CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI RẮN 1. Tổng quan về CTR 1.1 Khái niệm cơ bản về CTR Theo quan niệm chung CTR là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng…). Trong đó, quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống. Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn đô thị (CTRĐT) - Từ các khu dân cư: phát sinh từ các hộ gia đình thành phần này bao gồm (thực phẩm, giấy, Carton, plastic, gỗ, thủy tinh, các kim loại khác.ngoài ra còn có một số các chất thải độc hại như sơn, dầu, nhớt… - Đường phố: lượng CTR này phát sinh từ hoạt động vệ sinh hè phô, khu vui chơi giải trí và làm đẹp cảnh quan.
Lượng CTR này chủ yếu do người đi đường và các hộ dân sống hai bên đường xả thải. Thành phần của chúng có thể gồm các loại như: cành cây, lá cây, giấy vụn, bao nilon, xác động vật chết. - Từ các trung tâm thương mại: phát sinh từ các hoạt động buôn bán của các chợ, cửa hàng bách hoá, nhà hàng, khách sạn, siêu thị, văn phòng.Các loại chất thải phát sinh từ khu thương mại bao gồm giấy, carton, nhựa, thực phẩm, thủy tinh… - Từ các công sở, trường học, công trình công cộng: lượng CTR này cũng có thành phần giống như thành phần CTR từ các trung tâm thương mại nhưng chiếm số lượng ít hơn. SVTH: Huỳnh Bảo 4 GVHD: Th.S Vũ Hải Yến Đánh giá hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn Quận 10 và đề xuất biện pháp quản lý - Từ các hoạt động xây dựng đô thị: lượng CTR này chủ yếu là xà bần từ các công trình xây dựng và làm đường giao thông.
Bao gồm các loại chất thải như gỗ, thép, bêtông, gạch, ngói, thạch cao. - Từ bệnh viện: bao gồm CTRSH và CTR y tế phát sinh trong các hoạt động khám, chữa bệnh trong các bệnh viện, các trạm y tế, các cơ sở tư nhân… CTR y tế có thành phần phức tạp bao gồm các loại bệnh phẩm, kim tiêm, chai lọ chứa thuốc, các loại thuốc quá hạn sử dụng có khả năng lây nhiễm và nguy cơ truyền bệnh rất cao nên cần được phân loại và thu gom hợp lý. - Từ các hoạt động công nghiệp: lượng CTR này được phát sinh từ các hoạt động sản xuất của các xí nghiệp, nhà máy sản xuất công nghiệp như các nhà máy sản xuất vậ t liệu xây dựng, hàng dệt may, nhà máy hóa chất, nhà máy lọc dầu, nhà máy chế biến thực phẩm. Thành phần của chúng chứa thành phần độc hại rất lớn.
Phân loại CTR đô thị Phân loại CTR có thể dựa vào nguồn gốc phát sinh, đặc tính chất thải, mục đích quản lý,… Hiện nay, ở nước ta và nhiều nước trên thế giới CTR được phân loại theo: công nghệ xử lý và bản chất nguồn tạo thành.1 Phân loại theo công nghệ quản lý - xử lý Nguồn gốc CTR có thể khác nhau ở nơi này và nơi khác, khác nhau về số lượng, về kích thước, phân bố về không gian. Trong nhiều trường hợp thống kê, người ta thường phân loại CTR thành 2 loại chính: chất thải công nghiệp và thải sinh hoạt. Ở các nước phát triển cũng như các nước đang phát triển, tỷ lệ chất thải sinh hoạt thường cao hơn chất thải nông nghiệp. Theo công nghệ quản lý và xử lý CTR được phân loại qua bảng 1.1 SVTH: Huỳnh Bảo 5 GVHD: Th.S Vũ Hải Yến Đánh giá hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn Quận 10 và đề xuất biện pháp quản lý Bảng 1.1: Phân loại theo công nghệ xử lý STT Thành phần Định nghĩa Ví dụ - Các túi giấy, mảnh - Các vật liệu làm từ giấy bìa - Có nguồn gốc từ sợi - Vải, len… - Các chất thải ra từ đồ - Các rau, quả, thực ăn, thực phẩm phẩm.
Các chất cháy được: - Các vật liệu và các sản giấy, hàng dệt, Rác - Đồ dùng hư, bàn ghế, 1 phẩm được chế tạo từ gỗ, thải, Cỏ, rơm, gỗ, củi, vỏ dừa. tre… Da và cao su - Các vật liệu và các sản - Phim cuộn, túi chất phẩm từ chất dẻo. dẻo, lọ dẻo, chất dẻo, bịch nylon… - Các vật liệu và các sản - Túi xách da, vỏ ruột phẩm từ thuộc da và cao xe,. - Các loại vật liệu và sản - Hàng rào, dao, nắp phẩm được chế tạo từ sắt.
lọ… - Các vật liệu không bị - Vỏ hộp nhôm, đồ Các chất không cháy nam châm hút. đựng bằng kim loại được: kim loại sắt, kim 2 loại không phải sắt, - Các vật liệu và sản - Chai lọ, đồ dùng bằng thủy tinh đá và sành sứ phẩm chế tạo từ thủy tinh. thủy tinh, bóng đèn… - Các vật liệu không cháy - Vỏ trai, ốc, gạch đá, khác. gốm, sứ… - Tất cả các loại vật liệu 3 Các chất hỗn hợp không phân loại ở phần 1 - Đá, đất, cát… đều thuộc loại này.2 Phân loại theo bản chất nguồn tạo thành Theo bản chất nguồn tạo thành, CTR có các loại như sau: - Chất thải thực phẩm: là những chất thải từ nguồn thực phẩm, nông phẩm hoa quả trong qúa trình sản xuất, thu hoạch, chế biến, bảo quản bị hư hại thải loại ra.
Tính chất đặc trưng của rác thực phẩm là quá trình lên men SVTH: Huỳnh Bảo 6 GVHD: Th.S Vũ Hải Yến Đánh giá hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn Quận 10 và đề xuất biện pháp quản lý cao, nhất là trong điều kiện độ ẩm không khí 85% - 90%, nhiệt độ 30 0 - 350C, quá trình này gây mùi thối nồng nặc và phát tán vào không khí nhiều bào tử nấm bệnh. - Chất thải khác: bao gồm các chất cháy được và không cháy được sinh ra từ các hộ gia đình , công sở, hoạt động thương mại,…, rác tạp có loại phân giải nhanh, có loại phân giải chậm hoặc khó phân giải (bao nylon); có loại cháy được, loại không cháy. - Loại chất thải đốt được: bao gồm các chất giấy, bìa, plastic, vải, cao su, da, gỗ, lá cây; loại không cháy gồm thủy tinh, đồ nhôm, kim loại. - Xà bần bùn cống: chất thải của quá trình xây dựng và chỉnh trang đô thị bao gồm bụi đá, mảnh vỡ, bê tông, gỗ, gạch, ngói, đường ống những vật liệu thừa của trang bị nội thất.
- Tro, xỉ: vật chất còn lại trong quá trình đốt củi, than, rơm rạ, lá… ở các hộ gia đình, công sở, nhà hàng, nhà máy, xí nghiệp. - Chất thải từ nhà máy nước: chất thải từ nhà máy nước bao gồm bùn cát lắng trong quá trình ngưng tụ chiếm 25-29%. Thành phần cấp hạt có thay đổi đôi chút do nguồn nước lấy vào quá trình công nghệ. - Chất thải từ các nhà máy xử lý ô nhiễm: là loại chất thải xuất hiện ở vùng nông thôn thành phần chủ yếu là rơm rạ, dây khoai, cành lá cây trồng, rau bỏ, khối lượng phụ thuộc vào mùa vụ và đặc tính cũng như phong tục nông nghiệp ở mỗi vùng, có vùng nó là chất thải nhưng có vùng nó lại là nguyên liệu cho sản xuất.
- Chất thải xây dựng: đây là CTR từ quá trình xây dựng, sửa chữa nhà cửa, đập phá các công trình xây dựng tạo ra các xà bần, bê tông… Chất thải đặc biệt : chất thải đặc biệt bao gồm rác thu gom từ việc quét đường, rác từ các thùng rác công cộng, xác động vật, xe ô tô phế thải… SVTH: Huỳnh Bảo 7 GVHD: Th.S Vũ Hải Yến Đánh giá hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn Quận 10 và đề xuất biện pháp quản lý - Chất thải độc hại: là loại chất thải chứa các chất độc hại nguy hiểm như các chất phóng xạ uran thori, các loại thuốc nổ, chất thải sinh học, chất thải trong sản xuất nhựa hoặc chất thải trong sản xuất vi trùng, nghĩa là toàn bộ những CTR gây hại trực tiếp và rất độc dù ở mức rất thấp đối với người, động thực vật. Thành phần của CTR - Thành phần của CTR mô tả các thành phần riêng biệt mà từ đó tạo nên các dòng chất thải, mối quan hệ giữa các thành phần này được biểu diễn theo % khối lượng. Thành phần CTR có thể là thành phần riêng biệt hoặc thành phần hóa học.2: Thành phần CTR từ nhiều nguồn khác nhau S Phần trăm khối lượng (%) T Thành phần Nhà hàng T Hộ gia đình Nhà trường Rác chợ Khách sạn 1 Rác thực phẩm 61,0 - 96,6 23,5 - 75, 79,5 - 100,0 20,2 - 100 2 Giấy 1,0 - 19,7 1,5 - 27,5 0 - 2,8 0 - 11,4 3 Carton 0 - 4,6 0 0-0,5 0 - 4,9 4 Vỏ sò, ốc, cua 0 0 0 0 - 10,1 5 Nhựa 0 - 10,8 3,5 - 18,9 0 - 6,0 0 - 7,6 6 Tre, rơm rạ 0 0 0 0 - 7,6 7 Thủy tinh 0 - 25,0 1,3 - 2,5 0 - 1,0 0 - 4,9 8 Nilon 0 - 36,6 8,5 - 34,4 0 - 5,3 0 - 6,5 9 Gỗ 0 - 7,2 0 - 20,2 0 0 - 5,3 10 Lon đồ hộp 0 - 10,2 0 - 4,0 0 - 1,5 0 - 2,1 11 Tro 0 0 0 0 - 2,3 SVTH: Huỳnh Bảo 8 GVHD: Th.S Vũ Hải Yến Đánh giá hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn Quận 10 và đề xuất biện pháp quản lý S Phần trăm khối lượng (%) T Thành phần Nhà hàng T Hộ gia đình Nhà trường Rác chợ Khách sạn 12 Vải 0 - 14,2 1,0 - 3,8 0 0,5 - 8,1 13 Da 0 0 - 4,2 0 0-1,6 14 Sành sứ 0 - 10,5 0 0 - 1,3 0 - 1,5 15 Cao su mềm 0 0 0 0 - 5,6 16 Cao su cứng 0 - 2,8 0 0 0 - 4,2 17 Kim loại màu 0 - 3,3 0 0 0 - 5,9 18 Xà bần 0 - 9,3 0 0 0 - 4,0 19 Styrofoam 0 - 1,3 1,0 - 2,0 0 - 2,1 0 - 6,3 (Nguồn: CITENCO – CENTEMA, 2002) Bảng 1.2: cho ta thấy trong thành phần riêng biệt của CTRSH, chất thải thực phẩm chiểm tỷ lệ cao nhất, kế đến là giấy, nylon, nhựa,…, tro và da có giá trị thấp nhất.3: Hàm lượng C, H, O, N trong CTR S Tính theo phần trăm trọng lượng khô T Thành phần Lưu T Carbon Hydro Oxy Nitơ Tro huỳnh 1 Thực phẩm 48.40 SVTH: Huỳnh Bảo 9 GVHD: Th.