Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã hải lộc huyện hải hậu tỉnh nam định

Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Hải Lộc, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

• Tác giả: Mai Hoàng Diệu
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Việt Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Hải Lộc, Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• Danh mục chữ viết tắt
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Cơ sở pháp lý về xây dựng nông thôn mới
• 1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Những vấn đề bức xúc của môi trường nông thôn và vai trò của tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới
• 1.2.2. Tình hình xây dựng nông thôn mới ở các tỉnh miền Bắc
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu
• 2.3.4. Phương pháp so sánh
• 2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3.6. Phương pháp tính lượng nước thải chăn nuôi lợn
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Hải Lộc – huyện Hải Hậu – tỉnh Nam Định
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên xã Hải Lộc
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội xã Hải Lộc
• 3.2. Tình hình xây dựng nông thôn mới ở xã Hải Lộc – huyện Hải Hậu – tỉnh Nam Định
• 3.2.1. Khái quát đặc điểm chung của xã Hải Lộc trước khi xây dựng nông thôn mới (trước năm 2010)
• 3.2.2. Tình hình xây dựng nông thôn mới xã Hải Lộc giai đoạn 2010 - 2014
• 3.3. Đánh giá hiện trạng môi trường xã Hải Lộc theo tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới
• 3.3.1. Khả năng tiếp cận nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh
• 3.3.2. Tình hình thu gom và xử lý chất thải
• 3.3.3. Khả năng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường trong các cơ sở sản xuất, kinh doanh
• 3.3.4. Hoạt động giữ gìn vệ sinh môi trường, cảnh quan đường làng, ngõ xóm
• 3.3.5. Quy hoạch và quản lý nghĩa trang theo quy hoạch
• 3.4. Đề xuất giải pháp nâng cao tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Hải Lộc
• 3.4.1. Những tồn tại trong việc thực hiện tiêu chí môi trường tại xã Hải Lộc
• 3.4.2. Đề xuất một số giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đề Tài Đánh Giá Môi Trường Xã Hải Lộc Nam Định

Nông thôn Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ nhờ chương trình xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo vệ môi trường. Xã Hải Lộc, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, là một ví dụ điển hình. Đề tài này tập trung đánh giá hiện trạng môi trường tại xã, xác định những vấn đề còn tồn tại và đề xuất các giải pháp quản lý môi trường nông thôn hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững nông thôn theo hướng tiêu chí môi trường nông thôn mới. Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu để đánh giá khách quan chất lượng nước xã Hải Lộc, quản lý chất thải rắn nông thôn và các yếu tố vệ sinh môi trường nông thôn khác, đối chiếu với tiêu chí môi trường nông thôn mới.

1.1. Sự Cần Thiết Đánh Giá Môi Trường Xã Hải Lộc Hiện Nay

Xã Hải Lộc, một xã ven biển thuần nông, đang nỗ lực hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới. Tuy nhiên, do xuất phát điểm thấp, việc thực hiện tiêu chí môi trường còn nhiều hạn chế. Rác thải chưa được thu gom và xử lý triệt để. Nguồn nước sinh hoạt chủ yếu vẫn là nước giếng khoan, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm. Việc đánh giá hiện trạng môi trường một cách khách quan là cần thiết để xác định rõ những vấn đề còn tồn tại và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đề Tài Đánh Giá Môi Trường

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng môi trường xã Hải Lộc theo năm chỉ tiêu của tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Nghiên cứu cũng hướng đến việc đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi để nâng cao chất lượng môi trường, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của xã. Các giải pháp này cần phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và có tính thực tiễn cao.

1.3. Phạm Vi Nghiên Cứu Đề Tài Môi Trường Xã Hải Lộc

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các yếu tố môi trường chính tại xã Hải Lộc, bao gồm: chất lượng nước sinh hoạt, tình hình thu gom và xử lý chất thải, mức độ đáp ứng tiêu chuẩn môi trường của các cơ sở sản xuất kinh doanh, hoạt động giữ gìn vệ sinh môi trường và cảnh quan, và quy hoạch quản lý nghĩa trang. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp khảo sát, lấy mẫu và phân tích để thu thập dữ liệu khách quan.

II. Cách Xác Định Vấn Đề Môi Trường Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới

Xây dựng nông thôn mới đặt ra yêu cầu cao về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, quá trình này cũng tạo ra những áp lực mới lên môi trường nông thôn. Các vấn đề thường gặp bao gồm: ô nhiễm nguồn nước do chất thải sinh hoạt và chăn nuôi, quản lý chất thải rắn chưa hiệu quả, tình trạng ô nhiễm tại các làng nghề và cơ sở sản xuất, và suy thoái cảnh quan nông thôn. Việc nhận diện chính xác các vấn đề môi trường là bước quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường nông thôn phù hợp và hiệu quả.

2.1. Ô Nhiễm Nguồn Nước Sinh Hoạt Thách Thức Lớn Nhất

Nguồn nước sinh hoạt ở nông thôn thường bị ô nhiễm bởi chất thải sinh hoạt, chất thải chăn nuôi và hóa chất nông nghiệp. Việc sử dụng nước giếng khoan không qua xử lý hoặc xử lý không đúng cách có thể gây ra các bệnh tật nguy hiểm. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm nguồn nước và cung cấp nước sạch cho người dân.

2.2. Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt Bài Toán Khó Giải

Lượng chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn ngày càng gia tăng do sự thay đổi trong lối sống và tiêu dùng. Hệ thống thu gom và xử lý chất thải còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan nông thôn. Cần có các giải pháp đồng bộ từ việc giảm thiểu chất thải, phân loại tại nguồn đến thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải hợp vệ sinh.

2.3. Tác Động Từ Chăn Nuôi và Sản Xuất Nông Nghiệp Đến Môi Trường

Chăn nuôi và sản xuất nông nghiệp là nguồn gây ô nhiễm đáng kể ở nông thôn. Chất thải chăn nuôi nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm nguồn nước và không khí. Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý cũng gây ô nhiễm đất và nước. Cần có các biện pháp quản lý chất thải chăn nuôi và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật một cách bền vững.

III. Cách Đánh Giá Chi Tiết Hiện Trạng Môi Trường Tại Xã Hải Lộc

Để đánh giá hiện trạng môi trường tại xã Hải Lộc một cách toàn diện, cần tập trung vào năm yếu tố chính: Khả năng tiếp cận nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh, tình hình thu gom và xử lý chất thải, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường trong các cơ sở sản xuất kinh doanh, hoạt động giữ gìn vệ sinh môi trường cảnh quan, quy hoạch và quản lý nghĩa trang theo quy hoạch. Báo cáo đánh giá môi trường cần dựa trên các số liệu thu thập được từ khảo sát thực tế, phân tích mẫu và phỏng vấn người dân.

3.1. Đánh Giá Khả Năng Tiếp Cận Nước Sạch Hợp Vệ Sinh

Xác định tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước sạch đáp ứng QCVN 02:2009/BYT và tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh. Đánh giá chất lượng nguồn nước (nước mưa, nước giếng khoan) thông qua việc lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu hóa lý, vi sinh. Khảo sát thực trạng sử dụng và xử lý nước của các hộ gia đình.

3.2. Phân Tích Tình Hình Thu Gom và Xử Lý Chất Thải

Đánh giá hiệu quả hệ thống thu gom và xử lý chất thải sinh hoạt. Xác định khối lượng chất thải phát sinh, tỷ lệ thu gom, phương pháp xử lý và các vấn đề tồn tại. Khảo sát tình hình phân loại chất thải tại nguồn và ý thức của người dân về vấn đề này.

3.3. Kiểm Tra Tiêu Chuẩn Môi Trường Tại Cơ Sở Sản Xuất

Đánh giá mức độ tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường của các cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn xã. Kiểm tra hệ thống xử lý chất thải, khí thải, tiếng ồn. Xác định các cơ sở gây ô nhiễm và đề xuất biện pháp khắc phục.

IV. Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Hiệu Quả Cho Xã Hải Lộc

Để cải thiện hiện trạng môi trường tại xã Hải Lộc, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào các lĩnh vực: nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch, cải thiện hệ thống thu gom và xử lý chất thải, tăng cường kiểm soát ô nhiễm từ các cơ sở sản xuất kinh doanh, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của người dân. Các giải pháp cần phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và có tính bền vững cao.

4.1. Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Nguồn Nước Sạch

Đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước sạch tập trung hoặc cải tạo, nâng cấp hệ thống cấp nước hiện có. Hỗ trợ người dân xây dựng bể chứa nước mưa, giếng lọc nước. Tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng và bảo quản nguồn nước sạch.

4.2. Cải Thiện Hệ Thống Thu Gom và Xử Lý Chất Thải

Xây dựng hoặc nâng cấp bãi chôn lấp chất thải hợp vệ sinh. Trang bị phương tiện thu gom, vận chuyển chất thải. Tổ chức thu gom chất thải định kỳ. Khuyến khích người dân phân loại chất thải tại nguồn. Xây dựng các mô hình xử lý chất thải hữu cơ tại hộ gia đình hoặc cộng đồng (compost, biogas).

4.3. Tăng Cường Quản Lý Ô Nhiễm Từ Cơ Sở Sản Xuất

Kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động của các cơ sở sản xuất kinh doanh. Yêu cầu các cơ sở thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ môi trường. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Hỗ trợ các cơ sở sản xuất kinh doanh đổi mới công nghệ, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường. Giám sát chất lượng không khí Hải Lộc.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Tại Hải Lộc Nam Định

Nghiên cứu này cung cấp những thông tin quan trọng về hiện trạng môi trường và các vấn đề môi trường cần giải quyết tại xã Hải Lộc. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch hành động cụ thể nhằm cải thiện chất lượng môi trường của xã, hướng tới mục tiêu đạt chuẩn tiêu chí môi trường nông thôn mới. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng có thể được tham khảo và áp dụng cho các địa phương khác có điều kiện tương tự.

5.1. Xây Dựng Kế Hoạch Hành Động Cụ Thể Cho Xã Hải Lộc

Dựa trên kết quả đánh giá, xây dựng kế hoạch hành động chi tiết với các mục tiêu, giải pháp và nguồn lực cụ thể. Kế hoạch cần được ưu tiên các vấn đề môi trường cấp bách nhất và có sự tham gia của cộng đồng.

5.2. Tham Khảo và Áp Dụng Cho Các Địa Phương Khác

Chia sẻ kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu cho các địa phương khác có điều kiện tương tự. Tổ chức các hội thảo, tập huấn để trao đổi thông tin và kinh nghiệm về quản lý môi trường nông thôn. Xây dựng mạng lưới các chuyên gia và cán bộ quản lý môi trường để hỗ trợ các địa phương trong quá trình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới.

VI. Kết Luận Tương Lai Phát Triển Môi Trường Nông Thôn Mới

Việc đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất các giải pháp phù hợp là rất quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Xã Hải Lộc cần tiếp tục nỗ lực để cải thiện chất lượng môi trường, đảm bảo phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự hỗ trợ của các cấp chính quyền là yếu tố then chốt để đạt được thành công.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Đánh Giá Môi Trường

Đánh giá môi trường giúp xác định rõ các vấn đề môi trường cần giải quyết, từ đó có thể đưa ra các giải pháp phù hợp và hiệu quả. Đánh giá môi trường cũng giúp theo dõi và đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo vệ môi trường.

6.2. Hướng Tới Phát Triển Bền Vững Môi Trường Nông Thôn

Bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt để đảm bảo phát triển bền vững cho khu vực nông thôn. Cần có sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho các thế hệ hiện tại và tương lai. Cần quan tâm đến các yếu tố ảnh hưởng của xây dựng nông thôn mới đến môi trường và có các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới là chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước nhằm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội khu vực nông thôn. Tính đến cuối năm 2014, cả nước có 785 xã đạt chuẩn nông thôn mới (chiếm tỷ lệ 8,8%) và gần 1.300 xã đạt từ 15 đến 18 tiêu chí. Tuy nhiên, tiêu chí số 17 về môi trường luôn là mắt xích khó khăn nhất với tỷ lệ xã đạt chuẩn trên toàn quốc chỉ dừng ở mức 26,8%. Tại tỉnh Nam Định, xã Hải Lộc thuộc huyện Hải Hậu được lựa chọn làm điểm xây dựng mô hình nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2015.

Sau 4 năm nỗ lực triển khai (2011 - 2014), xã Hải Lộc đã đạt 18/19 tiêu chí quốc gia, đưa thu nhập bình quân đầu người từ 9,5 triệu đồng năm 2010 lên 27,5 triệu đồng/người/năm vào năm 2013. Mặc dù địa phương đã được đánh giá đạt tiêu chí môi trường trên hồ sơ hành chính, thực tế hiện trạng quản lý rác thải sinh hoạt, nguồn nước ăn uống và chất thải chăn nuôi vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng.

Nghiên cứu của tác giả Mai Hoàng Diệu dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Cao Việt Hà tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng môi trường xã Hải Lộc theo 5 chỉ tiêu thành phần của tiêu chí số 17. Đề tài triển khai trên phạm vi toàn bộ diện tích 719,09 ha của xã Hải Lộc trong khung thời gian từ tháng 5/2014 đến tháng 10/2015. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa các chỉ số phát thải, phân tích chất lượng nguồn nước sinh hoạt của 6.887 người dân và đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, quản lý nhằm duy trì chuẩn môi trường bền vững cho địa phương ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết phát triển nông thôn bền vững và lý thuyết quản lý tổng hợp môi trường nông thôn trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp. Cơ sở lý luận khẳng định nông thôn mới không chỉ đơn thuần là hiện đại hóa kết cấu hạ tầng mà phải đảm nhận chức năng sinh thái, bảo vệ cảnh quan và duy trì chất lượng sống trong lành cho cộng đồng cư dân.

Hệ thống căn cứ pháp lý của nghiên cứu dựa trên Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 và Thông tư số 41/2013/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa bao gồm: môi trường sinh thái nông thôn, tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới, nguồn nước hợp vệ sinh và nước sạch sinh hoạt đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02:2009/BYT cùng QCVN 01:2009/BYT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân xã Hải Lộc, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hải Hậu và hệ thống số liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại hiện trường. Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 45 hộ gia đình, được phân bổ đại diện theo phương pháp chọn mẫu phân tầng tại 3 thôn và 11 xóm (thôn Phúc Lộc: 11 hộ; thôn Hải Nhuận: 16 hộ; thôn Xuân Quang: 18 hộ). Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo phản ánh đầy đủ các đặc thù về vị trí địa lý, mật độ dân cư và hoạt động kinh tế ven biển.

Đối với phương pháp lấy mẫu và phân tích môi trường, nghiên cứu thực hiện quan trắc 24 mẫu nước (gồm 6 mẫu nước mưa tại bể chứa và 18 mẫu nước ngầm giếng khoan tầng sâu 80 - 150 m) trên địa bàn 6 xóm đại diện vào mùa khô ngày 28/11/2014 theo tiêu chuẩn TCVN 6663-1:2011. Các chỉ tiêu pH, Amoni (N-NH4+), Nitrat (N-NO3-), Clorua (Cl-), độ cứng tính theo Canxi Cacbonat và tổng số muối tan được kiểm nghiệm tại phòng thí nghiệm JICA thuộc Khoa Quản lý Đất đai, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Việc phân tích định lượng kết hợp công thức tính toán tải lượng nước thải chăn nuôi lợn (0,003 m3/ngày đối với lợn con và 0,007 m3/ngày đối với lợn trưởng thành) trên nền tảng phần mềm Microsoft Excel giúp đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao cho các kết luận khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về nguồn nước sinh hoạt: Toàn bộ 100% hộ dân trên địa bàn xã Hải Lộc chưa được tiếp cận mạng lưới cấp nước máy tập trung. 100% trong số 45 hộ được điều tra phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa để ăn uống và nước giếng khoan cho các sinh hoạt khác. Thể tích bể chứa nước mưa dao động từ 1,4 m3 đến 4 m3 nhưng có tới hơn 70% hộ chỉ cọ rửa bể 1 - 2 lần/năm, dẫn đến hiện tượng đóng rêu mốc và tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi sinh vật.

Thứ hai, về quản lý chất thải rắn sinh hoạt và nông nghiệp: Mặc dù xã đã quy hoạch bãi rác tập trung, tỷ lệ phân loại rác tại nguồn của các hộ dân xấp xỉ 0%. Tình trạng vứt rác thải bừa bãi ven các trục đường giao thông nội đồng và hệ thống kênh mương sông Sò, sông Rộc 13 vẫn diễn biến phức tạp. Đặc biệt, tương tự bức tranh chung của cả nước với khoảng 10.000 tấn bao bì thuốc bảo vệ thực vật phát sinh mỗi năm, nông dân xã Hải Lộc sau khi phun thuốc thường xả thẳng vỏ chai, bao bì hóa chất tại bờ ruộng mà chưa có hệ thống bể thu gom chuyên dụng.

Thứ ba, về chất thải chăn nuôi và sản xuất: Hoạt động chăn nuôi chiếm tỷ trọng lớn trong 77,0% lao động nông nghiệp của xã (với 2.904 người). Hầu hết chuồng trại nằm xen kẽ trong khu dân cư; tỷ lệ hộ chăn nuôi có công trình xử lý chất thải bằng hầm biogas đạt dưới 50%, lượng nước rửa chuồng và nước thải hữu cơ chưa qua xử lý xả thẳng ra rãnh thoát nước chung của xóm.

Thứ tư, về nghĩa trang và cảnh quan: Quỹ đất nghĩa trang, nghĩa địa của xã chiếm 3,99 ha (tương đương 0,55% diện tích đất tự nhiên). Mặc dù đã có quy chế quản lý nhưng các nghĩa trang nhân dân chưa được quy hoạch dải cây xanh cách ly đạt chuẩn, việc xây dựng mộ chí còn mang tính tự phát theo phong tục truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ nguồn lực tài chính ban đầu ưu tiên tập trung cho hạ tầng giao thông và thủy lợi kiên cố hóa (toàn xã có 78,45 km đường giao thông và 28 km kênh mương được kiên cố hóa). Ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế.

So sánh với bức tranh chung, tỷ lệ đạt tiêu chí môi trường của vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 45,9%, cao hơn mức bình quân cả nước nhưng huyện Hải Hậu chỉ có 17,1% số xã đạt chuẩn về cơ sở sản xuất kinh doanh thân thiện với môi trường. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải biểu diễn các chỉ tiêu hóa lý nước ngầm và biến thiên tải lượng chất thải thông qua biểu đồ cột so sánh tương quan và bảng ma trận đánh giá đối chứng với QCVN 02:2009/BYT để cộng đồng dễ dàng nhận diện rủi ro ô nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao tính bền vững của tiêu chí môi trường tại xã Hải Lộc, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đầu tư hệ thống cấp nước sạch tập trung: Ủy ban nhân dân huyện Hải Hậu phối hợp cùng Ủy ban nhân dân xã Hải Lộc và Trung tâm Nước sạch nông thôn triển khai dự án trạm cấp nước sạch công suất 1.500 m3/ngày đêm, mục tiêu cung cấp nước sạch đạt chuẩn QCVN 02:2009/BYT cho trên 90% số hộ dân trong giai đoạn 2016 - 2020.
2. Thiết lập chuỗi thu gom và phân loại chất thải rắn: Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên xã chủ trì phát động phong trào phân loại rác hữu cơ tại hộ gia đình; trang bị 100% thùng chứa rác có nắp đậy tại 11 xóm; xây dựng các bể bê tông thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật trên các cánh đồng canh tác lúa và hoa màu, hoàn thành trong giai đoạn 2016 - 2018.
3. Kiểm soát ô nhiễm chăn nuôi hộ gia đình: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện kết hợp trạm Khuyến nông hỗ trợ kỹ thuật và nguồn vốn vay ưu đãi để 100% hộ nuôi từ 10 đầu lợn trở lên xây dựng hầm biogas composite hoặc bể lắng 3 ngăn, kết hợp sử dụng đệm lót sinh học khử mùi hôi chuồng trại nhằm cắt giảm 80% hàm lượng chất hữu cơ xả thải, triển khai quyết liệt trong năm 2016 - 2017.
4. Chỉnh trang cảnh quan và quy chuẩn hóa nghĩa trang: Ban Quản lý các thôn xóm tổ chức trồng dải cây xanh cách ly xung quanh 3,99 ha diện tích nghĩa trang nhân dân; quy định kích thước mộ chí thống nhất và duy trì ngày Chủ nhật xanh định kỳ dọn dẹp 78,45 km đường làng ngõ xóm đạt chuẩn sáng - xanh - sạch - đẹp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý Nhà nước và Ban chỉ đạo Nông thôn mới các cấp: Cung cấp khung phương pháp đánh giá thực chứng 5 chỉ tiêu môi trường, giúp công tác thẩm định hồ sơ nông thôn mới phản ánh chính xác chất lượng thực tế của địa phương.
2. Chuyên viên Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện: Tham khảo quy trình quan trắc nguồn nước, phương pháp điều tra hiện trường và công thức tính toán tải lượng ô nhiễm chăn nuôi để xây dựng đề án bảo vệ môi trường nông thôn.
3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về kỹ thuật xử lý số liệu xã hội học kết hợp thực nghiệm phòng thí nghiệm theo hệ thống tiêu chuẩn TCVN và ISO.
4. Các tổ chức phát triển và doanh nghiệp xã hội: Khai thác cơ sở dữ liệu thực địa để thiết kế các dự án cấp nước sạch nông thôn, mô hình kinh tế tuần hoàn và công nghệ xử lý chất thải phân tán phù hợp với ngân sách địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao xã Hải Lộc được công nhận đạt tiêu chí môi trường nhưng nghiên cứu vẫn chỉ ra nhiều tồn tại? Việc công nhận đạt chuẩn trước năm 2015 chủ yếu dựa vào các báo cáo hành chính định tính và chỉ tiêu sử dụng giếng khoan hợp vệ sinh. Nghiên cứu đi sâu kiểm định chất lượng nước theo QCVN 02:2009/BYT và khảo sát thực tế tại 45 hộ đã phát hiện các điểm nghẽn về xử lý nước thải chăn nuôi và rác thải nông nghiệp.

2. Nguồn nước ngầm và nước mưa tại xã Hải Lộc có an toàn cho ăn uống trực tiếp không? Nước mưa và nước giếng khoan ở độ sâu 80 - 150 m tại Hải Lộc chưa thể dùng ăn uống trực tiếp nếu không qua đun sôi hoặc lọc chuyên dụng. Nước mưa tích trữ lâu ngày trong bể từ 1,4 đến 4 m3 dễ nhiễm vi sinh, trong khi nước ngầm ven biển có nguy cơ khoáng hóa và nhiễm mặn cục bộ.

3. Thực trạng xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại địa phương diễn ra như thế nào? Trong tổng số 498,51 ha đất nông nghiệp của xã, phần lớn vỏ bao bì và chai lọ thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng vẫn bị nông dân bỏ lại ngay tại bờ ruộng hoặc kênh dẫn nước do thiếu các hố thu gom chuyên dụng theo quy định của Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giải quyết ô nhiễm chăn nuôi nông hộ tại xã? Mô hình hầm khí sinh học biogas kết hợp chế phẩm sinh học xử lý đệm lót chuồng là giải pháp tối ưu. Mô hình này xử lý hiệu quả lượng chất thải lỏng từ 0,003 đến 0,007 m3/con/ngày của đàn lợn, vừa giảm thiểu mùi hôi vừa cung cấp nguồn khí đốt sinh học tái tạo cho gia đình.

5. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế tác động như thế nào đến môi trường xã Hải Lộc? Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực nâng thu nhập bình quân lên 27,5 triệu đồng/người/năm (năm 2013), giúp tạo nguồn lực 586 tỷ đồng từ nhân dân đóng góp xây dựng hạ tầng huyện Hải Hậu. Tuy nhiên, sự gia tăng tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ cũng kéo theo lượng rác thải sinh hoạt tăng nhanh, tạo áp lực lớn lên bãi rác tập trung của xã.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng môi trường xã Hải Lộc theo 5 chỉ tiêu của tiêu chí số 17 quy định tại Thông tư 41/2013/TT-BNNPTNT.
• Kết quả khảo sát 45 hộ dân và phân tích 24 mẫu nước khẳng định nhu cầu cấp bách phải đầu tư trạm cấp nước sạch tập trung thay thế nguồn nước giếng khoan tự khai thác.
• Nghiên cứu chỉ rõ các bất cập trong công tác thu gom bao bì hóa chất nông nghiệp và xử lý nước thải chăn nuôi lợn quy mô nông hộ.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý được xây dựng đồng bộ, gắn liền với mục tiêu nâng cao thu nhập và bảo vệ sức khỏe cho 6.887 người dân địa phương.
• Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu thực chứng quan trọng phục vụ công tác quy hoạch môi trường nông thôn mới cho các địa phương vùng ven biển Đồng bằng sông Hồng.

Để bảo đảm tính bền vững cho danh hiệu nông thôn mới, chính quyền xã Hải Lộc cần nhanh chóng phê duyệt lộ trình cấp nước sạch tập trung và ban hành quy chế tự quản vệ sinh môi trường tại 11 xóm trong giai đoạn 2016 - 2020. Các cơ quan quản lý và nhà khoa học có thể ứng dụng trực tiếp kết quả nghiên cứu này để triển khai nhân rộng mô hình nông thôn mới kiểu mẫu trên phạm vi toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Các khái niệm cơ bản Khái niệm về Môi trường, ô nhiễm môi trường, hoạt động bảo vệ môi trường: Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 quy định: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”; “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật”; “Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành” (Quốc hội, 2014).

Khái niệm về Nông thôn: Theo Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Nông thôn Việt Nam hiện nay có khoảng 70% dân số sinh sống (Chính phủ, 2010). Khái niệm về Nông thôn mới: Hiện nay, chưa có một định nghĩa chính thức về Nông thôn mới (NTM). Theo Thông tư số 54/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định: "vùng/khu vực nông thôn mới Việt Nam XHCN là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn; được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã".

Như vậy, nông thôn mới trước hết phải là nông thôn, chứ không phải là thị tứ, thị trấn. Nông thôn mới vừa bao hàm chức năng lịch sử vốn có của nông thôn là vùng nông dân quần tụ trong đơn vị làng xã và chủ yếu làm nông nghiệp, vừa có những thuộc tính khác với nông thôn truyền thống. Đó là: làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hoá; đời sống Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 3 vật chất và tinh thần của người dân nông thôn ngày càng được nâng cao; giá trị văn hoá truyền thống được bảo tồn, phát triển; xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ. Nông thôn mới còn thực hiện chức năng rất quan trọng - chức năng sinh thái.

Nếu sản xuất công nghiệp phát triển phá vỡ mối quan hệ tự nhiên vốn có giữa con người và thiên nhiên, thì sản xuất nông nghiệp lại có chức năng phục vụ hệ thống sinh thái, luôn luôn làm cho con người gần gũi, gắn chặt với thiên nhiên và dung dưỡng thiên nhiên. Theo Nghị quyết số 26 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thì Nông thôn mới được hiểu là: - Có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại. - Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch. - Xã hội – nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.

- Dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ. - Hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường. Cơ sở pháp lý về xây dựng nông thôn mới Nông thôn mới là một quá trình xây dựng và phát triển, cần sự đồng lòng của tất cả các cấp chính quyền và nhân dân. Xây dựng NTM là nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước và được quán triệt từ Trung ương tới địa phương, thể hiện qua các văn bản sau: Nghị quyết số 26/NQ – TW, ngày 5/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) "Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn” đã nêu rõ mục tiêu: "Không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, bảo đảm hài hòa giữa các vùng, tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khăn; nông dân được đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.

Xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài. Xây dựng nông Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 4 thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường. Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nhân - nông dân - trí thức vững mạnh, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" (Ban chấp hành Trung ương Đảng, 2008). Thực hiện Nghị quyết trên, Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương khóa X đã ban hành các Kết luận về một số nội dung trong Nghị quyết, bao gồm: Đề án An ninh lương thực quốc gia, Đề án Chương trình Xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới cấp xã, Đề án về Nâng cao vai trò, trách nhiệm của Hội Nông dân Việt Nam trong phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và xây dựng giai cấp nông dân.

Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP, ngày 28/10/2008, xác định "Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới", gồm 11 nội dung, với 19 tiêu chí. Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 800/QĐ-TTg, ngày 4/6/2010 phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010- 2020 với các mục tiêu cụ thể là đến năm 2015: 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và đến 2020: 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới trên tổng số 9.121 xã hiện nay của cả nước ta (Thủ tướng Chính phủ, 2010). Thông tư liên tịch số 13/2011/TTLT - BXD - BNNPTNT - BTNMT về Quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới. Quyết định số 342/QĐ – TTg, ngày 20/2/2013 của Thủ tướng Chính phủ về sửa đổi một số tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới.

Theo đó, sửa đổi một số nội dung của 5 tiêu chí là: Tiêu chí số 7 về chợ nông thôn, tiêu chí số 10 về thu nhập, tiêu chí số 12 về cơ cấu lao động, tiêu chí số 14 về giáo dục và tiêu chí số 15 về y tế (Thủ tướng Chính phủ, 2013). Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 5 Thông tư số 41/2013/TT – BNNPTNT, ngày 4/10/2013 Hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Trong đó hướng dẫn cụ thể phương pháp xác định các tiêu chí đạt chuẩn NTM. Thông tư liên tịch số 01/VBHN – BNNPTNT, ngày 14/1/2014 Hướng dẫn một số nội dung thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg.

Thông tư hướng dẫn cụ thể các bước xây dựng NTM, trách nhiệm của hệ thống quản lý, thực hiện Chương trình các cấp, cơ chế quản lý các nguồn vốn… để Chương trình mang lại hiệu quả cao nhất. Môi trường là tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Tiêu chí môi trường được quy định trong Điều 19 của Thông tư số 41/2013/TT – BNNPTNT Hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Theo đó, xã được công nhận đạt tiêu chí môi trường khi đạt 5 yêu cầu sau: • Một là, Tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh theo quy định đạt mức quy định của vùng.

Trong đó, nước sạch theo Quy chuẩn quốc gia là nước đáp ứng các chỉ tiêu theo quy định của QCVN 02:2009/BYT về chất lượng nước sinh hoạt; nước hợp vệ sinh là nước sử dụng trực tiếp hoặc sau lọc thỏa mãn yêu cầu chất lượng: không màu, không mùi, không vị lạ, không chứa thành phần gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, có thể dùng để ăn uống sau khi đun sôi. Quy định về tỷ lệ hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh và nước sạch theo Quy chuẩn quốc gia cho vùng Đồng bằng sông Hồng là: 90% số hộ được sử dụng nước hợp vệ sinh, trong đó 50% số hộ sử dụng nước sạch đáp ứng Quy chuẩn quốc gia. • Hai là, 90% cơ sở sản xuất - kinh doanh trên địa bàn đạt chuẩn về môi trường (10% còn lại tuy có vi phạm nhưng đang khắc phục). Các cơ sở sản xuất – kinh doanh đạt tiêu chuẩn môi trường nếu trong quá trình sản xuất, chế biến có xả nước thải, chất thải rắn, mùi, khói bụi, tiếng ồn nằm trong giới hạn theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường tại Thông tư số 46/2011/TT – BTNMT Quy định về bảo vệ môi trường làng nghề, Thông tư số 47/2011/TT – BTNMT quy định quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường và các văn bản khác có liên quan.

Chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh là chuồng trại đáp ứng các yêu cầu: nằm cách biệt với nhà ở, chất thải chăn nuôi được thu gom xử lý, Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 6 không xả, chảy tràn trên mặt đất, không gây ô nhiễm nguồn nước và môi trường xung quanh. • Ba là, Đường làng, ngõ xóm, cảnh quan từng hộ xanh – sạch – đẹp, không có hoạt động làm suy giảm môi trường. Xã đạt tiêu chí này khi đáp ứng các yêu cầu: - Đường làng, ngõ xóm xanh – sạch – đẹp; - Trên 90% số hộ đã thực hiện cải tạo vườn, chỉnh trang hàng rào, cổng ngõ không lầy lội; - Không có cơ sở sản xuất, kinh doanh (chăn nuôi, chế biến thực phẩm, sản xuất nghề tiểu thủ công nghệ, buôn bán phế liệu) gây ô nhiễm môi trường.