MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nước đang phát triển để đáp ứng nhu cầu đổi mới toàn diện nền kinh tế theo cơ chế thị trường – định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa trên khắp các tỉnh, thành phố trong cả đất nước, đất nước ta đã có nhiều khởi sắc, bộ mặt nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang hội nhập, phát triển với các khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ. các dự án đầu tư xây dựng các công trình phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội đang được đưa vào hoạt động trên diện tích hàng nghìn hét ta. Nhằm hướng tới mục đích đầu tư xây dựng các công trình đầu tư có tính khả thi cao, xây dựng đúng tiến độ thi công thì công tác giải phóng mặt bằng là một khâu hết sức quan trọng, dự án sẽ không thể thực hiện được nếu các vấn đề của người dân bị mất đất và những người bị ảnh hưởng bởi dự án không được quan tâm và giải quyết thoả đáng.
Có thể nói bồi thường và giải phóng mặt bằng là một lĩnh vực nhạy cảm và gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện như thương lượng giá bồi thường hợp lí với người dân vì khung giá bồi thường đất và tài sản liên quan đến đất thường thấp hơn rất nhiều so với giá ngoài thị trường. Ngoài ra còn phải giải quyết vấn đề công ăn việc làm, tái định cư và các hậu quả sau khi giải phóng mặt bằng. Đại Từ là 1 huyện miền núi có 2 thị trấn và 31 xã, những năm gần đây được đầu tư xây dựng và phát triển các khu, cụm công nghiệp (CCN) tập trung nên việc bồi thường và giải phóng mặt bằng là rất cần thiết. Xuất phát từ vấn đề đó, đươc sự nhất trí của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Th.Nguyễn Huy Trung, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án cụm Công nghiệp An Khánh số 1 trên địa bàn xã An Khánh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên”.
Mục đích nghiên cứu Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án. Từ đó tìm ra những mặt thuận lợi, khó khăn của dự án và phát huy những mặt thuận lợi, khắc phục những mặt còn hạn chế đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho các dự án tiếp theo. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng tại dự án Cụm công nghiệp An Khánh số 1 trên địa bàn xã An khánh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Những thuận lợi và khó khăn khi tiến hành công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án cụm công nghiệp An Khánh trên địa bàn xã An Khánh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
- Đề xuất giải pháp góp phần thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án khác một cách nhanh chóng, hiệu quả nhất. Yêu cầu của đề tài - Nắm vững luật, các văn bản luật, các nghị định, thông tư có liên quan hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng. - Đánh giá thực trạng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án và đánh giá kết quả điều tra thu được từ phiếu điều tra khi phỏng vấn người dân trong khu vực dự án. - Đề xuất những giải pháp có tính khả thi đối với công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Qua quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài giúp cho sinh viên củng cố và hoàn thiện các kiến thức về pháp luật đất đai, đồng thời rèn luyện kỹ năng của mình, vận dụng được những kiến thức đã học ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài nghiên cứu về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) là một lĩnh vực rất nhạy cảm, mang tính nổi cộm trong quá trình thực hiện. Song kết luật của đề tài sẽ là tiền đề và là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời cũng là cơ sở khoa học để có thể đưa ra những hướng quy hoạch hợp lý, góp phần thiết thực trong việc thực hiện có hiệu quả quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Trong công cuộc CNH – HĐH, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng trong chiến lược đưa đất nước ta đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp theo đúng lộ trình. Có thể nói công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng có vai trò không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế, đẩy mạnh tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng, đưa đất nước lên tới tầm cao mới.
Hiện nay cơ sở hạ tầng của đất nước ta nên việc thu hút vốn và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn. Công tác giải phóng mặt bằng nhanh chóng sẽ giúp ta có lợi thế trong cạnh tranh và thu hút vốn của nhà đầu tư. Khái quát về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. * Một số khái niệm cơ bản về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.
Luật đất đai năm 1993 đã khẳng định đất đai là tài sản có giá trị và giá đó được công nhận ở quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê và bước đầu mở ra thị trường bất động sản ở Việt Nam. Luật đất đai năm 2003 cũng có những đổi mới quan trọng trong việc thu hồi đất, nó đã góp phần hoàn thiện hơn các chính sách pháp luật về đất đai, sau đây là một số khái niệm cơ bản tronh quá trình bồi thường thiệt hại và hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất: - Giải phóng mặt bằng (GPMB) là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới (Quốc Hội, 2003) [13]. - Thu hồi đất là việc Nhà nước ra Quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất, hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn theo quy định của luật này (Quốc Hội, 2003) [13]. - Bồi thường (BT) là đền bù những tổn thất đã gây ra, đền bù là trả lại xứng với giá trị hoặc công lao động.
Như vậy bồi thường là là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại (Quốc Hội, 2003) [13]. Việc bồi thường có thể bằng các hình thức sau: + Bồi thường bằng tiền hoặc các vật thể ngang giá. + Bồi thường bằng các vật chất và cả tinh thần cho người bị thu hồi đất. - Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thuhồi đất thông qua đào tạo nghề, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới (Quốc Hội, 2003) [13].
- Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi ở mới để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc là việc di chuyển không thể tránh khỏi khi nhà nước thu hồi đất hoặc trưng dụng đất để thực hiện các dự án phát triển (Quốc Hội, 2003) [13]. TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thau thập, cơ sở vật chất, tinh thần ai đó. TĐC là hoạt động làm giảm nhệ các tác động xấu về kinh tế – xã hội đối với bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nước.
Hiện nay nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố thí tái định cư bằng các hình thức sau đây: + Bồi thường bằng nhà ở. + Bồi thường bằng đất ở mới. + Bồi thường bằng tiền để xây dựng nơi ở mới. TĐC là việc không thể tách dời và giũ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng.
* Đặc điểm của quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng. Quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng phức tạp, nó thể hiện khác nhau giữa các dự án, liên quan đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Do đó quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng có các đặc điểm sau: - Tính đa dạng : mỗi dự án được tiến hành trên các vùng khac nhau với các điều kiện, kinh tế – xã hội và trình độ dân trí nhất định. Do vậy quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng mang những đặc điểm riêng biệt đối với từng dự án (Nguyễn Thị Thương, 2013), [15].
- Tính phức tạp : đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội đối với người dân. Đối với vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp. Còn đối với đô thị, thì đất đai là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp tới đời sống sinh hoạt của người dân. Do vậy dựa vào các đặc điểm trên mà chúng ta thấy quá trình bồi thường thiệt hại ở mỗi dự án là khác nhau (Nguyễn Thị Thương , 2013),[15].
* Những yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Trong quá trình giải phóng mặt bằng (GPMB) có rất nhiều yếu tố tác động đến, nó có thể giúp cho quá trình diễn ra nhanh hay chậm, giải quyết vấn đề ổn định xã hội như thế nào, như vậy nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố (Nguyễn Thị Thương, 2013),[15]. + Yếu tố quản lý nhà nước về đất đai. + Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hóa việc sử dụng đất.
+ Nhiệm vụ ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng đất tác động đến công tác BT, GPMB. + Giao đất cho thuê đât tác động đến công tác BT, GPMB.