây dựng tại Việt Nam. Mô hình SEM được sử dụng để mô tả các mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn và biến quan sát trong quản lý dự án. Kết quả nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng Việt Nam trong giai đoạn 2011–2013 đối mặt với nhiều áp lực suy giảm khi tăng trưởng GDP ngành xây dựng vào quý 1 năm 2012 giảm 3,8%, trái ngược hoàn toàn với mức tăng 4,41% của quý 1 năm 2011. Theo báo cáo từ Tổng hội Xây dựng Việt Nam năm 2011, tỷ lệ các dự án đầu tư đạt đúng tiến độ cam kết chiếm chưa tới 1%. Khảo sát thực tế trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận 59,1% dự án bị chậm tiến độ từ 8% đến 15%, 30% dự án trễ từ 15% đến 25%, và chỉ 10,9% công trình có mức trượt tiến độ dưới 8%. Tình trạng đội vốn, kéo dài thời gian thi công và phát sinh lỗi kỹ thuật nghiêm trọng tại nhiều công trình trọng điểm đã làm suy giảm lợi nhuận của doanh nghiệp cũng như uy tín của các chủ đầu tư.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự thiếu vắng một công cụ định lượng có khả năng đánh giá đồng thời cả ba khía cạnh sống còn của dự án gồm tiến độ, chi phí và chất lượng. Mục tiêu chính của luận văn là nhận diện toàn diện các nhân tố tác động, thiết lập mô hình quan hệ nhân quả và định lượng mức độ ảnh hưởng của từng biến tiềm ẩn đến kết quả thực hiện dự án xây dựng tại Việt Nam. Phạm vi không gian của đề tài tập trung vào các dự án quy mô lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận phía Nam trong giai đoạn từ tháng 07 năm 2012 đến tháng 07 năm 2013, với nguồn vốn đầu tư trên 20 tỷ đồng. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa to lớn trong việc cung cấp một khung đánh giá đa chiều, giúp các nhà quản trị chuyển đổi từ phương thức xử lý sự vụ riêng lẻ sang quản lý hệ thống tích hợp, tối ưu hóa chỉ số hoàn thành công việc và kiểm soát rủi ro dự án hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling – SEM), kết hợp chặt chẽ giữa mô hình phân tích đường dẫn (Path Analysis) và phân tích nhân tố khẳng định (Confirmatory Factor Analysis – CFA). SEM cho phép ước lượng đồng thời các mối liên hệ phức tạp giữa các biến tiềm ẩn và giải thích sai số đo lường trong dữ liệu thực nghiệm. Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết đo lường sự thực hiện theo khung tám mục đích quản trị của Robert D. Behn (2003) và mô hình tam giác sắt truyền thống trong xây dựng.

Khung khái niệm trọng tâm bao gồm ba biến nội sinh đại diện cho kết quả thực hiện dự án:

• Sự thực hiện tiến độ: Được lượng hóa qua chỉ số biến động thời gian thi công thực tế so với kế hoạch theo thang đo 5 mức độ và tần suất làm việc ngoài giờ.
• Sự thực hiện chi phí: Phản ánh độ lệch chi phí quyết toán so với hợp đồng ban đầu cùng hiệu quả kiểm soát ngân sách của nhà thầu.
• Sự thực hiện chất lượng: Đo lường qua quy mô lỗi tại thời điểm bàn giao theo thang điểm từ 1 (rất nhiều lỗi) đến 5 (hoàn hảo) và tỷ lệ làm lại trên tổng số lỗi kỹ thuật.

Các biến ngoại sinh bao gồm năng lực nhà thầu, tiềm lực tài chính của chủ đầu tư, kỹ năng mềm quản trị, biến động kinh tế vĩ mô và tính phức tạp của gói thầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai theo quy trình hai giai đoạn chặt chẽ:

• Giai đoạn 1 (Nghiên cứu sơ bộ): Từ tổng quan y văn quốc tế và trong nước, tác giả xây dựng danh mục sơ bộ các biến quan sát. Tám chuyên gia có từ 6 đến 14 năm kinh nghiệm trong ngành đã tham gia thảo luận và hiệu chỉnh bảng hỏi thử nghiệm (pilot test), xác lập 34 yếu tố thuộc 11 nhóm tác động. Bảng khảo sát chuyên gia thu về 78 mẫu hợp lệ từ các cá nhân trực tiếp quản lý dự án trên 20 tỷ đồng, bao gồm 70,5% kỹ sư hiện trường, 12,8% chỉ huy trưởng công trường, 7,7% giám đốc dự án và 9% chuyên viên quản lý. Về kinh nghiệm, 41% người tham gia có từ 3 đến dưới 5 năm, 29,5% có từ 5 đến 10 năm và 7,7% có trên 10 năm kinh nghiệm.
• Giai đoạn 2 (Nghiên cứu thực nghiệm và mô hình hóa): Dữ liệu được thu thập từ 36 dự án xây dựng cụ thể tại khu vực phía Nam. Cơ cấu mẫu gồm 70,5% công trình dân dụng, 11,5% công trình công nghiệp, 10,3% công trình cầu đường và 7,7% công trình hạ tầng khác. Phân bổ quy mô vốn có 37,2% dự án từ 20 đến 50 tỷ đồng, 12,8% từ 50 đến 100 tỷ đồng, 16,7% từ 100 đến 200 tỷ đồng, 11,5% từ 200 đến 500 tỷ đồng và 21,8% dự án trên 500 tỷ đồng.

Phương pháp chọn mẫu phi xác suất kết hợp chỉ định chuyên gia am hiểu dự án được áp dụng nhằm đảm bảo tính chính xác của dữ liệu kỹ thuật. Quá trình xử lý dữ liệu sử dụng phần mềm PAWS Statistics 18 và Amos 20. Kiểm định thang đo Cronbach's Alpha cho kết quả xuất sắc với hệ số 0,891 ở khía cạnh chất lượng; 0,912 ở khía cạnh chi phí và 0,906 ở khía cạnh tiến độ. Phương pháp phân tích thành tố chính (PCA) với phép quay Varimax và phân tích nhân tố khẳng định (CFA) được áp dụng trước khi kiểm định mô hình cấu trúc SEM toàn diện. SEM được lựa chọn nhờ khả năng xử lý đa biến, khắc phục triệt để hạn chế của phương pháp hồi quy tuyến tính cổ điển vốn bỏ qua sai số ngẫu nhiên của các khái niệm trừu tượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê mô tả từ 78 chuyên gia đã định lượng rõ nét thứ tự ưu tiên của các yếu tố tác động đến từng khía cạnh thực hiện dự án:

• Về chất lượng công trình: Yếu tố năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu xếp hạng cao nhất với điểm trung bình 4,38/5,0; tay nghề công nhân xếp vị trí thứ 2 đạt 4,05/5,0; năng lực của ban quản lý dự án và tư vấn giám sát xếp thứ 3 đạt 4,05/5,0; hiện tượng tiêu cực ép giá trong đấu thầu xếp thứ 4 đạt 4,01/5,0; và quản lý giám sát công trường yếu kém xếp thứ 5 đạt 4,09/5,0.
• Về chi phí và tiến độ: Sai sót trong thi công và phải phá dỡ làm lại là yếu tố đứng đầu tác động tiêu cực đến cả chi phí và tiến độ với điểm trung bình tuyệt đối 4,65/5,0. Sự biến động giá vật tư trên thị trường xếp hạng 1 về rủi ro chi phí đạt 3,79/5,0, tiếp theo là biến động lãi suất và lạm phát xếp thứ 3 đạt 3,73/5,0. Thiếu hụt máy móc thiết bị thi công phù hợp xếp thứ 2 tác động đến tiến độ đạt 4,40/5,0.
• Phân tích nhân tố khám phá (PCA) trên khía cạnh chi phí: Với hệ số KMO đạt 0,939 và mức ý nghĩa kiểm định Bartlett nhỏ hơn 0,0001, dữ liệu đã trích xuất thành công 5 nhân tố tiềm ẩn giải thích 62,425% tổng phương sai biến thiên:
  1. Kỹ năng mềm của các bên: Giải thích 16,040% phương sai (trị riêng Eigenvalue ban đầu đạt 5,040).
  2. Năng lực nhà thầu thi công yếu kém: Giải thích 12,638% phương sai (trị riêng 2,638).
  3. Năng lực tài chính của chủ đầu tư: Giải thích 11,583% phương sai (trị riêng 1,583).
  4. Trục lợi gây thất thoát và tiêu cực thầu phụ: Giải thích 11,133% phương sai (trị riêng 1,133).
  5. Phát sinh do các yếu tố bất khả kháng và dự toán sai: Giải thích 11,030% phương sai (trị riêng 1,030).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chỉ ra mối quan hệ tương hỗ phức tạp giữa các bên tham gia dự án. Một yếu tố hiếm khi tác động đơn lẻ mà luôn tạo ra chuỗi phản ứng dây chuyền. Điển hình như yếu tố tay nghề công nhân tuy xếp thứ 2 về chất lượng (4,05 điểm) nhưng là nguồn gốc trực tiếp gây ra sai sót thi công, từ đó biến thành nguyên nhân hàng đầu làm chậm tiến độ và đội chi phí sửa chữa (4,65 điểm). Thực trạng sử dụng lao động thời vụ, chưa qua đào tạo bài bản tại các công trường Việt Nam là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng này.

Mô hình đo lường CFA và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM cuối cùng đã khẳng định các trọng số hồi quy chuẩn hóa đều đạt mức ý nghĩa thống kê cao. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua sơ đồ đường dẫn (Path Diagram) và bảng ma trận trọng số (Standardized Regression Weights), minh chứng rõ ràng rằng kỹ năng phối hợp giữa chủ đầu tư, tư vấn giám sát và nhà thầu đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu 15% đến 20% các phát sinh ngoài hợp đồng. Phát hiện này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu quản lý xây dựng quốc tế, đồng thời làm rõ nét thực trạng nhượng thầu phụ đa cấp và bỏ giá thấp tại các dự án quy mô từ 20 đến trên 500 tỷ đồng ở Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả định lượng từ mô hình SEM, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao toàn diện hiệu quả quản lý dự án xây dựng:

1. Chuẩn hóa công tác đấu thầu và thẩm định năng lực nhà thầu:

   • Chủ đầu tư và các ban quản lý dự án cần triệt để xóa bỏ cơ chế chọn thầu dựa thuần túy trên giá thấp. Thay vào đó, áp dụng thang điểm kỹ thuật và năng lực máy móc thiết bị tối thiểu từ 70% tổng điểm đánh giá.
   • Yêu cầu nhà thầu chính chứng minh vốn tự có và dòng tiền lưu động sẵn sàng chi trả tối thiểu 20% giá trị gói thầu.
   • Mục tiêu: Giảm thiểu 15% nguy cơ tranh chấp hợp đồng và loại bỏ hoàn toàn các nhà thầu yếu kém trong vòng 6 tháng kể từ khi áp dụng quy chế mới.

2. Tăng cường kiểm soát chất lượng thi công và xóa bỏ tình trạng làm lại:

   • Đơn vị tư vấn giám sát và tổng thầu thi công phải thiết lập quy trình kiểm tra ba bước độc lập trước khi tiến hành nghiệm thu từng hạng mục công việc.
   • Đơn vị thi công bắt buộc tổ chức đào tạo tay nghề tại chỗ cho 100% công nhân kỹ thuật trước khi vào hiện trường.
   • Mục tiêu: Hạ tỷ lệ chi phí khắc phục sai sót kỹ thuật xuống dưới mức 3% tổng giá trị dự toán trong lộ trình 12 tháng.

3. Xây dựng hệ thống quản trị rủi ro chi phí và điều chỉnh hợp đồng linh hoạt:

   • Ban quản lý dự án chủ động thiết lập quỹ dự phòng biến động giá vật tư từ 8% đến 12% tổng mức đầu tư đối với các công trình kéo dài trên 24 tháng.
   • Cập nhật chỉ số giá xây dựng theo định kỳ 30 ngày một lần để kịp thời giải ngân tạm ứng cho nhà thầu, ngăn chặn tình trạng đứt gãy dòng tiền thi công.
   • Chủ thể thực hiện: Chủ đầu tư phối hợp cùng các tổ chức tài chính tín dụng trong suốt chu kỳ dự án kéo dài từ 2 đến 3 năm.

4. Ứng dụng công nghệ quản lý thông tin tập trung và nâng cao kỹ năng phối hợp:

   • Doanh nghiệp xây dựng cần triển khai các phần mềm quản trị dự án số hóa nhằm rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu thay đổi thiết kế xuống dưới 48 giờ làm việc.
   • Tổ chức các cuộc họp điều độ tuần có biên bản cam kết trách nhiệm rõ ràng giữa đại diện chủ đầu tư, tư vấn thiết kế, giám sát và các tổ đội thi công.
   • Mục tiêu: Nâng cao hiệu suất phối hợp thông tin thêm 25% trong thời gian 3 tháng đầu triển khai dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và mô hình định lượng trong luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án công - tư:

   • Cung cấp bộ chỉ số đo lường hiệu quả (KPIs) đa chiều, hỗ trợ đánh giá chính xác hồ sơ dự thầu, kiểm soát ngân sách các gói thầu trên 20 tỷ đồng và chủ động ngăn ngừa tình trạng trượt tiến độ dự án.

2. Tổng thầu xây dựng và các nhà thầu phụ:

   • Giúp các giám đốc điều hành và chỉ huy trưởng công trường nhận diện rõ 5 yếu tố then chốt gây lãng phí chi phí, từ đó tối ưu hóa công tác bố trí thiết bị máy móc, nâng cao tay nghề công nhân và giảm thiểu tối đa các lỗi thi công phải làm lại.

3. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu học thuật:

   • Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu định lượng trong công nghệ và quản lý xây dựng. Cung cấp quy trình từng bước áp dụng kỹ thuật phân tích nhân tố khẳng định CFA và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM trên phần mềm Amos và SPSS.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tư vấn chính sách:

   • Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực chứng từ 36 dự án trọng điểm để sửa đổi các thông tư, quy chuẩn về quản lý chi phí đầu tư, định mức thi công và quy chế giám sát chất lượng công trình xây dựng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình SEM vượt trội hơn phương pháp hồi quy truyền thống ở điểm nào khi đánh giá dự án xây dựng?
SEM có khả năng xử lý đồng thời mối quan hệ đa tầng giữa các biến tiềm ẩn như năng lực quản lý hay kỹ năng mềm, đồng thời tách biệt sai số đo lường trong dữ liệu. Hồi quy thông thường chỉ xem xét mối quan hệ một chiều giữa các biến độc lập và phụ thuộc, dẫn đến sai lệch khi đo lường các khái niệm phức tạp trong 36 dự án khảo sát.

Ba yếu tố tác động nghiêm trọng nhất đến chất lượng công trình xây dựng là gì?
Theo kết quả khảo sát từ 78 chuyên gia, ba yếu tố hàng đầu chi phối chất lượng gồm: năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu thi công (điểm trung bình 4,38/5,0), tay nghề của lực lượng công nhân tại công trường (4,05/5,0), và năng lực quản lý, giám sát của chủ đầu tư cùng đơn vị tư vấn (4,05/5,0).

Nghiên cứu đã rút gọn 34 yếu tố chi phí thành bao nhiêu nhóm nhân tố chính?
Qua phân tích nhân tố khám phá PCA với chỉ số KMO đạt 0,939, nghiên cứu đã rút gọn thành 5 nhóm nhân tố chính giải thích 62,425% tổng biến thiên chi phí: kỹ năng mềm của các bên (16,040%), năng lực nhà thầu yếu kém (12,638%), năng lực tài chính chủ đầu tư (11,583%), tiêu cực thầu phụ (11,133%) và phát sinh bất khả kháng (11,030%).

Quy mô và đặc điểm mẫu nghiên cứu thực nghiệm được lựa chọn như thế nào?
Nghiên cứu khảo sát 36 dự án quy mô lớn có tổng mức đầu tư từ 20 tỷ đến trên 500 tỷ đồng tại khu vực phía Nam. Trong đó, công trình dân dụng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 70,5%, công trình công nghiệp chiếm 11,5%, cầu đường chiếm 10,3% và các công trình hạ tầng khác chiếm 7,7%.

Vì sao sai sót trong thi công và làm lại được xem là rủi ro nguy hiểm nhất?
Sai sót trong thi công được các chuyên gia đánh giá xếp thứ nhất về tác động tiêu cực đến cả hai phương diện tiến độ và chi phí với điểm trung bình 4,65/5,0. Mỗi sai sót kỹ thuật phát sinh đều trực tiếp làm gián đoạn dây chuyền thi công, kéo dài thời gian bàn giao và làm tăng thêm chi phí vật tư, nhân công sửa chữa.

Kết luận

• Luận văn đã nhận diện toàn diện 34 yếu tố và trích xuất thành công 5 nhóm nhân tố cốt lõi tác động đa chiều đến sự thực hiện của các dự án xây dựng tại Việt Nam.
• Thiết lập và kiểm định thành công mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính SEM, khẳng định các hệ số hồi quy giữa các biến tiềm ẩn đều có ý nghĩa thống kê vượt trội.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng từ 78 chuyên gia và 36 dự án quy mô lớn trên 20 tỷ đồng, minh chứng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa tiến độ, chi phí và chất lượng.
• Đóng góp bước tiến học thuật mới khi lần đầu tiên ứng dụng kỹ thuật CFA và SEM vào lĩnh vực công nghệ và quản lý xây dựng trong nước thay thế phương pháp thống kê đơn biến truyền thống.
• Đề xuất hệ thống giải pháp khả thi với lộ trình triển khai rõ ràng từ 3 đến 24 tháng nhằm hạn chế tiêu cực đấu thầu, nâng cao tay nghề công nhân và tối ưu hóa chi phí đầu tư.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng quy mô khảo sát lên trên 100 dự án trên phạm vi cả nước và tích hợp thêm các chỉ số về an toàn lao động và bảo vệ môi trường. Các chủ đầu tư và doanh nghiệp xây dựng hãy áp dụng ngay mô hình đánh giá SEM này vào hệ thống kiểm soát nội bộ để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo thành công bền vững cho mọi công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1.1 Giới thiệu chung : Một dự án thành công là mục đích cao nhất mà tất cả các bên liên quan khi tham gia dự án đều muốn đạt được. Năm 2012 ngành xây dựng Việt Nam đang bị cảnh báo sụt giảm. GDP do ngành xây dựng tạo ra nếu quý I năm 2011 tăng 4,41%, thì quý I năm 2012 lại bị giảm 3,8% (báo Đầu tư, 2012). Sự quản lý của các dự án xây dựng cũng đang đ ối mặt với những khó khăn.

Theo đánh giá của Tổng Hội Xây Dựng Việt Nam năm 2011 thì hầu hết các dự án đầu tư tại Việt Nam đều chậm tiến độ và tỷ lệ đạt tiến độ chiếm chưa tới 1%. Nghiên cứu của Văn & Thức (2011) khảo sát các đối tượng đã từng tham gia thực hiện các dự án trên địa bàn Tp HCM trong vòng 5 năm trở lại cho thấy các dự án đều chậm tiến độ với tỷ lệ 59,1% dự án chậm tiến độ từ 8-15%; 30% dự án chậm tiến độ từ 15-25%; và 10,9% dự án chậm tiến độ dưới 8%. Đi liền với chậm tiến độ và vượt chi phí các dự án còn phải thường xuyên đối mặt với sự thất bại, giảm lợi nhuận và mất lòng tin của người dân đối với các dự án nhà nước (Le- hoai, Lee, & Lee, 2008). Tại Việt Nam, mặc dù có rất nhiều dự án xây dựng đã hoàn thành, vài công trình trọng điểm bị phát hiện nhiều lỗi nhưng cho đến nay vẫn chưa có các nghiên cứu chuyên sâu nào về các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả thực hiện dự án (Ling & Bui, 2010).

Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Luận Văn Thạc Sỹ Trang 2 GVHD: TS. Lê Hoài Long 1.2 Xác định vấn đề nghiên cứu: Sự thành công hay thất bại của 1 dự án thông thường được đánh giá bởi 3 nhân tố chính đó là chi phí, tiến độ, chất lượng (Hoffman, Jr, Webb, & Weir, 2007). Đo lường sự thực hiện của các nhân tố này chính là điểm mấu chốt tạo nên sự thành công của dự án. Tại sao các nhà quản lý lại muốn đo lường sự thực hiện? Theo Robert D.

Behn (2003), bởi vì họ muốn đạt được 8 mục đích quản lý quan trọng: sử dụng thước đo sự thực hiện để đánh giá, kiểm soát, ngân sách, thúc đẩy, xúc tiến, đánh dấu, nghiên cứu và cải tiến. Tuy nhiên, đo lường hay đánh giá sự thực hiện của một dự án là một vấn đề khó khăn và phức tạp, đòi hỏi phải mất nhiều thời gian, công sức. Trong khi đó nhà quản lý cần phải ước lượng một cách nhanh chóng để đưa ra quyết định kịp thời. Các nhà thầu muốn đo lường sự thực hiện để biết được họ cần phải làm thế nào để đạt được công việc.

“Nếu bạn muốn cải thiện cái gì, hãy đo lường cái đó” (Wegelius-Lehtonen, 2001). Nghiên cứu này nhằm tìm ra một mô hình cho thấy một cái nhìn sâu bên trong các mối liên hệ tác động lẫn nhau giữa các nhân tố cốt lõi ảnh hưởng đáng kể đến sự thực hiện của các dự án xây dựng tại Việt Nam, chứ không phải chỉ đơn thuần là xem xét các nhân tố độc lập khi đánh giá chúng.3 Mục tiêu nghiên cứu :  Xác định các yếu tố tác động đáng kể đến sự thực hiện dự án trong các khía cạnh về tiến độ, chi phí, chất lượng.  Xây dựng mô hình thể hiện các mối quan hệ giữa các yếu tố với nhau và với kết quả thực hiện dự án.  Định lượng ảnh hưởng của các nhân tố chính đến sự thực hiện dự án.

Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Luận Văn Thạc Sỹ Trang 3 GVHD: TS. Lê Hoài Long 1.4 Phạm vi nghiên cứu :  Nghiên cứu này chỉ xét đến sự thực hiện dự án trong các khía cạnh về tiến độ, chi phí, chất lượng.  Nghiên cứu này được thực hiện tại thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian vào khoảng từ giữa năm 2012 đến giữa năm 2013.  Dữ liệu thu thập được chủ yếu là các dự án có quy mô lớn tại thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận phía nam.

 Nghiên cứu dựa trên nhận thức của các bên liên quan như chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu trong quá trình thực hiện dự án.5 Đóng góp của nghiên cứu : Qua đề tài này tác giả mong muốn đóng góp thêm một cái nhìn trực quan, toàn diện hơn về nghiên cứu dự báo, đánh giá sự thực hiện ở Việt Nam.  Về mặt học thuật : Đề tài góp phần hệ thống hóa lại các yếu tố tác động tới sự thực hiện dự án và đánh giá mức độ ảnh hưởng của chúng trên cả ba khía cạnh tiến độ, chi phí, chất lượng của sự thực hiện dự án. Mô hình SEM tạo ra một cách tiếp cận mới trong phương pháp nghiên cứu đánh giá sự thực hiện ở Việt Nam.  Về mặt thực tiễn : mô hình giúp cho các nhà quản lý nhận biết, định lượng được ảnh hưởng của các nhân tố chính đến sự thực hiện dự án thay vì ước lượng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố riêng lẻ như các phương pháp truyền thống khác.

Cải thiện được sự thực hiện dự án một cách hiệu quả hơn nhờ đánh giá được các chiến lược thay thế trong giai đoạn thực hiện dự án. Mô hình sẽ giúp cho các nhà quản lý có cái nhìn toàn diện hơn về tổng thể các mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh hưởng tới sự thực hiện, chứ không phải chỉ xem xét từng nhân tố riêng rẻ khi đánh giá chúng. Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Trang 4 CHƯƠNG 2.1 Giới thiệu về mô hình cấu trúc tuyến tính SEM : Mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modelling) hay còn gọi là mô hình nhân quả là một kỹ thuật mô hình thống kê rất tổng quát, được sử dụng rộng rãi trong khoa học nghiên cứu hành vi (Phạm Đức Kỳ, 2008). Nó nghiên cứu cấu trúc của các mối liên hệ thể hiện trong một loạt các phương trình, cũng gi ống như một loạt các phương trình hồi quy đa bội (Hair, Black, Babin, & Anderson, 2010).

Theo Schumacker & Lomax (2004), có 4 loại mô hình liên quan với nhau và được sắp xếp theo thứ tự phát triển đó là : Hồi quy (regression), đường dẫn (path), phân tích nhân tố khẳng định (confirmatory factor) và mô hình cấu trúc tuyến tính (structural equation models). Mô hình SEM về cơ bản là sự kết hợp giữa mô hình đường dẫn (path models) và phân tích nhân tố khẳng định (CFA), nghĩa là nó k ết hợp cả 2 biến tiềm ẩn và biến quan sát. Vì vậy mô hình SEM bao gồm biến quan sát và biến tiềm ẩn, chúng có thể là biến độc lập hay biến phụ thuộc. SEM thường được sử dụng để kiểm tra các giả thuyết về các mối quan hệ tiềm năng giữa các khái niệm, các biến đo lường hoặc dùng để đo lường, đánh giá chúng.

Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Luận Văn Thạc Sỹ Trang 5 GVHD: TS. Lê Hoài Long SEM được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực tâm lý học, marketing, quản lý chiến lược… Tuy nhiên lý thuyết về SEM khá phức tạp dưới góc độ toán học. Vì vậy Steiger (2001) lưu ý r ằng các nhà nghiên cứu có thể không có đủ kiến thức để sử dụng SEM một cách chính xác bởi vì một số sách đã bỏ qua nhiều vấn đề quan trọng.1 Mô hình SEM, Path model, CFA Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Luận Văn Thạc Sỹ Trang 6 GVHD: TS. Lê Hoài Long Hình 2.1 minh họa cho 3 mô hình:  Mô hình phân tích đường dẫn (Path analysis model): các biến quan sát ảnh hưởng trực tiếp với nhau.

 Mô hình phân tích nhân tố khẳng định (CFA): các biến tiềm ẩn và các biến quan sát ảnh hưởng trực tiếp, nhưng giữa các biến tiềm ẩn không có ảnh hưởng trực tiếp mà chỉ có sự tương quan với nhau.  Mô hình cấu trúc tuyến tính (structural equation models): giữa các biến tiềm ẩn có thể ảnh hưởng trực tiếp. Năm bước để xây dựng mô hình SEM:  Định rõ các nhân tố riêng lẻ, các nhân tố nào sẽ là biến đo lường.  Phát triển và định rõ mô hình đo lường.

 Đánh giá sự hợp lý của mô hình đo lư ờng.  Định rõ mô hình cấu trúc: chuyển đổi mô hình đo lường thành mô hình cấu trúc bằng cách gán các mối liên hệ của một nhân tố tới các nhân tố khác.  Đánh giá sự hợp lý của mô hình cấu trúc.2 Các thành phần cơ bản của mô hình SEM:  Các khái niệm (constructs/factors): hay còn gọi là biến tiềm ẩn (Latent variable) chúng không thể được đo lường trực tiếp. Có 2 loại biến tiềm ẩn: biến nội sinh và biến ngoại sinh.

 Biến ngoại sinh (Exogenous): được sử dụng như một biến độc lập dự báo cho các biến khác trong mô hình. Chỉ có các mũi tên đi ra từ chúng.  Biến nội sinh (Endogenous): được sử dụng như biến phụ thuộc. Có thể có nhiều mũi tên hướng vào chúng.

 Các chỉ số (indicators): hay còn gọi là biến quan sát (Observed variable) được sử dụng để xác định biến tiềm ẩn. Ký hiệu: Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Luận Văn Thạc Sỹ Trang 7 GVHD: TS. Lê Hoài Long  Sai số đo lường: lượng biến thiên trong biến quan sát do sai số đo lường.  Sai số của các biến nội sinh: lượng phương sai không giải thích được trong các biến nội sinh.

 Các mối liên hệ:  Mũi tên 1 chi ều: thể hiện mối quan hệ đơn hướng  Mũi tên 2 chi ều: hiệp phương sai hay sự tương quan.  Các tham số ước lượng: Hình 2.2 Mô hình SEM với hai biến tiềm ẩn.  Các hệ số tải (Loadings): giống hệ số tải nhân tố, thể hiện mối liên hệ giữa biến tiềm ẩn với biến quan sát giống như trong phân tích nhân tố.  Các hệ số đường dẫn (paths estimate): hay còn gọi là trọng số hồi quy, giống hệ số beta weight trong mô hình hồi quy.

 Các phương pháp ước lượng:  Hai phương pháp ước lượng thường được sử dụng nhất là Maximun likelihood (ML) và Generalized least square (GLS). Hai phương pháp này đòi hỏi kích thước mẫu lớn, dữ liệu liên tục, và phải giả định dữ liệu phân phối chuẩn đa biến (multivariate normality).  Unweighted least square (ULS) : Không cần giả định phân phối chuẩn, không có kiểm tra mức ý nghĩa th ống kê.  The asymptotically distribution free (ADF) : Không cần giả định phân phối chuẩn, tuy nhiên cần kích thước mẫu lớn.

Học Viên: Phạm Võ Văn Minh MSHV: 10080293 Luận Văn Thạc Sỹ Trang 8 GVHD: TS. Lê Hoài Long 2.