Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lí hệ thống quản lí hệ thống cấp nước thành phố bạc liêu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp cải thiện kết quả quản lí hệ thống quản lí hệ thống, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Cơ Sở Hạ Tầng
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Và Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Hệ Thống Cấp Nước Thành Phố Bạc Liêu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VIỆC QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC
• 1.1. Tổng quan chung về quản lý hệ thống cấp nước đô thị
• 1.2. Các mô hình quản lý hệ thống cấp nước trên thế giới
• 1.3. Các mô hình quản lý hệ thống cấp nước ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Xây dựng chỉ thị để đánh giá bộ thuộc tính
• 2.2. Đánh giá mức độ quan trọng của các thuộc tính
• 2.3. Phương pháp đánh giá chỉ thị đo lường được 10 thuộc tính theo thực tế tại thành phố Bạc Liêu
• 3. CHƯƠNG III: ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ BẠC LIÊU
• 3.1. Đánh giá tình quản lý hệ thống cấp nước ở TP Bạc Liêu theo các thuộc tính theo tài liệu thu thập
• 3.2. Tổng hợp đánh giá hiệu quả quản lý công trình cấp nước tại thành phố Bạc Liêu - tỉnh Bạc Liêu – sắp xếp các thuộc tính theo phiếu điều tra
• 3.3. Kết luận về hiệu quả quản lý HTCN TP Bạc Liêu theo các thuộc tính
• 4. CHƯƠNG IV: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ BẠC LIÊU
• 4.1. Cơ sở của việc đề xuất
• 4.2. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các thuộc tính tối ưu hóa vận hành và vững vàng về tài chính
• 4.3. Mục tiêu của giải pháp
• 4.4. Nội dung của giải pháp giảm tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch
• 4.5. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.6. Giải pháp về Tài chính
• 4.7. Kết luận chương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng

Phần này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng hệ thống cấp nước tại Bạc Liêu. Các vấn đề chính bao gồm: tình trạng cơ sở hạ tầng, hiệu quả quản lý, và các thách thức hiện tại. Hệ thống cấp nước tại Bạc Liêu bao gồm hai nhà máy xử lý nước với công suất thiết kế 22.000 m³/ngày, 08 giếng khoan, và gần 300 km đường ống dẫn. Tuy nhiên, việc quản lý và vận hành hệ thống này còn nhiều hạn chế, đặc biệt là về nguồn nhân lực và kinh phí đầu tư. Các chỉ số về thất thoát nước và sự hài lòng của khách hàng cũng cần được cải thiện.

1.1. Hiện trạng cơ sở hạ tầng

Hệ thống cấp nước tại Bạc Liêu bao gồm hai nhà máy xử lý nước, 08 giếng khoan, và gần 300 km đường ống dẫn. Cơ sở hạ tầng này đã được đầu tư và xây dựng từ nhiều năm trước, nhưng hiện đang gặp phải các vấn đề về lão hóa và thiếu bảo trì. Điều này dẫn đến tình trạng thất thoát nước và giảm hiệu quả cung cấp nước sạch cho người dân.

1.2. Hiệu quả quản lý

Việc quản lý hệ thống cấp nước tại Bạc Liêu chưa đạt hiệu quả cao do thiếu nguồn nhân lực chuyên môn và kinh phí đầu tư. Công ty TNHHMTV Cấp nước Bạc Liêu, đơn vị quản lý chính, đã nhiều lần thay đổi mô hình tổ chức, dẫn đến sự thiếu ổn định trong quản lý và vận hành hệ thống.

II. Giải pháp nâng cao

Phần này đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước tại Bạc Liêu. Các giải pháp bao gồm: cải thiện cơ sở hạ tầng, tăng cường nguồn nhân lực, và áp dụng công nghệ mới. Một trong những giải pháp quan trọng là việc áp dụng mô hình Quản lý Tiện ích Hiệu quả (EUM) để đánh giá và cải thiện các thuộc tính quản lý như chất lượng nước, sự hài lòng của khách hàng, và hiệu quả tài chính.

2.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Để nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước, cần đầu tư vào việc cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng hiện có. Điều này bao gồm việc thay thế các đường ống cũ, nâng cấp nhà máy xử lý nước, và lắp đặt các thiết bị hiện đại để giảm thiểu thất thoát nước.

2.2. Áp dụng công nghệ mới

Việc áp dụng các công nghệ mới như hệ thống GIS và SCADA sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý và vận hành hệ thống cấp nước. Các công nghệ này cho phép theo dõi và kiểm soát hệ thống một cách chính xác, từ đó giảm thiểu các sự cố và nâng cao chất lượng dịch vụ.

III. Hiệu quả quản lý

Phần này phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước tại Bạc Liêu. Các yếu tố bao gồm: chất lượng nước, sự hài lòng của khách hàng, và hiệu quả tài chính. Việc áp dụng mô hình Quản lý Tiện ích Hiệu quả (EUM) đã giúp xác định các thuộc tính cần cải thiện, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý.

3.1. Chất lượng nước

Chất lượng nước là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc đánh giá hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước. Tại Bạc Liêu, chất lượng nước cần được cải thiện thông qua việc nâng cấp nhà máy xử lý nước và áp dụng các công nghệ xử lý nước tiên tiến.

3.2. Sự hài lòng của khách hàng

Sự hài lòng của khách hàng là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước. Cần thực hiện các khảo sát định kỳ để thu thập ý kiến phản hồi từ khách hàng, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao sự hài lòng của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống cấp nước đô thị đóng vai trò thiết yếu trong việc đảm bảo nguồn nước sạch phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát triển kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, đặc biệt là các thành phố vừa và nhỏ như thành phố Bạc Liêu, việc quản lý hiệu quả hệ thống cấp nước đang đối mặt với nhiều thách thức do hạn chế về nguồn lực, công nghệ và cơ chế quản lý. Thành phố Bạc Liêu hiện có hệ thống cấp nước do Công ty TNHH MTV Cấp nước Bạc Liêu quản lý với công suất thiết kế 22.000 m³/ngày đêm, phục vụ hơn 21.217 khách hàng trên 7 phường. Tuy nhiên, tỷ lệ thất thoát nước vẫn còn cao, khoảng 19,77% năm 2014, và chất lượng dịch vụ chưa đồng đều.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý hệ thống cấp nước TP Bạc Liêu dựa trên 10 thuộc tính của mô hình Quản lý Tiện ích Hiệu quả (Effective Utility Management - EUM) và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý. Nghiên cứu tập trung trong phạm vi thành phố Bạc Liêu, giai đoạn khảo sát dữ liệu từ năm 2010 đến 2014, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải thiện chất lượng dịch vụ cấp nước, giảm thất thoát và nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, quản lý tài chính, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ mới trong quản lý hệ thống cấp nước, từ đó đảm bảo cung cấp nước sạch bền vững, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu áp dụng mô hình Quản lý Tiện ích Hiệu quả (EUM) với 10 thuộc tính chính:

1. Chất lượng sản phẩm (PQ): Đảm bảo nước sạch đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn sức khỏe.
2. Sự hài lòng của khách hàng (CS): Đánh giá mức độ thỏa mãn dịch vụ, xử lý khiếu nại và phản hồi khách hàng.
3. Phát triển nhân lực và lãnh đạo (ED): Quản lý nguồn nhân lực, đào tạo và phát triển lãnh đạo.
4. Tối ưu hóa vận hành (OO): Hiệu quả vận hành, giảm thất thoát và sử dụng tài nguyên hợp lý.
5. Vững vàng về tài chính (FV): Quản lý chi phí, cân đối tài chính và đầu tư bền vững.
6. Ổn định hệ thống cơ sở hạ tầng (IS): Bảo trì, nâng cấp và duy trì hệ thống cấp nước.
7. Khả năng thích ứng trong vận hành (OR): Quản lý rủi ro, ứng phó sự cố và thích ứng với biến đổi môi trường.
8. Đầy đủ về nguồn nước (WA): Đảm bảo nguồn nước ổn định, bền vững cho hiện tại và tương lai.
9. Bền vững cộng đồng (SU): Tác động tích cực đến cộng đồng và môi trường.
10. Hỗ trợ và am hiểu các thành phần tham dự (SS): Tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan.

Ngoài ra, nghiên cứu còn tham khảo các lý thuyết về quản lý tiện ích đô thị, mô hình vận hành hệ thống cấp nước và các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước sạch.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu:
  Thu thập số liệu từ Công ty TNHH MTV Cấp nước Bạc Liêu, các báo cáo của Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Bạc Liêu, các khảo sát xã hội học và ý kiến chuyên gia địa phương.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu:
  Khảo sát sự hài lòng của khách hàng với mẫu khoảng 300 người dùng nước tại 7 phường của TP Bạc Liêu, lựa chọn ngẫu nhiên theo tỷ lệ khách hàng sử dụng nước.
• Phương pháp phân tích:
  Sử dụng phương pháp đánh giá định lượng dựa trên thang điểm 1-5 cho từng thuộc tính EUM, kết hợp phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ và phân tích SWOT để xác định điểm mạnh, điểm yếu và cơ hội cải tiến.
• Timeline nghiên cứu:
  Nghiên cứu thực hiện trong vòng 12 tháng, từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2014, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp.
• Phương pháp chuyên gia:
  Tham vấn ý kiến của các chuyên gia trong ngành cấp nước, lãnh đạo Công ty Cấp nước Bạc Liêu và các nhà quản lý địa phương để hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá và xác định mức độ quan trọng của các thuộc tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng sản phẩm:
   Nước cấp tại TP Bạc Liêu đạt tiêu chuẩn QCVN 01/BYT và QCVN 02/BYT của Bộ Y tế với tỷ lệ ngày đạt chuẩn trên 95%. Áp lực nước trung bình đạt 0,5-1 kg/cm², đảm bảo cung cấp liên tục 24/24 giờ cho hơn 90% khách hàng.
2. Tỷ lệ thất thoát nước:
   Tỷ lệ thất thoát, thất thu nước giảm từ 45% năm 2007 xuống còn 19,77% năm 2014, tuy nhiên vẫn cao hơn mức trung bình của các thành phố lớn trong khu vực (khoảng 15%).
3. Sự hài lòng của khách hàng:
   Khoảng 78% khách hàng hài lòng với chất lượng nước và dịch vụ, nhưng vẫn còn 22% phản ánh về áp lực nước không ổn định và một số khu vực có nước đục.
4. Phát triển nhân lực và lãnh đạo:
   Đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn cơ bản, tỷ lệ nhân viên được đào tạo bài bản đạt khoảng 65%, nhưng còn thiếu nhân lực chuyên sâu và kế hoạch phát triển lãnh đạo chưa rõ ràng.
5. Vững vàng về tài chính:
   Công ty chủ yếu sử dụng nguồn vốn khấu hao tài sản cố định với ngân sách hàng năm khoảng 7-9 tỷ đồng, chưa đủ để đầu tư mở rộng và cải tạo hệ thống, dẫn đến hạn chế trong nâng cấp cơ sở hạ tầng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hệ thống cấp nước TP Bạc Liêu đã có những cải thiện đáng kể về chất lượng nước và giảm thất thoát, phù hợp với xu hướng phát triển của các đô thị vừa và nhỏ tại Việt Nam. Việc áp dụng mô hình EUM giúp đánh giá toàn diện các khía cạnh quản lý, từ kỹ thuật đến tài chính và cộng đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ thất thoát nước vẫn còn cao so với các thành phố phát triển, nguyên nhân chủ yếu do hệ thống đường ống cũ kỹ, chưa đồng bộ và thiếu kinh phí đầu tư cải tạo.

Sự hài lòng của khách hàng phản ánh nhu cầu cải thiện áp lực nước và chất lượng dịch vụ tại một số khu vực, điều này tương đồng với các nghiên cứu trong ngành cấp nước đô thị tại Việt Nam. Về nhân lực, việc thiếu kế hoạch phát triển và đào tạo chuyên sâu ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành và khả năng ứng phó sự cố.

Phân tích dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ thất thoát nước theo năm, bảng đánh giá mức độ hài lòng khách hàng theo phường, và biểu đồ phân bổ trình độ nhân lực. So sánh với các nghiên cứu quốc tế cho thấy TP Bạc Liêu cần tăng cường đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực quản lý để đạt chuẩn quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cải tạo và mở rộng hệ thống đường ống:
   Hành động: Thực hiện thay thế các tuyến ống cũ, hư hỏng trong vòng 5 năm tới.
   Mục tiêu: Giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống dưới 15% vào năm 2025.
   Chủ thể: Công ty TNHH MTV Cấp nước Bạc Liêu phối hợp với UBND TP Bạc Liêu.

2. Nâng cao chất lượng dịch vụ và áp lực nước:
   Hành động: Lắp đặt hệ thống kiểm soát áp lực tự động và biến tần cho các trạm bơm.
   Mục tiêu: Đảm bảo áp lực nước ổn định trên 0,7 kg/cm² cho 100% khách hàng trong 3 năm tới.
   Chủ thể: Công ty Cấp nước và các đơn vị kỹ thuật liên quan.

3. Phát triển nguồn nhân lực và lãnh đạo:
   Hành động: Xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu, phát triển kế hoạch kế thừa lãnh đạo trong 2 năm tới.
   Mục tiêu: Tăng tỷ lệ nhân viên được đào tạo chuyên môn lên 90% và xây dựng đội ngũ lãnh đạo kế cận.
   Chủ thể: Ban lãnh đạo Công ty phối hợp với các trung tâm đào tạo chuyên ngành.

4. Cải thiện quản lý tài chính và huy động vốn:
   Hành động: Xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn, tìm kiếm nguồn vốn ODA và xã hội hóa đầu tư.
   Mục tiêu: Đảm bảo nguồn vốn đầu tư hàng năm tăng ít nhất 20% so với hiện tại trong 5 năm tới.
   Chủ thể: Công ty Cấp nước, Sở Tài chính và các cơ quan quản lý nhà nước.

5. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng và nâng cao nhận thức:
   Hành động: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, phối hợp với chính quyền địa phương để nâng cao ý thức bảo vệ hệ thống cấp nước.
   Mục tiêu: Giảm thiểu các hành vi vi phạm, tự ý đấu nối và sử dụng nước không hợp pháp trong 3 năm tới.
   Chủ thể: Công ty Cấp nước, UBND các phường và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và vận hành hệ thống cấp nước đô thị:
   Giúp hiểu rõ các thuộc tính quản lý hiệu quả theo mô hình EUM, từ đó áp dụng cải tiến quản lý và vận hành.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước và đô thị:
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy hoạch và phân cấp quản lý hệ thống cấp nước phù hợp với thực tiễn địa phương.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kỹ thuật tài nguyên nước, cấp thoát nước:
   Là tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước và ứng dụng mô hình EUM trong bối cảnh Việt Nam.

4. Các tổ chức tài trợ và nhà đầu tư trong lĩnh vực cấp nước:
   Giúp đánh giá thực trạng, tiềm năng và các giải pháp đầu tư hiệu quả, góp phần phát triển bền vững hệ thống cấp nước tại các đô thị vừa và nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình EUM là gì và tại sao được áp dụng trong nghiên cứu này?
   EUM (Effective Utility Management) là mô hình quản lý tiện ích hiệu quả với 10 thuộc tính đánh giá toàn diện các khía cạnh vận hành, tài chính, nhân lực và cộng đồng. Mô hình này giúp đánh giá và cải thiện hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước một cách khoa học và bền vững.

2. Tỷ lệ thất thoát nước tại TP Bạc Liêu hiện nay là bao nhiêu?
   Theo số liệu năm 2014, tỷ lệ thất thoát nước là khoảng 19,77%, giảm đáng kể so với 45% năm 2007 nhưng vẫn còn cao so với các thành phố phát triển khác.

3. Các giải pháp kỹ thuật nào được đề xuất để giảm thất thoát nước?
   Giải pháp bao gồm thay thế đường ống cũ, lắp đặt hệ thống kiểm soát áp lực và lưu lượng tự động, sử dụng công nghệ biến tần cho bơm cấp II nhằm ổn định áp lực và giảm sự cố đường ống.

4. Làm thế nào để nâng cao sự hài lòng của khách hàng trong dịch vụ cấp nước?
   Cần cải thiện chất lượng nước, đảm bảo áp lực và lưu lượng ổn định, tăng cường xử lý khiếu nại, nâng cao chất lượng phục vụ và truyền thông hiệu quả với khách hàng.

5. Vai trò của cộng đồng trong quản lý hệ thống cấp nước là gì?
   Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ thống, sử dụng nước tiết kiệm, tham gia giám sát và phối hợp với đơn vị cấp nước để duy trì hoạt động hiệu quả và bền vững.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý hệ thống cấp nước TP Bạc Liêu dựa trên 10 thuộc tính EUM cho thấy nhiều điểm mạnh nhưng cũng còn tồn tại hạn chế về thất thoát nước, nhân lực và tài chính.
• Tỷ lệ thất thoát nước giảm từ 45% năm 2007 xuống còn 19,77% năm 2014, tuy nhiên cần tiếp tục cải thiện để đạt chuẩn khu vực.
• Sự hài lòng của khách hàng đạt khoảng 78%, phản ánh nhu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ và áp lực nước.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, tài chính, phát triển nhân lực và tăng cường sự tham gia cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho việc áp dụng mô hình EUM tại các đô thị vừa và nhỏ khác, góp phần phát triển bền vững ngành cấp nước Việt Nam.

Các nhà quản lý và cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và cập nhật dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống cấp nước TP Bạc Liêu. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ VIỆC QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC 1. Tổng quan chung về quản lý hệ thống cấp nước đô thị 1. Các mô hình quản lý hệ thống cấp nước trên thế giới. Việc quản lý các hệ thống cấp nước trên thế giới xuất hiện khá sớm.

Con người đã biết xây dựng các công trình để khai thác nguồn nước phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày với nhiều loại hình khác nhau như đào giếng hoặc làm các hồ để trữ nước. Tuỳ vào điều kiện thực tế của mỗi nước mà mô hình quản lý, vận hành hệ thống cấp nước có khác nhau. Trải qua các giai đoạn phát triển của lịch sử cùng với sự phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ, kỹ thuật cấp nước ngày càng đạt trình độ cao và hoàn thiện hơn. Theo đánh giá của các chuyên gia: việc quản lý vận hành các hệ thống cấp nước, ở các nước tiên tiến và có nền công nghiệp và khoa học phát triển như Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Nhật Bản, Singapore… chất lượng nguồn nước cấp rất tốt.

Chất lượng dịch vụ cao, nguồn nước cấp thường xuyên liên tục và ổn định với đầy đủ áp lực, đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng khá lớn từ thấp nhất là 128lít/người ngày (Hà Lan) tới cao nhất 371lít/người ngày (Mỹ). Giá nước cũng khá cao từ 1,33USD/m3 (Nhật Bản) đến 2,49USD/m3 (Đức). Số người sử dụng nước sạch đạt 96% lên đến 100%. Đầu tư hàng năm ở mức cao từ 26,9USD/người (Hà Lan) đến 138USD/người (Đức), mặc dù cơ sở hạ tầng trước đó cũng rất phát triển.

Năng suất lao động cao do số công nhân quản lý vận hành tính trên 1000 kết nối ở mức thấp. Ngược lại, ở các nước đang phát triển như Ấn độ, Trung Quốc, Malaysia , Indonesia … và cả Việt Nam chất lượng nguồn nước cấp chưa đảm bảo, chất lượng dịch vụ chưa cao, nguồn nước cấp không thường xuyên liên tục và ổn định, áp lực nước không đầy đủ, chỉ đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng từ thấp nhất là 50lít/người ngày (vùng nông thôn) và 70-100 lít/người ngày( ở đô thị). Cũng theo đánh giá của các chuyên gia thì các mô hình quản lý trên thế giới bao gồm: Nhà nước là các Công ty cấp nước Quốc gia (Singapore); Công ty cấp nước thuộc tỉnh; Công ty cấp nước thuộc quận, huyện; Tư nhân, Doanh nghiệp (gồm các hình thức: (a) Dịch vụ hoặc hợp đồng quản lý, (b) Cho thuê, (c) nhượng quyền, (d) Xây dựng-Kinh doanh-Chuyển giao (BOT), (e) Sở hữu từng phần và (f) Cung cấp dịch vụ độc lập (A. Kamruzzaman, Ilias Said & Omar Osman, 2013).

Các mô hình quản lý hệ thống cấp nước ở Việt Nam a. Về quản lý hệ thống cấp nước: - Khu vực đô thị: Nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo, Bộ Xây Dựng là cơ quan đầu mối, UBND các tỉnh thành là cơ quan quản lý và lãnh đạo các công ty cấp nước và quyết định giá nước, các công ty cấp nước là đơn vị quản lý, vận hành trực tiếp hệ thống cấp nước. Tùy theo mỗi địa phương mà đơn vị quản lý, vận hành trực tiếp hệ thống cấp nước có tên gọi khác nhau. Có nơi đặt tên là công ty Cấp Nước, có nơi 11 đặt tên là công ty Cấp Thoát Nước và Môi Trường Đô Thị, có nơi đặt tên là công ty Điện Nước (An Giang).

Mặc dù tên gọi khác nhau nhưng nhiệm vụ chính trị chung của các đơn vị này là: khai thác, sản xuất cung cấp nước sạch cho dân cư, cơ sở sản xuất và các khu công nghiệp. Hiện nay Nhà nước đang có chủ trương xã hội hóa trong lĩnh vực cấp nước, một số nhà đầu tư tư nhân đã tham gia đầu tư vào lĩnh vực cấp nước bằng nhiều hình thức: bán nước sạch qua đồng hồ tổng cho các công ty cấp nước theo giá bán buôn, bán nước sạch đến từng khách hàng lẻ theo giá bán lẻ được UBND tỉnh thành cho phép. Việc lắp đặt hệ thống đấu nối khách hàng kể cả thủy lượng kế do các đơn vị cấp nước đầu tư theo quy định tại Nghị định số 117/2007/NĐ-CP ngày 11 tháng 7 năm 2007 về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch. - Khu vực nông thôn: Mô hình quản lý các công trình cấp nước nông thôn do Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn là cơ quan quản lý đầu mối ở Trung ương, ở các tỉnh thành thì Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cơ quan quản lý đầu mối.

Tuy nhiên mô hình quản lý hệ thống cấp nước trực tiếp ở các tỉnh lại rất đa dạng và có nhiều các tổ chức và chính quyền địa phương quản lý như: cộng đồng dân cư, Hợp tác xã, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường Nông thôn, Tư nhân, Doanh nghiệp và UBND xã. Với mô hình quản lý đa dạng không thống nhất về 01 mối quản lý đã qua đã dẫn đến tình trạng công trình mau xuống cấp, hư hỏng và hoạt động kém hiệu quả vì: nếu giao cho cộng đồng dân cư hay hợp tác xã quản lý sẽ nảy sinh tình trạng: cha chung không ai khóc, không có vốn để duy tu, bảo dưỡng hàng năm, Không có bộ máy quản lý ổn định cũng như cán bộ và công nhân lành nghề có tính chuyên nghiệp cao để vận hành hệ thống. Gía nước sẽ trôi nổi không minh bạch( nếu giao cho tư nhân theo hình thức nhận thầu khoán). Thực tế trong những năm vừa qua đã có nhiều công trình cấp nước nông thôn ở khắp các tỉnh thành trong cả nước, sau khi đưa vào khai thác sử dụng, chỉ vận hành khai thác được 1-2 năm đã bị hư hỏng phải ngưng hoạt động, gây lãng phí vốn đầu tư.

Nguyên nhân cũng xuất phát từ thực trạng mô hình quản lý bất cập như đã kể trên. Đa số các tỉnh thì Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường Nông thôn chỉ đóng vai trò như một đơn vị quản lý dự án, sau khi dự án được xây dựng xong thì bàn giao lại cho địa phương (nơi có dự án) quản lý. Các địa phương lại giao lại cho tổ chức, cá nhân (cộng đồng dân cư hoặc hợp tác xã, hoặc tư nhân theo hình thức nhận thầu khoán hoặc UBND các xã) trực tiếp quản lý, vận hành khai thác. Thiết nghĩ rằng Nhà nước cần phải có cơ chế phân cấp rõ ràng và thống nhất trong cả nước giao cho một đơn vị quản lý trực tiếp duy nhất là Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường Nông thôn - Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các tỉnh.

Nếu làm được như vậy thì các công trình cấp nước nông thôn sẽ hoạt động có hiệu quả cao. Ở Bạc Liêu, từ năm 2005 trở về trước, mô hình quản lý các công trình cấp nước nông thôn cũng giống như các tỉnh (Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường Nông thôn - Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn chỉ đóng vai trò như một đơn vị quản lý dự án, sau khi dự án được xây dựng xong thì bàn giao lại cho 12 địa phương (nơi có dự án) quản lý. Điểm khác của Bạc Liêu là tất cả các công trình cấp nước nông thôn sau khi xây dựng xong th́ giao lại cho UBND các xă và thị trấn quản lư và vận hành khai thác. Do không có bộ máy quản lư và nhân viên chuyên nghiệp ổn định; Ngân sách xã hàng năm không có đáng là bao, không cò nguồn kinh phí nào cho duy trì hoạt động công trình cấp nước; Máy móc thiết bị hư hỏng không có tiền sửa chữa; Nhân viên quản lý vận hành chỉ có 02 người/công trình, không được đào tạo cơ bản, số lượng đã ít mà lại phải đảm trách nhiều nhiệm vụ : vận hành nhà máy, lắp đặt hệ thống đấu nối khách hàng, bảo trì, bảo dưỡng máy móc thiết bị, ghi thu tiền nước hàng tháng.Tiền lương của các nhân viên này được trích % từ thu tiền sử dụng nước của khách hàng để chi trả theo hình thức khoán.

Hệ quả để lại là khá nhiều công trình năm ở rải rác các huyện thị trong tỉnh sau khi đưa vào sử dụng chỉ được 1-2 năm đã bị hư hõng không có tiền sửa chữa phải ngưng hoạt động, lãng phí vốn đầu tư, gây bức xúc trong dư luận quần chúng nhân dân. Sau khi nhận được báo cáo về tình hình hoạt động của các công trình cấp nước nông thôn của các địa phương và thông tin từ báo đài truyền hình địa phương về một số công trình cấp nước nông thôn trên địa bàn tỉnh hiện bị hư hỏng không hoạt động, đang bị bỏ hoang. Sở Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn tỉnh Bạc Liêu đã tiến hành kiểm tra đánh giá tình trạng hoạt động của tất cả các công trình cấp nước nông thôn trên địa bàn toàn tỉnh. Kết quả kiểm tra cho thấy: chỉ có 40% công trình hoạt động có hiệu quả và có tính bền vững cao, 40% công trình hoạt động ở mức có thể chấp nhận được, 15% công trình hoạt động có hiệu quả thấp và 5% công trình hoạt động không có hiệu quả.

Thấy được những tồn tại hạn chế này, năm 2006, Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn tỉnh Bạc Liêu đã trình UBND tỉnh Bạc Liêu kịp thời chấn chỉnh lại mô hình quản lý là giao cho Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường Nông thôn thuộc Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn trực tiếp quản lý các công trình cấp nước nông thôn trên phạm vi toàn tỉnh từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến quản lý vận hành khai thác. Việc chấn chỉnh kịp thời này đã mang lại hiệu quả rõ nét. Theo báo cáo tổng kết 10 năm (2004-2014) của Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường Nông thôn thuộc Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn tỉnh Bạc Liêu (tháng 12 năm 2014): hiện nay trên phạm vi toàn tỉnh có 65% công trình cấp đang hoạt tốt, có tính bền vững cao, 30% công trình hoạt động ở mức có thể chấp nhận và 5% công trình hoạt động ở mức kém hiệu quả.1: Bảng thống kê các mô hình quản lý hoạt động các công trình cấp nước nông thôn theo các vùng trong cả nước[5] Cộng Hợp TTNS và Tư Doanh UB TT Vùng đồng tác xã VSMTNT nhân nghiệp ND 1 ĐB. Về vận hành hệ thống cấp nước: Nước được đưa từ nguồn (giếng khoan lấy nước ngầm, trạm thu nước mặt) đưa về nhà máy xử lý, nước sau khi xử lý được hệ thống bơm cấp II bơm vào mạng rồi đến đối tượng sử dụng.