MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết Bồi thường giải phóng mặt bằng là một trong những vấn đề rất quan trọng liên quan trực tiếp đến công tác quản lý nhà nước về đất đai của nước ta. Trong thời đại công nghiệp hoá hiện đại hoá của nước ta hiện nay rất nhiều các khu công nghiệp, khu đô thị được xây dựng nên thì công tác BT&GPMB đang ngày càng quan trọng hơn đối với công tác quản lý nhà nước về đất đai. Đất đai tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp, làm mặt bằng xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, xây dựng các công trình sản xuất, kinh doanh, xây dựng đô thị và các khu dân cư… Cùng với sự phát triển ngày càng cao của xã hội, đất đai cũng được sử dụng vào nhiều mục đích và nhu cầu sử dụng đất ngày một tăng lên. Việc sử dụng đất có hiệu quả cả về kinh tế - xã hội và bền vững về môi trường ngày càng có ý nghĩa.
Để có mặt bằng xây dựng các các dự án nhà nước phải thu hồi đất của nhân dân và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, đất đai và công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Do đó, thực tế công tác bồi thường, GPMB và tái định cư vẫn còn nhiều vướng mắc và tồn tại gây nhiều bức xúc trong nhân dân. Tình trạng tiến độ giải phóng mặt bằng chậm rất phổ biến làm tiến độ thực hiện dự án bị đình trệ, kéo dài.
Tại Nghị định số: 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Đã quy định cụ thể về các mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định n 2 cư. Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các cơ quan chức năng như: Cấp huyện (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác GPMB. Cùng với đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ và quyền lợi của người bị thu hồi đất.
Xuất phát thực tế nhận thức sâu sắc được sự cấp thiết của công tác bồi thường, GPMB và hỗ trợ tái định cư của phường Hải Yên. Đồng thời được sự đồng ý của Khoa Quản lý Tài nguyên Trường Đại học Nông lâm và sự giúp đỡ của TS.Nguyễn Thị Lợi, em đã tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án khu công nghiệp Hải Yên - Phường Hải Yên – Thành phố Móng Cái – Tỉnh Quảng Ninh”. Mục đích nghiên cứu - Đánh giá được kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng của dự án khu công nghiệp Hải Yên tại địa bàn phường Hải Yên – thành phố Móng Cái – tỉnh Quảng Ninh. - Đánh giá được thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp và kiến nghị góp phần khắc phục đối với dự án trong thời gian tới.
Yêu cầu nghiên cứu - Nắm vững chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng cũng như các văn bản pháp lý có liên quan. - Số liệu diều tra phải trung thực, khách quan. - Quá trình phân tích, đánh giá phải sát thực với tình hình thực tế của dự án. - Cách giải phóng đưa ra phải có tính khả thi.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Giúp cho sinh viên nắm chắc hơn kiến thức đã học trong nhà trường và học hỏi được những kinh nghiệm trong quá trình thực tập tại cơ quan. Đồng thời tiếp cận để thấy được những thuận lợi và khó khăn của công tác bồi thường GPMB trên thực tế. + Nắm vững những quy định của Nhà nước về công tác bồi thường, GPMB và hỗ trợ tái định cư.
Ý nghĩa thực tiễn - Qua quá trình nghiên cứu công tác bồi thường, GPMB và hỗ trợ tái định cư trong các dự án sẽ thấy được những thuận lợi và khó khăn của việc bồi thường GPMB trong thực tế, từ đó rút ra được kinh nghiệm và tìm ra những giải pháp nhằm thúc đẩy công tác thực hiện bồi thường GPMB trở nên thuận lợi và dễ dàng hơn. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về công tác giải phóng mặt bằng Công tác giải phóng mặt bằng là một quá trình khó khăn phức tạp, bao gồm các công tác từ việc bồi thường đất, đến khi các hộ dân nhận tái định cư và ổn định đời sống. giải phóng mặt bằng thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án khác nhau nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của chủ đầu tư và nhân dân.
- Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới. Khái niệm về giải phóng mặt bằng và các vấn đề liên quan. ● Luật đất đai năm 2003 đã nói lên: - Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Việc bồi thường có thể bằng các hình thức: - Bồi thường bằng tiền hoặc các vật thể ngang giá.
- Bồi thường bằng cả vật chất và cả tinh thần cho người bị thu hồi đất. Về mặt hành chính đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế. - Thu hồi đất: Là nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này. - Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
n 5 - Tái định cư: Là việc nhà nước bố trí chỗ ở cho người có đất bị thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí chỗ ở. TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu thập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó. Tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nước. Hiện nay nước ta, khi nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở.
- Bồi thường bằng đất ở mới. - Bồi thường bằng tiền để xây dựng nơi ở mới. TĐC là việc không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. ● Theo điều Điều 16 Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 quy định về bồi thường đất nông nghiệp - Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) của các nông, lâm trường quốc doanh khi nhà nước thu hồi thì được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại.
- Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nông nghiệp đang sử dụng vượt hạn mức thì việc bồi thường được thực hiện như sau: + Trường hợp diện tích đất vượt hạn mức do được thừa kế, tặng cho, nhận chuyển nhượng từ người khác, tự khai hoang theo quy hoạch được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt thì được bồi thường. + Diện tích đất vượt hạn mức của các trường hợp không thuộc quy định này thì không được bồi thường về đất, chỉ được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại. n 6 + Trường hợp đất thu hồi là đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn thì không được bồi thường về đất, người thuê đất công ích của xã, phường, thị trấn được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại. + Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, lâm trường quốc doanh khi nhà nước thu hồi thì được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại.
+ Đất nông nghiệp sử dụng chung của nông trường, lâm trường quốc doanh khi nhà nước thu hồi đất thì được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, nếu chi phí này là tiền không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước. * Theo Điều 13 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 quy định về bồi thường đối với đất phi nông nghiệp là đất ở. - Diện tích đất bồi thường bằng giao đất ở mới cho người có đất bị thu hồi cao nhất bằng hạn mức giao đất ở tại địa phương; trường hợp đất ở bị thu hồi có diện tích lớn hơn hạn mức giao đất ở thì ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào quỹ đất của địa phương và số nhân khẩu của hộ gia đình bị thu hồi đất, xem xét, quyết định giao thêm một phần diện tích đất ở cho người bị thu hồi đất, nhưng không vượt quá diện tích của đất bị thu hồi. - Người sử dụng đất ở khi nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở được bồi thường bằng giao đất ở mới, nhà ở tại khu tái định cư hoặc bồi thường bằng tiền theo đề nghị của người có đất bị thu hồi và phù hợp với thực tế ở địa phương.
Đặc điểm của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng BT & GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Chính vì vậy quá trình BT & GPMB có các đặc điểm như sau: n 7 - Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành,.