Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiêp tại xã cao ngạn thành phố thái nguyên

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp tại xã Cao Ngạn, Thái Nguyên, phân tích tác động và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Tô Thị Ninh
• Người hướng dẫn: PGS. Lương Văn Hinh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Việc Sử Dụng Hóa Chất Bảo Vệ Thực Vật Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Xã Cao Ngạn - TP. Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở Pháp lý của đề tài
• 2.2. Giới thiệu chung về thuốc BVTV
• 2.2.1. Khái niệm về thuốc BVTV
• 2.2.2. Phân loại thuốc BVTV
• 2.2.2.1. Phân loại dựa trên đối tượng sinh vật hại
• 2.2.2.2. Phân loại theo gốc hóa học
• 2.2.2.3. Phân loại theo tính độc
• 2.2.2.4. Phân loại theo đường xâm nhập
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa
• 3.4.2. Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp số liệu để đánh giá
• 3.4.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.4.4. Phương pháp phỏng vấn
• 3.4.5. Phương pháp phân tích tổng hợp và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Cao Ngạn – TP.
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và môi trường
• 4.2. Hiện trạng sử dụng thuốc BVTV tại địa phương
• 4.2.1. Tình hình sử dụng thuốc BVTV trong năm 2014
• 4.2.2. Nhận thức của người dân trong việc sử dụng thuốc BVTV
• 4.2.3. Hiện trạng thải bỏ bao bì thuốc BVTV của người dân
• 4.3. Ảnh hưởng của thuốc BVTV tới sức khỏe con người và môi trường
• 4.3.1. Đánh giá nhận thức của người dân xã Cao Ngạn trong công tác xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý, xử lý và nâng cao ý thức của người dân trong việc xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng
• 4.4.1. Giải pháp về tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân
• 4.4.2. Giải pháp quản lý an toàn và hiệu quả việc sử dụng hóa chất BVTV
• 4.4.3. Các giải pháp thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì hóa chất nông nghiệp
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hiện trạng sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật tại xã Cao Ngạn

Nghiên cứu đánh giá hiện trạng sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp tại xã Cao Ngạn, Thái Nguyên cho thấy việc sử dụng các loại thuốc BVTV đang diễn ra phổ biến. Nông dân thường sử dụng các loại hóa chất như thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh và thuốc trừ cỏ để bảo vệ cây trồng. Tuy nhiên, việc sử dụng quá liều và thiếu hiểu biết về an toàn đã gây ra nhiều vấn đề về môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhiều hộ dân không tuân thủ các quy định về quản lý hóa chất, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

1.1. Tình hình sử dụng thuốc BVTV

Theo số liệu thu thập, hóa chất bảo vệ thực vật được sử dụng rộng rãi trong các vụ mùa tại xã Cao Ngạn. Các loại thuốc trừ sâu như Wofatox, Bi-58 và thuốc trừ cỏ như 2,4-D được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách, như phun thuốc không đúng liều lượng hoặc không đảm bảo thời gian cách ly, đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhiều nông dân không nhận thức đầy đủ về tác hại của việc lạm dụng hóa chất BVTV.

1.2. Nhận thức của nông dân

Nghiên cứu cho thấy, nhận thức của nông dân về việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật còn hạn chế. Nhiều người vẫn áp dụng phương pháp 'phòng hơn chống', sử dụng thuốc BVTV một cách định kỳ mà không cần thiết. Điều này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn gây ra tình trạng kháng thuốc ở các loài sâu bệnh. Ngoài ra, việc thiếu hiểu biết về cách xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng cũng là một vấn đề nghiêm trọng, góp phần làm ô nhiễm môi trường.

II. Tác động của hóa chất BVTV đến môi trường và sức khỏe

Việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật không đúng cách tại xã Cao Ngạn đã gây ra nhiều tác động môi trường nghiêm trọng. Các hóa chất này thấm vào đất và nguồn nước, gây ô nhiễm môi trường đất và nước. Ngoài ra, việc phun thuốc không đúng cách cũng gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái, tiêu diệt các loài thiên địch có lợi. Đối với sức khỏe cộng đồng, việc tiếp xúc trực tiếp với hóa chất BVTV có thể gây ra các bệnh về da, hô hấp và thậm chí là ung thư. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhiều nông dân đã gặp phải các triệu chứng như đau đầu, buồn nôn sau khi phun thuốc.

2.1. Ô nhiễm môi trường

Việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật không đúng cách đã gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại xã Cao Ngạn. Các hóa chất này thấm vào đất và nguồn nước, gây ảnh hưởng đến chất lượng đất và nước. Ngoài ra, việc thải bỏ bao bì thuốc BVTV không đúng cách cũng góp phần làm ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu cho thấy, nhiều khu vực tại xã Cao Ngạn đã bị ô nhiễm nặng do việc sử dụng và thải bỏ hóa chất BVTV.

2.2. Ảnh hưởng đến sức khỏe

Việc tiếp xúc trực tiếp với hóa chất bảo vệ thực vật đã gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe cộng đồng tại xã Cao Ngạn. Nhiều nông dân đã gặp phải các triệu chứng như đau đầu, buồn nôn, chóng mặt sau khi phun thuốc. Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất BVTV không đúng cách cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính như ung thư. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm đã xảy ra do dư lượng hóa chất BVTV trong nông sản.

III. Giải pháp quản lý và nâng cao nhận thức

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của hóa chất bảo vệ thực vật, nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý hóa chất và nâng cao nhận thức của nông dân. Các giải pháp bao gồm việc tuyên truyền, giáo dục về cách sử dụng hóa chất BVTV an toàn, cũng như các biện pháp thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề xuất việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững, như sử dụng thuốc BVTV sinh học và các biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM).

3.1. Tuyên truyền và giáo dục

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục cho nông dân về cách sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật an toàn. Các chương trình tập huấn, hướng dẫn sử dụng thuốc BVTV đúng cách và đảm bảo thời gian cách ly cần được triển khai rộng rãi. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức về tác hại của việc lạm dụng hóa chất BVTV cũng là một yếu tố quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

3.2. Quản lý và xử lý bao bì

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nghiên cứu đề xuất việc thiết lập các điểm thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng. Các biện pháp này sẽ giúp ngăn chặn việc thải bỏ bao bì thuốc BVTV bừa bãi, góp phần bảo vệ môi trường. Ngoài ra, việc áp dụng các quy định chặt chẽ về quản lý hóa chất cũng là một giải pháp quan trọng để đảm bảo an toàn trong sử dụng hóa chất BVTV.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đóng vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu. Tuy nhiên, tình trạng thâm canh tăng vụ kết hợp với biến đổi khí hậu nhiệt đới gió mùa đã thúc đẩy sự phát sinh phức tạp của dịch hại. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu ghi nhận hơn 500.000 trường hợp ngộ độc do hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV), tập trung chủ yếu tại các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, dữ liệu từ Cục BVTV cho thấy số lượng hóa chất nhập khẩu và sử dụng đã tăng gấp 2,5 lần trong giai đoạn 2000–2011, với gần 1.000 hoạt chất đăng ký lưu hành so với mức trung bình 400–600 loại của các nước trong khu vực ASEAN.

Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, mạng lưới kinh doanh hóa chất nông nghiệp phát triển với hơn 850 cơ sở phân phối. Tuy nhiên, hoạt động kiểm tra liên ngành ghi nhận tỷ lệ vi phạm quy chuẩn ghi nhãn, chứng chỉ hành nghề và điều kiện bảo quản lên tới 35%. Tại xã Cao Ngạn (TP. Thái Nguyên) – địa bàn vùng chuyển tiếp trung du ven đê Sông Cầu với diện tích tự nhiên 851,76 ha (trong đó đất nông nghiệp chiếm 73,00% tương đương 621,76 ha) – nông dân phụ thuộc lớn vào hóa chất nhằm bảo vệ năng suất lúa và hoa màu trước các đối tượng sâu cuốn lá, rầy nâu, rầy lưng trắng và bệnh đạo ôn.

                                  TỔNG QUAN HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ BVTV

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) nằm ở thói quen canh tác thiếu kiểm soát: nông dân áp dụng nguyên tắc phòng bệnh thụ động, tự tăng liều lượng từ 15–30% so với khuyến cáo, phối trộn tùy tiện nhiều loại thuốc và xả thải 100% bao bì (chai thủy tinh, túi nhôm polyme) trực tiếp ra mương tưới tiêu và đồng ruộng. Tồn dư hóa chất nhóm lân hữu cơ, carbamate và cúc tổng hợp (Pyrethroid) gây ô nhiễm đất, thẩm thấu vào tầng nước ngầm nông (độ sâu 10–30m) và suy thoái hệ vi sinh vật bản địa.

Dự án xác định 4 mục tiêu cụ thể:

1. Định lượng toàn diện chủng loại, liều lượng và tần suất sử dụng hóa chất BVTV tại xã Cao Ngạn theo chu kỳ mùa vụ năm 2014.
2. Đánh giá nhận thức canh tác, kỹ thuật pha chế và phương thức xả thải bao bì nguy hại của 70 hộ sản xuất nông nghiệp và 4/4 đại lý cung ứng trên địa bàn.
3. Phân tích ma trận độc tính sinh thái dựa trên tiêu chuẩn phân loại của WHO và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành.
4. Xây dựng khung giải pháp kỹ thuật tích hợp gồm: quy trình 4 Đúng trong sử dụng thuốc, mô hình bể thu gom bao bì đạt chuẩn QCVN 07:2009/BTNMT và kế hoạch quản lý hóa chất theo chuỗi cung ứng.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 17 xóm thuộc xã Cao Ngạn, khảo sát trực tiếp 70 hộ dân canh tác lúa nước (diện tích gieo cấy 116 ha vụ xuân, 209 ha vụ mùa) cùng cây rau màu, kết hợp theo dõi thực địa tại các kênh dẫn trạm bơm Đoàn Kết, Hồng Phong và Phúc Lộc trong thời gian từ 16/08/2014 đến 15/12/2014.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương thức quản lý hóa chất BVTV nông thôn hiện hành bộc lộ nhiều lỗ hổng trong kiểm soát nguồn thải phân tán. Bảng so sánh dưới đây phân tích các mô hình kiểm soát:

Tiêu chí đánh giá	Quản lý truyền thống (Hộ tự phát)	Kiểm tra hành chính định kỳ	Mô hình điều tra - Kiểm soát tích hợp (Dự án đề xuất)
Độ chính xác dữ liệu tải lượng	Không ghi chép, sai số > 60%	Thống kê hồi cứu theo hóa đơn nhập	Định lượng theo hecta, hệ số mùa vụ (Sai số < 5%)
Kiểm soát bao bì nguy hại	Xả thải tự do tại bờ ruộng, kênh tưới	Thu gom phong trào, không phân loại	Bể chứa bê tông 3 ngăn, có nắp đậy, chuyển đốt nhiệt độ cao
Mức độ tuân thủ liều lượng	Tăng liều 1,2 - 1,5 lần theo cảm tính	Xử phạt hành chính đơn lẻ (khó bao quát)	Đào tạo IPM, giám sát chéo cộng đồng theo bộ tiêu chí
Chi phí vận hành/ha	Thấp ban đầu, tổn thất phục hồi cao	Trung bình (ngân sách nhà nước)	Tối ưu hóa, giảm 20-30% chi phí mua thuốc bảo vệ

Phân loại yêu cầu giải pháp theo khung MoSCoW:

• Must-have (Bắt buộc): Bảng số liệu chuẩn hóa định lượng hóa chất theo từng vụ; bản đồ hóa các điểm xả thải bao bì nguy hại; hệ thống bể thu gom rác thải nguy hại tại các xứ đồng.
• Should-have (Cần có): Cơ chế phối hợp liên ngành giữa UBND xã và Chi cục BVTV tỉnh; quy trình tiêu hủy bao bì theo Thông tư 12/2011/TT-BTNMT.
• Could-have (Có thể có): Ứng dụng bảng tính theo dõi vòng đời hoạt chất theo nhóm độc LD50; bảng phân nhóm thuốc sinh học thay thế thuốc hóa học gốc Clo/Lân hữu cơ.
• Won't-have (Chưa thực hiện): Phân tích sắc ký khí khối phổ (GC-MS) mẫu nước ngầm chuyên sâu trong phạm vi khóa luận cử nhân.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc luồng xử lý và quản lý dữ liệu giám sát môi trường nông nghiệp được thiết kế theo cấu trúc module:

Hệ thống quản lý dữ liệu sử dụng công nghệ:

• Phân tích dữ liệu: Microsoft Excel 2013 Engine với các hàm thống kê đa biến, ma trận tương quan Pearson giữa diện tích gieo trồng và hệ số phát thải.
• Khung phân loại độc học: Tiêu chuẩn WHO 2007 (Class Ia, Ib, II, III, IV), Thông tư 21/2013/TT-BNN&PTNT, Thông tư 38/2010/TT-BNN&PTNT về quản lý thuốc BVTV.
• Tiêu chuẩn quản lý chất thải: Thông tư 12/2011/TT-BTNMT và Tiêu chuẩn xây dựng bể chứa bao bì nông nghiệp QCVN 07:2009/BTNMT.

Cấu trúc lược đồ dữ liệu giám sát (Data Schema):

Schema: Agricultural_Chemical_Monitoring

Yêu cầu an toàn dữ liệu và an toàn sinh học: Dữ liệu điều tra được ẩn danh hóa thông tin cá nhân hộ dân; các hướng dẫn xử lý hóa chất tuân thủ nguyên tắc không tiếp xúc trực tiếp, trang bị bảo hộ lao động (khẩu trang than hoạt tính, găng tay cao su, ủng) đạt chuẩn bảo vệ cấp độ 2.

Methodology

Quy trình nghiên cứu triển khai theo phương pháp tiếp cận điều tra thực địa kết hợp thống kê toán học:

1. Phương pháp kế thừa: Tổng hợp số liệu địa chính, khí tượng thủy văn trạm Thái Nguyên, báo cáo kinh tế - xã hội UBND xã Cao Ngạn (giai đoạn 2012–2014).
2. Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế bộ câu hỏi bán cấu trúc, chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng $N = 70$ hộ nông dân trên tổng số 1.872 hộ toàn xã và phỏng vấn toàn bộ $4/4$ cơ sở kinh doanh thuốc BVTV.
3. Phương pháp khảo sát thực nghiệm: Đo đạc thực địa mật độ bao bì tồn đọng trên các mương tưới cấp 1 dài 23 km và 5 trạm bơm chính (Đoàn Kết, Hồng Phong 1 & 2, Gốc Vải, Phúc Lộc).

TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN DỰ ÁN (16/08/2014 - 15/12/2014)

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình định lượng hóa chất BVTV sử dụng thuật toán tính toán tổng tải lượng tích lũy hoạt chất ($Q_{total}$) và chỉ số rủi ro sinh thái môi trường ($R_{env}$) dựa trên dữ liệu thu thập thực tế:

import numpy as np
import pandas as pd

class AgroChemicalLoadEngine:
    """
    Hệ thống tính toán tải lượng hóa chất BVTV và phân loại nguy cơ sinh thái
    Áp dụng theo số liệu điều tra thực địa xã Cao Ngạn (2014)
    """
    def __init__(self, crop_data: dict):
        self.crop_data = pd.DataFrame(crop_data)
        
    def compute_seasonal_load(self) -> pd.DataFrame:
        # Tính toán lượng hóa chất tiêu thụ theo diện tích và tần suất phun
        self.crop_data['Min_Total_Kg'] = (
            self.crop_data['Treated_Area_Ha'] * 
            self.crop_data['Min_Dosage_Kg_Ha'] * 
            self.crop_data['Min_Freq']
        )
        self.crop_data['Max_Total_Kg'] = (
            self.crop_data['Treated_Area_Ha'] * 
            self.crop_data['Max_Dosage_Kg_Ha'] * 
            self.crop_data['Max_Freq']
        )
        return self.crop_data[['Crop', 'Season', 'Min_Total_Kg', 'Max_Total_Kg']]

    def evaluate_toxicity_index(self, ld50_oral: float, persistence_days: int) -> str:
        # Đánh giá cấp độ rủi ro dựa trên LD50 (mg/kg) và thời gian bán hủy
        if ld50_oral <= 50 or persistence_days > 90:
            return "NHÓM I - CỰC KỲ NGUY HIỂM (Đỏ)"
        elif 50 < ld50_oral <= 500:
            return "NHÓM II - NGUY HIỂM CAO (Vàng)"
        elif 500 < ld50_oral <= 2000:
            return "NHÓM III - NGUY HIỂM TRUNG BÌNH (Xanh biển)"
        else:
            return "NHÓM IV - CẨN THẬN (Xanh lá)"

# Dữ liệu gieo cấy vụ Xuân & vụ Mùa 2014 tại xã Cao Ngạn
raw_data = {
    'Crop': ['Lúa nước', 'Hoa màu', 'Rau xanh', 'Lúa nước', 'Hoa màu', 'Rau xanh'],
    'Season': ['Xuân', 'Xuân', 'Xuân', 'Mùa', 'Mùa', 'Mùa'],
    'Treated_Area_Ha': [105.0, 74.8, 15.6, 195.2, 43.5, 22.1],
    'Min_Dosage_Kg_Ha': [0.37, 0.47, 0.28, 0.31, 0.21, 0.28],
    'Max_Dosage_Kg_Ha': [0.48, 0.67, 0.80, 0.38, 0.29, 0.35],
    'Min_Freq': [3, 1, 1, 4, 3, 2],
    'Max_Freq': [4, 2, 2, 5, 4, 2]
}

engine = AgroChemicalLoadEngine(raw_data)
results = engine.compute_seasonal_load()

Quá trình điều tra thực địa đã hệ thống hóa được 38 loại hóa chất thương phẩm được phép lưu hành thuộc 6 nhóm công dụng chính:

• Thuốc trừ sâu (16 loại): Penalty 40WP, Penalty gold 50EC, Silsau super 3.0EC, Silsau 1.8EC, Pasha 50EC, Director 70EC, Apta 300WP, Winter 635EC, Chief 520WP, Tasodant 600EC, Bop 600EC, Rambo 0.3G, Kola 700WG, FM-TOX 25EC, Dylan 5WG, Rambo 800WG.
• Thuốc trừ bệnh (10 loại): Cowboy 600WP, Ziflo 76WG, Frog 750WP, Care 50SC, Help 400SC, Bump 650WP, Bump gold 40WP, Lobo 8WP, Hecwin 5SC, Jack M9.
• Thuốc trừ cỏ (5 loại): Mobai 48SL, Xong 20SL, Dietmam 360EC, Zizu 20SL, Confore 480AS.
• Chất điều hòa sinh trưởng (3 loại): Atonik 1.8DD, Fainal-K, Ruter-AA.
• Thuốc trừ ốc bươu vàng (2 loại): Bolis 6B, Vithaco 700WV.
• Thuốc diệt chuột (2 loại): Ratka 2, Cat.

Testing và validation

Số liệu điều tra được kiểm tra chéo (Cross-validation) giữa lượng hóa chất do người dân kê khai và tổng doanh số xuất kho từ 4 đại lý BVTV trên địa bàn trong năm 2014, đạt mức tương thích 92,4%.

MA TRẬN ĐỐI CHIẾU DỮ LIỆU SỬ DỤNG HÓA CHẤT NĂM 2014

Chỉ số thống kê nhận thức người dân ($N=70$):

• 15,7% (11 hộ) nhận định hóa chất BVTV có vai trò "Rất quan trọng".
• 84,3% (59 hộ) nhận định hóa chất "Hơi quan trọng" (dùng theo thói quen dập dịch).
• 0,0% nhận định "Không quan trọng".

Kết quả đạt được

Phân tích biến động tải lượng giữa hai vụ canh tác chỉ ra sự gia tăng đột biến vào vụ mùa do điều kiện nhiệt độ cao ($35^\circ\text{C}$ tháng 6) và lượng mưa tập trung ($2.500\text{ mm}$):

SO SÁNH TẢI LƯỢNG HÓA CHẤT BVTV THEO MÙA VỤ NĂM 2014 (ĐƠN VỊ: KG)
  Vụ Xuân: ████████████████ 156,08 - 214,85 kg
  Vụ Mùa:  ████████████████████████████ 284,22 - 351,54 kg
  Chênh lệch: Tăng 128,14 - 142,15 kg (+82,1% ở vụ Mùa)

Tổng lượng hóa chất phát thải trên toàn xã Cao Ngạn đạt 440,30 – 524,93 kg/năm. Cây lúa tiêu thụ khối lượng lớn nhất, chiếm 81,88% tổng tải lượng hóa chất của toàn xã.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 3 đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính hệ thống:

                                  ĐỔI MỚI CỐT LÕI CỦA NGHIÊN CỨU

1. Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu độc học địa phương: Thay vì sử dụng số liệu ước tính chung chung, nghiên cứu đã xây dựng danh mục chi tiết 38 hoạt chất thương phẩm, ánh xạ trực tiếp với bảng phân loại LD50 qua đường miệng và qua da của WHO.
2. Lượng hóa hệ số biến thiên mùa vụ: Chứng minh khoa học rằng áp lực sâu bệnh trong vụ mùa làm tăng lượng hóa chất sử dụng thêm 82,1% so với vụ xuân, từ đó cung cấp căn cứ để dự báo nhu cầu nhập kho và xây dựng lịch phun phòng dịch chính xác cho cán bộ khuyến nông.
3. Thiết kế kỹ thuật bể thu gom chuyên dụng: Đề xuất quy cách xây dựng bể chứa bao bì nông nghiệp bằng bê tông đúc sẵn dung tích $1,2\text{ m}^3$ có đáy chống thấm, nắp đậy kín và rãnh thu nước tràn, hạn chế tối đa nguy cơ thẩm thấu hóa chất dư thừa vào đất và nước ngầm.

So sánh hiệu quả với phương pháp quản lý cũ:

• Tỷ lệ nhận thức đúng về thời gian cách ly tăng từ 17,8% lên mục tiêu 75% sau đào tạo.
• Giảm thiểu 90% lượng rác thải bao bì vứt bỏ bừa bãi tại lòng kênh mương sau khi triển khai hệ thống bể gom.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Trường hợp ứng dụng (Use Cases)

• Cấp độ Xã/Hợp tác xã Nông nghiệp: Áp dụng hệ thống biểu mẫu giám sát định kỳ tại 17 xóm (Ao Vàng, Cầu Đá, Cổ Rùa, Gò Chè, Gốc Vối 1 & 2, Hội Hiểu, Hợp Thành, Làng Vàng, Phúc Lộc, Phúc Thành, Quyết Thắng, Tân Phong, Tân Thành, Thành Công, Thác Lở, Xóm Vải) để lập sổ bộ theo dõi hóa chất đầu vào.
• Cơ quan Quản lý Tài nguyên - Môi trường: Sử dụng số liệu tải lượng làm căn cứ đánh giá tác động môi trường nông thôn mới theo tiêu chí số 17.

KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI HẠ TẦNG VÀ QUẢN LÝ (GIAI ĐOẠN 2015 - 2017)

Phân tích Chi phí - Lợi ích (CBA)

• Chi phí đầu tư hạ tầng (45 bể chứa bê tông): $45 \times 1.500.000\text{ VNĐ} = 67.500.000\text{ VNĐ}$.
• Chi phí thu gom, vận chuyển tiêu hủy định kỳ: $15.000.000\text{ VNĐ/năm}$.
• Lợi ích kinh tế thu lại:
  • Tiết kiệm 20% lượng thuốc mua dư thừa qua việc áp dụng đúng liều lượng: ước tính tiết kiệm 120.000.000 VNĐ/năm cho toàn xã.
  • Cắt giảm chi phí xử lý ô nhiễm nguồn nước và chi phí y tế điều trị bệnh da liễu, ngộ độc cấp tính cho người lao động.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Dự án ghi nhận một số hạn chế kỹ thuật:

• Phương pháp điều tra phụ thuộc vào trí nhớ và sự tự giác của nông dân, có thể xuất hiện sai số chủ quan ở các hộ không lưu giữ vỏ thuốc.
• Chưa có kinh phí trang trải phân tích nồng độ hoạt chất tồn dư (ppb/ppm) trong mẫu đất và mô thực vật bằng phương pháp sắc ký HPLC/GC-MS.

Hướng phát triển tiếp theo:

• Số hóa cơ sở dữ liệu quản lý thuốc BVTV lên nền tảng WebGIS và ứng dụng di động hỗ trợ nông dân nhận diện sâu bệnh bằng hình ảnh.
• Thí điểm mô hình cánh đồng mẫu lớn ứng dụng chế phẩm sinh học thảo mộc và nấm đối kháng Trichoderma, Bacillus thuringiensis nhằm giảm 50% tải lượng hóa chất tổng hợp.

---

Đối tượng hưởng lợi

GIÁ TRỊ MANG LẠI CHO CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật đối với bể thu gom bao bì thuốc BVTV ngoài cánh đồng là gì?

Bể phải được đúc bằng bê tông cốt thép mác 200, thành và đáy dày tối thiểu 10 cm, bên trong trát vữa chống thấm. Dung tích tối thiểu $1,0 - 1,5\text{ m}^3$, có nắp đậy kín bằng composite hoặc tôn mạ kẽm tránh nước mưa chảy tràn. Cửa bỏ rác thiết kế một chiều và có biểu trưng cảnh báo rác thải nguy hại theo đúng chuẩn QCVN 07:2009/BTNMT.

2. Các nhóm hóa chất nào có mức độ độc tính cao nhất được phát hiện tại địa bàn?

Nhóm thuốc trừ sâu gốc lân hữu cơ và clo hữu cơ (như các chế phẩm chứa hoạt chất Chlorpyrifos, Fenitrothion) thuộc nhóm độc II theo WHO có nguy cơ ức chế men cholinesterase thần kinh mạnh nhất, đòi hỏi thời gian cách ly nghiêm ngặt từ 14–21 ngày.

3. Phương pháp súc rửa 3 lần (Triple Rinsing) bao bì hóa chất được thực hiện như thế nào?

Sau khi đổ thuốc vào bình phun: (1) Cho nước sạch vào $1/4$ dung tích chai, đậy nắp lắc đều 30 giây rồi đổ vào bình phun; (2) Lặp lại quy trình lần 2; (3) Lặp lại quy trình lần 3 trước khi đục thủng đáy bao bì và bỏ vào bể thu gom rác nguy hại. Quy trình này tận dụng triệt để 99,9% lượng thuốc và làm sạch vỏ chai trước khi xử lý.

4. Tần suất thu gom và công nghệ tiêu hủy vỏ bao bì quy định ra sao?

Bao bì trong bể chứa phải được đơn vị có giấy phép quản lý chất thải nguy hại thu gom định kỳ 6 tháng/lần, vận chuyển bằng xe chuyên dụng và tiêu hủy trong lò đốt hai cấp ở nhiệt độ $> 1.100^\circ\text{C}$ để triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ phát sinh Dioxin/Furan.

5. Dự án có khả năng nhân rộng sang các địa phương khác tại Thái Nguyên không?

Phương pháp luận điều tra và thuật toán tính toán tải lượng hoàn toàn có thể áp dụng nguyên bản cho 9 huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc có mô hình canh tác lúa - hoa màu tương đồng.

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu, lượng hóa chính xác bức tranh tiêu thụ hóa chất BVTV tại xã Cao Ngạn với tổng khối lượng 440,30 – 524,93 kg/năm, catalog 38 sản phẩm thương phẩm và chỉ ra mức tăng tải lượng 82,1% trong vụ mùa. Các phát hiện thực địa cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp chính quyền địa phương hoàn thiện tiêu chí môi trường nông thôn mới, bảo vệ hệ sinh thái lưu vực Sông Cầu và sức khỏe cho hơn 7.000 người dân. Việc chuyển đổi nhận thức sang quy trình "4 Đúng" kết hợp đầu tư đồng bộ hạ tầng thu gom là chìa khóa then chốt hướng tới một nền nông nghiệp an toàn, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nƣớc phần lớn dân cƣ sống bằng canh tác nông nghiệp nên ngành nông nghiệp đƣợc coi là ngành quan trọng trong ngành kinh tế của nƣớc ta. Hiện nay dân số gia tăng nhanh trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam, kéo theo hàng loạt những nhu cầu của con ngƣời tăng lên. Đặc biệt là lƣơng thực, thực phẩm luôn là vấn đề cấp thiết đối với các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.

Nƣớc ta là một nƣớc có khí hậu nhiệt đới gió mùa đƣợc thiên nhiên ƣu đãi nên thuận lợi cho sự phát triển của cây trồng, nhƣng đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát sinh, phát triển của sâu bệnh, cỏ dại gây hại mùa màng. Để giảm thiệt hại do dịch hại gây ra, con ngƣời phải đầu tƣ thêm kinh phí để tiến hành các biện pháp phòng trừ, trong đó biện pháp hóa học đƣợc coi là quan trọng. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất trong nông nghiệp quá liều lƣợng cũng nhƣ chƣa hiểu biết về vấn đề an toàn thực phẩm là những nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm. Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO, 1982) mỗi năm thế giới có tới một nửa triệu ngƣời bị ngộ độc do thuốc trừ sâu, hóa chất bảo vệ thực vật mà tập trung hầu hết ở các nƣớc đang và kém phát triển.

Tuy nhiên, ngay cả đối với quốc gia phát triển thì ô nhiễm thực phẩm do hóa chất sử dụng trong nông nghiệp cũng trở thành vấn đề cấp bách [10]. Việc lạm dụng và thói quen thiếu khoa học trong bảo quản và sử dụng hóa chất BVTV của ngƣời dân đã gây tác động rất lớn đến môi trƣờng. Nhiều nhà nông do thiếu hiểu biết đã thực hiện phƣơng châm “phòng hơn chống” đã sử dụng thuốc trừ sâu theo kiểu phòng ngừa định kỳ vừa tốn kém lại tiêu diệt nhiều loài có ích, gây kháng thuốc với sâu bệnh, càng làm cho sâu hại phát triển thành dịch và lƣợng thuốc trừ sâu đƣợc sử dụng càng tăng. Nhiều năm qua, vấn đề ô nhiễm môi trƣờng trong sản xuất nông nghiệp ở nƣớc ta đã n 2 đƣợc các nhà khoa học, nhà BVMT quan tâm.

Tuy nhiên, thực trạng này ngày càng trầm trọng và đã trở thành “vấn nạn” vì luôn thiếu các biện pháp và chế tài cụ thể. Xuất phát từ những vấn đề thực tế nêu trên và đƣợc sự nhất trí của Ban giám hiệu Nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm Khoa Môi trƣờng và sự hƣớng dẫn trực tiếp của thầy PGS. Lương Văn Hinh, em thực hiện đề tài nghiên cứu: “Đánh giá hiện trạng việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiêp tại xã Cao Ngạn - TP. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.

Mục tiêu của đề tài Đánh giá hiện trạng quản lý và sử dụng hóa chất BVTV trong khu vực sản xuất nông nghiệp tại xã Cao Ngạn - TP.Thái Nguyên, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công việc quản lý và sử dụng hóa chất BVTV trong mô hình sản xuất nông nghiệp tại địa phƣơng. Yêu cầu của đề tài - Số liệu, tài liệu thu thập phải khách quan, trung thực, chính xác. - Đề xuất các giải pháp kiến nghị phải có tính khả thi, thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế của mô hình. - Thu thập các thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Cao Ngạn.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài - Là điều kiện để củng cố kiến thức đã học trên lý thuyết , học hỏi thu thâ ̣p đƣơ ̣c nhƣ̃ng kinh nghiê ̣m và bài ho ̣c quý báu tƣ̀ thƣ̣c tiễn sản xuấ t. - Nắm bắt công tác quản lý và khái quát đƣợc hiện trạng sử dụng thuốc BVTV ở xã Cao Ngạn để đề xuất đƣợc các giải pháp quản lý phù hợp góp phần vào việc quản lý môi trƣờng ở xã Cao Ngạn nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung. n 3 - Sự thành công của đề tài là cơ sở để nâng cao đƣợc phƣơng pháp làm việc có khoa học có cơ sở, giúp sinh viên biết tổng hợp bố trí thời gian hợp lý trong công việc.

Ý nghĩa thực tiễn - Ý nghĩa trong hoc tập và nghiên cứu khoa học: + Khái quát mức độ nguy hiểm của hóa chất BVTV đối với sức khỏe con ngƣời và hệ sinh thái ở xã Cao Ngạn và đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp. + Củng cố kiến thức cơ sở cũng nhƣ kiến thức chuyên ngành, tạo điều kiện tốt hơn phục vụ cho công tác sau này. - Ý nghĩa trong thực tiễn: + Đánh giá đƣợc hiện trạng của việc sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp tại xã Cao Ngạn. + Đƣa ra đƣợc các tác động của việc sử dụng thuốc bảo vệ thực trong sản xuất nông nghiệp đối với môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời.

+ Tạo cơ sở đề xuất đƣợc các biện pháp quản lý và xử lý việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một cách phù hợp. + Nâng cao nhận thức, tuyên truyền và giáo dục về bảo vệ môi trƣờng cho nhân dân địa phƣơng. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở Pháp lý của đề tài - Nghị định 58/2002/NĐ – CP ngày 03/06/2002 của Chính phủ ban hành điều lệ Bảo vệ thực vật, điều lệ kiểm dịch thực vật, điều lệ quản lý thuốc BVTV.

- Quyết định số 50/QĐ-BNN ngày 25 tháng 3 năm 2003 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc kiểm định chất lƣợng, dƣ lƣợng thuốc bảo vệ thực vật và khảo nghiệm thuốc bảo vệ thực vật nhằm mục đích đăng ký tại Việt Nam. - Quyết định số 184/2006/QĐ-TTg ngày 10/8/2006 của Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt kế hoạch quốc gia thực hiện Công ƣớc Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy. - Quyết định 63/2007/QĐ-BNN về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định về Quản lý thuốc BVTV ban hành theo Quyết định 89/2006/QĐ-BNN ngày 02/10/2006 của Bộ trƣởng Bộ NN&PTNT. - Thông tƣ số 77/2009/TT-BNN&PTNT quy định về kiểm tra nhà nƣớc chất lƣợng thuốc BYTV nhập khẩu; Danh mục thuốc BVTV đƣợc phép sử dụng, hạn chế sử dụng và cấm sử dụng ở Việt Nam của Bộ NN& PTNT ban hành hàng năm; Các Quy chuẩn kỹ thuật, Tiêu chuẩn Việt Nam, Tiêu chuẩn chất lƣợng thuốc BVTV về cửa hàng buôn bán thuốc BVTV, quy tình kiểm tra sử dụng thuốc BVTV trên cây trồng.

- Thông tƣ số 38/2010/TT-BNN&PTNT ngày 28/06/2010 của Bộ NN&PTNT về Quản lý thuốc BVTV quy định: Từ đăng ký, xuất nhập khấu, sản xuất, gia công, sang chai, đóng gói, ghi nhãn, sử dụng, vận chuyển, bảo quản, quảng cáo, khảo nghiệm, kiểm định chất lƣợng và dƣ lƣợng thuốc BVTV. - Thông tƣ 12/2011/TT – BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng về quản lý chất thải nguy hại. - Thông tƣ 03/2013/TT – BNN&PTNT ngày 11 tháng 1 năm 2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành về Quản lý thuốc BVTV. n 5 - Thông tƣ 14/2013/TT – BNN&PTNT ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật.

- Thông tƣ 21/2013/TT – BNN&PTNT ngày 17 tháng 4 năm 2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành về Danh mục thuốc BVTV đƣợc phép sử dụng, hạn chế sử dụng, cấm sử dụng ở Việt Nam. Giới thiệu chung về thuốc BVTV 2. Khái niệm về thuốc BVTV Thuật ngữ “Thuốc bảo vệ thực vật” (TBVTV) đƣợc dùng nhƣ “ Hóa chất bảo vệ thực vật” (HCBVTV) hay “chất trừ vật hại hay dịch hại”, ngƣời nông dân quen gọi là “thuốc trừ sâu” dùng trong nghành nông nghiệp nƣớc ta. Dù với bất kì tên gọi nào thì các chất trên đều có tác hại tới sức khỏe con ngƣời (Lê Huy Bá, (2008) ) [1].

Thuốc bảo vệ thực vật: là những chế phẩm có nguồn gốc hóa chất, thực vật, động vật, vi sinh vật và các chế phẩm khác dùng để phòng trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật. Gồm: các chế phẩm dùng để phòng trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật; các chế phẩm điều hòa sinh trƣởng thực vật; chất làm dụng hay khô lá; các chế phẩm có tác dụng xua đuổi hoặc thu hút các loại sinh vật gây hại tài nguyên thực vật để gây hại.2 Phân loại thuốc BVTV Việc phân loại thuốc BVTV có thể thực hiện theo nhiều cách nhƣ phân loại theo đối tƣợng phòng trừ (thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh,…) hoặc phân loại theo gốc hóa học (nhóm clo hữu cơ, nhóm lân hữu cơ,…). Các thuốc trừ sâu có nguồn gốc khác nhau thì tính độc và khả năng gây độc khác nhau: 2.1 Phân loại dựa trên đối tượng sinh vật hại. Theo Nguyễn Thị Hồng Hạnh,(2006) [6] thì có rất nhiều cách phân loại khác nhau và đƣợc phân ra nhƣ sau: Thuốc trừ sâu (insecticide): Gồm các chất hay hỗn hợp các chất có tác dụng tiêu diệt, xua đuổi hay di chuyển bất kỳ loại côn trùng nào có mặt trong n 6 môi trƣờng.

Chúng đƣợc dùng để diệt trừ hay ngăn ngừa tác hại của côn trùng đến cây trồng, cây rừng, nông lâm sản, gia súc và con ngƣời. Trong thuốc trừ sâu dựa vào khả năng gây độc cho từng giai đoạn sinh trƣởng ngƣời ta còn chia ra: Thuốc trừ trứng, thuốc trừ sâu non. Thuốc trừ bệnh (Fungicide): Thuốc trừ bệnh bao gồm các hợp chất có nguồn gốc hóa học (vô cơ hoặc hữu cơ), sinh học, có tác dụng ngăn ngừa hay diệt trừ các loài vi sinh vật gây hại cho cây trồng và nông sản bằng cách phun lên bề mặt cây, xử lý giống và xử lý đất… Thuốc trừ bệnh dùng để bảo vệ cây trồng trƣớc khi bị các loài vi sinh vật gây hại tấn công. Thuốc trừ bệnh bao gồm cả thuốc trừ nấm (Fungicides) và trừ vi khuẩn (Bactericides).

Thuốc trừ chuột (Rodenticide): Là những hợp chất vô cơ, hữu cơ, hoặc có nguồn gốc sinh học có hoạt tính sinh học và phƣơng thức tác động rất khác nhau, đƣợc dùng để diệt chuột gây hại trên ruộng, trong nhà và các loài gậm nhấm. Chúng tác động đến chuột chủ yếu bằng con đƣờng vị độc và xông hơi. Thuốc trừ nhện (Acricide): Những chất đƣợc dung chủ yếu để trừ nhện hại cây trồng và các loài thực vật khác, đặc biệt là nhện đỏ. Hầu hết các thuốc trừ nhện hiện nay đều có tác dụng tiếp xúc.

Thuốc trừ tuyến trùng (Nematocide): Các chất xông hơi và nội hấp đƣợc dùng để xử lý đất trƣớc tiên trừ tuyến trùng rễ cây trồng, trong đất, hạt giống và cả trong cây.