MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là một tài nguyên thiên nhiên quý giá của mỗi quốc gia và nó cũng là yếu tố mang tính quyết định sự tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên trái đất. Các Mác viết: “Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp”. Bởi vậy, nếu không có đất đai thì không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, con người không thể tiến hành sản xuất ra của cải vật chất để duy trì cuộc sống và duy trì nòi giống đến ngày nay.
Trải qua một quá trình lịch sử lâu dài con người chiếm hữu đất đai biến đất đai từ một sản vật tự nhiên thành một tài sản của cộng đồng, của một quốc gia. Trên con đường công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, để đưa đất đai thực sự trở thành nguồn vốn, nguồn thu hút cho các nhà đầu tư phát triển thì việc thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng các cụm, khu công nghiệp, khu đô thị là thực sự cần thiết. Giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên quyết, là yếu tố quyết định thành công cho một quốc gia, một địa phương, một dự án. Phúc Hà là khai trường của mỏ than Khánh Hòa, nằm trên địa bàn liên tục được mở rộng và hiện chiếm 1/3 diện tích của xã.
Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng chủ yếu là lấy diện tích đất của xã để tận dụng làm nền đổ đá thải cho công ty Than Khánh Hòa. Do vậy có thể nói diện tích đất của Xã ngày càng bị thu hẹp và không phát triển phần đất đó như địa phương khác. Do vậy, với sự giúp đỡ của Ban Giám Hiệu trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên, cùng với sự hướng n 2 dẫn của thầy giáo Lê Văn Thơ em tiến hành tìm hiểu đề tài: “ Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng địa bàn xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài 1.
Mục tiêu chung Đánh giá được kết quả của công tác bồi thường giải phóng mặt địa bàn xã Phúc Hà – thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên năm 2015 (dự án: đền bù giải phóng mặt bằng phục vụ đổ thải đất đá giai đoạn II). Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. - Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án. - Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cho địa phương trong thời gian tới.
Yêu cầu của đề tài - Phải nắm vững chính sách, pháp luật đất đai, đă ̣c biê ̣t là các chính sách về bồi thường GPMB và các văn bản có liên quan. - Nguồn số liệu, tài liệu điều tra thu thập phải có độ tin cậy, chính xác, trung thực và khách quan, phản ánh đúng quá trình thực hiện các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằ ng qua m ột số dự án đã được thực hiện trên địa bàn nghiên cứu. - Phải đưa ra được các giải pháp hơ ̣p lý nh ằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB và nâng cao đời sống của nhân dân có đất bị thu hồi. Ý nghĩa của đề tài - Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác nghiên cứu sau này.
- Vận dụng và phát huy những kiến thức đã học tập vào nghiên cứu. - Giúp sinh viên thu thập được những kinh nghiệm và kiến thức thực tế, củng cố và hoàn thiện kiến thức đã học. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN CƠ SỞ VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của công tác bồi thƣờng GPMB 2.Cơ sở lí luận Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước để phục vụ vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.
“Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh” (Điều 61, Luật đất đai 2014)[11]. Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh trong các trường hợp sau đây: 1. Làm nơi đóng quân, trụ sở làm việc; 2. Xây dựng căn cứ quân sự; 3.
Xây dựng công trình phòng thủ quốc gia, trận địa và công trình đặc biệt về quốc phòng, an ninh; 4. Xây dựng ga, cảng quân sự; 5. Xây dựng công trình công nghiệp, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao phục vụ trực tiếp cho quốc phòng, an ninh; 6. Xây dựng kho tàng của lực lượng vũ trang nhân dân; 7.
Làm trường bắn, thao trường, bãi thử vũ khí, bãi hủy vũ khí; 8. Xây dựng cơ sở đào tạo, trung tâm huấn luyện, bệnh viện, nhà an dưỡng của lực lượng vũ trang nhân dân; 9. Xây dựng nhà công vụ của lực lượng vũ trang nhân dân; 10. Xây dựng cơ sở giam giữ, cơ sở giáo dục do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý.
n 5 “Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì l ợi ích quốc gia, công cộng” (Điều 62, Luật đất đai 2014)[11]. Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì l ợi ích quốc gia , công cộng trong các trường hợp sau đây: 1. Thực hiện các dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư mà phải thu hồi đất 2. Thực hiên ̣ các dư ̣án do Th ủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư mà phải thu hồi đất, bao gồm: a) Dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế; khu đô thị mới, dự án đầu tư bằng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA); b) Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương; trụ sở của tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếphạng, công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự nghiệp công cấp quốc gia; c) Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật cấp quốc gia gồm giao thông, thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc; hệ thống dẫn, chứa xăng dầu , khí đốt; kho dự trữ quốc gia; công trình thu gom, xử lý chất thải; 3.
Thực hiên ̣ các dự án do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận mà phải thu hồi đất bao gồm: a) Dư ̣án xây d ựng trụ sở cơ quan nhà nước , tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự nghiệp công cấp địa phương; b) Dư ̣án xây d ựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật của địa phương gồm giao thông, thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc, chiếu sang đô thị; công trình thu gom, xử lý chất thải; n 6 c) Dư ̣án xây dựng công trình phục vụ sinh hoạt chung của cộng đồng dân cư; dự án tái định cư, nhà ở cho sinh viên, nhà ở xã hội, nhà ở công vụ; xây dựng công trình của cơ sở tôn giáo; khu văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí phục vụ công cộng; chợ; nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng; d) Dư ̣án xây d ựng khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn mới; chỉnh trang đô thị, khu dân cư nông thôn; cụm công nghiệp; khu sản xuất, chế biến nông sản, lâm sản, thủy sản, hải sản tập trung; dự án phát triển rừng phòng hộ, rừng đặc dụng; đ) Dự án khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, trừ trường hợp khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn, khoáng sản tại các khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ và khai thác tận thu khoáng sản. “Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người” (Điều 65, Luật Đất đai 2013)[11] 1. Các trường hợp thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người bao gồm: a) Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất; người sử dụng đất thuê của Nhà nước trả tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất; b) Cá nhân sử dụng đất chết mà không có người thừa kế; c) Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất; d) Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn nhưng không được gia hạn; đ) Đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người; n 7 e) Đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người. Sơ lược về công tác giải phóng mặt bằng Dân số trên thế giới ngày càng tăng cao, mà quỹ đất đai lại có hạn nên con người cần đưa ra biện pháp sử dụng đất đai hợp lý.
Quy hoạch quỹ đất đai sao cho phù hợp với nền kinh tế và sự bùng nổ dân số thế giới hiện nay. Trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia, Nhà nước thu hồi những vùng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế như: hệ thống giao thông, thủy lợi, cấp thoát nước, cơ sở hạ tầng xã hội là quy luật tất yếu của sự phát triển. Nhìn vào sự phát triển của các nước trên thế giới ta thấy nông nghiệp chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng thu nhập quốc dân, trong khi công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều. Tỷ lệ dân đô thị cao đặc biệt ở các nước phát triển.
Công tác giải phóng mặt bằng cần thiết để phân bổ lại quỹ đất đai theo các quy hoạch đã được đưa ra.