MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta đang trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, là nơi đang chiếm đại bộ phận dân cư lao động xã hội và đất đai. Là nguồn nội lực to lớn và đang là lợi thế của đất nước ta, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc phòng; giữ gìn bản sắc dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước.
Nhận thức được vị trí quan trọng của nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đảng và Nhà nước, chính quyền các cấp đã thực hiện các hoạt động đầu tư vào nông thôn bằng các chương trình dự án được thực hiện ở các địa phương trên cả nước. Tuy nhiên, những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế, việc quy hoạch phát triển nông thôn còn nhiều vấn đề cần quan tâm giải quyết các chính sách do nhà nước đề ra nhằm phát triển nông thôn còn nhiều hạn chế. Nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt nguồn lực cho phát triển sản xuất; nghiên cứu, chuyển giao khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cách thức sản xuất trong nông nghiệp còn chậm chưa thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn.
Các hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mạnh sản xuất hàng hoá. Nông nghiệp và nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội còn yếu kém. Để khắc phục những thiếu sót và các vấn đề tồn tại về quy hoạch phát triển nông thôn nói trên, nhà nước đã phê duyệt “Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới”. Xuất phát từ những vẫn đề đó, cũng như tình hình thực tế ở địa phương.
Được sự đồng ý của Ban Chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên – trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo: ThS. Trương Thành Nam, tôi xin tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác n 2 xây dựng nông thôn mới xã Khánh Long, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn sau ba năm thực hiện (2011 – 2013)”. Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu và đánh giá thực trạng nông thôn mới xã Khánh Long theo 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới, từ đó đề xuất giải pháp, phương án xây dựng nông thôn mới ở xã nhằm đáp ứng được chiến lược phát triển kinh tế - xã hội theo chương trình nông thôn mới của Đảng và Nhà nước đề ra. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu và đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Khánh Long.
- Đánh giá hiện trạng nông thôn mới xã Khánh Long theo 19 tiêu chí nông thôn mới của Bộ tiêu chí Quốc gia. - Đề xuất giải pháp, phương án xây dựng nông thôn mới xã Khánh Long đến năm 2020. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và sử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài.
- Nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của bản thân, vận dụng được kiến thức đã học được ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. - Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu và học tập trong lĩnh vực nông thôn mới. Các kiến nghị và dự báo có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý hoạch định chính sách tại địa phương. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các đề tài, đề án về xây dựng nông thôn mới tại địa phương hoặc nơi khác.
- Công cuộc xây dựng nông thôn mới đang diễn ra đồng bộ trên phạm vi cả nước. Xã Khánh Long cũng đang bắt tay vào xây dựng mô hình nông thôn mới theo Bộ tiêu chí của Quốc gia. Vì vậy mà đề tài chỉ ra những hạn chế, khó khăn, những điều chưa làm được và cần phải làm tại địa phương. Để có các giải pháp, đề xuất phù hợp với từng tiêu chí.
n 3 Đáp ứng được vấn đề cấp bách của xã về đổi mới thực hiện chương trình nông thôn mới, giúp Ủy ban nhân dân xã xây dựng nông thôn nới có khoa học, hợp lý và có hiệu quả theo “Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới”. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học về xây dựng nông thôn mới 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Nông thôn Hiện nay trên thế giới vẫn chưa có định nghĩa chuẩn xác về nông thôn. Có quan điểm cho rằng vùng nông thôn là vùng thường có số dân và mật độ dân số thấp hơn vùng thành thị. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính cư dân trong vùng là sản xuất nông nghiệp. Nhưng ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, cơ chế áp dụng cho từng nền kinh tế.
Đối với những nước đang thực hiện công nghiệp hóa, chuyển từ sản xuất thuần nông sang phát triển các ngành công nghiệp dịch vụ, xây dựng các khu đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ giải rác ở các vùng nông thôn thì khái niệm về nông thôn có những thay đổi khác so với khái niệm trước đây. Có thể hiểu nông thôn hiện nay bao gồm cả những đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ, những trung tâm công nghiệp nhỏ có quan hệ gắn bó mật thiết với nông thôn, cùng tồn tại và thúc đẩy nhau phát triển. Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu “ Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân.
Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chễ chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức”. Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhều quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ này ở các quốc gia khác nhau trên thế giới. Ở Việt Nam, thuật ngữ phát triển nông thôn được đề cập đến từ lâu và có sự thay đổi về nhận thức qua các thời kỳ khác nhau.
Ngân hàng thế giới ( 1975 ) đã đưa ra định nghĩa: “ Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người n 5 nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”. Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp quan điểm từ các chiến lược phát tiển kinh tế xã hội của Chính phủ, thuật ngữ này có thể hiểu như sau: “ Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”.
Nông thôn mới Đã có một số diễn giải và phân tích về khái niệm thế nào là nông thôn mới. Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ, đó là nông thôn mới chứ không phải là truyền thống. Nếu so sánh giữa nông thôn mới và nông thôn truyền thống, thì nông thôn mới phải bao hàm cơ cấu và chức năng mới. Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiều nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ ( truyền thống ) ở tính tiên tiến về mọi mặt.
Ngày 16/4/2009 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 419/QĐ-TTg Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí và được chia làm 5 nhóm: Nhóm 1: Tiêu chí về quy hoạch ( tiêu chí số 1) Nhóm 2: Tiêu chí về hạ tầng kinh tế - xã hội ( 8 tiêu chí ) Nhóm 3: Tiêu chí về kinh tế và tổ chức sản xuất ( 4 tiêu chí ) Nhóm 4: Tiêu chí về văn hóa – xã hội – môi trường ( 4 tiêu chí ) Nhóm 5: Tiêu chí hệ thống chính trị ( 2 tiêu chí ) Trong 19 tiêu chí lớn sẽ có những tiêu chí cụ thể, tổng cộng có 39 tiêu chí để đánh giá. Một xã nếu đạt đủ 19 tiêu trí là đạt chuẩn Nông thôn mới. [6] Thông tư số 54/2009/TT – BNNPTNT, ngày 21 tháng 8 năm 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới quy định tại điều 3: Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có thể bổ sung thêm tiêu chí hoặc quy định mức đạt của các tiêu chí cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương nhưng không được thấp hơn mức quy định trong Bộ tiêu chí Quốc gia. [2] n 6 Từ Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và quy định của Bô Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chúng ta thấy: Nông thôn mới là nông thôn toàn diện bao gồm tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng vùng miền.