ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Tính cấp thiết Phát triển hợp tác xã (HTX) là thành quả vĩ đại của văn minh nhân loại, được hình thành một cách tự nhiên từ ước muốn về cuộc sống tốt đẹp, xã hội dân chủ văn minh cho tất cả mọi người. Trên thế giới, phong trào HTX đã có lịch sử hình thành và phát triển hơn 200 năm liên tục, tư tưởng HTX được gắn liền với cuộc cách mạng công nghiệp, sự hình thành chủ nghĩa tư bản và kinh tế thị trường hiện đại, ngay ở những nước có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới (Mỹ, Nhật Bản, Đức, Pháp, Canada, Anh) HTX luôn được coi trọng và không ngừng phát triển, được coi là một mô hình không thể thiếu góp phần vào sự ổn định kinh tế - xã hội của đất nước. KhóaViệtluận tốt Nam trong nhữngnghiệp môi năm qua thực hiện trường đường lối đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các thành phần kinh tế được khuyến khích phát triển lâu dài, cạnh tranh bình đẳng và cùng bổ trợ lẫn nhau dưới nhiều hình thức đa dạng. HTX là loại hình tổ chức kinh tế quan trọng luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm khuyến khích phát triển, liên tục đưa ra chủ trương, chính sách nhằm củng cố phát triển HTX, chuyển từ HTX bậc thấp lên HTX bậc cao, cải tiến chế độ khoán trong HTX, rồi đến chuyển đổi mô hình HTX kiểu cũ sang phát triển mô hình HTX kiểu mới như hiện nay.
Trong quá trình biến đổi ấy phong trào hợp tác xã đã trải qua nhiều thăng trầm do yếu tố khách quan và nguyên nhân sai lầm chủ quan. Song một điều được khẳng định, vai trò khu vực kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX hết sức quan trọng không thể thiếu trong quá trình xây dựng phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Trung ương Đảng và Chính phủ đã có nhiều chủ trương chính sách 1 hỗ trợ về phát triển hợp tác xã. Dấu mốc quan trọng nhất là Nghị quyết 13, Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về “tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”.
Tiếp đó là Luật Hợp tác xã 2003; Nghị định số 88/2005/NĐ-CP của Chính phủ về “một số chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển hợp tác xã; Luật Hợp tác xã số 23/2012/QH13 ngày 20/11/2012; Nghị định số 193/2013/NĐ-CP của Chính phủ ngày 21/11/2013 quy định chi tiết một số điều của Luật hợp tác xã, Quyết định số 2261/ QĐ-TTg về phê diệt chương trình hỗ trợ phát triển HTX giai đoạn 2015 - 2020. Thủ đô Hà Nội hiện có 88,3% diện tích đất tự nhiên và 64% dân số thuộc khu vực nông thôn. Từ thực tế đó, Thành phố đã xác định cần tạo điều kiện cho nông nghiệp – nông thôn phát triển theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa và nhằm đạt mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Rất nhiều cơ chế chính sách đã được thành phố ban hành hỗ trợ phát triển nông nghiệp nông Khóa luận tốt nghiệp môi trường thôn.
Trong đó có chính sách sách hỗ trợ phát triển HTX được thành phố đặc biệt quan tâm và bước đầu đã có những thành tích đáng kể nhưng thực sự vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng của lãnh đạo và người dân. Nguyên nhân làm giảm tính khả thi trong quá trình thực hiện chính sách là do nguồn lực thực hiện chính sách phân tán, tính kiên quyết trong chỉ đạo triển khai thực hiện chưa cao; một bộ phận người dân khó tiếp cận chính sách do các quy định phức tạp, không phù hợp với thực tế hoặc do chưa hiểu biết về chính sách,… Xã Cổ Bi là một trong những vùng đất cổ của huyện Gia Lâm thuộc thành phố Hà Nội nằm trong vùng Châu thổ sông Hồng và sông Đuống. Kinh tế chủ yếu của Cổ Bi là sản xuất nông nghiệp. Là xã ven đô nên ưu tiên hàng đầu của Cổ Bi là chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ sản xuất nông nghiệp sang công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
Ở Cổ Bi mô hình HTX đã có từ lâu đời nhưng HTX chưa thực sự phát triển vì đại bộ phận nhân dân chưa có sự nhận thức đúng về HTX, coi HTX như một tổ chức hỗ trợ của 2 nhà nước, hầu hết người dân không biết đến và không hiểu hết các chính sách hỗ trợ phát triển HTX cũng như luật HTX, trình độ quản lý của đội ngũ cán bộ HTX còn nhiều hạn chế. Các chính sách hỗ trợ phát triển HTX của Nhà nước chưa được triển khai đồng bộ ở địa bàn, HTX vẫn khó khăn tiếp cận các chính sách hỗ trợ phát triển. Sự đa dạng hóa ngành nghề sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của hệ thống HTX còn thụ động; Các nhu cầu được hưởng dịch vụ của thành viên và cộng đồng xã hội với chất lượng hàng hóa đảm bảo, giá cả phù hợp, cung ứng thuận tiện HTX vẫn chưa thực sự đáp ứng tốt. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, tôi lựa chọn đề tài “Đánh giá thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã trên địa bàn xã Cổ Bi - Huyện Gia Lâm - Thành Phố Hà Nội” 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Đánh giá tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX tại xã Khóa luận tốt nghiệp môi trường Cổ Bi - huyện Gia Lâm - thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX trên địa bàn xã trong thời gian tới.2 Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX; - Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX trên địa bàn xã Cổ Bi; - Xác định những yếu tố ảnh hưởng tới công tác thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX ở xã Cổ Bi; - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX tại xã Cổ Bi đến năm 2020.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận, thực tiễn và các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển HTX.
- Chủ thể nghiên cứu của đề tài là các cán bộ chuyên môn, cán bộ quản lý HTX, các cán bộ quản lý xã – huyện, doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ HTX trên địa bàn 1.2 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Phạm vi không gian: Trên địa bàn xã Cổ Bi - Huyện Gia Lâm - Thành Phố Hà Nội.2 Phạm vi về thời gian - Số liệu, tài liệu thu thập phân tích về thực thi chính sách hỗ trợ phát triển HTX trên địa bàn xã Cổ Bi, huyện Gia Lâm, Thành Phố Hà Nội giai Khóa luận tốt đoạn từ 2011 đến 2014. nghiệp môi trường - Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 1 năm 2015 đến tháng 6 năm 2015 1.4 Câu hỏi nghiên cứu - Việc thực thi chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã trên địa bàn xã Cổ Bi đang được triển khai như thế nào? Những khó khăn, vướng mắc nào đang gặp phải? - Những yếu tố nào đang ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã trên địa bàn xã Cổ Bi? - Giải pháp nào để góp phần thực hiện tốt chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã trên địa bàn xã Cổ Bi? 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận về thực thi chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã 2.1 Một số khái niệm có liên quan 2.1 Khái niệm HTX, HTX dịch vụ nông nghiệp, HTX dịch vụ tổng hợp Theo định nghĩa của liên minh HTX quốc tế (ICA): “HTX là hiệp hội tự chủ của các cá nhân liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một doanh nghiệp được sở hữu chung và được kiểm soát một cách dân chủ”. Định nghĩa này còn được hiểu: “HTX dự trên ý nghĩa tự cứu mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng, đoàn kết, theo truyền thống của người sáng lập ra HTX, các xã viên tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức của tính trung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm chăm sóc người khác”. KhóaTheo luận tốt Luật HTX nghiệp sửa đổi môi (2012) ở Việt Nam trường cho thấy: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”.
Khái niệm về HTX dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của luật HTX để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và kinh doanh các ngành nghề khác ở nông thôn. 5 HTX dịch vụ tổng hợp (HTXDVTH) là một loại hình của HTXDVNN chịu trách nhiệm đảm nhiệm nhiều khâu cho sản xuất nông nghiệp như cung ứng vật tư đầu vào, tiêu thụ sản phẩm đầu ra, dịch vụ giống, bảo vệ thực vật, tưới tiêu, làm đất, thu hoạch…. Tùy thuộc vào đặc điểm, điều kiện, trình độ sản xuất và tập quán ở từng vùng mà nhu cầu của nông hộ đối với từng loại hình dịch vụ khác nhau.2 Một số khái niệm về chính sách Hiện nay có rất nhiều khái niệm về chính sách khác nhau: - Chính sách được hiểu là phương cách, đường lối hoặc phương hướng dẫn dắt hành động trong việc phân bổ và sử dụng nguồn lực. Chính sách là tập hợp cách quyết sách của Chính phủ được thể hiện ở hệ thống quy định trong các văn bản pháp quy nhằm từng bước tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn, điều khiển nền kinh tế hướng tới những mục tiêu nhất định, đảm bảo sự phát triển ổn định của nền kinh tế (Phạm Vân Đình và cộng sự, 2008).