Luận văn thạc sĩ đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án cải tạo nâng cấp mở rộng và chỉnh trang đường quốc lộ 6 tại huyện chương mỹ thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất cho dự án nâng cấp quốc lộ 6 tại Chương Mỹ, Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Lãi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hồng Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Công Tác Bồi Thường và Tái Định Cư Dự Án Cải Tạo Đường Quốc Lộ 6 Tại Chương Mỹ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Công tác bồi thường (BT), hỗ trợ (HT) và tái định cư (TĐC)
• 2.1.1. Sự cần thiết của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 2.1.2. Đặc điểm của quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 2.2. Tình hình thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số nước trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước trên thế giới
• 2.2.2. Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của một số tổ chức tài trợ (WB và ADB)
• 2.2.3. Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam
• 2.2.4. Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số địa phương ở Việt Nam
• 3. Phần 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội
• 3.2.2. Tình hình quản lý sử dụng đất và biến động đất đai trên địa bàn huyện Chương Mỹ
• 3.2.3. Khái quát chung về thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Chương Mỹ
• 3.2.4. Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Chương Mỹ thông qua Dự án
• 3.2.5. Đánh giá chung về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội thông qua dự án
• 3.2.6. Một số giải pháp đẩy nhanh tiến độ trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu
• 3.3.3. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
• 3.3.4. Phương pháp chuyên gia
• 3.3.5. Các chỉ tiêu đánh giá trong đề tài
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 4.2. Tình hình quản lý và sử dụng đất tại huyện Chương Mỹ
• 4.2.1. Tình hình quản lý đất đai tại huyện Chương Mỹ
• 4.2.2. Tình hình sử dụng đất tại huyện Chương Mỹ
• 4.3. Khái quát chung về tình hình công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Chương Mỹ
• 4.3.1. Khái quát tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Chương Mỹ
• 4.3.2. Căn cứ xác định giá đất; giá bồi thường đất, giá bồi thường tài sản, vật kiến trúc và cây cối, hoa màu trên đất
• 4.4. Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Chương Mỹ thông qua dự án
• 4.5. Đời sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi tại dự án
• 4.6. Đánh giá chung về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội thông qua dự án
• 4.7. Một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Chương Mỹ
• 4.7.1. Giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 4.7.2. Tăng cường vai trò cộng đồng trong việc tham gia công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 4.7.3. Nâng cao năng lực và hiệu quả làm việc của cán bộ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Công Tác Bồi Thường Đường Quốc Lộ 6 Tại Chương Mỹ

Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một phần quan trọng trong quá trình thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển hạ tầng. Đặc biệt, dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đường Quốc lộ 6 tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng. Việc đánh giá công tác này không chỉ giúp cải thiện quy trình mà còn đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng.

1.1. Đánh Giá Tình Hình Bồi Thường Tại Chương Mỹ

Tình hình bồi thường tại huyện Chương Mỹ hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Nhiều hộ gia đình chưa nhận được mức bồi thường hợp lý, dẫn đến sự không hài lòng và khiếu nại. Việc đánh giá tình hình này là cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục.

1.2. Quy Trình Bồi Thường Đất Đai Tại Dự Án

Quy trình bồi thường đất đai tại dự án Quốc lộ 6 bao gồm nhiều bước từ khảo sát, định giá đến chi trả. Tuy nhiên, quy trình này thường gặp phải sự chậm trễ và thiếu minh bạch, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

II. Thách Thức Trong Công Tác Tái Định Cư Dự Án Quốc Lộ 6

Công tác tái định cư là một trong những thách thức lớn nhất trong dự án cải tạo đường Quốc lộ 6. Nhiều hộ gia đình phải di dời nhưng chưa được đảm bảo nơi ở mới phù hợp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của họ mà còn gây ra nhiều vấn đề xã hội.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Di Dời Người Dân

Việc di dời người dân gặp nhiều khó khăn do tâm lý không muốn rời bỏ nơi ở quen thuộc. Nhiều hộ gia đình lo lắng về việc không có nơi ở mới ổn định, dẫn đến sự phản đối và khiếu nại.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Chính Quyền

Nhiều người dân không nhận được sự hỗ trợ đầy đủ từ chính quyền trong quá trình tái định cư. Điều này làm gia tăng sự bất bình và khó khăn trong việc ổn định cuộc sống sau khi di dời.

III. Phương Pháp Đánh Giá Công Tác Bồi Thường Tái Định Cư

Để đánh giá hiệu quả công tác bồi thường và tái định cư, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc thu thập dữ liệu từ các hộ gia đình bị ảnh hưởng và phân tích các yếu tố tác động là rất quan trọng.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Người Dân

Khảo sát ý kiến người dân là một phương pháp hiệu quả để thu thập thông tin về mức độ hài lòng và các vấn đề họ gặp phải trong quá trình bồi thường và tái định cư.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Từ Các Cơ Quan Chức Năng

Phân tích dữ liệu từ các cơ quan chức năng giúp hiểu rõ hơn về quy trình bồi thường và tái định cư. Điều này cũng giúp xác định các điểm yếu trong quy trình hiện tại.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu về công tác bồi thường và tái định cư có thể được áp dụng để cải thiện quy trình trong tương lai. Việc đưa ra các giải pháp cụ thể sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác này.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Quy Trình

Đề xuất các giải pháp cải thiện quy trình bồi thường và tái định cư, bao gồm việc tăng cường minh bạch và cải thiện giao tiếp giữa chính quyền và người dân.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong quá trình bồi thường và tái định cư là rất quan trọng để giảm thiểu xung đột.

V. Kết Luận Về Công Tác Bồi Thường Tái Định Cư Tại Chương Mỹ

Công tác bồi thường và tái định cư tại dự án cải tạo đường Quốc lộ 6 cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi cho người dân. Việc thực hiện các giải pháp đề xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác này trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Công Tác Bồi Thường

Công tác bồi thường cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người dân. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Quyền

Chính quyền cần có những chính sách rõ ràng và minh bạch hơn trong công tác bồi thường và tái định cư để đảm bảo quyền lợi cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ tại thủ đô Hà Nội đang tạo áp lực lớn lên công tác quy hoạch hạ tầng giao thông. Huyện Chương Mỹ với tổng diện tích tự nhiên 23.737,98 ha và quy mô dân số đạt 332.821 người vào năm 2018 giữ vị trí chiến lược tại cửa ngõ phía Tây, kết nối trung tâm thành phố với các tỉnh Tây Bắc qua tuyến Quốc lộ 6. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của huyện năm 2018 đạt 11,7%, tương ứng tổng giá trị 20.821 tỷ đồng, đòi hỏi hệ thống giao thông phải được nâng cấp đồng bộ để đáp ứng lưu lượng vận tải ngày càng gia tăng.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh khi triển khai Dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang Quốc lộ 6 đoạn km 19+920 đến km 22+220 dài khoảng 2,3 km là công tác giải phóng mặt bằng tác động trực tiếp đến 520 hộ gia đình, cá nhân và tổ chức. Các mâu thuẫn về đơn giá bồi thường đất ở, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và chất lượng hạ tầng tái định cư đã làm phát sinh khiếu nại, gây nguy cơ chậm tiến độ thi công toàn tuyến.

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án, phân tích các rào cản kỹ thuật và pháp lý, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giải phóng mặt bằng. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại thị trấn Chúc Sơn, xã Ngọc Hòa và xã Tiên Phương thuộc huyện Chương Mỹ; dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2011 đến tháng 7/2019 và dữ liệu sơ cấp được khảo sát trong năm 2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp các cơ quan quản lý nâng tỷ lệ bàn giao mặt bằng đúng hạn lên trên 90%, giảm thiểu khiếu kiện và bảo đảm mức thu nhập bình quân đầu người của người dân bị thu hồi đất duy trì ổn định quanh mức 43 triệu đồng/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền sở hữu và địa tô kinh tế, khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu theo Luật Đất đai năm 2013. Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng theo Điều 61 và Điều 62, người sử dụng đất đủ điều kiện sẽ được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất tương ứng. Bên cạnh đó, khung phân tích sinh kế bền vững và tiêu chuẩn an toàn xã hội của các tổ chức tài trợ quốc tế như Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á được vận dụng để làm rõ yêu cầu: mức sống và triển vọng kinh tế của người bị thu hồi đất phải được phục hồi ngang bằng hoặc tốt hơn so với trước khi triển khai dự án.

Khung lý thuyết vận hành dựa trên bốn khái niệm cốt lõi:

• Bồi thường về đất: Nhà nước hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích thu hồi theo quy định tại Khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013.
• Hỗ trợ khi thu hồi đất: Chính sách trợ giúp người có đất thu hồi nhằm ổn định đời sống, sản xuất và phát triển sinh kế theo Khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP, bao gồm mức hỗ trợ ổn định đời sống tương đương 30 kg gạo/tháng/nhân khẩu.
• Tái định cư: Quá trình tạo lập chỗ ở mới hợp pháp, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cho các hộ dân phải di chuyển chỗ ở.
• Giá đất bồi thường cụ thể: Giá trị quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành dựa trên tư vấn giá đất độc lập theo Nghị định số 44/2014/NĐ-CP và Quyết định số 10/2017/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011 đến 2019 từ Chi cục Thống kê huyện Chương Mỹ, Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Chương Mỹ. Các số liệu thể hiện toàn huyện có 60.607 thửa đất đủ điều kiện đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu (đạt tỷ lệ 93,83%) và 44.536 hộ đã hoàn thành cấp đổi giấy chứng nhận sau dồn điền đổi thửa (đạt tỷ lệ 97,11%).

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học từ tháng 5/2019 đến tháng 11/2019. Từ tổng số 520 hộ dân và tổ chức bị ảnh hưởng bởi dự án, quy mô mẫu điều tra được xác định chính xác theo công thức phân bổ mẫu của Bộ Nội vụ tại Văn bản số 1159/BNV-CCHC với mức sai số cho phép 10%:

Quy mô mẫu được tính toán bằng 520 chia cho tổng của 1 cộng với 520 nhân với 0,01, cho ra kết quả 83,87 và làm tròn thành 84 phiếu điều tra thực địa.

Phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ thực hiện và phương pháp chuyên gia được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc đối chiếu giá bồi thường nhà nước với giá thị trường tự do, phản ánh đa chiều tâm tư, nguyện vọng của người dân bị thu hồi đất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu tại đoạn tuyến Quốc lộ 6 qua thị trấn Chúc Sơn, xã Ngọc Hòa và xã Tiên Phương đã làm rõ bốn phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác quản lý hồ sơ địa chính cơ sở còn nhiều bất cập dù tỷ lệ cấp giấy chứng nhận toàn huyện đạt 93,83%. Nguồn gốc đất của 520 đối tượng bị thu hồi rất đa dạng, bao gồm đất ở xen kẹt, đất nông nghiệp tự chuyển đổi mục đích và đất lấn chiếm hành lang an toàn giao thông qua nhiều thời kỳ, làm chậm tiến độ đo đạc và kiểm đếm thực địa.

Thứ hai, khoảng cách lớn giữa giá đất bồi thường do Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phê duyệt và giá thị trường tự do. Kết quả so sánh cho thấy đơn giá bồi thường đất ở chỉ đạt khoảng 60% đến 70% so với giá giao dịch thực tế trên thị trường dọc trục Quốc lộ 6 tại thời điểm thu hồi năm 2019. Sự chênh lệch từ 30% đến 40% là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khiếu nại của các hộ dân có đất mặt tiền kinh doanh.

Thứ ba, chính sách hỗ trợ sinh kế và ổn định sản xuất chưa phát huy tối đa hiệu quả. Mặc dù huyện Chương Mỹ đã duy trì tỷ lệ thất nghiệp chung ở mức dưới 5%, nhưng có khoảng 30% lao động nông nghiệp tại vùng giải phóng mặt bằng rơi vào tình trạng thiếu việc làm sau khi bị thu hồi tư liệu sản xuất.

Thứ tư, khu vực tái định cư chưa đáp ứng kỳ vọng về khả năng tiếp cận dịch vụ thương mại. Phần lớn các hộ gia đình bị thu hồi toàn bộ đất ở mong muốn tái định cư tại chỗ hoặc nhận bồi thường bằng tiền để tự lo nơi ở, do e ngại khu tái định cư tập trung thiếu tiềm năng phát triển buôn bán như vị trí mặt đường Quốc lộ 6.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên xuất phát từ cơ chế định giá đất cụ thể chưa theo kịp tốc độ biến động của thị trường bất động sản đô thị ven đô. Bên cạnh đó, công tác công khai thông tin và tham vấn cộng đồng theo quy chuẩn quốc tế của Ngân hàng Phát triển Châu Á chưa được vận dụng đầy đủ trong giai đoạn đầu lập dự án.

Khi tổng hợp và biểu diễn số liệu, việc sử dụng biểu đồ cột đối chiếu cơ cấu chi trả bồi thường và bảng ma trận so sánh đơn giá đất giữa phương án nhà nước và giao dịch thị trường giai đoạn 2016-2018 sẽ làm nổi bật rõ ràng mức độ thiệt hại tài chính mà người dân cảm nhận. Phân tích thống kê chứng minh rằng trên 80% đơn thư kiến nghị tập trung vào chính sách giá đất và hạn mức đất ở tái định cư.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với thực tế thu hồi đất tại các đô thị lớn như Hải Phòng hay Đà Nẵng, nơi công tác giải phóng mặt bằng chỉ đạt hiệu quả cao khi có sự tham gia của đơn vị thẩm định giá độc lập và các gói an sinh xã hội dài hạn. Điều này khẳng định việc thu hồi đất mở rộng Quốc lộ 6 cần chuyển đổi mạnh mẽ từ bồi thường thụ động sang tái thiết sinh kế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Để đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng và bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người dân, đề tài đưa ra bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Hoàn thiện cơ chế định giá đất bồi thường tiệm cận thị trường: Ủy ban nhân dân huyện Chương Mỹ phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường chỉ định đơn vị tư vấn độc lập khảo sát giá đất cụ thể trước khi lập phương án, mục tiêu thu hẹp khoảng cách chênh lệch giá xuống dưới 15% so với thị trường tự do, thực hiện hoàn thành trong vòng 6 tháng đầu của chu kỳ dự án.
• Đầu tư hoàn chỉnh hạ tầng kỹ thuật khu tái định cư: Ban Quản lý dự án huyện Chương Mỹ cam kết hoàn thành 100% các hạng mục đường nội bộ, cấp thoát nước, chiếu sáng và kết nối viễn thông tại các điểm tái định cư tối thiểu 3 tháng trước khi ban hành quyết định thu hồi đất ở.
• Thiết lập gói đào tạo nghề và phục hồi sinh kế thích ứng: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Chương Mỹ chủ trì liên kết với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trên địa bàn để đào tạo chuyển đổi nghề miễn phí cho 100% lao động bị thu hồi từ 30% diện tích đất sản xuất nông nghiệp trở lên, bảo đảm mức thu nhập sau thu hồi tối thiểu đạt 43 triệu đồng/người/năm trong vòng 12 tháng.
• Tăng cường đối thoại và minh bạch hóa quy trình giải phóng mặt bằng: Hội đồng Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư huyện Chương Mỹ phối hợp với Ủy ban nhân dân thị trấn Chúc Sơn, xã Ngọc Hòa và xã Tiên Phương niêm yết công khai phương án chi tiết đủ 20 ngày theo luật định, giải quyết dứt điểm 95% ý kiến thắc mắc của người dân ngay tại cấp cơ sở trong thời hạn 30 ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu và bộ dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Các chuyên viên thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Phát triển quỹ đất cấp huyện có thể ứng dụng quy trình rà soát pháp lý nguồn gốc đất, kỹ thuật lập phương án bồi thường và quy chuẩn xử lý 520 hồ sơ giải phóng mặt bằng hạ tầng giao thông.
• Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án công trình giao thông: Lãnh đạo các ban quản lý dự án sử dụng các phân tích rủi ro tiến độ để xây dựng kế hoạch dự phòng vốn, tối ưu hóa thời gian giải tỏa mặt bằng và phòng ngừa tranh chấp pháp lý.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý đất đai: Nghiên cứu cung cấp khung lý thuyết chuẩn tắc, mô hình tính toán cỡ mẫu 84 phiếu điều tra và phương pháp luận khảo sát xã hội học phục vụ các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế đất đai.
• Chuyên viên thẩm định giá và tư vấn chính sách an toàn xã hội: Các thẩm định viên và tổ chức xã hội có thể khai thác phương pháp đối sánh giá thị trường và mô hình sinh kế bền vững nhằm nâng cao chất lượng báo cáo đánh giá tác động tái định cư.

Câu hỏi thường gặp

Căn cứ pháp lý chủ yếu để xác định đơn giá bồi thường đất tại Dự án mở rộng Quốc lộ 6 huyện Chương Mỹ là gì? Căn cứ xác định giá bồi thường đất dựa trên Luật Đất đai năm 2013, Nghị định số 44/2014/NĐ-CP và Quyết định số 10/2017/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Giá đất cụ thể được tính toán thông qua hệ số điều chỉnh giá đất do cơ quan có thẩm quyền ban hành tại thời điểm có quyết định thu hồi.

Quy mô mẫu khảo sát 84 hộ dân được tính toán dựa trên cơ sở khoa học nào? Quy mô mẫu 84 hộ được xác định dựa trên tổng thể 520 đối tượng bị ảnh hưởng, áp dụng công thức xác định cỡ mẫu điều tra xã hội học do Bộ Nội vụ ban hành tại Văn bản số 1159/BNV-CCHC với mức sai số cho phép 10%, bảo đảm độ tin cậy thống kê cho toàn bộ dự án.

Nguyên nhân chính khiến người dân có đất mặt đường Quốc lộ 6 khiếu nại về phương án bồi thường là gì? Nguyên nhân chủ yếu do đơn giá bồi thường theo quy định nhà nước thấp hơn khoảng 30% đến 40% so với giá giao dịch thực tế trên thị trường. Ngoài ra, việc mất vị trí kinh doanh thuận lợi mà chưa có quỹ đất tái định cư thương mại tương đương đã tạo tâm lý lo ngại suy giảm thu nhập.

Hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp tại dự án được hưởng những quyền lợi hỗ trợ ổn định đời sống nào? Người dân được hỗ trợ ổn định đời sống bằng tiền tương đương 30 kg gạo/tháng/nhân khẩu theo thời giá địa phương quy định tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP. Đồng thời, các hộ còn nhận được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm bằng tiền mặt dựa trên bảng giá đất nông nghiệp bị thu hồi.

Quy định bồi thường của Việt Nam khác biệt như thế nào so với tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á? Tiêu chuẩn của các tổ chức quốc tế yêu cầu bồi thường theo giá thay thế đầy đủ cho cả những người không có giấy tờ hợp pháp về quyền sử dụng đất và bắt buộc phải hoàn thành khu tái định cư trước khi khởi công xây dựng. Luật Đất đai Việt Nam tập trung vào điều kiện pháp lý hợp lệ của thửa đất và cho phép linh hoạt triển khai thi công song song với giải phóng mặt bằng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản chỉ đạo của thành phố Hà Nội.
• Nghiên cứu đánh giá chính xác thực trạng công tác giải phóng mặt bằng tại Dự án Quốc lộ 6 qua 3 xã, thị trấn của huyện Chương Mỹ thông qua khảo sát thực chứng 84 hộ đại diện cho 520 đối tượng bị thu hồi đất.
• Đề tài chỉ rõ 4 hạn chế then chốt: chênh lệch giá bồi thường từ 30% đến 40% so với thị trường, vướng mắc trong xác minh nguồn gốc đất, khu tái định cư thiếu lợi thế kinh doanh và tỷ lệ thiếu việc làm sau thu hồi đất đạt khoảng 30%.
• Tác giả đã đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mục tiêu định lượng: giảm chênh lệch giá dưới 15%, hoàn thiện hạ tầng tái định cư trước 3 tháng và bảo đảm thu nhập bình quân 43 triệu đồng/năm.
• Công trình cung cấp bộ cứ liệu khoa học và phương pháp luận chuẩn xác cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách thu hồi đất các dự án giao thông tương tự giai đoạn 2020-2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình cân bằng lợi ích ba bên giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người có đất thu hồi nhằm hạn chế tối đa khiếu kiện kéo dài. Các cơ quan quản lý đô thị và nhà đầu tư cần nhanh chóng tham khảo, áp dụng ngay các khuyến nghị này vào quy trình giải phóng mặt bằng thực tế để bảo đảm tiến độ thi công và an sinh xã hội vững chắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hóa nên việc triển khai các dự án đầu tư trong nhiều lĩnh vực, chẳng hạn như: Các khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm - điểm công nghiệp làng nghề, khu đô thị; phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng là một việc hết sức cần thiết, tạo ra lợi thế canh tranh của quốc gia và địa phương, qua đó thu hút đầu tư của các tổ chức, doanh nghiệp. Để thực hiện các công việc trên cần sử dụng diện tích đất đai rất lớn và việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng chắc chắn sẽ phải được thực hiện. Một trong những nội dung được quan tâm nhất là công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và đây cũng chính là điều kiện ban đầu để triển khai các dự án đầu tư.

Vì thế, nó có thể góp phần thúc đẩy các dự án được triển khai nhanh, đúng tiến độ hoặc có thể trở thành rào cản làm chậm quá trình triển khai dự án và thậm chí có thể gây mất ổn định xã hội. Để các dự án được triển khai thuận lợi, sớm phát huy hiệu quả thì công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư giữ vai trò quan trọng quyết định hiệu quả trong công tác đầu tư xây dựng của các dự án và nhìn rộng hơn, ảnh hưởng tới tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Hà Nội là thủ đô, là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của cả nước nên quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đang diễn ra hết sức mạnh mẽ. Chương Mỹ là một huyện nằm ở phía Tây thủ đô Hà Nội, cách trung tâm thành phố 20km.

Là cửa ngõ kết nối Thủ đô Hà Nội với các tỉnh phía Tây Bắc qua tuyến đường Quốc lộ 6; huyện Chương Mỹ đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nông thôn mới, phấn đấu đạt chuẩn huyện nông thôn mới vào năm 2020. Hiện nay, trên địa bàn huyện có nhiều dự án đầu tư đang được triển khai thực hiện trong đó có Dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đường Quốc lộ 6 (đoạn km 19+920 đến km 2 22+220). Quá trình thực hiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người sử dụng đất nên việc GPMB gặp rất nhiều khó khăn do các nguyên nhân khác nhau. Hậu quả là phát sinh nhiều vấn đề kinh tế, xã hội phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của nhà nước, người dân và các nhà đầu tư.

Bản thân đang công tác tại Phòng Tài nguyên và Môi trường, liên quan trực tiếp đến công tác thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. Do đó tôi nhận thấy cần phải không ngừng học hỏi, nghiên cứu nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để áp dụng, vận dụng vào thực tiễn. Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi quyết định thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đường Quốc lộ 6 tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ quản lý đất đai của tôi. Mục đích nghiên cứu 1.

Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đường Quốc lộ 6 tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Mục tiêu cụ thể (1) Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi, thường hỗ trợ và tái định cư tại địa phương; (2) Đánh giá việc thực hiện, áp dụng các quy định, chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư đối với người bị thu hồi đất tại dự án. (3) Xác định, phân tích được các nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng trực tiếp tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. (4) Đề xuất giải pháp khắc phục khó khăn và nâng cao hiệu quả công 3 tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu - Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đường Quốc lộ 6 (đoạn km 19+920 đến km 22+220) có các đối tượng liên quan gồm: (1) Hộ gia đình, cá nhân và tổ chức thuộc diện bị thu hồi đất để thực hiện Dự án. (2) Các cán bộ thuộc các Phòng, ban chuyên môn của huyện; các cán bộ trong Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án, tổ công tác điều tra, đo đạc, kiểm đếm lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đại diện hệ thống chính trị tại khu dân cư nơi có đất bị thu hồi. Phạm vi nghiên cứu + Phạm vi về không gian: Dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đường Quốc lộ 6 (đoạn km 19+920 đến km 22+220) đoạn qua thị trấn Chúc Sơn, xã Ngọc Hòa và xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.

+ Phạm vi về thời gian: Từ tháng 5/2019 đến tháng 11/2019. - Thời gian nghiên cứu số liệu thứ cấp: Từ năm 2011 đến tháng 7/2019. - Thời gian nghiên cứ số liệu sơ cấp: Trong năm 2019. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài * Ý nghĩa khoa học: Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý trong công tác thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

* Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài giúp cho các nhà quản lý đất đai có các giải pháp đẩy nhanh công tác thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện dự án, đảm bảo quyền lợi của các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức có đất bị thu hồi theo quy định của pháp luật. 4 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Công tác bồi thƣờng (BT), hỗ trợ (HT) và tái định cƣ (TĐC) 2. Sự cần thiết của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 2.

Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất, theo quy định tại “Khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai 2013 (Quốc hội, 2013)”. Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển, được quy định tại “Khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai 2013” Khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế thì phải thực hiện công tác BT, HT và TĐC nhằm đảm bảo quyền lợi cho những tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi. Nhu cầu thu hồi đất trong công cuộc CNH-HĐH đất nước CNH- HĐH và đô thị hoá là con đường phát triển của mọi quốc gia trên thế giới. Sức ép về việc phân bổ quỹ đất phù hợp để có thể phục vụ quá trình phát triển sản xuất cũng như phục vụ cuộc sống sinh hoạt của người dân.Vì vậy việc sử dụng quỹ đất hợp lý phục vụ cho nền kinh tế luôn là nhiệm vụ hàng đầu và công tác quản lý, sử dụng vốn đất quốc gia cũng cần được nâng cao trước xu thế vận động của nền kinh tế.

Xuất phát từ những lý do trên mà việc thu hồi đất để phục vụ quá trình CNH- HĐH là vấn đề tất yếu và không thể tránh khỏi. Công cuộc giải phóng mặt bằng (GPMB), thu hồi đất đang diễn ra ở nhiều nơi, song còn tồn tại nhiều bất cập: 5 Một là, chưa đảm bảo được cân bằng giữa lợi ích chung (Nhà nước, xã hội, cộng đồng) và lợi ích riêng (cá nhân, hộ gia đình, tổ chức bị ảnh hưởng). Hai là, kinh phí dùng để BT, HT và TĐC từ ngân sách Nhà nước trong khi lợi ích cho phát triển mang lại chưa trở thành nguồn thu đầy đủ, ổn định và hợp pháp của nhà đầu tư. Ba là, việc dựa vào chứng cứ pháp lý để giải quyết bồi thường chưa thỏa đáng vì hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và còn chồng chéo.

Đặc điểm của quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Quá trình BT, HT và TĐC mang tính đa dạng và phức tạp, cụ thể như sau: * Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên địa bàn khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực trung tâm, mật độ dân cư cao, giá trị đất và tài sản lớn, dẫn đến quá trình BT, HT và TĐC có những thuận lợi, khó khăn khác với khu vực ven đô, khu vực nông thôn. * Tính phức tạp: Ở khu vực nông thôn, dân cư sống chủ yếu nhờ sản xuất nông nghiệp. Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng, đặc biệt là khi trình độ dân trí, trình độ sản xuất của người dân còn hạn chế, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp không cao.

Công tác tuyên truyền, vận động dân cư di chuyển là rất khó khăn, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp rất cần thiết. Mặt khác, công tác định giá bồi thường trên khu vực này gặp nhiều khó khăn, do cây trồng, vật nuôi vừa đa dạng vừa không tập trung. Việc bồi thường đối với đất ở có nhiều phức tạp hơn vì: Đất ở có giá trị lớn, liên quan trực tiếp tới đời sống người dân. Bên cạnh đó là tâm lý không muốn di chuyển chỗ ở, thay đổi môi trường sống của người dân.

Từ những điểm trên có thể nhận thấy công tác BT, HT và TĐC tại những khu vực khác nhau thì sẽ có những đặc điểm khác nhau và cần phải có phương án bồi thường sao cho phù hợp, thoả đáng. Tình hình thực hiện bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ tại một số nƣớc trên thế giới và ở Việt Nam 2.