CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Cơ sở lí luận của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Tỉnh Quảng Ninh hiện nay đang Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đang diễn ra rất mạnh, rất nhiều dự án đã và đang triển khai với mục đích phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế cho Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa. Cô Tô từ những năm trước đây là một huyện đảo phát triển kinh tế chủ yếu là nông nghiệp.
Đất đai cơ bản đã bàn giao cho các hộ dân để sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp. Từ năm 2015 trở lại đây đã được tỉnh Quảng Ninh quan tâm chỉ đạo với mục tiêu Cô Tô phát triển theo hướng phát triển du lịch, dịch vụ - nông nghiệp - tiểu thủ công nghiệp. Nghị quyết đại hội Đảng bộ huyện Cô Tô lần thứ 5 cũng đã chỉ rõ tiến tới xây dựng Cô Tô thành đô thị sinh thái biển có kinh tế năng động, xây dựng xã hội hài hòa, phát triển bền vững, người dân ứng xử văn hóa, môi trường trong lành, an ninh chính trị ổn định, giữ vững chủ quyền quốc gia; là “huyện đảo xanh” vùng tiền tiêu Đông Bắc tổ quốc Năm 2017 huyện đã xây dựng bản đồ quy hoạch phân khu chức năng tỷ lệ 1/2000 thị trấn Cô Tô và xã Đồng Tiến thuộc đảo Cô Tô lớn, huyện Cô Tô giai đoạn 2016 – 2030 và Quy hoạch phân khu chức năng tỷ lệ 1/2000 Đảo Thanh Lân, xã Thanh Lân, huyện Cô Tô giai đoạn 2016 - 2030 và định hướng đến năm 2030 trong đó đã quy hoạch phát triển các khu dân cư mới, các dự án và các công trình Nhà nước. Khi có quy hoạch sử dụng đất Cô Tô đã được đầu tư và thực hiện các dự án trọng điểm như đường xuyên đảo, Nghĩa trang nhân dân huyện , Xây dựng trung tâm Y tế huyện, Ban chỉ huy quân sự huyện, Công an thị trấn Cô Tô.
Để triển khai các dự án này chúng ta buộc phải sử dụng tới quỹ đất đã và đang sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như sản xuất nông nghiệp, đất thủy sản, đất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 lâm nghiệp, đất nhà ở của nhân dân trong vùng thuộc dự án và bồi thường, giải phóng mặt bằng và di dời các hộ dân bị thu hồi đất để có được các quỹ đất để thực hiện dự án. Cơ sở pháp lý của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư - Luật Đất đai số: 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013; - Nghị định số: 89/2013/NĐ-CP ngày 06/08/2013 của Chính phủ về việc Qui định chi tiết thi hành một số điều của Luật Giá về thẩm định giá; - Nghị định số: 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của chính Phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; - Nghị định số: 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ qui định về giá đất; - Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ qui định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Nghị định số: 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ “Sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai”; - Thông tư số: 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất; - Thông tư số: 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chinh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất; - Thông tư số: 37/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Quyết định số 398/2012/QĐ-UBND ngày 27/02/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi Nhà nước thu hồi trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Quyết định số: 1766/2014/QĐ-UBND ngày 13/08/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; - Quyết định số: 3238/2014//QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh thực hiện từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019; - Quyết định số: 4234/2015/QĐ-UBND ngày 28/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ninh “V/v ban hành bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” - Quyết định số: 1500/2016/QĐ-UBND ngày 18/5/2016 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc phê duyệt Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của huyện Cô Tô; - Quyết định số: 1575/2017/QĐ-UBND ngày 18/5/2017 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc phê duyệt Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của huyện Cô Tô; - Quyết định số: 3000/2017/QĐ-UBND ngày 02/8/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh “Về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”; - Quyết định số: 2020/2018/QĐ-UBND ngày 5/6/2018 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc phê duyệt Kế hoạch sử dụng đất hàng năm của huyện Cô Tô; - Quyết định số: 2623/2019/QĐ-UBND ngày 28/6/2019 của UBND tỉnh Quảng Ninh “ Về việc xét duyệt quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất kỳ đầu (2011-2015) của huyện Cô Tô”; 1. Khái quát về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Các khái niệm liên quan * Thu hồi đất: Thu hồi là việc cái đã đưa ra, đã cấp phát ra hoặc cái bị người khác lấy.
Đối vơi đất đai, theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 đất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 đai thuộc sỡ hữu toàn dân, với Nhà nước là đại diện sỡ hữu, vì vậy khái niệm thu hồi đất được gắn liền với việc tồn tại của sỡ hữu toàn dân về đất đai. Về bản chất, thu hồi đất chính là việc chuyển quyền sử dụng đất theo một cơ chế bắt buộc, thông qua các biện pháp hành chính. Đặc điểm của thu hồi đất là: Xảy ra theo một yêu cầu cụ thể hoặc trong một hoàn cảnh cụ thể; thu hồi đất bằng một quyết định hành chính cụ thể; được thực hiện theo một trình tự, thủ tục chặt chẽ và được quy định riêng đối với từng trường hợp. * Bồi thường: BT hay đền bù có nghĩa là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể bị thiệt hại vì hành vi của một chủ thể khác.
Theo quy định tại khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 giải thích: “BT về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng”. Trong đó, “giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của đất quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định” (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, 2013). Theo quy định của pháp luật đất đai hiện nay, người sử dụng đất khi bị thu hồi đất sẽ được BT về đất, tài sản trên đất và chi phí đầu tư vào đất. * Hỗ trợ: Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013: “HT khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, 2013).
Theo khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai 2013 HT khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới,. Khác với bồi thường là việc chi trả tương xứng với giá trị bị thiệt hại thì hỗ trợ chỉ mang tính chính sách, trợ giúp thêm của Nhà nước, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với sự hi sinh, mất mát của người bị thu hồi đất cho những lợi ích chung của đất nước. * Tái định cư: TĐC được hiểu là đến một nơi nhất định để sinh sống. TĐC là những chính sách, biện pháp của Nhà nước nhằm thông qua các hoạt động HT để giúp đỡ những người bị thu hồi đất ở nằm trong diện phải di dời khi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 có dự án đầu tư, đến nơi ở mới được ổn định đời sống, ổn định sản xuất để phát triển kinh tế - xã hội.
TĐC được hiểu là một quá trình từ BT thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động HT để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó. Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về mặt kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Vì vậy, TĐC được coi là các dự án đã phát triển và phải được thực hiện như các dự án khác. Cần thực hiện chính sách TĐC đúng quy định để tạo nên môi trường pháp chế lành mạnh khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phục vụ mục đích quốc gia, công cộng.
Mặt khác, việc lập phương án TĐC phải được thực hiện đúng quy định pháp luật, đảm bảo đời sống nhân dân, phù hợp với phong tục, tập quán của địa phương. Đặc điểm và nội dung của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư * Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không đơn thuần chỉ là bồi thường về vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích của các bên tham gia, đặc biệt là đời sống người dân sau khi thu hồi đất, nên có những đặc điểm sau: Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội, dân cư khác nhau nên công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có đặc điểm khác nhau. Các dự án với những mục đích khác nhau thì công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng có những điểm khác nhau. Do đó, với mỗi khu vực, mỗi loại dự án thì bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có những đặc điểm riêng.