Đặt vấn đề Đất đai là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, giữ vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và sự ổn định đời sống của ngƣời dân. Trong quá trình phát triển đất nƣớc theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc thu hồi đất để phục vụ cho lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình tất yếu, tác động rất lớn đến ngƣời bị thu hồi đất. Để bù đắp cho họ một phần thiệt thòi đó, Nhà nƣớc ta đã ban hành chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ dành cho ngƣời bị thu hồi đất, từng bƣớc hoàn thiện theo hƣớng tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho ngƣời có đất bị thu hồi ổn định đời sống và sản xuất. Tuy nhiên, đất đai là vấn đề lớn, phức tạp và rất nhạy cảm, trong khi các quy định về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ thƣờng xuyên thay đổi dẫn tới tình trạng so bì, khiếu nại của ngƣời có đất bị thu hồi qua các dự án hoặc trong một dự án nhƣng thực hiện thu hồi đất qua nhiều năm.
Mặt khác, Luật đất đai 2003 chƣa có cơ chế bắt buộc để bảo đảm có quỹ đất và nguồn vốn xây dựng khu tái định cƣ trƣớc khi thu hồi đất; chất lƣợng các khu tái định cƣ đƣợc xây dựng cũng chƣa đáp ứng yêu cầu “có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”; chƣa chú trọng tạo việc làm mới, chuyển đổi nghề cho ngƣời có đất bị thu hồi; việc lập và tổ chức thực hiện phƣơng án bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ tại một số dự án còn thiếu kiên quyết, thiếu dân chủ, công khai, minh bạch; năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng ở nhiều nơi còn chƣa đáp ứng yêu cầu; chƣa phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng tham gia thực hiện. Một số địa phƣơng thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chƣa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cƣơng quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc giải phóng mặt bằng bị kéo dài nhiều năm. Những vấn đề nêu trên đặt ra yêu cầu và thách thức không nhỏ. Làm thế nào để thiết kế đƣợc những quy định phù hợp, bảo đảm quyền lợi và sự 2 bình đẳng cho ngƣời có đất bị thu hồi; hài hòa lợi ích giữa Nhà nƣớc, ngƣời có đất bị thu hồi, nhà đầu tƣ thực hiện các dự án; hạn chế khiếu nại, tố cáo trong công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là một bài toán khó.
Trên địa bàn Huyện Lạng Giang tỉnh Bắc Giang trong những năm qua đã tổ chức thực hiện nhiều dự án và công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng đã thu đƣợc nhiều kết quả tốt. Nhƣng bên cạnh đó cũng bộc lộ không ít những khó khăn liên quan đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Do vậy cần nghiên cứu để làm rõ về cơ sở lý luận và tìm ra giải pháp tháo gỡ trong cơ chế tổ chức và thực hiện. Xuất phát từ những vấn đề trên đƣợc sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của cô giáo, TS.
Vũ Thị Thanh Thủy, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại dự án xây dựng cải tạo khu vực sân bay Kép đợt 1 trên địa bàn huyện Lạng Giang tỉnh Bắc Giang”. Mục đích của đề tài Đánh giá kết quả công tác bồi thƣờng GPMB của dự án xây dựng cải tạo khu vực sân bay Kép đợt 1 trên địa bàn huyện Lạng Giang tỉnh Bắc Giang, để tìm ra những thuận lợi khó khăn, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cho công tác bồi thƣờng GPMB của địa phƣơng trong thời gian tới. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật đất đai, các Thông tƣ, Nghị định, văn bản dƣới luật, các quy định có liên quan đến công tác bồi thƣờng thiệt hại và giải phóng mặt bằng. - Các số liệu, tài liệu, khảo sát điều tra phải đảm bảo tính trung thực, chính xác, phản ánh đúng hiện trạng và tình hình thực tế của các dự án đã lựa chọn để nghiên cứu.
3 - Áp dụng đúng đối tƣợng, đúng mục đích và phạm vi cần nghiên cứu từ đó đánh giá đƣợc những tồn tại, khó khăn và tìm hiểu nguyên nhân. - Đề xuất các phƣơng án, giải pháp trên cơ sở các Nghị định, Quy định, kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế của địa phƣơng và mang tính khả thi. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học.
Đề tài tốt nghiệp là một cơ hội tốt cho mỗi sinh viên có thể hệ thống và củng cố lại kiến thức đã học trong nhà trƣờng và áp dụng vào thực tế công việc, đáp ứng yêu cầu đào tạo. Qua đó biết cách thu thập, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày báo cáo một cách khoa học hoàn chỉnh 1. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đối với bản thân: việc tìm hiều và vận dụng chính sách của nhà nƣớc trong công tác giải phóng mặt bằng giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai nhanh, đầy đủ và hoàn thiện hơn. - Đối với địa phƣơng: có thể nâng cao hiệu quả và đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ cho những hộ dân bị nhà nƣớc thu hồi đất.
Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vƣớng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận Trong công cuộc CNH - HĐH, việc thu hút vốn đầu tƣ nƣớc ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng trong chiến lƣợc đƣa đất nƣớc ta đến năm 2020 cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp theo đúng lộ trình. Có thể nói công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng có vai trò không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế, đẩy nhanh tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng, đƣa đất nƣớc lên tầm cao mới.
Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phúc tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Công tác giải phóng mặt bằng kéo dài sẽ làm chậm tiến độ của các dự án, làm ảnh hƣởng tới cuộc sống của ngƣời dân trong khu vực dự án cũng nhƣ đánh mất niềm tin cho các nhà đầu tƣ. Bồi thƣờng GPMB là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tƣ phát triển và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng.
Quá trình thực hiện công tác bồi thƣờng GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của ngƣời dân bị thu hồi, lợi ích của chủ đầu tƣ dự án và lợi ích của Nhà nƣớc, đƣợc thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển bền vững đất nƣớc. Luật đất đai năm 1993 đã khẳng định đất là loại tài sản có giá và giá đó đƣợc công nhận ở quyền chuyển đổi, chuyển nhƣợng, cho thuê và cũng là bƣớc đầu mở ra thị trƣờng bất động sản tại Việt Nam. Luật đất đai năm 2003 cũng đã có phần đổi mới quan trọng trong việc thu hồi đất, nó đã góp phần hoàn thiện hơn các chính sách pháp luật đất đai. Sau đây là một số khái niệm cơ bản trong quá trình bồi thƣờng thiệt hại và hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất: 5 2.
Giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cƣ trên một phần đất nhất định đƣợc quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng công trình mới. Thu hồi Thu hồi đất: “Là việc Nhà nƣớc ra Quyết định hành chính để thu lại quyền sử dựng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã, phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này”. Bồi thường Bồi thƣờng là đền bù những tổn hại gây ra. Đền bù trả lại xứng với giá trị hoặc công lao.
Nhƣ vậy, bồi thƣờng là trả lại tƣơng xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Tái định cư Tái định cƣ (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi ở mới để sinh sống và làm ăn. Tái định cƣ bắt buộc là sự di chuyển không thể tránh khỏi khu nhà nƣớc thu hồi đất hoặc trƣng dụng đất để thực hiện các dự án phát triển.
TĐC đƣợc hiểu là một quá trình từ bồi thƣờng thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến một nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống thu nhập, cơ sở vật chất. Tái định cƣ là hoạt động nhằm giảm nhẹ tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với bộ phận dân cƣ đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nƣớc. Hiện nay nƣớc ta khi Nhà nƣớc thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì ngƣời sử dụng đất đƣợc bố trí tái định cƣ bằng các hình thức sau: - Bồi thƣờng bằng nhà ở. - Bồi thƣờng bằng đất ở mới.
- Bồi thƣờng bằng tiền để xây dựng nơi ở mới. Những văn bản luật của Chính phủ và cơ quan Trung ương - Luật Đất đai năm 2003 đƣợc quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 07 năm 2004 để hƣớng dẫn việc bồi thƣờng GPMB theo quy định của Luật đất đai 2003, một số văn bản đƣợc ban hành có liên quan đến công tác bồi thƣờng GPMB.[1] - Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về hƣớng dẫn thi hành Luật đất đai 2003.[2] - Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 về bồi thƣờng thiệt hại, hỗ trợ tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất.[3] - Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phƣơng pháp xác định giá đất.