MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, an ninh quốc phòng. Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nhiều dự án khu công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị và các khu dân cư đang được phát triển một cách mạnh mẽ. Vậy để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội nhà nước cần thu hồi một phần đất mà người dân đang sử dụng.
Công tác bồi thường GPMB là một công việc hết sức khó khăn, phức tạp được xã hội đặc biệt quan tâm. Bởi công tác bồi thường GPMB liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và các cá nhân. Thực tế qua nhiều dự án GPMB cho thấy công tác GPMB vẫn tồn tại nhiều bất cập. Khó khăn lớn nhất của công tác GPMB đó là việc xác định mức giá bồi thường nhưng mức giá bồi thường thực tế lại luôn thấp hơn so với giá thị trường do vậy ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người dân, họ sẽ cảm thấy mức giá bồi thường là chưa hợp lý.
Vì vậy, đó cũng là lý do khiến cho người dân không tình nguyện di dời và không ủng hộ công tác GPMB. Trong những năm gần đây tình hình kinh tế - xã hội của huyện Phú Bình đang có nhiều chuyển biến mạnh mẽ, dẫn đến nhu cầu sử dụng đất của các ngành, các lĩnh vực kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh tăng nhanh. Trong khi đó nguồn tài nguyên đất đai chỉ có hạn lại chưa khai thác triệt để. Xuất phát từ tầm quan trọng và tính cấp thiết trong việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Để đảm bảo đúng tiến độ của các dự án trên địa bàn huyện Phú Bình thì công tác bồi thường phải diễn ra một cách nhanh chóng và hiệu quả. c 2 Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác GPMB, được sự đồng ý và giúp đỡ của ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm Khoa quản lý tài nguyên, cùng với sự giúp đỡ của ThS Hà Xuân Linh em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng khu công nghiệp Điềm Thụy huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2016”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, GPMB khu công nghiệp Điềm Thụy huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên từ đó đề xuất những phương án giải quyết có tính khả thi cao và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường GPMB cho địa phương trong thời gian tới.
Mục tiêu cụ thể - Điều tra được điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của khu vực GPMB. - Đánh giá thực trạng công tác bồi thường và GPMB tại khu công nghiệp Điềm Thụy trong giai đoạn 2013 – 2016. - Xác định những thuận lợi, khó khăn trong công tác bồi thường và GPMB để đề xuất phương án giải quyết. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc chính sách, luật đất đai, các nghị định, thông tư văn bản dưới luật có liên quan đến bồi thường và GPMB.
- Điều tra, thu thập kết quả một cách chính xác trong việc GPMB từ đó rút ra kết luận và nhận xét. - Tài liệu và việc đánh giá phải đảm bảo tính khách quan trung thực. - Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và các kinh nghiệm đã thu được trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa đối với học tập và nghiên cứu - Củng cố lại kiến thức đã được học và biết cách hoàn thành một bài khóa luận tốt nghiệp. - Nắm chắc các luật, chính sách có liên quan đến vấn đề bồi thường, GPMB để áp dụng vào thực tế. - Nắm được quy trình tiến hành bồi thường GPMB của một dự án. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đánh giá được thực trạng sử dụng đất và xác định những vấn đề bất cập còn tồn tại.
- Đánh giá được những thuận lợi khó khăn của việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB và từ đó đề xuất những biện pháp có tính khả thi cao giúp cho công việc này ngày càng được thực hiện một cách nhanh chóng, có hiệu quả hơn. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về công tác bồi thường và GPMB 2. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 2.
Bồi thường - Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (theo khoản 12 điều 3 luật đất đai 2013). - Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (theo khoản 11 điều 3 luật đất đai 2013). Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (theo khoản 14 điều 3 luật đất đai 2013). Tái định cư Nhằm khắc phục tình trạng một số khu tái định cư chất lượng còn thấp, không đồng bộ về hạ tầng, chưa đảm bảo có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới như sau: - Bổ sung quy định cụ thể về lập và thực hiện dự án tái định cư theo hướng: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất.
Quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của c 5 từng vùng, miền. Quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư. - Sửa đổi và bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở: + Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư. Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng.
+ Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định. + Quy định trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu. Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư * Tính đa dạng thể hiện Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội, dân cư khác nhau: mật độ khu dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp.
Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. c 6 * Tính phức tạp Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với người dân. Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp mà khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này.
- Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: + Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở. + Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép thường xuyên diễn ra thường xuyên. + Thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu. + Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buồn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên không muốn di chuyển.
Vì vậy, mỗi dự án khác nhau thì công tác GPMB được thực hiện khác nhau. Đối tượng và điều kiện được đền bù Nội dung này được nhà nước quy định tại Luật Đất đai 2013: “Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường”.