Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm vqg tam đảo huyện tam đảo tỉnh vĩnh phúc

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm VQG Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.

• Tác giả: Lưu Văn Sinh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Nhuận
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm Vườn Quốc Gia Tam Đảo, huyện Tam Đảo - tỉnh Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
• 1.2. Khái niệm Vườn Quốc Gia
• 1.3. Khái niệm Vùng đệm
• 1.4. Tình hình nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.5. Xu hướng phát triển nông nghiệp
• 1.6. Vấn đề hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.7. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 1.8. Những yếu tố ảnh hưởng tới việc sử dụng đất nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và kinh tế - xã hội của vùng đệm VQG Tam Đảo ảnh hưởng đến sử dụng đất
• 3.2. Đánh giá các điều kiện kinh tế - xã hội có liên quan ảnh hưởng đến sử dụng đất
• 3.3. Hiện trạng sử dụng đất của vùng đệm Vườn Quốc Gia Tam Đảo, huyện Tam Đảo - tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.4. Hiện trạng cây trồng và các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 3.5. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất chính của Vùng đệm VQG Tam Đảo
• 3.6. Định hướng và giải pháp chủ yếu sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm VQG Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm VQG Tam Đảo cho thấy sự phân bổ không đồng đều và hiệu quả sử dụng chưa cao. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn trong tổng diện tích đất tự nhiên của huyện Tam Đảo, nhưng việc sử dụng vẫn còn nhiều hạn chế. Các loại hình sử dụng đất chủ yếu bao gồm trồng cây hàng năm và cây lâu năm, tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ các loại hình này chưa đạt yêu cầu. Nhiều hộ gia đình vẫn sử dụng phương pháp canh tác truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và không bền vững. Đặc biệt, việc khai thác tài nguyên đất chưa được quản lý chặt chẽ, gây ra tình trạng xói mòn và suy thoái đất. Theo nghiên cứu, có khoảng 60% diện tích đất nông nghiệp không được sử dụng hiệu quả, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân và sự phát triển kinh tế của vùng. Việc đánh giá này không chỉ giúp nhận diện các vấn đề hiện tại mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải thiện trong tương lai.

1.1. Hiện trạng cây trồng và các loại hình sử dụng đất

Tại vùng đệm VQG Tam Đảo, hiện trạng cây trồng chủ yếu tập trung vào các loại cây ngắn ngày như lúa, ngô và một số loại cây ăn quả. Tuy nhiên, sự đa dạng trong các loại hình sử dụng đất còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình vẫn phụ thuộc vào một hoặc hai loại cây trồng chính, dẫn đến rủi ro cao trong sản xuất. Theo khảo sát, chỉ có khoảng 30% hộ gia đình áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến, trong khi phần lớn vẫn duy trì phương pháp truyền thống. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Việc thiếu thông tin và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân, giúp họ tiếp cận với các phương pháp canh tác hiện đại và bền vững hơn.

II. Giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm VQG Tam Đảo, cần thiết phải triển khai các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững. Một trong những giải pháp quan trọng là quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Cần xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp kết hợp với du lịch sinh thái, nhằm tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp cũng cần được khuyến khích. Các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho nông dân sẽ giúp họ cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, cần có chính sách bảo vệ môi trường, đảm bảo rằng việc sử dụng đất nông nghiệp không gây ra tác động tiêu cực đến hệ sinh thái của VQG Tam Đảo. Việc thực hiện các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững cho khu vực.

2.1. Quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp

Quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của vùng đệm VQG Tam Đảo. Cần thiết phải xác định rõ ràng các khu vực phù hợp cho sản xuất nông nghiệp, đồng thời bảo vệ các khu vực nhạy cảm về môi trường. Việc quy hoạch cần dựa trên các yếu tố tự nhiên như địa hình, khí hậu và nguồn nước, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Ngoài ra, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch, để đảm bảo rằng các nhu cầu và mong muốn của người dân được lắng nghe và đáp ứng. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng cần được triển khai đồng bộ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng các phương pháp canh tác mới. Quy hoạch hợp lý không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội của vùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 21.700 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm gần 81%, là khu vực có tiềm năng phát triển nông nghiệp đa dạng và phong phú. Tuy nhiên, áp lực từ phát triển kinh tế xã hội, gia tăng dân số và khai thác tài nguyên chưa hợp lý đã đặt ra thách thức lớn trong việc sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả và bền vững. Nghiên cứu nhằm đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm này trong giai đoạn 2010-2012, phân tích các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến việc sử dụng đất, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: (1) Đánh giá chi tiết các điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động đến sử dụng đất nông nghiệp; (2) Phân tích hiện trạng sử dụng đất và hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của các loại hình sử dụng đất chính; (3) Đề xuất các giải pháp quy hoạch và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 7 xã và thị trấn trong vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo thuộc huyện Tam Đảo, với số liệu thu thập từ năm 2010 đến 2012, kết hợp điều tra thực địa và phân tích số liệu thống kê.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp luận cho công tác quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp bền vững tại vùng đệm các khu bảo tồn thiên nhiên. Về thực tiễn, kết quả và đề xuất của luận văn sẽ hỗ trợ các cơ quan quản lý địa phương trong việc hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý đất đai, phát triển nông nghiệp bền vững và bảo tồn sinh thái vùng đệm. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất dựa trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế được đo bằng giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích và lao động; hiệu quả xã hội thể hiện qua khả năng tạo việc làm và đảm bảo an ninh lương thực; hiệu quả môi trường đánh giá mức độ bảo vệ tài nguyên đất và giảm thiểu ô nhiễm.

2. Mô hình quản lý vùng đệm Vườn Quốc gia: Vùng đệm được xem là khu vực chuyển tiếp giữa khu bảo tồn và vùng dân cư, có vai trò giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động con người đến hệ sinh thái rừng đặc dụng. Quản lý vùng đệm dựa trên nguyên tắc phối hợp phát triển kinh tế - xã hội với bảo tồn đa dạng sinh học, thông qua quy hoạch sử dụng đất hợp lý và các chính sách hỗ trợ cộng đồng địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: vùng đệm, hiệu quả sử dụng đất, đa dạng sinh học, phát triển nông nghiệp bền vững, và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp, phân tích định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Thống kê huyện Tam Đảo, Vườn Quốc gia Tam Đảo, và các báo cáo liên quan giai đoạn 2010-2012. Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra thực địa với 150 hộ nông dân tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái trong vùng đệm (Đạo Trù, Hồ Sơn, Thị trấn Tam Đảo).

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn ngẫu nhiên có chủ đích, đảm bảo đại diện cho các vùng sinh thái và điều kiện kinh tế xã hội khác nhau trong vùng đệm. Mỗi xã được điều tra 50 hộ nông dân trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất. Phân tích tương quan giữa các yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội và hiệu quả sử dụng đất. Các công cụ hỗ trợ gồm phần mềm Excel và Word để xử lý số liệu và trình bày kết quả bằng bảng biểu, biểu đồ.

• Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất: Áp dụng hệ thống chỉ tiêu gồm giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng, năng suất lao động, khả năng tạo việc làm, mức độ đầu tư phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, cũng như mức độ phù hợp của cây trồng với đất đai.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 6/2012 đến tháng 8/2013, trong đó thu thập số liệu và điều tra thực địa diễn ra chủ yếu trong năm 2012, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện trong năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên đất: Vùng đệm có địa hình đa dạng gồm núi cao, đồi và đồng bằng, khí hậu chia thành hai tiểu vùng rõ rệt: miền núi ôn đới mát mẻ với nhiệt độ trung bình 18-19°C và vùng thấp gió mùa nhiệt đới với nhiệt độ trung bình 22-23°C. Tổng diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 17.581 ha (81% diện tích tự nhiên), trong đó đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 15,73%. Đất lâm nghiệp chiếm 65,10%, đất chưa sử dụng khoảng 20 ha. Chất lượng đất không cao, đất đồi núi dễ bị xói mòn, đất phù sa cổ kém màu mỡ, đòi hỏi đầu tư cải tạo và thâm canh.

2. Hiện trạng sử dụng đất và sản xuất nông nghiệp: Giá trị sản xuất nông nghiệp tăng trưởng bình quân 10,41%/năm giai đoạn 2010-2012, trong đó ngành chăn nuôi tăng trưởng mạnh 23,4%/năm, chiếm tỷ trọng 60,96% giá trị sản xuất nông nghiệp năm 2012. Ngành trồng trọt giảm nhẹ 2,54%/năm do chuyển đổi đất sang phát triển cơ sở hạ tầng. Đàn gia súc gia cầm tăng trưởng 36,12%/năm, đặc biệt đàn gà tăng 45,67%/năm. Hệ thống cây trồng chính gồm lúa, rau màu, cây công nghiệp hàng năm và cây lâu năm.

3. Hiệu quả sử dụng đất: Giá trị gia tăng trên 1 ha đất nông nghiệp đạt mức khoảng 20 triệu đồng/năm, trong đó đất trồng cây lâu năm và rừng trồng có hiệu quả kinh tế cao hơn đất trồng cây hàng năm. Hiệu quả lao động tính theo giá trị sản xuất trên ngày công lao động đạt khoảng 150 nghìn đồng/ngày công. Hiệu quả xã hội thể hiện qua khả năng tạo việc làm ổn định cho khoảng 70% lao động địa phương. Hiệu quả môi trường được đánh giá qua mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, tuy nhiên vẫn còn tình trạng sử dụng phân bón vượt mức tiêu chuẩn tại một số khu vực.

4. Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế - xã hội: Hệ thống giao thông được cải thiện với 100% thôn bản có đường ô tô đến nơi, tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển nông sản. Tuy nhiên, sự phát triển đô thị và du lịch sinh thái gia tăng áp lực lên quỹ đất nông nghiệp. Chính sách đất đai và thị trường tiêu thụ nông sản còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến việc đầu tư và phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo có tiềm năng lớn về phát triển nông nghiệp đa dạng nhờ điều kiện khí hậu và tài nguyên đất phong phú. Tuy nhiên, chất lượng đất và địa hình phức tạp đòi hỏi áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Sự gia tăng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng đa dạng hóa sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, hiệu quả sử dụng đất tại vùng đệm Tam Đảo tương đối phù hợp với các vùng núi có điều kiện tương tự, nhưng vẫn còn dư địa cải thiện thông qua quy hoạch sử dụng đất hợp lý và áp dụng công nghệ canh tác tiên tiến. Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cần được kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ môi trường và duy trì độ phì nhiêu đất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp, bảng phân bố diện tích các loại đất và biểu đồ so sánh hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững và quản lý vùng đệm hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý: Xây dựng kế hoạch phân vùng sử dụng đất nông nghiệp theo tiểu vùng sinh thái, ưu tiên phát triển cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu từng khu vực. Thời gian thực hiện: 2014-2016. Chủ thể: UBND huyện Tam Đảo phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

2. Phát triển nông nghiệp hàng hóa và đa dạng hóa sản phẩm: Khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển chăn nuôi gia súc gia cầm theo hướng hàng hóa, tăng giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích đất. Thời gian: 2014-2020. Chủ thể: Các hộ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp.

3. Ứng dụng khoa học kỹ thuật và quản lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật: Tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật để bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Thời gian: 2014-2018. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, các tổ chức chuyên môn.

4. Phát triển hạ tầng và thị trường tiêu thụ nông sản: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông nông thôn, xây dựng các điểm tập kết, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho người sản xuất tiếp cận thị trường. Thời gian: 2014-2020. Chủ thể: UBND huyện, các doanh nghiệp, hợp tác xã.

5. Nâng cao năng lực quản lý và phát triển nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp tập huấn, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, sử dụng đất bền vững cho cán bộ quản lý và người dân địa phương. Thời gian: 2014-2016. Chủ thể: Ban quản lý Vườn Quốc gia Tam Đảo, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp bền vững, quản lý vùng đệm hiệu quả, đảm bảo phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý đất đai, nông nghiệp và bảo tồn sinh thái: Tham khảo phương pháp luận, số liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

3. Hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân trong vùng đệm: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật, mô hình sản xuất và quản lý đất đai được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập và bảo vệ tài nguyên đất.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Sử dụng luận văn làm cơ sở để thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao đời sống cộng đồng vùng đệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo lại quan trọng?
   Việc sử dụng đất nông nghiệp hợp lý tại vùng đệm giúp cân bằng giữa phát triển kinh tế nông nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học, giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng quốc gia, đồng thời nâng cao đời sống người dân địa phương.

2. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng các chỉ tiêu kinh tế (giá trị sản xuất, giá trị gia tăng), xã hội (tạo việc làm, an ninh lương thực) và môi trường (mức độ sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật) kết hợp phân tích thống kê và điều tra thực địa.

3. Các yếu tố tự nhiên nào ảnh hưởng lớn nhất đến sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đệm?
   Địa hình đa dạng, khí hậu chia thành hai tiểu vùng rõ rệt và chất lượng đất không đồng đều là những yếu tố tự nhiên quan trọng ảnh hưởng đến khả năng canh tác và lựa chọn loại cây trồng phù hợp.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Quy hoạch sử dụng đất hợp lý, phát triển nông nghiệp hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển hạ tầng và thị trường tiêu thụ, cùng nâng cao năng lực quản lý và đào tạo nguồn nhân lực.

5. Làm thế nào để cân bằng giữa phát triển nông nghiệp và bảo tồn môi trường tại vùng đệm?
   Thông qua quản lý vùng đệm theo mô hình phát triển bền vững, áp dụng kỹ thuật canh tác thân thiện môi trường, kiểm soát sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời phát triển các loại hình sản xuất phù hợp với điều kiện sinh thái.

Kết luận

• Vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo có tiềm năng lớn về đất đai và khí hậu thuận lợi cho phát triển nông nghiệp đa dạng, nhưng chất lượng đất và địa hình phức tạp đòi hỏi quản lý và sử dụng hợp lý.
• Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp cho thấy ngành chăn nuôi phát triển mạnh, trong khi ngành trồng trọt có xu hướng giảm do chuyển đổi mục đích sử dụng đất.
• Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá qua các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường cho thấy còn nhiều dư địa để nâng cao thông qua quy hoạch và áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến.
• Đề xuất các giải pháp quy hoạch, phát triển sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển hạ tầng và nâng cao năng lực quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2020.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương trong việc phát triển nông nghiệp bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học vùng đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý cần triển khai quy hoạch sử dụng đất theo đề xuất, đồng thời tăng cường đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân để thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Đề nghị các tổ chức nghiên cứu tiếp tục theo dõi, đánh giá và cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1. Khái niệm Vườn Quốc Gia Vườn quốc gia là một khu vực đất hay biển được bảo tồn bằng các quy định pháp luật của chính quyền sở tại. Vườn quốc gia được bảo vệ nghiêm ngặt khỏi sự khai thác, can thiệp bởi con người.

Vườn quốc gia thường được thành lập ở những khu vực có địa mạo độc đáo có giá trị khoa học hoặc những khu vực có hệ sinh thái phong phú, có nhiều loài động-thực vật có nguy cơ tuyệt chủng cao cần được bảo vệ nghiêm ngặt trước sự khai thác của con người. Các vườn quốc gia là một khu vực được bảo vệ theo quy định của IUCN loại II [41]. Theo quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14 tháng 8 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam, thay thế cho Quyết định số 08/2001/QĐ- TTg ngày 11 tháng 01 năm 2001 về Quy chế quản lý rừng thì vườn quốc gia là một dạng rừng đặc dụng, được xác định trên các tiêu chí sau: Vườn quốc gia là khu vực tự nhiên trên đất liền hoặc ở vùng đất ngập nước, hải đảo, có diện tích đủ lớn được xác lập để bảo tồn một hay nhiều hệ sinh thái đặc trưng hoặc đại diện không bị tác động hay chỉ bị tác động rất ít từ bên ngoài; bảo tồn các loài sinh vật đặc hữu hoặc đang nguy cấp. Vườn quốc gia được quản lý, sử dụng chủ yếu phục vụ cho việc bảo tồn rừng và hệ sinh thái rừng, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái.

Vườn quốc gia được xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số: về hệ sinh thái đặc trưng; các loài động vật, thực vật đặc hữu; về diện tích tự nhiên của vườn và tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp, đất thổ cư so với diện tích tự nhiên của vườn n 5 Vườn Quốc gia thường có những đặc trưng sau: - Các vườn quốc gia thông thường nằm tại các khu vực chủ yếu là chưa phát triển, thường là những khu vực với động-thực vật bản địa quý hiếm và các hệ sinh thái đặc biệt (chẳng hạn cụ thể là các loài đang nguy cấp), sự đa dạng sinh học, hay các đặc trưng địa chất đặc biệt. Đôi khi, các vườn quốc gia cũng được thành lập tại các khu vực đã phát triển với mục tiêu làm cho khu vực đó trở lại gần giống như tình trạng ban đầu của nó, càng gần càng tốt. - Tại một số quốc gia, chẳng hạn như tại Vương quốc Anh và Wales, các khu vực được dùng làm vườn quốc gia không phải là vùng hoang vu, cũng không do nhà nước sở hữu, và có thể bao gồm các khu dân cư và việc sử dụng đất là đáng kể, thông thường chúng là một bộ phận hợp thành của cảnh quan khu vực. Quản lý và sử dụng: Phần lớn các vườn quốc gia có vai trò kép, một mặt đây là khu vực cung cấp nơi cư trú cho sự sống hoang dã, mặt khác nó lại phục vụ như là nơi du lịch phổ biến cho quần chúng.

Việc quản lý các mâu thuẫn tiềm ẩn giữa hai mục đích này có thể là một vấn đề, cụ thể là du khách sẽ đem lại thu nhập cho vườn quốc gia và vườn quốc gia sử dụng nguồn thu nhập này để duy trì và phát triển các dự án bảo tồn. Các vườn quốc gia cũng là nguồn cung cấp các tài nguyên thiên nhiên có giá trị, chẳng hạn như gỗ, khoáng sản và các loại tài nguyên có giá trị khác. Sự cân bằng giữa nhu cầu khai thác các tài nguyên này với tổn thất do việc khai thác gây ra, thường là thách thức rất quan trọng đối với hệ thống quản lý vườn quốc gia. Các vườn quốc gia cũng hay bị đốn hạ bất hợp pháp và các dạng khai thác lậu khác, đôi khi là do tham nhũng.

Điều này đe dọa tính nguyên vẹn của nhiều môi trường sống có giá trị[30]. Khái niệm Vùng đệm Tại Điều 8 - Quyết định số 08/2001/QĐ - TTG ngày 11/01/2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy chế quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất là rừng tự nhiên quy định ghi rõ: Vùng đệm là vùng rừng, vùng đất hoặc vùng đất có mặt nước nằm sát ranh giới với các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên; có tác động ngăn chặn hoặc giảm nhẹ sự xâm phạm khu rừng đặc dụng. Mọi hoạt động trong vùng đệm phải nhằm mục đích hỗ trợ cho công tác bảo tồn, quản lý và bảo vệ khu rừng đặc dụng; hạn chế di dân từ bên ngoài vào vùng đệm; cấm săn bắn, bẫy bắt các loài động vật và chặt phá các loài thực vật hoang dã là đối tượng bảo vệ. Diện tích của vùng đệm không tính vào diện tích của khu rừng đặc dụng; Dự án đầu tư xây dựng và phát triển vùng đệm được phê duyệt cùng với dự án đầu tư của khu rừng đặc dụng.

Chủ đầu tư dự án vùng đệm có trách nhiệm phối hợp với ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan, đơn vị, các tổ chức kinh tế - xã hội, ở trên địa bàn của vùng đệm, đặc biệt là với Ban quản lý khu rừng đặc dụng để xây dựng các phương án sản xuất lâm - nông - ngư nghiệp, định canh định cư, trên cơ sở có sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức thực hiện để ổn định và nâng cao đời sống của người dân. Như vậy, vùng đệm phải được xác định trên cơ sở theo ranh giới của các xã nằm ngay bên ngoài khu bảo tồn, những lâm trường quốc doanh tiếp giáp với khu bảo tồn nên đưa vào trong vùng đệm vì những hoạt động của các lâm trường này có ảnh hưởng đến công tác bảo tồn của cả vùng đệm và khu bảo tồn. Trong những trường hợp như thế, ranh giới vùng đệm không nhất thiết cách đều một khoảng và chạy song song với ranh giới các khu bảo tồn.[ ] n 7 Xem xét các vùng đệm đã có hiện nay tại các VQG và khu bảo tồn chúng ta dễ dàng nhận thấy rằng việc thành lập các vùng đệm không theo một khuôn khổ thống nhất. Dù vùng đệm của khu bảo tồn được tạo ra theo hình thức nào, hay khi thành lập khu bảo tồn không nói đến vùng đệm, thì những công việc hàng ngày xảy ra, do dân cư sinh sống xung quanh khu bảo tồn, tạo sức ép nặng nề lên khu bảo tồn, đã buộc các ban quản lý VQG và khu bảo tồn phải có những hoạt động liên quan đến việc ổn định cuộc sống của dân cư ở đây, giáo dục, khuyến khích họ bảo vệ thiên nhiên, giải quyết những mâu thuẫn xảy ra giữa khu bảo tồn và dân, giảm sức ép của dân lên khu bảo tồn v.

Đó là những công việc quan trọng mà ban quản lý khu bảo tồn nào cũng phải thường xuyên lo lắng, và không thể bỏ qua được. Các công việc đó thực chất là một trong những công việc quan trọng của việc quản lý vùng đệm. Để giải quyết những vấn đề đặt ra liên quan đến vùng đệm, Việt Nam đã tổ chức 3 hội thảo về vùng đệm. Hội thảo tháng 3/1999 tại Hà Nội có tác giả đã đưa ra định nghĩa vùng đệm của khu bảo tồn Việt Nam như sau: "Vùng đệm là những vùng được xác định ranh giới rõ ràng, có hoặc không có rừng, nằm ngoài ranh giới của khu bảo tồn và được quản lý để nâng cao việc bảo tồn của khu bảo tồn và của chính vùng đệm, đồng thời mang lại lợi ích cho nhân dân sống quanh khu bảo tồn”.

Điều này có thể thực hiện được bằng cách áp dụng các hoạt động phát triển cụ thể, đặc biệt góp phần vào việc nâng cao đời sống kinh tế - xã hội của các cư dân sống trong vùng đệm. Vùng đệm chịu sự quản lý của chính quyền địa phương và các đơn vị kinh tế khác nằm trong vùng đệm Định nghĩa trên đã nói rõ chức năng của vùng đệm là: Góp phần vào việc bảo vệ khu bảo tồn mà nó bao quanh; nâng cao các giá trị bảo tồn của chính bản thân vùng đệm; và tạo điều kiện mang lại cho những người sinh sống trong vùng đệm những lợi ích từ vùng đệm và từ khu bảo tồn. Vùng đệm Vườn Quốc Gia Tam Đảo Vườn quốc gia Tam Đảo chạy dài 80 km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam từ huyện Sơn Dương (tỉnh Tuyên Quang) đến huyện Mê Linh -TP. Trung tâm Vườn cách Hà Nội 80 Km về phía bắc và cách thị xã Vĩnh Yên 20 Km.

Theo kết quả thống kê năm 2009, Vùng đệm của VQG Tam Đảo được xác định nằm trên địa bàn của 27 xã và thị trấn thuộc 6 huyện và 3 tỉnh, cụ thể là: Tỉnh Vĩnh Phúc: Bao gồm các xã Hồ Sơn, Hợp Châu, Minh Quang, Đại Đình, Tam Quan, Đạo Trù và thị trấn Tam Đảo thuộc Huyện Tam Đảo; xã Trung Mỹ thuộc huyện Bình Xuyên; và xã Ngọc Thanh thuộc thị xã Phúc Yên. Tỉnh Thái Nguyên: Bao gồm các xã Quân Chu, Cát Nê, Ký Phú, Văn Yên, Hoàng Nông, Phú Xuyên, La Bằng, Mỹ Yên, Khôi Kỳ, Yên Lãng và thị trấn Quân Chu thuộc huyện Đại Từ; xã Phúc Thuận và Thành Công thuộc huyện Phổ Yên. Tỉnh Tuyên Quang: Bao gồm các xã Ninh Lai, Thiện Kế, Hợp Hoà, Kháng Nhật, và Hợp Thành thuộc huyện Sơn Dương. Tình hình nghiên cứu sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam 1.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới Theo báo cáo của World Bank [43], cho đến cuối thế kỷ XX vẫn còn 1/10 dân số thế giới thiếu ăn và bị nạn đói đe dọa, hàng năm mức sản xuất so với yêu cầu sử dụng lương thực vẫn thiếu hụt từ 150 - 200 triệu tấn, trong khi đó vẫn có từ 6 - 7 triệu ha đất nông nghiệp bị loại bỏ do xói mòn. Trong 1200 triệu ha đất bị thoái hóa có tới 544 triệu ha đất canh tác bị mất khả năng sản xuất do sử dụng không hợp lý. Việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu trước mắt và lâu dài là vấn đề quan trọng thu hút sự quan tâm của nhiều nhà n 9 khoa học trên thế giới. Các nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu vào việc đánh giá hiệu quả của từng loại cây trồng, từng giống cây trồng trên mỗi loại đất, để từ đó có thể sắp xếp, bố trí lại cơ cấu cây trồng phù hợp nhằm khai thác tốt hơn lợi thế so sánh của vùng.