MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất là sản phẩm của tự nhiên, qua quá trình tác động của con ngƣời đất đai là yếu tố tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp, làm mặt bằng xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, xây dựng các công trình sản xuất kinh doanh, xây dựng đô thị và các khu dân cƣ… Cùng với sự phát triển của xã hội, đất đai đƣợc sử dụng vào nhiều mục đích và nhu cầu sử dụng đất ngày một tăng lên, Việt Nam là một nƣớc đang phát triển. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện nền kinh tế theo cơ chế thị trƣờng - định hƣớng xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nƣớc ta đã và đang không ngừng đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Quá trình đô thị hóa diễn ra ngày càng nhanh, nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở rộng phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cƣ, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội cũng nhƣ quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân ngày càng tăng đòi hỏi nhu cầu về mặt bằng đất đai ngày càng lớn.
Chính vì vậy, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là một trong những nhân tố đầu tiên quyết định đến sự phát triển và tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nƣớc ta đã xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ trên cả nƣớc đã đạt đƣợc những hiệu quả nhất định, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, miền, khu vực. Tuy nhiên, do công tác bồi thƣờng GPMB, hỗ trợ và tái định cƣ là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội tới mỗi ngƣời dân và cộng đồng dân cƣ. Vẫn còn nhiều vƣớng mắc, giải quyết chƣa tốt không thỏa đáng về quyền của ngƣời bị thu hồi đất sẽ gây ra những mâu thuẫn, khiếu kiện, biểu tình tập thể… làm 2 mất ổn định xã hội.
Đặc biệt là tình trạng khiếu kiện đối với lĩnh vực đất đai đang có chiều hƣớng gia tăng, trong đó nội dung khiếu nại chủ yếu về chính sách thu hồi đất, giá bồi thƣờng và hỗ trợ tái định cƣ. Điều đó đã ảnh hƣởng đến tiến độ thi công các công trình xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng. Nhiều dự án phải”treo”nhiều năm thậm chí hàng chục năm vì không giải phóng đƣợc mặt bằng. Cũng từ các tiêu cực xã hội nảy sinh, chất lƣợng công trình giảm sút, giá đất tăng cao, các khoản tiền bồi thƣờng của ngƣời dân không còn nguyên vẹn… Công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng không chỉ là di dời dân ra khỏi khu vực giải toả mà vẫn phải có kế hoạch cụ thể trong công tác tái định cƣ và hỗ trợ phát triển kinh tế để ổn định đời sống sau tái định cƣ.
Để đạt đƣợc những thành công trên phải kể đến vai trò của công cụ trong việc phân bổ, quản lý và sử dụng hợp lý các nguồn lực nói chung và vai trò của các giải pháp kinh tế - tài chính nói riêng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hỗ trợ bồi thƣờng cho ngƣời dân một cách hiệu quả khoa học, hợp tình hợp lý và không để thiệt hại sảy ra cho ngƣời dân. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, đƣợc sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên Trƣờng đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của thầy giáo: TS. Vũ Thị Qúy, em tiến hành thực hiện đề tài: Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng đoạn đường Phù Lưu, Minh Khương huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Mục tiêu tổng quát Đánh giá kết quả công tác bồi thƣờng GPMB của dự án nhằm tìm ra những thuận lợi và khó khăn, từ đó rút ra kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả cho công tác bồi thƣờng GPMB của địa phƣơng trong thời gian tới.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất của huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng đoạn đƣờng Phù Lƣu, Minh Khƣơng huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. - Đánh giá hiểu biết và ý kiến của ngƣời dân và cán bộ đến công tác giải phóng mặt bằng huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.
- Những thuận lợi, khó khăn, tồn tại và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm ngoài thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai, cụ thể là công tác bồi thƣờng hỗ trợ, tái định cƣ. Ý nghĩa trong thực tiễn Đối với bản thân: Việc tìm hiểu và vận dụng chính sách của nhà nƣớc trong công tác giải phóng mặt bằng giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai nhanh chóng, đầy đủ và hoàn thiện hơn.
Đối với địa phƣơng: Có thể nâng cao hiệu quả việc thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ. Đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ cho những hộ dân bị nhà nƣớc thu hồi đất. Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vƣớng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lý luận Thực chất của việc GPMB là việc chuyển quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dƣới sự điều tiết của nhà nƣớc. Nhà nƣớc thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai nhƣ sau. + Quyết định mục đích sử dụng đất trông qua việc giải quyết, xét duyệt quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất. + Quy định về hạn mức giao đất và thời hạn sử dụng đất.
+ Quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất. + Trong luật đất đai 2003 quy định nhƣ sau: Điều 5 quy định: Nhà nƣớc quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc Quyết định, xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Điều 31 quy định: Việc chuyển mục đích sử dụng đất đƣợc căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, nhu cầu sử dụng đất thể hiện trong các dự án đầu tƣ, đơn xin giao đất, thuê đất, chuyển mục đích sử dụng. Điều 39 quy định: Nhà nƣớc thực hiện việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.
Điều 38 quy định: Các trƣờng hợp Nhà nƣớc thu hồi đất khi thực hiện công tác bồi thƣờng GPMB. Nhà nƣớc thu hồi đất trong các trƣờng hợp sau đây: 1. Nhà nƣớc sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế. Tổ chức đƣợc Nhà nƣớc giao đất không thu tiền sử dụng đất, đƣợc Nhà nƣớc giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn gốc 5 từ ngân sách Nhà nƣớc hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng.
Sử dụng đất không đúng mục đích, sử dụng đất không có hiệu quả. Ngƣời sử dụng đất cố ý huỷ hoại đất. Đất đƣợc giao không đúng đối tƣợng hoặc không đúng thẩm quyền. Đất bị lấn, chiếm trong các trƣờng hợp sau đây: a, Đất chƣa sử dụng bị lấn, chiếm.
b, Đất không đƣợc chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất theo quy định của Luật này mà ngƣời sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm. Cá nhân sử dụng đất chết mà không có ngƣời thừa kế. Ngƣời sử dụng đất tự nguyện trả lại đất. Ngƣời sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nƣớc.
Đất đƣợc Nhà nƣớc giao, cho thuê có thời hạn mà không đƣợc ra hạn khi hết thời hạn. Đất trồng cây hàng năm không đƣợc sử dụng trong thời hạn mƣời hai tháng liền; đất trồng cây lâu năm không đƣợc sử dụng trong thời hạn mƣời tám tháng liền; đất trồng rừng không đƣợc sử dụng trong thời hạn hai mƣơi bốn tháng liền. Đất đƣợc Nhà nƣớc giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tƣ mà không đƣợc sử dụng trong thời hạn mƣời hai tháng liền hoặc tiến độ sử dụng đất chậm hơn hai mƣơi bốn tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tƣ, kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa mà không đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất đó cho phép. Bồi thƣờng tái định cƣ cho ngƣời có đất bị thu hồi trong khu vực GPMB.
Nhà nƣớc thu hồi đất của ngƣời sử dụng đất mà ngƣời sử dụng đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để đƣợc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 50 của luật này thì ngƣời bị 6 thu hồi đất đƣợc bồi thƣờng, trừ các trƣờng hợp quy định tại khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều 83 và các điểm b, c, d, đ và g khoản 1 Điều 43 của luật này. Những trƣờng hợp Nhà nƣớc thu hồi đất mà không bồi thƣờng. Nhà nƣớc thu hồi đất mà không bồi thƣờng về đất trong các trƣờng hợp sau đây: a. Thu hồi đất trong các trƣờng hợp quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 điều 12 và điều 38 của Luật này.
Đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất xây dựng trụ sở cơ quan, xây dựng công trình sự nghiệp; đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; đất giao thông, thuỷ lợi; đất xây dựng các công trình văn hoá, y tế giáo dục và đào tạo, thể dục thể thao và các công trình công cộng khác không nhằm mục đích kinh doanh; đất làm nghĩa trang, nghĩa địa. Đất nông nghiệp là do cộng đồng dân cƣ sử dụng.