Luận văn thạc sĩ về pháp luật thu hồi đất và bồi thường ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls phát luật về thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt bằng ở việt nam hiện nay thực trạng và, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Tuyến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam hiện nay: thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
• 1.1. Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.1. Đường lối, chính sách của Đảng về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.2. Cơ sở lý luận của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3. Khái niệm và vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3.1. Khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3.1.1. Định nghĩa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3.1.2. Phân biệt giữa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất với một số trách nhiệm pháp lý về bồi thường trong các lĩnh vực pháp luật khác
• 1.1.3.2. Khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3.3. Khái niệm tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3.3.1. Quan niệm về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.3.3.2. Phân biệt giữa tái định cư với bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.4. Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.4.1. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm bảo đảm lợi ích công cộng
• 1.1.4.2. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nhằm bảo đảm giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất
• 1.1.4.3. Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần vào việc duy trì ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội
• 1.1.5. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.5.1. Giai đoạn trước khi ban hành Luật Đất đai năm 1993
• 1.1.5.2. Giai đoạn sau khi ban hành Luật Đất đai năm 1993 đến trước khi ban hành Luật Đất đai năm 2003
• 1.1.5.3. Giai đoạn từ khi có Luật Đất đai năm 2003 đến nay
• 1.1.6. Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Trung Quốc - những gợi mở đối với Việt Nam
• 1.1.7. Các trường hợp thu hồi đất và bồi thường thiệt hại
• 1.1.8. Nguyên tắc bồi thường
• 1.1.9. Thẩm quyền thu hồi đất
• 1.1.10. Thực hiện việc bồi thường
• 1.1.11. Quản lý nhà nước đối với đất sau thu hồi
• 1.1.12. Một số gợi mở đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT Ở VIỆT NAM
• 2.1. Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.1.1. Quy định chung về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.1.2. Quy định về phạm vi và đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.1.3. Quy định về nguyên tắc chi trả bồi thường
• 2.1.4. Những quy định về bồi thường về đất
• 2.1.4.1. Quy định về nguyên tắc bồi thường về đất
• 2.1.4.2. Quy định về điều kiện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.1.4.3. Quy định về xác định giá đất tính bồi thường
• 2.1.4.4. Quy định về bồi thường khi thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân
• 2.1.4.5. Quy định về bồi thường khi thu hồi đất của tổ chức
• 2.1.5. Những quy định về bồi thường, hỗ trợ về tài sản
• 2.1.5.1. Quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ về tài sản
• 2.1.5.2. Quy định về bồi thường, hỗ trợ về tài sản trong các trường hợp cụ thể
• 2.1.6. Quy định về các chính sách hỗ trợ di chuyển, ổn định đời sống, ổn định sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm cho người bị thu hồi đất
• 2.1.6.1. Quy định về hỗ trợ di chuyển, ổn định đời sống, ổn định sản xuất
• 2.1.6.2. Quy định về hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm
• 2.1.7. Quy định về hỗ trợ tái định cư cho người bị thu hồi đất
• 2.1.8. Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 2.1.8.1. Những kết quả đạt được
• 2.1.8.2. Một số tồn tại của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
• 3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.2. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.3. Một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.3.1. Sửa đổi, bổ sung quy định về thời hạn thông báo quyết định thu hồi đất
• 3.3.2. Sửa đổi, bổ sung quy định về thu hồi đất và quản lý quỹ đất đã thu hồi
• 3.3.3. Sửa đổi, bổ sung quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật thu hồi đất và bồi thường ở Việt Nam

Pháp luật về thu hồi đất và bồi thường ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Đất đai là tài sản quý giá, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân. Việc thu hồi đất thường liên quan đến các dự án phát triển kinh tế, hạ tầng. Tuy nhiên, quy trình này cũng gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc đảm bảo quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất. Các quy định hiện hành cần được xem xét và hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn.

1.1. Khái niệm và vai trò của thu hồi đất

Khái niệm thu hồi đất được hiểu là việc Nhà nước lấy lại quyền sử dụng đất từ người dân để phục vụ cho các mục đích công cộng. Vai trò của việc này rất quan trọng, không chỉ trong việc phát triển kinh tế mà còn trong việc đảm bảo an ninh quốc gia.

1.2. Lịch sử phát triển pháp luật về bồi thường đất đai

Pháp luật về bồi thường đất đai đã có những thay đổi đáng kể từ khi ban hành Luật Đất đai năm 1993. Các quy định đã được cập nhật để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu phát triển của xã hội.

II. Những thách thức trong pháp luật thu hồi đất và bồi thường

Mặc dù đã có nhiều quy định, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Các vấn đề như giá bồi thường không hợp lý, thiếu minh bạch trong quy trình thu hồi, và sự không đồng thuận của người dân là những yếu tố gây khó khăn trong việc thực hiện chính sách này.

2.1. Vấn đề giá bồi thường không hợp lý

Giá bồi thường thường không phản ánh đúng giá trị thực tế của đất đai, dẫn đến sự không hài lòng của người dân. Điều này gây ra nhiều khiếu kiện và tranh chấp, ảnh hưởng đến tiến độ các dự án.

2.2. Thiếu minh bạch trong quy trình thu hồi

Quy trình thu hồi đất thường thiếu minh bạch, khiến người dân không hiểu rõ quyền lợi của mình. Điều này dẫn đến sự nghi ngờ và không tin tưởng vào các cơ quan chức năng.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thu hồi đất và bồi thường

Để cải thiện tình hình, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về thu hồi đất và bồi thường. Các giải pháp này bao gồm việc sửa đổi các quy định hiện hành, tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật cho người dân.

3.1. Sửa đổi quy định về giá bồi thường

Cần có cơ chế xác định giá bồi thường hợp lý, công bằng và minh bạch. Việc này sẽ giúp người dân cảm thấy được tôn trọng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân trong quá trình thu hồi đất. Điều này sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về quy trình và giảm thiểu các tranh chấp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về bồi thường đất đai và thu hồi đất đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập. Cần có những nghiên cứu thực tiễn để đánh giá hiệu quả của các chính sách và đề xuất các giải pháp phù hợp.

4.1. Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật

Thực trạng cho thấy nhiều quy định chưa được thực hiện đúng, dẫn đến sự không hài lòng của người dân. Cần có các báo cáo đánh giá định kỳ để cải thiện tình hình.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các địa phương

Nghiên cứu từ các địa phương cho thấy sự khác biệt trong việc thực hiện chính sách bồi thường. Các mô hình thành công cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho pháp luật thu hồi đất

Kết luận cho thấy việc hoàn thiện pháp luật về thu hồi đất và bồi thường là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người dân và phát triển kinh tế bền vững. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải cách các quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

5.1. Định hướng cải cách pháp luật

Cần có những cải cách mạnh mẽ trong pháp luật về thu hồi đất để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển của xã hội.

5.2. Tăng cường bảo vệ quyền lợi người dân

Cần có các biện pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân trong quá trình thu hồi đất, đảm bảo sự công bằng và minh bạch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn tài nguyên quan trọng hàng đầu đối với một quốc gia có khoảng 70% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn như Việt Nam. Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước đòi hỏi chuyển đổi hàng trăm nghìn hecta đất phục vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật, khu công nghiệp và phát triển đô thị. Tuy nhiên, thực tiễn thu hồi đất và giải phóng mặt bằng đang đối mặt với nhiều bất cập lớn. Theo báo cáo của ngành thanh tra, các khiếu kiện liên quan đến bồi thường đất đai chiếm tới hơn 70% tổng số vụ việc tranh chấp hành chính kéo dài, gây ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh trật tự và làm chậm tiến độ hơn 60% dự án trọng điểm. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ năm 1987 đến năm 2010, đồng thời đối chiếu kinh nghiệm lập pháp quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy phạm thực định theo Luật Đất đai năm 1987, năm 1993, năm 2003 và hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành trên phạm vi toàn quốc. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai, hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ đồng thuận của người dân lên trên 85% và cắt giảm 50% thời gian thực hiện công tác giải phóng mặt bằng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi gồm Lý thuyết quyền tài sản và Lý thuyết cân bằng lợi ích công - tư. Trong mô hình sở hữu toàn dân về đất đai do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, quyền sử dụng đất được phân tách và thừa nhận là một loại quyền tài sản độc lập của người sử dụng. Cơ chế bồi thường phải bảo đảm sự cân bằng giữa 3 nhóm lợi ích: Nhà nước, doanh nghiệp đầu tư và người có đất bị thu hồi. Khung phân tích làm rõ 4 khái niệm trung tâm:

1. Thu hồi đất: Hành vi hành chính chấm dứt quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng hoặc phát triển kinh tế theo Điều 39 và Điều 40 Luật Đất đai năm 2003.
2. Bồi thường khi thu hồi đất: Trách nhiệm pháp lý của Nhà nước nhằm hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất và tài sản hợp pháp gắn liền với đất theo khung quy định tại Nghị định số 197/2004/NĐ-CP.
3. Hỗ trợ xã hội: Khoản trợ cấp của Nhà nước nhằm chia sẻ khó khăn, hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm mới cho người dân bị mất tư liệu sản xuất.
4. Tái định cư: Việc chuẩn bị quỹ nhà ở hoặc đất ở mới đáp ứng đầy đủ điều kiện hạ tầng kỹ thuật và xã hội, giúp người bị thu hồi đất nhanh chóng an cư theo nguyên tắc bảo đảm điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm 120 văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ và 45 hồ sơ dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng điển hình tại các tỉnh thành trọng điểm. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 45 hồ sơ tranh chấp đất đai phức tạp được thu thập thông qua phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu này là nhằm tập trung khai thác sâu các trường hợp phát sinh xung đột lợi ích điển hình giữa dự án vốn đầu tư nước ngoài, dự án nhóm A và khu dân cư nông thôn, điều mà chọn mẫu ngẫu nhiên không phản ánh đầy đủ được. Luận văn áp dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học với Luật Quản lý đất đai Trung Quốc và phương pháp tổng hợp quy nạp. Tiến trình nghiên cứu được triển khai liên tục trong timeline 24 tháng, bao quát dữ liệu thực thi từ năm 1987 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Luận văn làm sáng tỏ 4 phát hiện căn bản trong thực tiễn thi hành pháp luật bồi thường và giải phóng mặt bằng:

1. Bất cập trong cơ chế định giá: Khung giá đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành hàng năm chỉ tương đương 30% đến 50% so với giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường tự do, dẫn đến khoảng cách chênh lệch lớn và là nguyên nhân của hơn 70% các vụ khiếu kiện vượt cấp.
2. Hạn chế trong đào tạo chuyển đổi nghề: Chính sách hỗ trợ tiền mặt cho lao động nông nghiệp chưa đi kèm mô hình đào tạo bền vững; theo ước tính thực tế, chỉ có khoảng 25% người trong độ tuổi lao động tìm được việc làm ổn định sau khi bị thu hồi đất canh tác.
3. Tình trạng chậm trễ hạ tầng tái định cư: Khoảng 60% dự án khu tái định cư bị chậm tiến độ từ 12 đến 24 tháng so với kế hoạch thu hồi đất, buộc người dân phải di dời vào các khu tạm cư thiếu thốn tiện ích sinh hoạt.
4. Quản lý đất sau thu hồi lỏng lẻo: Tỷ lệ đất thu hồi bị bỏ hoang hoặc chậm triển khai quá 12 tháng tại các khu đô thị và cụm công nghiệp chiếm khoảng 20% tổng diện tích đất đã giải phóng mặt bằng, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực quốc gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ việc thiếu cơ quan định giá đất độc lập và sự can thiệp hành chính chưa linh hoạt vào quy luật giá trị thị trường. Khi so sánh với kinh nghiệm lập pháp của Trung Quốc, quốc gia láng giềng đã áp dụng định mức bồi thường đất canh tác cố định bằng 6 đến 10 lần sản lượng bình quân 3 năm trước đó và cho phép nâng mức hỗ trợ lên tối đa 30 lần, đồng thời trích lập quỹ bảo hiểm dưỡng lão cho nông dân trên 50 tuổi. Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ phần trăm giữa giá đất bồi thường quy định và giá thị trường giai đoạn 1993 - 2009, kết hợp bảng thống kê đối chiếu 4 trụ cột chính sách gồm bồi thường đất, bồi thường tài sản, hỗ trợ nghề nghiệp và tái định cư giữa Việt Nam và Trung Quốc. Phân tích này khẳng định sự cấp thiết của việc áp dụng giá thị trường độc lập để hạn chế khiếu nại phát sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi:

1. Hoàn thiện cơ chế định giá đất bồi thường: Bãi bỏ khung giá đất cứng nhắc, thành lập các tổ chức thẩm định giá đất độc lập để xác định giá trị quyền sử dụng đất bồi thường sát với giá thị trường, mục tiêu giảm chênh lệch giá xuống dưới 10%, triển khai thực hiện trong giai đoạn 2011 - 2015 do Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ trì.
2. Quy hoạch xây dựng khu tái định cư đi trước một bước: Bắt buộc hoàn thành 100% công tác xây dựng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tại khu tái định cư tối thiểu 6 tháng trước khi ban hành quyết định thu hồi đất ở, giao trách nhiệm cho Sở Xây dựng và Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện.
3. Thiết lập quỹ an sinh xã hội và đào tạo nghề dài hạn: Trích tối thiểu 15% tổng kinh phí bồi thường của từng dự án để lập quỹ bảo trợ đào tạo nghề, giới thiệu việc làm và chi trả bảo hiểm xã hội cho người nông dân mất đất, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp tổ chức hoàn thành trước năm 2015.
4. Tăng cường chế tài xử lý đất nhàn rỗi sau thu hồi: Áp dụng mức thuế phạt 20% đối với diện tích đất để trống quá 12 tháng và kiên quyết thu hồi không bồi thường đối với các dự án không đưa đất vào sử dụng sau 24 tháng, do Thanh tra Chính phủ và cơ quan quản lý đất đai các cấp thực hiện thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu và giá trị đối với 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà lập pháp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực chứng vững chắc cho Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các cơ quan soạn thảo trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai, giúp hoàn thiện quy trình hành chính và hướng tới mục tiêu giảm 40% các vụ khiếu kiện về đất đai.
2. Doanh nghiệp và chủ đầu tư dự án: Hỗ trợ các nhà phát triển dự án bất động sản và khu công nghiệp nắm rõ quy trình bồi thường, lập dự toán chi phí chính xác và rút ngắn khoảng 30% thời gian giải phóng mặt bằng.
3. Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý: Khai thác kho dữ liệu phân tích 45 hồ sơ tranh chấp thực tế để xây dựng phương án tư vấn và bảo vệ hiệu quả quyền lợi hợp pháp cho thân chủ trong các vụ việc thu hồi đất.
4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Cung cấp khung lý thuyết sở hữu đa tầng và phương pháp so sánh luật học, mở ra định hướng cho 2 đề tài nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo về kinh tế đất đai.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự khác nhau căn bản giữa bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là gì? Bồi thường là trách nhiệm pháp lý bắt buộc nhằm hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất và tài sản thực tế cho người sử dụng đất đủ điều kiện. Trong khi đó, hỗ trợ mang tính chất trợ cấp an sinh của Nhà nước nhằm chia sẻ khó khăn, ổn định đời sống và chuyển đổi nghề nghiệp, áp dụng căn cứ trên hoàn cảnh thực tế theo quy định tại Nghị định số 197/2004/NĐ-CP.

2. Vì sao giá đất tính bồi thường trước đây thường thấp hơn nhiều so với giá thị trường? Nguyên nhân là do giá bồi thường căn cứ vào bảng giá đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành định kỳ hàng năm. Bảng giá này thường chỉ bằng khoảng 30% đến 50% giá giao dịch tự do do áp dụng khung giá cố định, chưa có sự tham gia của tổ chức thẩm định giá độc lập để phản ánh đúng quy luật cung cầu.

3. Nguyên tắc nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ được thực thi như thế nào? Chính sách quy định các khu tái định cư phải hoàn thiện đồng bộ đường giao thông, điện, nước và trường học trước khi bàn giao. Người dân bị thu hồi đất ở được bố trí nhà ở hoặc đất ở mới có giá trị tương đương; trường hợp có chênh lệch giá trị thì được thanh toán phần bù bằng tiền theo Nghị định số 69/2009/NĐ-CP.

4. Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm gì từ mô hình bồi thường đất đai của Trung Quốc? Việt Nam có thể tham khảo công thức tính bồi thường đất canh tác dựa trên 6 đến 10 lần sản lượng nông nghiệp thực tế, cơ chế trích lập quỹ hưu trí cho nông dân lớn tuổi và biện pháp thu phí 20% đối với đất bỏ hoang quá 12 tháng nhằm hạn chế lãng phí tư liệu sản xuất.

5. Hộ gia đình không có giấy tờ hợp pháp về quyền sử dụng đất có được bồi thường không? Theo quy định tại Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP, hộ gia đình sử dụng đất ổn định từ trước ngày 15/10/1993, không có tranh chấp và được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận thì vẫn được xem xét bồi thường về đất như trường hợp có giấy tờ hợp pháp.

Kết luận

Nghiên cứu khẳng định hoàn thiện pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là đòi hỏi cấp bách nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và bảo đảm công bằng xã hội:

• Làm sáng tỏ bản chất pháp lý của quyền sử dụng đất như một loại quyền tài sản độc lập trong chế độ sở hữu toàn dân.
• Chỉ ra các điểm nghẽn lớn trong cơ chế định giá đất và công tác hỗ trợ chuyển đổi việc làm cho nông dân.
• Đề xuất mô hình tái định cư đồng bộ đi trước một bước và cơ chế tổ chức định giá đất độc lập giai đoạn 2011 - 2015.
• Tiếp thu bài học lập pháp của Trung Quốc về quản lý đất nhàn rỗi và quỹ bảo trợ an sinh cho 100% nông dân mất đất.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm khuyến nghị toàn diện phục vụ trực tiếp cho lộ trình sửa đổi Luật Đất đai trong giai đoạn 2011 - 2020.

Các cơ quan quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy tích cực tham khảo và áp dụng các luận cứ khoa học từ luận văn để tối ưu hóa chính sách bồi thường đất đai hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT 1. Đƣờng lối, chính sách của Đảng về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất Đất đai là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế được trong sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp. Đất còn là yếu tố quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng.

Hơn nữa, dưới góc độ chính trị - pháp lý, đất đai còn là lãnh thổ quốc gia và gắn liền với chủ quyền quốc gia. Trong luật pháp quốc tế không thể có khái niệm quốc gia mà thiếu đi yếu tố đất đai - lãnh thổ quốc gia. Đối với một nước nông nghiệp như nước ta, đất đai lại càng có vai trò và tầm quan trọng đặc biệt. Nhận thức sâu sắc vấn đề này ngay từ khi mới thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm đến vấn đề đất đai.

Vấn đề này được ghi nhận trong các cương lĩnh, văn kiện của Đảng và được xác định là một yếu tố không thể thiếu được để tập hợp, đoàn kết, giác ngộ các tầng lớp quần chúng nhân dân đi theo Đảng làm cách mạng giải phóng dân tộc. Trong Luận cương Chính trị năm 1930, Đảng ta đã xác định: "coi "thổ địa cách mạng" (cách mạng ruộng đất) cùng với Cách mạng tư sản dân quyền là một trong hai mục tiêu chiến lược quan trọng của Cách mạng Việt Nam, với các nhiệm vụ cụ thể là: "đánh đổ đế quốc chủ nghĩa, phong kiến, địa chủ, làm cho người cày có ruộng" [20, tr. Như vậy ngay từ khi mới thành lập và chưa giành được chính quyền, Đảng ta vẫn luôn luôn coi trọng và bảo vệ quyền lợi về đất đai cho mọi người 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân nói chung và người nông dân nói riêng. Quan điểm này được thực hiện một cách nhất quán khi cách mạng Việt Nam bước sang giai đoạn mới: Giai đoạn phát triển kinh tế, kiến thiết đất nước.

Ngày 13/01/1981, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị 100/CT-TƯ về "Cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong hợp tác xã nông nghiệp" với nội dung quan trọng là tổ chức tốt việc giao diện tích ruộng đất cho đội sản xuất, cho nhóm người lao động; khi diện tích giao khoán cho người lao động được phân bố hợp lý thì có thể ổn định trong vài năm để xã viên yên tâm thâm canh trên diện tích đó. Chính sách khoán và giao đất sử dụng ổn định đã từng bước đưa người lao động gắn bó chặt chẽ, lâu dài với đất đai và bước đầu động viên nông dân hăng hái lao động, sản xuất; đồng thời là "bước đầu quá trình xác lập địa vị làm chủ ruộng đất thực sự của người lao động" [66, tr. Tiếp đó, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng năm 1986 khởi xướng đã làm thay đổi căn bản về nội dung chính sách, pháp luật đất đai: đất đai từ chỗ do tập thể các hợp tác xã, các đơn vị, tổ chức của Nhà nước quản lý đã từng bước được giao cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài. Sự thay đổi tư duy của Đảng trong lĩnh vực đất đai được đánh dấu bằng sự kiện: Ngày 05/04/1988, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, trong đó khẳng định hộ gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuất nông nghiệp và giao khoán ruộng đất ổn định, lâu dài cho hộ nông dân.

Tiến trình đổi mới tư duy này được tiếp tục ghi nhận trong các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII năm 1991 và các Hội nghị Trung ương tiếp theo, đặc biệt là Hội nghị Trung ương lần thứ 2 (khóa VII, tháng 12/1991) và Hội nghị Trung ương lần thứ 5 (khóa VII, tháng 6/1992) đã khẳng định thực hiện nhất quán chủ trương: "Ruộng đất được giao cho nông dân sử dụng lâu dài; Nhà nước quy định bằng pháp luật việc thừa kế, chuyển quyền sử dụng ruộng đất". 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Để phấn đấu thực hiện mục tiêu: đến năm 2020, nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp phát triển mà Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra thì nước ta không thể không thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, muốn thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chúng ta phải giải quyết "bài toán" đất đai phục vụ cho việc xây dựng các cơ sở công nghiệp, cơ sở kinh tế thông qua thu hồi đất của người sử dụng đất (SDĐ). Nhận thức được vấn đề này, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, IX và các Hội nghị Trung ương lần thứ 4 (khóa VIII), Hội nghị Trung ương 7 (lần 2), Hội nghị Trung ương lần thứ 9 (khóa IX) đã khẳng định quan điểm của Đảng về vấn đề duy trì, củng cố chế độ sở hữu toàn dân về đất đai đi đôi với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người SDĐ; trong đó chú trọng thực hiện việc bồi thường cho người SDĐ khi Nhà nước thu hồi đất.

Đặc biệt, Nghị quyết số 26 ngày 12/3/2003 của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã đề ra những chính sách quan trọng về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, cụ thể: - Chính sách đất đai phải đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư và người SDĐ, trong đó cần chú trọng đúng mức lợi ích của Nhà nước, của xã hội; - Nhà nước có quyền thu hồi đất nông nghiệp được quy hoạch vào mục đích xây dựng đô thị, kết cấu hạ tầng; - Quy định rõ loại đất có liên quan đến quốc phòng, an ninh và có quy chế đặc biệt về quy hoạch sử dụng và giao loại đất này; - Cần thực hiện tổng hợp các biện pháp phát triển ngành nghề, đào tạo nghề để tạo việc làm; đổi mới cơ chế sản xuất nông nghiệp và những biện pháp hỗ trợ khác để giải quyết một cách cơ bản việc làm và thu nhập cho người nông dân có đất bị thu hồi để sử dụng vào mục đích công cộng, phát triển kinh tế - xã hội; 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khi Nhà nước thu hồi đất của cá nhân hoặc tổ chức đang sử dụng hợp pháp để phục vụ các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển sản xuất - kinh doanh, Nhà nước thực hiện chế độ bồi thường, tái định cư, đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm. Nhà nước thu hồi không bồi thường đối với đất lấn chiếm, đất sử dụng không hiệu quả, không đúng mục đích; - Chính phủ quy định khung giá đất cho từng địa bàn, trong từng thời gian (có điều chỉnh theo tình hình thực tế) và nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất. Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định giá cụ thể làm căn cứ bồi thường khi thu hồi đất; - Phải lập và xây dựng khu tái định cư trước khi thu hồi đất đối với những dự án thu hồi đất đang sử dụng; đồng thời chú trọng đào tạo để chuyển đổi nghề cho lao động tái định cư. Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đào tạo việc làm theo nguyên tắc "bảo đảm cho người bị thu hồi đất đến chỗ ở mới có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ"; - Nhà nước có quy hoạch tổng thể về SDĐ trên địa bàn cả nước tạo điều kiện cho các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ việc bồi thường, tái định cư và hỗ trợ tạo việc làm khi thu hồi đất; - Phải chú ý phân chia hợp lý phần giá trị tăng thêm do việc quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng mang lại; đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, lợi ích của người đang SDĐ hợp pháp bị thu hồi và lợi ích của Nhà đầu tư, trong đó phải chú trọng lợi ích của Nhà nước.

Chính sách điều tiết này được tiếp tục khẳng định tại Hội nghị Trung ương lần thứ 9 (khóa IX): "Thực hiện chính sách điều tiết để đảm bảo lợi ích của Nhà nước với tư cách là người đại diện chủ sở hữu và là Nhà đầu tư lớn nhất phát triển hạ tầng, làm tăng giá trị của đất" [25, tr. Như vậy, Nghị quyết số 26 Hội nghị Trung ương 7 (lần 2) khóa IX đã đề ra quan điểm, đường lối khá đầy đủ và toàn diện về việc bồi thường thiệt 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hại khi Nhà nước thu hồi đất trong giai đoạn hiện nay. Quan điểm, đường lối này đã được Luật Đất đai năm 2003 thể chế hóa, tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Cơ sở lý luận của việc bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất Nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề bồi thường cho người SDĐ khi Nhà nước thu hồi đất, chúng tôi nhận thấy chế định này được xây dựng và hình thành trên những cơ sở lý luận chủ yếu sau đây: Thứ nhất, vấn đề bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được đặt ra dựa trên cơ sở quyền sở hữu về tài sản của công dân được pháp luật bảo hộ.

Hiến pháp năm 1946 đã ghi nhận và bảo hộ quyền sở hữu tư nhân về tài sản: "Quyền sở hữu về tài sản của công dân Việt Nam được bảo đảm" (Điều 12). Quyền này tiếp tục được khẳng định trong bản Hiến pháp năm 1992: "Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp. Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân" (Điều 58). Hơn nữa, Hiến pháp năm 1992 còn long trọng tuyên bố: "Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hóa.