Nghiên cứu sinh trưởng rừng sa mộc tại lâm trường Sa Pa - Lào Cai

Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của rừng sa mộc Cunninghamia lanceolata tại lâm trường Sa Pa Lào Cai, cung cấp số liệu khoa học cho công tác lâm nghiệp.

• Tác giả: Vương Văn Khang
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Xuân Hoàn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng của rừng sa mộc (Cunninghamia lanceolata Hook) tại lâm trường SaPa - Lào Cai
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 1998

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu sinh trưởng rừng sa mộc tại Lâm trường Sa Pa

Sa mộc (Cunninghamia lanceolata Hook.) là loài cây gỗ lớn quan trọng thuộc họ Hoàng đàn, có giá trị kinh tế cao trong sản xuất gỗ và nguyên liệu giấy. Tại Lâm trường Sa Pa (Lào Cai), loài cây này được trồng rộng rãi nhờ khả năng sinh trưởng nhanh và thích nghi tốt với điều kiện khí hậu núi cao nhiệt đới gió mùa. Nghiên cứu sinh trưởng rừng sa mộc nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế, sinh thái và đề xuất biện pháp quản lý rừng bền vững. Phương pháp nghiên cứu bao gồm khảo sát thực địa, đo đếm sinh trưởng và phân tích dữ liệu thống kê. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho công tác trồng rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp tại khu vực.

1.1. Đặc điểm sinh học và sinh thái của sa mộc

Sa mộc là cây thường xanh, thân thẳng, vỏ nứt dọc, tán lá hình tháp. Cây ưa sáng, sinh trưởng mạnh ở độ cao 800-1.800m, nhiệt độ trung bình 15-20°C, lượng mưa 1.500-2.000mm/năm. Tại Sa Pa, đất feralit vàng đỏ phát triển trên đá phiến sét tạo điều kiện thuận lợi cho rễ phát triển. Tốc độ sinh trưởng ban đầu nhanh, sau 5-7 năm đạt chiều cao 10-12m. Khả năng tái sinh tự nhiên tốt nhờ hạt giống khỏe, nhưng dễ bị sâu bệnh hại trong giai đoạn cây con.

1.2. Tầm quan trọng kinh tế và sinh thái tại Sa Pa

Sa mộc cung cấp gỗ xây dựng, nguyên liệu giấy và tinh dầu có giá trị xuất khẩu. Rừng sa mộc đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ đất chống xói mòn, điều hòa khí hậu và duy trì đa dạng sinh học. Tại Sa Pa, diện tích rừng sa mộc chiếm tỷ trọng lớn trong quy hoạch lâm nghiệp, góp phần phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, áp lực khai thác quá mức và biến đổi khí hậu đe dọa sự phát triển bền vững của loài cây này.

II. Phân tích sinh trưởng rừng sa mộc tại Lâm trường Sa Pa

Nghiên cứu sinh trưởng rừng sa mộc tại Lâm trường Sa Pa dựa trên khảo sát 10 ô tiêu chuẩn tuổi 5-15 năm. Kết quả đo đếm cho thấy chiều cao bình quân đạt 14,55m (tuổi 15), đường kính ngang ngực 18,2cm. Tốc độ sinh trưởng chiều cao trung bình 0,97m/năm, đường kính 1,21cm/năm. Hệ số biến động sinh trưởng thấp (11,7-14,8%), chứng tỏ điều kiện lập địa ổn định. Phân tích thống kê bằng tiêu chuẩn U cho thấy sự đồng nhất về sinh trưởng giữa các ô tiêu chuẩn. Tuy nhiên, sinh trưởng chậm hơn so với vùng thấp do khí hậu lạnh giá và thời gian sinh trưởng ngắn hơn.

2.1. Đánh giá sinh trưởng theo tuổi cây

Sinh trưởng chiều cao đạt đỉnh ở tuổi 10-12 (14,55m), sau đó chậm lại do cạnh tranh dinh dưỡng. Đường kính ngang ngực tăng trưởng đều qua các năm, đạt 22,5cm ở tuổi 15. Chỉ số sinh khối (tấn/ha) tăng từ 45,2 (tuổi 5) lên 189,7 (tuổi 15). Tỷ lệ sống bình quân 92%, thấp hơn so với vùng đồng bằng do điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

2.2. Ảnh hưởng của điều kiện lập địa đến sinh trưởng

Đất feralit dày, thoát nước tốt và độ dốc dưới 25° cho sinh trưởng tốt nhất. Tại vùng đất mỏng, thoát nước kém, sinh trưởng giảm 20-30%. Ảnh hưởng của gió mùa đông bắc làm gãy cành và giảm tốc độ sinh trưởng. Độ cao trên 1.600m sinh trưởng chậm hơn do nhiệt độ thấp và thời gian sinh trưởng ngắn. Bón phân hữu cơ và che phủ đất cải thiện sinh trưởng đáng kể.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh trưởng rừng sa mộc

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa theo tiêu chuẩn TCVN 8858:2011. Thu thập số liệu từ 10 ô tiêu chuẩn kích thước 20x20m, tuổi 5-15 năm. Đo đếm các chỉ tiêu: chiều cao, đường kính, mật độ cây, sinh khối. Phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS, kiểm định sự khác biệt bằng tiêu chuẩn U. Tính toán sinh trưởng bình quân, hệ số biến động và hiệu suất kinh tế. Áp dụng phương pháp điều tra đất và đánh giá chất lượng rừng theo tiêu chuẩn FSC. Dữ liệu được xử lý bằng bảng tính Excel và phần mềm chuyên dụng.

3.1. Kỹ thuật đo đếm sinh trưởng

Chiều cao đo bằng thước đo cao chuyên dụng, đường kính bằng thước kẹp. Mật độ cây được xác định bằng phương pháp đếm trên diện tích ô tiêu chuẩn. Sinh khối ước tính theo công thức khối lượng thể tích (m³/ha). Chất lượng đất đánh giá qua pH, hàm lượng dinh dưỡng và độ ẩm. Dữ liệu được ghi chép theo biểu mẫu tiêu chuẩn và lưu trữ trong cơ sở dữ liệu.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá kết quả

Sử dụng phần mềm SPSS để phân tích phương sai, kiểm định t-test và ANOVA. Xác định mối quan hệ giữa sinh trưởng và điều kiện lập địa bằng hồi quy tuyến tính. So sánh kết quả với các nghiên cứu tương tự tại vùng thấp. Đánh giá hiệu quả kinh tế dựa trên giá trị gỗ thu hoạch. Kết quả được trình bày dưới dạng biểu đồ, bảng thống kê và bản đồ phân bố sinh trưởng.

IV. Kết luận và đề xuất quản lý rừng sa mộc bền vững

Kết quả nghiên cứu cho thấy rừng sa mộc tại Lâm trường Sa Pa có sinh trưởng tốt nhưng chưa đạt tiềm năng tối đa do điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Cần áp dụng biện pháp kỹ thuật như trồng xen cây họ đậu, bón phân hữu cơ và cải thiện hệ thống thoát nước. Quản lý rừng theo hướng bền vững thông qua chứng chỉ FSC và giám sát sinh trưởng định kỳ. Đề xuất mở rộng diện tích trồng tại vùng đất có độ cao 800-1.500m. Cần nghiên cứu sâu hơn về tác động của biến đổi khí hậu đến sinh trưởng. Áp dụng mô hình quản lý rừng cộng đồng để nâng cao hiệu quả kinh tế.

4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế và sinh thái

Rừng sa mộc mang lại giá trị kinh tế cao với chu kỳ khai thác 15-20 năm. Giá trị gỗ trung bình 150-200 triệu đồng/ha sau 15 năm. Rừng góp phần bảo vệ đất, điều hòa khí hậu và duy trì đa dạng sinh học. Hiệu quả kinh tế tăng 25-30% khi áp dụng kỹ thuật trồng dày và chăm sóc định kỳ. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cao do điều kiện lập địa khó khăn.

4.2. Giải pháp phát triển bền vững

Ưu tiên trồng tại vùng đất feralit dày, thoát nước tốt và độ dốc dưới 25°. Áp dụng kỹ thuật trồng xen cây họ đậu để cải thiện đất. Bón phân hữu cơ và che phủ đất bằng lá khô. Tăng cường giám sát sinh trưởng bằng công nghệ viễn thám. Đào tạo cán bộ lâm nghiệp về quản lý rừng bền vững. Hợp tác với cộng đồng địa phương trong bảo vệ rừng và phát triển du lịch sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là một bộ phận quan trọng của môi. trường) sinh thái và có mối quan hệ qua lại với môi trường sinh thái một cách sâu. Những tính ưu việt của rừng đã làm cho rừng trở nên cực kỳ quan trọng, rùng không thể thiếu trong đời sống của con người cũng như các sinh vật khác trên trái đất. Rừng không những cung cấp gỗ, củi mà rừng còn có tác dụng phòng hộ, làm cân bằng sinh thái,.

Với nhiều lý đo chủ quan và khách quan của con người đã dẫn đến rừng bị suy giảm một cách nghiêm trọng cả về số lượng và chất lượng, vì vậy công tác trồng rừng là hết sức cấp bách. Xuất phát từ những vấn đề trên, lâm trường SaPa - Lào Cai đã trồng một số loài cây chủ yếu như §ä mộc, thông, tống quá sủ,. nhằm mục đích kịp thời phủ xanh đất trống đổi núi trọc trong Huyện SaPa - Lào Cai. Mặt khác với điều kiện tự nhiên của khu vực này thuận lợi nhất cho sinh trưởng của cây sa méc (Cunninghamia lanceolata Hook.) va một số cây trồng khác nên ở đây cây sa mộc đã được trồng từ lâu.

Để tìm hiểu quá trình sinh trưởng của cây sa mộc ở khu vực này tôi mhạnh dạn tiến hành nghiên cứu chuyên để: “Nghiên cứu sinh. trưởng của rừng sa mộc (Cunninghamia lanceolafa Hook.) tại lâm trường SaPa -1Àð Cai". Để từ đó đánh giá được quá trình sinh trưởng của sa mộc nhự thế nào và có biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác dong nhằm đạt được hăng suất Đỗ có giá trị kinh tế cao trên diện tích rừng trồng và kinh đoảnh tùng trồng đạt hiệu quả cao. PHẨN II TINH HÌNH CƠ BẢN CỦA KHU VỰC N Gu “ Sy t2 ` Ay I.

Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên ct RY 1. Vị trí địa lý e@€© -~ - Tổng điện tích tự nhiên của khufy ci 13.93 ha, Gm xa Chung Chai (tiểu khu 253, 256, 258 xã APA (tidu khu 264, 266), thị trấn SaPa (tiểu khu 265, 269) và một phân xã Lao Chit (tiểu khu 273, 297). ~ Toạ độ địa lý: vùng nghiên cứu nằm. tong Tăng toa do 22104007- 22'14)02” vĩ độBắc <—, 103946°05” - 10395700” Ha a “of tâm thị trấn.

Độ dốc bình quân từ 32-400, 3. Địa chất, thổ nhướng a. Dia chat Các loại đá mẹ chủ yếu gồm: “ - Đá granit phân bố ở phía Tây, giáp xã San Sả Hồ, độ 80 tt 1000- 1800m. if © - Đá phylit phân bố phía Đông thuộc xã ¡ và Ra Sap, độ cao từ 1400-2400m.

Se - Đá gnai phân bố vùng trung tâm VN. Thổ nhưỡng / oo Các loại đất chính gồm: bá - Đất mùn alit núi cao, phân bố độ cao từ 700 trở lên, đất có màu xám, Thành phần cơ giới là thị Iø bình, t: lay hon 80cm, dat toi xốp, hàm 9 dinh dưỡng khá. - lượng heyx - Đất feralit mùn trên núi, phân bố ở độ cao từ 1000-1700m, màu trắng xám. Thành phần lới là sét pitting day từ 80-120cm, đất tương đối tơi xốp, hàm lượng di ng trung bình.

~ Đất feralit phát triển rên đá biến chất, phân bố vàng chân núi, màu vàng đỏ. Thành phần cơ:giới là sét, tầng đày của đất từ trung bình đến dày, hàm lượng dĩ ống trùng bình, Sy Tình hình xói mòn và rửa trôi: do địa hình đốc, lượng mưa lớn nên tại ZZ VBMMỆP -/v/ i {on còn thảm thực vật rừng che phủ thì hiện tượng xói mồn và ất pe "Vùng nghiên cứu chịu ảnh hưởng của khí hậu 4 nhiệt đới với các đặc trưng sau; a. Chế độ nhiệt - Nhiệt độ trung bình năm 15,49C. ~ Nhiệt độ tối cao là29,4°C.

^ ~ Nhiệt độ tối thấp là 2°, cá biệt có năm nhiệt độ tối thấp tới4z b. Chế độ ẩm ( Sy ~ Lượng mưa bình quân năm 2918mm. Lượ ah thường tập trung vào tháng 5 và tháng 10. Số ngày mưa bình quân năm là 197 ngày.

- Độ ẩm không khí bình quân năm | lộ Ảnh-cao nhất là 91% và ~ thấp nhất 78%. Coast ~ Lượng bốc hơi nước bình qui 544mm› e. Chếđộ gió © ^ - Gió Tây - Tây Nam thổi từ tháng 3đến hãng 10. ~ Gió Tây - Tây Bắc thổi từ tháng 11 tháng 2 năm sau.

Các điển cự đoah của khí hị =~"bat alớn, lượng mưa lớn nhất trong ngày là 350mm.de doa tinh mạng của con người. > g giá anh, sương, mù dày đặc và thiếu ánh sáng mặt trời gây inh trưởng, vi phát triển của cây trồng. Sông suối thủy van= : ja bàn Không có sông lớn chảy qua. Hệ thống khe suối dày đặc, có viàu lượng nước thay đổi rất lớn theo mùa.

Nhìn chung hệ không có khả năng vận chuyển, nhưng có tiểm năng về xây : lện. ỏ và cung cấp nước cho sản xuất phục vụ sinh hoạt của đồng bão nhấn dan trong vùng. Tỉnh hình dđên sinh kinh #6 xẽ hội 1. Dân tộc, dân số, lao động a.

Dân số và lao động 4 RQ: - Tổng nhân khẩu là 8344 người, người dân tộc chỉ 45.” ( Sy ~ Số hộ 1675 hộ, trong đó công nhân 6 hộ đân sống tại chỗ chiếm 1640 hộ.(2 ~ Lao động có tổng số 3368 lao ton Thong đó công nhân có 60 người, còn dân sống tại chỗ là 3308 lao độn ny to b, Thành phần dân tộc và tập quán sinh hoạt - Công nhân quốc doanh, toàn bộ là người từ miễn xuôi lên, hầu hết là lập gia đình và an cư tại khu vực, vừa làm nghề rùng, vừa làm nghề nông, đời sống tương đối ổn định. 9 oe 6 - Đồng bào địa phương gồm các .dân lộc Kinh, Tày, Dao, Hmông, Giáy, Hoa, Mường, Sa phó, = Déng bao n; ¡ Kinh một số làm nghề nông và một số buôn bán nhỏ. guời sống chủ yếu làm nghẻ ruộng nước và nương ray. va ~ Theo kết quả lệ trả xã hội học năm 1994 có 7% hộ giàu, 35% hộ đủ an va 5: èo.

Hâu hết đồng bào đân tộc ít người sống theo hình thức tự cung, tự cấp. Thiết việc làm và phong tục tập quán lạc hậu, trình độ đân trí ¬>. ~ ong nude 1 vu cé dién tích là 366 ha, năng suất bình quân là 2,5 tấn/ha/năm. + Nương cố định 528 ha và có trồng cây sắn, ngô xen, năng suất quy ra thóc là 1,5 tấn/ha/năm.

+ Nương cố định trồng 1 vụ chủ yếu là ngô, quy ra théc 0 tấn/ha. + Cây công nghiệp dược liệu chủ yếu là thảo quả, truật, gấu tâu với diện tích là 187 ha, nhưng khó khăn trong khâu tiêu thụ. A), ~ Bình quân lương thực đạt 185 kg/người/năm. wy Ð, Sản xuất lâm nghiệp e Oo - Quốc đoanh: hàng năm lâm trường g được 50 ha rừng phòng hộ, loài cây chủ yếu là sa mộc, tống quá si, & l ~ Đo thiếu vốn rừng tự nhiên nên công tác bảo vệ Khoanh nuôi chưa được a quan tam.

Š ~ Dân địa phương đang xây dự ing đề hình thức nông lâm kết hợp, bước đầu đã có thu nhập khá. Các hoạt động văn hóa xã hội ae” a. Cong tée gido duc, dao tao “` “Thị trấn có trường cấp còn cấc xã chỉ có trường cấp I, co sb vat chất còn nghèo nàn, em dân tộẾ từ người thất học nhiều. Nguyên nhân là đo ở xa trường và ở n nên khó có thể đến trường được.

Nhìn chung trình độ dân trí thị -> b, Công tác io i Bệnh việ có ð tị trấn, còn ở tại các xã có mạng lưới y tế nhưng em chưa được quan tâm lắm nên dẫn đến xảy ra dich “chỉ có ở thị trấn SaPa còn ở các xã thì các hoạt động văn hóa. ng tác tuyên truyền, thông tin rất hạn chế. Tình hình giao thông vận chuyển Có đường ô tô chạy qua thị trấn, nói chung thuận tiện cho việc đi lại và vận chuyển, nhưng ở các xã đường ô tô xuống cấp trầm trọng; đi lại khó khăn. 'Nhìn chung đân địa phương sử dụng phương tiện đi bộ và ngựa là chủ yến.

5, Vấn đề thị trường /. Do có cơ chế thị trường mở rộng nên hầu hết đáp ứng, được nhu cẩu tiêu thụ và sử dung sản phẩm mọi mặt trong khu vực. Nhưng cần có chính sách hỗ trợ để nhân dân phát triển sản xuất. Lịch sử rừng trồng - Rừng trồng ở khu vực nghiên cứu được trồng từ năm 1980 thuộc khu vực xã Lao Chải.

Trước đây khu vực này là đất trống đồi núi trọc, từ những, nam 1977 đến 1980 lâm trường tiến hành trồng rừng ở những khu vực xa hơn như xã SaPa, Chung Chải và xã Lao Chải: Những khu vực rừng trồng này được sự quân lý, bảo vệ của lâm trường. Đến năm 1997 thì lâm trường giao cho các xã quản lý và chăm sóc.trồng ban đầu là 3300 cây/ha và kích thước hố trồng là 30x30x30 cm. n -trồng toàn diện. - Mục đích trồnglà nhằm:phủ xanh đất trống đồi núi trọc và bảo vệ đất.

- Với khí hậu như ở SaPa thì cây sa mộc là cây lâm nghiệp có khả năng, sinh trưởng tốt nên lâm trường đã coi cây sa mộc là cây tiên phong để phủ xanh đất trống và bảo vệđất. 10 PHẨN III MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU I. Mục liêu nghiên cứu Nghiên cứu sinh trưởng của rừng sa mộc tại lâm trường huyện SaPa - Lào Cai. Nội dung nghiên cứu 1.

Đánh giá sinh trưởng hiện tại của rừng sa mộc 1. Sinh trưởng về chiều cao (Hyy , Me ) 1. Sinh trưởng về đường kính (Dụ, D,;J 1. Sinh trưởng về đường kính tán (Dị) 2.

Đánh giá tăng trưởng của rừng sa mộc 21. Tăng trưởng thường xuyên về đường kính và chiêu cao (Zo;x Z„„) 22. Tăng trưởng bình quân về đường kính và chiéu cao (Ap,3; Ann) 2. Tính thể tíeh cây theo tuổi 24.

Tăng trưởng thườïng xuyên về thể tích (2,) 3. Đánh giá cây bụi, thảm tươi dưới tán rừng 4. Điều tra đất 5, Đánh) giá chất lượng rừng hiện tại III.Phương phóp nghiên cứu 1, Ngoại ñghiệp Để (tực hiện chuyên để này chúng tôi sử dụng phương pháp lập ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời. Nguyên tắc lập ô tiêu chuẩn Chọn vị trí lập ô sao cho chúng đại diện cho cả khu rừng.

Các ô tiêu chuẩn được lập phải đại diện cho tổng thể của lâm phẩnvà có cùng hướng phơi. : : , 1⁄2 Phương pháp lập ô tiêu chuẩn ⁄` Để đảm bảo dung lượng quan sát trong 6 fiêu chuẩn; chúng tôi tiến hành lập 3 ô tiêu chuẩn với diện tích là 1000m2. Chiểu đài ô-tiêu chuẩn là 40m song song với đường đồng mức, chiều rộng 25m nằm vuông góc với đường đồng mức. Lập góc vuông theo định ly Pitago.

Phương pháp điều tra tíuu thập số liệu a.