Đặt vấn đề Đất đai là sản phẩm của tự nhiên,tồn tại độc lập với ý thức của con ngƣời. Đất đai là môi trƣờng sống của toàn xã hội, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng các cơ sở kinh tế,văn hoá, xã hội,an ninh quốc phòng. Thực tế đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tƣ liệu sản xuất của mọi ngành sản xuất nhất là ngành nông nghiệp. Đất là nguồn gốc của mọi quá trình sống và cũng là nguồn gốc của mọi sản phẩm hàng hoá xã hội.Ông cha ta từ lâu đời đã nhận thức đƣợc giá trị của đất đai qua câu tục ngữ: “Tấc đất, tấc vàng”.
Tuy vậy, đất đai không phải là nguồn tài nguyên vô hạn, nó có giới hạn về số lƣợng trong phạm vi ranh giới của quốc gia và vùng lãnh thổ. Nó không thể tự sinh ra và cũng không thể tự mất đi, mà nó chỉ biển đổi về chất lƣợng, nó có thể tốt lên hoặc xấu đi, điều này phụ thuộc vào quá trình cải tạo và sản xuất trên đất đai của con ngƣời. Đất và con ngƣời đã đồng hành qua các nền văn minh nông nghiệp từ nông nghiệp thô sơ vào buổi bình minh của con ngƣời đến nền nông nghiệp đầy ắp các tiến bộ khoa học kỹ thuật nhƣ ngày nay.Đất đai quý giá vậy nhƣng không ít ngƣời thờ ơ với thiên nhiên, với đất. Trong vài thập kỷ gần đây, sự gia tăng dân số của thế giới đã thúc đẩy nhu cầu ngày càng lớn về lƣơng thực thực phẩm.
Song song với sự phát triển dân số là sự phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật.Và để thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao, nhiều hoạt động của con ngƣời đã gây ảnh hƣởng đến môi trƣờng và các tài nguyên đất đai, một dạng tài nguyên không tái tạo đƣợc. Do n 2 đó, việc đánh giá tài nguyên thiên nhiên làm cơ sở cho việc sử dụng đất hợp lý, hiệu quả là nhiệm vụ vô cùng khó khăn trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh đó,việc sử dụng đất nông nghiệp đạt hiệu quả cao là vấn đề quan tâm hàng đầu. Mà lĩnh vực sản xuất nông nghiệp là một ngành kinh tế lấy đất đai làm tƣ liệu sản xuất.
Hiện nay,cùng với ô nhiễm nƣớc, ô nhiễm không khí thì ô nhiễm đất ngày càng trở nên báo động do các hoạt động sản xuất của con ngƣời đã làm giảm năng suất cây trồng và làm ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe của con ngƣời. Vấn đề ô nhiễm môi trƣờng nông thôn đã và đang dần thay đổi, mật độ dân số đông kéo theo sử dụng tài nguyên đất ngày càng nhiều, bên cạnh đó do sinh hoạt sống hàng ngày vẫn còn nghèo nàn và lạc hậu, việc thay đổi thâm canh trong nông nghiệp nhƣ mở rộng diện tích đất nông nghiệp, tình trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đã tác động đến môi trƣờng đất làm mất đi kết cấu của đất,và ngày càng ô nhiễm nặng hơn. Vì vậy việc phòng chống ô nhiễm đất hết sức quan trọng từ để góp phần cải thiện đời sống, nâng cao đời sống cộng đồng, nâng cao hiệu quả sử dụng hợp lý tài nguyên đất. Xuất phát từ thực tế nói trên và nguyện vọng của bản thân cùng với sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trƣờng, ban chủ nhiệm khoa môi trƣờng- Trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn trực tiếp của cô giáo TSTrần Thị Phả, em tiến hànhnghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng môi trường đất nông nghiệp tại trại heo nái ông Nguyễn Danh Lộc - Ba Vì - Hà Nội” 1.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá hiện trạng môi trƣờng đất nông nghiệp tại trang trại heo nái ông Nguyễn Danh Lộc - Vật Lại - Ba Vì - Hà Nội. Từ đó đề xuất giải pháp, các biện pháp canh tác phù hợp làm giảm ô nhiễm môi trƣờng và tăng độ phì n 3 nhiêu cho đất, đồng thời tăng năng suất, chất lƣợng cây trồng của khu vực phù hợp với lợi ích và điều kiện của địa phƣơng. Mục tiêu cụ thể -Đánh giá thành phần các chất hữu cơ trong đất nông nghiệp nhƣ: photpho tổng số, Nito tổng số,mùn, pH, Ca2+,Mg2+.
- Đƣa ra giải pháp, các biện pháp canh tác phù hợp làm giảm ô nhiễm môi trƣờng và tăng độ phì nhiêu cho đất, đồng thời tăng năng suất, chất lƣợng cây trồng của khu vực phù hợp với lợi ích và điều kiện của địa phƣơng. Yêu cầu nghiên cứu - Đảm bảo số liệu, tài liệu đầy đủ, chính xác, khách quan. - Đánh giá đúng khách quan trung thực, toàn diện hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của trang trại. - Các phƣơng pháp đánh giá cần phải xây dựng trên cơ sở điều tra số liệu, phân tích cụ thể đảm bảo tính khoa học.
- Sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp điều tra đảm bảo độ chính xác của số liệu. - Các giải pháp đƣa ra phải có tính khả thi phù hợp với điều kiện kinh tế của địa phƣơng. Ý nghĩa trong học tập - Củng cố kiến thức cơ sở cũng nhƣ kiến thức chuyên ngành, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. - Là cơ hội để giúp sinh viên tiếp cận với công việc khi ra trƣờng.
- Nâng cao khả năng điều tra, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài.Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài trang bị cho sinh viên khi ra trƣờng có thể, áp dụng vào thực tiễn và có cơ hội làm việc, có kiến thức chuyên sâu theo đúng chuyên ngành của mình. - Góp phần nâng cạo hiệu quả sử dụng đất, khai thác đƣợc những thế mạnh về đất tại địa phƣơng nhằm năng cao mức thu nhập. - Góp phần xây dựng những giải pháp những mô hình sử dụng đất phù hợp nhằm sử dụng hợp lý và có hiệu quả về tài nguyên đất. n 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Một số khái niệm cơ bản Khái niệm đất Đất là một phần của vỏ trái đất, nó là lớp của lục địa mà bên dƣới nó là đá và khoáng sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì và khí quyển.
Đất là lớp mặt xốp của lục địa có khả năng sản xuất ra sản phẩm của cây trồng. Nhƣ vậy khả năng sản xuất ra sản phẩm của cây trồng (độ phì của đất) là thuộc tính không thể thiếu của đất (William). Theo nguồn gốc phát sinh, tác giả Đôkutraiep (1886) cho rằng: “Đất là một vật thể tự nhiên đƣợc hình thành do sự tác động tổng hợp của năm yếu tố là: Khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian. Đất xem nhƣ một vật thể sống nó luôn vận động và phát triển” (Nguyễn Thế Đặng và cs,1999)[8].
Đất đƣợc cấu tạo nên bởi chất khoáng (chủ yếu từ đá mẹ) và các hợp chất hữu cơ do hoạt động sống của sinh vật cung cấp. Vì vậy, sự khác nhau cơ bản giữa đất và sản phẩm vỡ vụn của đá. Đất có sự phì nhiêu trong khi đá và khoáng lại không có. Nhƣ vậy đã có rất nhiều khái niệm và định nghĩa khác nhau về đất nhƣng khái niệm chung nhất có thể hiểu: Đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng bao gồm: Khí hậu của bầu khí quyển, lớp phủ thổ nhƣỡng, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nƣớc, tài nguyên nƣớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất.
Theo chiều ngang, trên mặt đất là sự kết hợp n 6 giữa thổ nhƣỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật với các thành phần khác, nó tác động giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng nhƣ cuộc sống xã hội của loài ngƣời. Các chức năng cơ bản của đất: + Duy trì năng suất, sự đa dạng và hoạt động sinh học. +Lọc, làm đệm, cố định, và giảm độc tính của các vật liệu hữu cơ và vô cơ bao gồm các phế phẩm của đô thị hoặc công nghiệp, và các chất lắng đọng từ khí quyển. + Tích trữ và xoay vòng dƣỡng chất và các nguyên tố khác trong phạm vi sinh quyển Trái Đất.
+ Hỗ trợ các cấu trúc kinh tế - Xã hộivà bảo vệ các di vật cổ đại có liên quanđến nơi cƣ trú của con ngƣời. Vai trò của đất đối với con người và sinh vật Theo Lê Văn Khoa (2003) vai trò của đất đai đối với con ngƣời thể hiện ở hai mặt sau: Mặt trực tiếp: Đất đai là nơi sinh sống của connông lâm nghiệp để sảnxuất ra lƣơng thực phẩm nuôi sống con ngƣời và muôn loài. Mặt gián tiếp: Đất là nơi tạo môi trƣờng sống cho con ngƣời và mọi sinh vật trên trái đất, đồng thời thời thông qua cơ chế điều hòa của đất, nƣớc, rừng và khí quyển tạo ra các điều kiện môi trƣờng khác nhau tạo điều kiện cho con ngƣời và sinh vật tồn tại phát triển [15]. Nhƣ vậy, đất đai có vai trò vô cùng quan trọng đối với con ngƣời và sinh vật, ảnh hƣởng trực tiếp đến hoạt động sống và sản suất của con ngƣời.
Do đó chúng ta phải có những biện pháp bảo vệ và sử dụng đất đai một cách có hiệu quả và bền vững. Khái niệm môi trường Môi trƣờng đƣợc hình thành đồng thời với sự hình thành của địa cầu. n 7 Môi trƣờng có mặt khắp mọi nơi, trong không gian, môi trƣờng luôn trong trạng thái động và luôn phát triển. Hiện nay môi trƣờng là một lĩnh vực khoa học đã và đang đƣợc nhiều nhà bác học quan tâm, nghiên cứu, từ đó đƣa ra nhiều khái niệm khác nhau về môi trƣờng.
Tuy nhiên có nhiều quan điểm và mục đích nghiên cứu về môi trƣờng khác nhau, nhƣng cũng có thể nêu lên một số định nghĩa tổng quát: Chƣơng trình môi trƣờng liên hiệp quốc (UNEP) định nghĩa: “Môi trƣờng là tập hợp các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học, kinh tế xã hội, tác động lên từng cá thể hay cộng đồng”. Môi trƣờng là tập hợp tất cả các thành phần của thế giới vật chất bao quanh, có khả năng tác động đến sự tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗi sinh vật [6]. “Môi trƣờng bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên vànhân tạo bao quanh con ngƣời có tác động đối với sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và sinh vật”. Ô nhiễm môi trường và các dạng ô nhiễm môi trường điển hình 2.
Ô nhiễm môi trường Ô nhiễm môi trƣờng là sự đƣa vào môi trƣờng các chất thải nguy hại hoặc năng lƣợng đến mức ảnh hƣởng tiêu cực đến đời sống sinh vật, sức khỏe con ngƣời hoặc làm suy thoái chất lƣợng môi trƣờng.