Luận văn đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư và đời sống của người dân khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện chiêm hoá

Luận văn đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và đời sống người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại các dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hóa.

• Tác giả: Hoàng Thị Ánh Nguyệt
• Người hướng dẫn: Th. Nguyễn Thùy Linh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Công Tác Bồi Thường, Hỗ Trợ Tái Định Cư Và Đời Sống Người Dân Khi Thu Hồi Đất Tại Huyện Chiêm Hóa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm đất đai
• 2.1.1. Khái niệm đất đai
• 2.1.2. Đặc điểm của đất đai
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.3. Kinh nghiệm bồi thường, giải phóng mặt bằng của một số địa phương và bài học cho thành phố Tuyên Quang
• 2.3.1. Kinh nghiệm bồi thường giải phóng mặt bằng của Hà Nội
• 2.3.2. Kinh nghiệm bồi thường giải phóng mặt bằng của tỉnh Vĩnh Phúc
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Điều tra các số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Điều tra các số liệu sơ cấp
• 3.4.3. Phương pháp tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý đất đai của huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên của huyện Chiêm Hóa
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Chiêm Hóa
• 4.1.3. Sơ lược về công tác quản lý đất đai của huyện Chiêm Hóa
• 4.1.4. Sơ lược về hiện trạng sử dụng đất của huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2.1. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại 2 dự án nghiên cứu
• 4.2.2. Các văn bản chính liên quan đến thu hồi đất, thực hiện bồi thường GPMB 2 dự án nghiên cứu
• 4.2.3. Khái quát các dự án nghiên cứu
• 4.2.4. Các nội dung chính trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 2 dự án
• 4.3. Tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống, việc làm và đời sống của người bị thu hồi đất
• 4.3.1. Kết quả điều tra hộ dân về mức độ thu hồi đất của các hộ gia đình tại 2 dự án
• 4.3.2. Đánh giá ảnh hưởng của việc giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân về mặt kinh tế
• 4.3.3. Đánh giá ảnh hưởng của việc giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về mặt xã hội
• 4.3.4. Đánh giá chung việc thực hiện các chính sách bồi thường GPMB tại 2 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Chiêm Hóa
• 4.3.5. Những thành công
• 4.3.6. Một số hạn chế
• 4.3.7. Một số giải pháp khắc phục
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá công tác bồi thường đất

Bồi thường đất là một trong những nội dung trọng tâm trong quá trình thu hồi đất tại huyện Chiêm Hóa. Công tác này được thực hiện dựa trên các quy định của pháp luật hiện hành, nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc bồi thường đất tại các dự án trên địa bàn huyện đã được thực hiện tương đối công bằng và minh bạch. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như đơn giá bồi thường chưa phù hợp với thực tế thị trường, dẫn đến sự bất đồng từ phía người dân. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh kịp thời từ các cơ quan chức năng để đảm bảo sự hài lòng của người dân.

1.1. Quy trình bồi thường đất

Quy trình bồi thường đất tại huyện Chiêm Hóa được thực hiện theo các bước cụ thể, bao gồm khảo sát, đánh giá hiện trạng đất, xác định giá trị bồi thường và chi trả cho người dân. Các bước này được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan chức năng, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Tuy nhiên, quá trình này còn gặp phải một số khó khăn như sự chậm trễ trong việc chi trả tiền bồi thường, gây ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

1.2. Đánh giá đơn giá bồi thường

Đơn giá bồi thường đất được xác định dựa trên các quy định của pháp luật và tình hình thực tế tại địa phương. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy, đơn giá này chưa thực sự phù hợp với giá thị trường, dẫn đến sự bất đồng từ phía người dân. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh kịp thời từ các cơ quan chức năng để đảm bảo sự hài lòng của người dân.

II. Hỗ trợ tái định cư và đời sống người dân

Hỗ trợ tái định cư là một trong những chính sách quan trọng nhằm đảm bảo ổn định đời sống người dân sau khi thu hồi đất. Tại huyện Chiêm Hóa, công tác này đã được thực hiện tương đối hiệu quả, với các chính sách hỗ trợ cụ thể như cung cấp nhà ở, đào tạo nghề và tạo việc làm mới. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như việc hỗ trợ chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân, dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân chưa thể ổn định cuộc sống sau khi tái định cư.

2.1. Chính sách hỗ trợ tái định cư

Chính sách hỗ trợ tái định cư tại huyện Chiêm Hóa bao gồm các nội dung như cung cấp nhà ở, đào tạo nghề và tạo việc làm mới. Các chính sách này đã phần nào giúp người dân ổn định cuộc sống sau khi thu hồi đất. Tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp một số khó khăn như nguồn lực hạn chế, dẫn đến việc hỗ trợ chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân.

2.2. Đánh giá đời sống người dân sau tái định cư

Kết quả nghiên cứu cho thấy, đời sống người dân sau khi tái định cư tại huyện Chiêm Hóa đã có sự cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như thu nhập của người dân chưa ổn định, dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân chưa thể ổn định cuộc sống. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ kịp thời từ các cơ quan chức năng để đảm bảo sự ổn định lâu dài cho người dân.

III. Quản lý đất đai và phát triển kinh tế

Quản lý đất đai là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình thu hồi đất và phát triển kinh tế tại huyện Chiêm Hóa. Công tác này đã được thực hiện tương đối hiệu quả, với các biện pháp quản lý chặt chẽ nhằm đảm bảo sử dụng đất đai một cách hợp lý. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch sử dụng đất, dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên đất đai.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất tại huyện Chiêm Hóa đã được thực hiện dựa trên các quy định của pháp luật và tình hình thực tế tại địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên đất đai. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh kịp thời từ các cơ quan chức năng để đảm bảo sử dụng đất đai một cách hợp lý.

3.2. Phát triển kinh tế địa phương

Phát triển kinh tế tại huyện Chiêm Hóa đã có sự chuyển biến tích cực nhờ vào việc thu hồi đất và đầu tư vào các dự án phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như sự chậm trễ trong việc triển khai các dự án, dẫn đến tình trạng chưa phát huy được hết tiềm năng kinh tế của địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tại Việt Nam trong những năm qua diễn ra với tốc độ nhanh chóng, kéo theo nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, khu kinh tế, nhà máy thủy điện và cụm công nghiệp. Trong bối cảnh đó, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trở thành vấn đề có tính chất phức tạp và nhạy cảm, tác động trực tiếp đến an sinh xã hội, an ninh trật tự và quyền lợi hợp pháp của người dân có đất bị thu hồi. Nếu quyền lợi của người dân không được giải quyết thỏa đáng, nguy cơ phát sinh khiếu kiện kéo dài và tập trung đông người sẽ làm gián đoạn tiến độ dự án, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và sự phát triển bền vững của địa phương.

Huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang là địa bàn miền núi có cơ cấu kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông - lâm nghiệp; đời sống và thu nhập của các hộ gia đình gắn liền mật thiết với quỹ đất canh tác. Trong giai đoạn 2009–2016, huyện đã triển khai hàng loạt dự án đầu tư hạ tầng và năng lượng trọng điểm như: Khu công nghiệp An Thịnh, Nhà máy thủy điện Chiêm Hóa, Quốc lộ 279, Tuyến đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý, nâng cấp Tỉnh lộ 187... Việc thu hồi diện tích lớn đất sản xuất khiến nhiều hộ nông dân thiếu đất hoặc mất hoàn toàn tư liệu sản xuất. Mặc dù Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Tuyên Quang đã ban hành các cơ chế bồi thường và hỗ trợ, song một bộ phận người dân sau khi nhận tiền đền bù vẫn lúng túng trong việc tìm kiếm sinh kế mới, tỷ lệ lao động được đào tạo nghề chuyển đổi còn thấp, đời sống đối mặt với nhiều khó khăn. Nhằm đánh giá khách quan thực trạng này, đề tài "Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đời sống của người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang" đã được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác lập rõ ràng gồm:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án, chỉ ra những ưu điểm, thuận lợi cùng các khó khăn, tồn tại; từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Chiêm Hóa trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật hiện hành.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.
  2. Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến đời sống của người dân trong khu vực dự án.
  3. Phân tích được các nguyên nhân thuận lợi, khó khăn, tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng và đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng thực hiện công tác giải phóng mặt bằng của các dự án khác một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đời sống của người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất tại 2 dự án cụ thể.
• Phạm vi không gian: Khảo sát chi tiết tại hạng mục Đường tránh ngập lòng hồ của dự án Nhà máy thủy điện Chiêm Hóa và Dự án xây dựng Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý.
• Phạm vi thời gian: Số liệu nghiên cứu, khảo sát thực địa được thực hiện từ ngày 15/8/2017 đến ngày 13/11/2017.
• Địa điểm nghiên cứu: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chiêm Hóa, phối hợp cùng UBND các xã: Yên Lập, Hùng Mỹ, Trung Hòa, Nhân Lý, tỉnh Tuyên Quang.

---

Cơ sở lý luận, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập hệ thống khái niệm nền tảng về đất đai dựa trên lý luận khoa học đất (Trần Văn Chính và Cs, 2010; Đỗ Thị Lan và Cs, 2007), nhấn mạnh các đặc tính cơ bản của đất đai: vị trí cố định, giới hạn không gian, tính phì nhiêu có thể cải tạo hoặc suy thoái, tính không thể tự sản sinh nhưng có khả năng tái tạo. Các khái niệm pháp lý cốt lõi về "Thu hồi đất", "Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất", "Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất" và "Giải phóng mặt bằng" được chuẩn hóa theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Hệ thống căn cứ pháp lý và văn bản quy phạm pháp luật được tác giả trích dẫn và vận dụng trực tiếp bao gồm:

• Luật Đất đai năm 2013 (Điều 4, 74, 75, 77, 79, 82, 83, 84, 86, 88, 89, 91, 100, 129, 130).
• Các văn bản quy định chi tiết của Chính phủ và các Bộ: Nghị định số 43/2014/NĐ-CP; Nghị định số 47/2014/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT về phương pháp định giá đất; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 29/2014/TT-BTNMT về lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
• Các quyết định áp dụng tại địa phương: Quyết định số 16/2009/QĐ-UBND và Quyết định số 19/2009/QĐ-UBND của UBND tỉnh Tuyên Quang; Quyết định số 22/2011/QĐ-UBND; Quyết định số 05/2015/QĐ-UBND và Quyết định số 06/2015/QĐ-UBND ngày 16/4/2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang; Quyết định số 05/2017/QĐ-UBND ngày 02/05/2017 về đơn giá bồi thường tài sản gắn liền với đất.
• Tài liệu so sánh kinh nghiệm thực tiễn: Kinh nghiệm tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng dự án Đường vành đai 1 (đoạn Ô Đống Mác – Nguyễn Khoái, Hà Nội) và cơ chế hỗ trợ đào tạo nghề, cưỡng chế theo quy định tại dự án mở rộng nhà máy ô tô Vinaxuki (Mê Linh, Vĩnh Phúc).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được triển khai đồng bộ qua các bước:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập hồ sơ địa chính, trích đo địa chính, các quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường chi tiết được phê duyệt tại Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện, Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Chiêm Hóa, Chi cục Thống kê và UBND các xã địa bàn dự án.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp (Điều tra xã hội học): Thực hiện phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi thiết kế sẵn trên tổng số 80 hộ dân bị thu hồi đất tại hai khu vực dự án (chọn mẫu phân tầng theo diện tích đất bị thu hồi, tình trạng di chuyển chỗ ở và cơ cấu hộ giàu, khá, cận nghèo, nghèo):
  • Dự án Thủy điện Chiêm Hóa: 40 hộ (gồm 5 hộ thu hồi đất ở và 35 hộ thu hồi đất nông nghiệp).
  • Dự án Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý: 40 hộ (gồm 3 hộ thu hồi đất ở và 37 hộ thu hồi đất nông nghiệp).
• Phương pháp tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu: Ứng dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ cơ cấu, tổng hợp bảng biểu phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel và phương pháp kế thừa các tài liệu khoa học sẵn có tại địa phương.

---

Nội dung chính theo từng phần và chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Phần mở đầu luận giải tính cấp thiết của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong quá trình công nghiệp hóa và xây dựng hạ tầng tại miền núi. Tác giả chỉ ra mâu thuẫn giữa tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án kinh tế - năng lượng và nguy cơ bất ổn sinh kế của nông dân mất đất tại huyện Chiêm Hóa. Phần này xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể), phạm vi khảo sát thực tế và ý nghĩa thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp cơ sở hoàn thiện chính sách đất đai địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Nội dung chương tổng hợp cơ sở lý luận về vai trò của đất đai đối với sản xuất nông nghiệp và phân bổ mặt bằng dân cư. Chương tài liệu phân tích sâu hệ thống pháp luật đất đai hiện hành, làm rõ nguyên tắc và điều kiện bồi thường đất (Điều 74, 75 Luật Đất đai 2013), các trường hợp không được bồi thường (Điều 82), chính sách bồi thường tài sản gắn liền với đất, cũng như cơ chế hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, đào tạo chuyển đổi nghề (Điều 19, Điều 25 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP). Đồng thời, chương trình bày bài học thực tiễn từ công tác giải phóng mặt bằng tại thành phố Hà Nội và tỉnh Vĩnh Phúc, đối chiếu với bối cảnh triển khai chính sách bồi thường trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là quy trình thực hiện bồi thường, tái định cư và biến động đời sống người dân ở 2 công trình: Thủy điện Chiêm Hóa (hạng mục đường tránh ngập) và đường giao thông Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý. Tác giả cụ thể hóa 3 nội dung nghiên cứu chính, xây dựng phương pháp điều tra số liệu thứ cấp và quy trình điều tra sơ cấp với mẫu 80 hộ dân phân bố đều cho 2 dự án, kết hợp xử lý số liệu thống kê bằng bảng tính Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là chương nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh các phát hiện nghiên cứu qua 4 hợp phần lớn:

• Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và quản lý đất đai huyện Chiêm Hóa: Huyện có diện tích tự nhiên 127.882,46 ha (nhóm đất nông nghiệp chiếm 118.847,99 ha; đất phi nông nghiệp 6.287,03 ha; đất chưa sử dụng 2.747,44 ha). Dân số năm 2017 là 127.310 người, trong đó khu vực nông thôn chiếm chủ đạo với 120.000 người. Đánh giá công tác quản lý Nhà nước: địa giới hành chính xác lập theo Chỉ thị 364/HĐBT; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Chỉ thị 05/CT-TTg; công tác thống kê, kiểm kê định kỳ thực hiện đúng quy định.
• Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện giai đoạn 2009–2016: Huyện đã triển khai 101 dự án với tổng diện tích đất thu hồi là 508,26 ha (đất ở 8,50 ha). Có 97/101 phương án bồi thường được phê duyệt và hoàn thành (đạt tỷ lệ 96,7%), diện tích thu hồi đạt 467,72 ha (91,3%). Đã có 3.523/3.630 lượt hộ nhận tiền chi trả (97,1%); 82/82 hộ thuộc diện tái định cư được bố trí đất ở mới (đạt 100%).
• Đánh giá việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ tại 2 dự án nghiên cứu:
  • Dự án Nhà máy thủy điện Chiêm Hóa: Công trình thủy điện cột nước thấp đầu tiên tại Việt Nam dùng tuabin bóng đèn chảy thẳng, diện tích quy hoạch 629,20 ha (vùng ngập vĩnh viễn 446,57 ha; khu nhà máy 178,84 ha; mỏ đá và phụ trợ 3,79 ha). Tổng vốn đầu tư trên 1.700 tỷ đồng (chủ đầu tư ICT). GPMB từ tháng 3/2009 đến tháng 12/2012, ảnh hưởng 546 hộ (14 thôn thuộc 4 xã), 50 hộ phải tái thiết nhà cửa. Về pháp lý đất đai: 509 hộ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (93,2%), 32 hộ có giấy tờ liên quan (0,05%), 5 hộ không có giấy tờ nhưng được xã xác nhận canh tác ổn định, không tranh chấp nên vẫn được bồi thường đầy đủ (như hộ ông Nguyễn Hồng Thanh, xã Ngọc Hội).
  • Dự án Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý: Chiều dài tuyến 23,87 km (gồm tuyến chính và 2 tuyến nhánh), sử dụng 270.508 m² đất, ảnh hưởng 407 hộ (tại 3 xã Trung Hòa, Hòa An, Nhân Lý), 4 hộ phải tái thiết nhà cửa. Triển khai GPMB từ tháng 3/2012 đến tháng 12/2016. Có 376 hộ có giấy chứng nhận (92,3%), 28 hộ có giấy tờ liên quan, 3 hộ không có giấy tờ.
• Tác động đến đời sống, việc làm và an sinh: Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu việc làm, cách thức sử dụng tiền bồi thường (chủ yếu sửa sang nhà cửa, mua sắm vật dụng, một phần gửi tiết kiệm; tỷ lệ đầu tư mở rộng kinh doanh dịch vụ còn hạn chế), biến động thu nhập bình quân trước và sau thu hồi, cùng tình hình an ninh trật tự tại địa bàn.
• Đánh giá thành công, hạn chế và đề xuất giải pháp: Tổng kết những mặt tích cực trong bàn giao mặt bằng đúng tiến độ; chỉ ra các bất cập về đơn giá đất chênh lệch giữa dự án nhà nước và thỏa thuận tư nhân; kiến nghị nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế tuyên truyền, đào tạo nghề và lập quy hoạch.

Phần Kết luận và đề nghị

Khóa luận đúc kết các kết quả đạt được qua công tác giải phóng mặt bằng tại địa phương, khẳng định sự tuân thủ quy chuẩn pháp luật của các đơn vị thực thi; đồng thời nêu các kiến nghị xác đáng tới UBND huyện Chiêm Hóa và UBND tỉnh Tuyên Quang nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ việc làm lâu dài cho người dân.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng của huyện Chiêm Hóa cũng như tại hai dự án trọng điểm được khảo sát:

Chỉ tiêu thống kê	Toàn huyện Chiêm Hóa (2009–2016)	Dự án Thủy điện Chiêm Hóa	Dự án Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý
Tổng số phương án / Quy mô	101 phương án	Quy hoạch 629,20 ha	Tuyến đường dài 23,87 km
Số phương án hoàn thành / Tỷ lệ	97 phương án (96,7%)	Hoàn thành toàn bộ	Hoàn thành toàn bộ
Diện tích đất thu hồi	508,26 ha (đất ở 8,50 ha)	Thu hồi 2.573.xxx m² mặt bằng liên quan	270.508 m²
Tổng số hộ dân bị ảnh hưởng	3.630 lượt hộ	546 hộ	407 hộ
Tỷ lệ hộ đã nhận bồi thường	3.523 hộ (97,1%)	Đạt 100% khi kết thúc GPMB	Đạt 100% khi kết thúc GPMB
Hộ tái thiết nhà cửa / TĐC	82 hộ (100% đã nhận đất)	50 hộ tái thiết nhà cửa	4 hộ tái thiết nhà cửa
Thu nhập bình quân trước thu hồi	Không xác định chung	65.000.000 đồng/hộ/năm	60.000.000 đồng/hộ/năm
Hộ có GCNQSDĐ (Sổ đỏ)	Toàn huyện đa số hoàn thành	509 hộ (93,2%)	376 hộ (92,3%)
Hộ có giấy tờ hợp lệ khác	Tùy dự án	32 hộ	28 hộ
Hộ không có giấy tờ (được xác nhận)	Tùy dự án	5 hộ	3 hộ

Các giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất:

• Nâng cao chất lượng trích đo và điều tra hiện trạng: Cần phối hợp đồng bộ giữa tổ chức làm nhiệm vụ GPMB với chính quyền cấp xã để đo đạc chính xác diện tích, kiểm kê trung thực tài sản gắn liền với đất ngay từ khâu lập biên bản hiện trường, tránh khiếu kiện phát sinh do sai lệch ranh giới.
• Tháo gỡ xung đột cơ chế giá: Kiến nghị tỉnh xây dựng bảng giá đất sát hơn với giá trị thị trường, hạn chế tối đa tâm lý so bì giữa đơn giá bồi thường của Nhà nước với đơn giá nhận chuyển nhượng tự thỏa thuận của các dự án tư nhân trên cùng địa bàn.
• Đổi mới chính sách hỗ trợ sinh kế và việc làm: Không chỉ dừng lại ở việc chi trả tiền mặt một lần; các cơ quan chức năng cần phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội khảo sát nguyện vọng học nghề của lao động nông thôn, liên kết với các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trên địa bàn để đào tạo nghề phù hợp lứa tuổi, hỗ trợ vay vốn sản xuất kinh doanh ưu đãi.
• Tăng cường công khai, minh bạch: Niêm yết công khai phương án dự thảo bồi thường tại trụ sở UBND cấp xã và nhà văn hóa thôn theo đúng thời gian quy định (tối thiểu 15–20 ngày), tổ chức đối thoại trực tiếp để giải thích quyền lợi cho người dân.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp dữ liệu thực chứng có hệ thống về công tác triển khai Luật Đất đai năm 2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP tại một huyện miền núi phía Bắc, nơi có tỷ lệ đồng bào và sản xuất nông nghiệp cao.
• Phân tích so sánh đa chiều giữa hai dự án hạ tầng có tính chất khác biệt: một dự án năng lượng có tính chất ngập lòng hồ diện rộng (Thủy điện Chiêm Hóa) và một dự án giao thông tuyến dài liên xã (Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý).
• Bổ sung cơ sở thực tiễn về thực trạng quản lý đất đai và những chuyển dịch xã hội học nông thôn sau khi người dân bị thu hồi tư liệu sản xuất.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số điểm hạn chế dựa trên phạm vi và thời gian triển khai nghiên cứu:

• Quy mô mẫu khảo sát xã hội học: Đề tài tiến hành điều tra sơ cấp trên mẫu 80 hộ dân (mỗi dự án 40 hộ) trên tổng số 953 hộ bị ảnh hưởng bởi 2 dự án. Mặc dù mẫu đã phản ánh đại diện các nhóm diện tích thu hồi và mức sống, quy mô mẫu vẫn chưa bao quát hết tất cả 14 thôn bản của dự án thủy điện và các xã dọc tuyến giao thông.
• Giới hạn thời gian khảo sát: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn (từ 15/8/2017 đến 13/11/2017), tại thời điểm các dự án đã hoàn thành bồi thường và đi vào sử dụng. Do đó, tác giả chưa theo dõi được tiến trình phục hồi thu nhập dài hạn theo chuỗi thời gian nhiều năm của các hộ gia đình sau khi tiêu hết số tiền hỗ trợ ban đầu.
• Phạm vi loại hình dự án: Đề tài chỉ tập trung sâu vào 2 dự án hạ tầng công cộng và năng lượng; chưa mở rộng đánh giá đối với các dự án khu công nghiệp, cụm công nghiệp tập trung (như Cụm công nghiệp An Thịnh) nơi có các cơ chế hợp tác sử dụng đất khác biệt.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi điều tra đối với các dự án thu hồi đất phục vụ sản xuất công nghiệp và thương mại dịch vụ trên địa bàn huyện Chiêm Hóa và tỉnh Tuyên Quang.
• Thực hiện các nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal study) từ 3 đến 5 năm để đánh giá mức độ ổn định sinh kế, hiệu quả thực tế của công tác đào tạo nghề và tác động phân hóa giàu nghèo ở khu vực nông thôn sau thu hồi đất.
• Nghiên cứu cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà máy thủy điện cột nước thấp và cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng lưu vực ngập lòng hồ.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên, Luật Đất đai, Kinh tế nông nghiệp: Tham khảo cách tiếp cận nghiên cứu thực địa, phương pháp xử lý số liệu địa chính kết hợp điều tra xã hội học và khung phân tích chính sách thu hồi đất.
• Cán bộ chuyên trách quản lý đất đai: Các cán bộ tại Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất cấp huyện, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tại các tỉnh miền núi có thể tham khảo quy trình xử lý hồ sơ bồi thường, đặc biệt là kinh nghiệm xử lý các trường hợp thu hồi đất không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thông qua xác nhận nguồn gốc sử dụng ổn định tại cấp xã.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất trong tài liệu:
  • Hệ thống danh mục các văn bản pháp lý và các quyết định quy định chi tiết của UBND tỉnh Tuyên Quang về đơn giá bồi thường đất và tài sản.
  • Phương pháp khảo sát, đánh giá biến động thu nhập bình quân và phân tích các phương thức sử dụng tiền bồi thường của hộ dân.
  • Bảng tổng kết số liệu thực tế về giải phóng mặt bằng của 101 dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hóa giai đoạn 2009–2016.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hai dự án cụ thể được tác giả lựa chọn để nghiên cứu chuyên sâu có quy mô và đặc điểm kỹ thuật ra sao?

Khóa luận chọn 2 dự án tiêu biểu tại huyện Chiêm Hóa:

• Dự án Nhà máy thủy điện Chiêm Hóa: Công trình thủy điện cột nước thấp đầu tiên tại Việt Nam sử dụng tuabin bóng đèn chảy thẳng (phát điện được khi chênh lệch mực nước chỉ từ 2,5 m), tổng vốn đầu tư trên 1.700 tỷ đồng do Công ty ICT làm chủ đầu tư. Tổng diện tích quy hoạch là 629,20 ha (vùng ngập vĩnh viễn 446,57 ha; khu nhà máy 178,84 ha; mỏ đá và phụ trợ 3,79 ha), ảnh hưởng tới 546 hộ dân tại 14 thôn bản thuộc 4 xã.
• Dự án Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý: Công trình giao thông có tổng chiều dài 23,87 km (gồm tuyến chính và 2 đoạn tuyến nhánh), sử dụng 270.508 m² đất, tác động đến 407 hộ dân thuộc 20 thôn của 3 xã (Trung Hòa, Hòa An, Nhân Lý).

2. Kết quả bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn toàn huyện Chiêm Hóa giai đoạn 2009–2016 đạt được số liệu cụ thể nào?

Theo báo cáo tổng hợp từ Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện:

• Tổng số dự án triển khai: 101 dự án với tổng diện tích đất thu hồi là 508,26 ha (đất ở 8,50 ha, còn lại là đất nông nghiệp).
• Phương án bồi thường đã phê duyệt và hoàn thành: 97/101 phương án (đạt tỷ lệ 96,7%), tương ứng diện tích 467,72 ha (đạt 91,3%).
• Tình hình chi trả: 3.523/3.630 lượt hộ đã nhận tiền bồi thường (đạt tỷ lệ 97,1%), còn 107 hộ chưa nhận tiền.
• Bố trí tái định cư: 82/82 hộ gia đình thuộc diện di chuyển chỗ ở đã nhận đất tái định cư (đạt tỷ lệ 100%).

3. Tình trạng pháp lý về quyền sử dụng đất của các hộ dân tại 2 dự án được ghi nhận như thế nào và trường hợp không có giấy tờ được giải quyết ra sao?

Theo Bảng 4.4 của khóa luận:

• Dự án Thủy điện Chiêm Hóa: 509 hộ có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (chiếm 93,2%), 32 hộ có giấy tờ liên quan theo quy định (chiếm 0,05%), và 5 hộ không có giấy tờ chứng minh.
• Dự án Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý: 376 hộ có Giấy chứng nhận (chiếm 92,3%), 28 hộ có giấy tờ liên quan, và 3 hộ không có giấy tờ chứng minh.
• Hướng giải quyết đối với hộ không có giấy tờ: Các hộ dân không có giấy tờ chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng có hộ khẩu thường trú tại địa phương, trực tiếp sản xuất nông - lâm nghiệp và được UBND cấp xã xác nhận sử dụng đất ổn định, không tranh chấp thì vẫn được lập phương án bồi thường hợp lệ (điển hình như trường hợp hộ ông Nguyễn Hồng Thanh tại xã Ngọc Hội được bồi thường thửa đất 324 m² đất trồng cây lâu năm).

4. Thu nhập bình quân của các hộ gia đình trước thời điểm bị thu hồi đất tại 2 dự án là bao nhiêu?

Theo công bố điều tra của tác giả:

• Tại dự án Nhà máy thủy điện Chiêm Hóa, mức thu nhập bình quân trước khi bị thu hồi đất của các hộ dân là 65.000.000 đồng/hộ/năm.
• Tại dự án Đường Chiêm Hóa – Trung Hòa – Nhân Lý, mức thu nhập bình quân trước khi bị thu hồi đất của các hộ dân là 60.000.000 đồng/hộ/năm.

5. Những nguyên nhân chính nào tạo nên khó khăn, vướng mắc trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện?

Khóa luận chỉ ra hai nguyên nhân chủ yếu:

• Bất cập về cơ chế giá đất: Tồn tại sự chênh lệch lớn giữa đơn giá bồi thường do UBND tỉnh ban hành với giá thỏa thuận trực tiếp giữa các nhà đầu tư tư nhân và người dân trong các dự án thương mại khác, dẫn đến tình trạng so bì, khiếu nại làm chậm tiến độ bàn giao.
• Vấn đề chuyển đổi nghề và sinh kế lâu dài: Phần lớn nông dân nhận tiền bồi thường một lần chưa có định hướng chuyển đổi ngành nghề phù hợp, số người được đào tạo nghề chiếm tỷ lệ thấp, trong khi đất sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp đáng kể khiến nguồn thu nhập sau thu hồi thiếu tính bền vững.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Thị Ánh Nguyệt đã phản ánh một cách hệ thống, khách quan thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đời sống của người dân bị thu hồi đất tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. Nghiên cứu khẳng định việc thực thi chính sách đất đai tại địa phương đã tuân thủ chặt chẽ khung pháp lý hiện hành, đạt tỷ lệ hoàn thành phương án và chi trả bồi thường cao, góp phần bàn giao mặt bằng kịp thời cho các công trình hạ tầng trọng điểm. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt đất sản xuất và khó khăn trong chuyển đổi việc làm bền vững cho nông dân sau thu hồi đất vẫn là bài toán xã hội lớn cần tiếp tục giải quyết. Các phát hiện thực nghiệm và khuyến nghị trong công trình là cơ sở dữ liệu có giá trị cho công tác quản trị đất đai và hoạch định chính sách an sinh xã hội tại khu vực miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đảng ta có chủ trương đổi mới phát triển nền kinh tế theo xu thế hội nhập với khu vực và quốc tế, để đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện không ngừng nâng cao. Những năm gần đây quá trình đô thị hoá, xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp và các khu đô thị mới diễn ra ở diện rộng. Tốc độ phát triển nhanh, cơ sở hạ tầng, diện mạo đô thị ở nước ta không ngừng thay đổi, kinh tế đất nước phát triển làm cho đất đai ngày càng có giá; Hiện nay công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội.

Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dễ dẫn đến bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người làm cho tình hình trở lên phức tạp, từ đó gây lên sự mất ổn định về kinh tế, xã hội và chính trị nói chung; Thực tế hiện nay cho thấy, công tác thu hồi đất của người dân để phục vụ phát triển các dự án đầu tư trong nước, nước ngoài và việc đền bù cho những người bị thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm, đòi hỏi phải giải quyết công bằng, dứt điểm. Giải quyết không tốt, không thoả đáng quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất để dẫn đến bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội và phần nào ảnh hưởng đến lòng tin của người dân đối với các chính sách của nhà nước. Nếu việc thu hồi đất bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, về lâu dài có thể ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia. Huyện Chiêm Hoá thuộc tỉnh Tuyên Quang là một huyện phát triển kinh tế với tỷ trọng nông nghiệp cao, kinh tế hộ phụ thuộc phần lớn vào hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Trong những năm vừa qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Tuyên Quang nói chung và huyện Chiêm Hoá nói riêng, nhu cầu sử dụng đất cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, các công trình kinh tế, thuỷ điện, cụm công nghiệp h 2 ngày càng phát triển. Thực hiện chủ trương chính sách của tỉnh về hợp tác đầu tư, với lợi thế là một huyện có hệ thống sông ngòi phát triển cho ngành năng lượng điện năng rất lớn, những năm gần đây, huyện Chiêm Hoá đã chấp nhận một số dự án đầu tư như: Khu công nghiệp An Thịnh; Dự án Nhà máy thuỷ điện Chiêm Hoá; Dự án xây dựng đường Quốc Lộ 279; Đường Chiêm Hóa - Trung Hòa - Nhân Lý, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang; Nâng cấp tỉnh lộ 187 từ Đài Thị đến Kéo Mác thuộc dự án kết nối giao thông các tỉnh miền núi phía Bắc, huyện Chiêm Hóa. đất nông nghiệp bị thu hẹp nhiều người dân thiếu đất hoặc không còn đất để canh tác. Mặc dù quá trình thu hồi đất, UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành nhiều chính sách cụ thể đối với người dân bị thu hồi đất về các vấn đề như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ tái định cư… Tuy nhiên, trên thực tế một bộ phận không nhỏ nông dân bị mất đất được đền bù bằng tiền chưa định hướng ngay được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định cuộc sống; chỉ một phần được đào tạo nghề, còn đại đa số không có việc làm hay có việc làm nhưng chưa ổn định, thu nhập thấp.

Đời sống của nông dân vốn đã thấp kém, nay bị mất đất lại càng khó khăn thêm. Để giải quyết những bức xúc trong vấn đề việc làm và thu nhập cho người nông dân-đối tượng bị tác động lớn nhất sau khi thu hồi đất và gặp nhiều khó khăn trong tìm kiếm việc làm mới, em thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đời sống của người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang”. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án nhằm tìm ra những ưu điểm, thuận lợi cũng như những khó khăn, tồn tại của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang.

Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị góp phần đẩy nhanh tiến độ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Chiêm Hoá trên cơ sở Hiến pháp và các quy định khác của pháp luật hiện hành. Mục tiêu cụ thể Đề tài nhằm đạt được 3 mục tiêu cụ thể sau: - Đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số dự án trên địa bàn huyện Chiêm Hoá tỉnh Tuyên Quang. - Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến đời sống của người dân trong khu vực dự án. - Phân tích được các nguyên nhân thuận lợi, khó khăn, tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng và đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng thực hiện công tác giải phóng mặt bằng của các dự án khác một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất.

Ý nghĩa của đề tài - Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất, góp phần phát hiện những tồn tại, đóng góp cho việc hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn cho chính sách bồi thường GPMB và giúp cho việc thực hiện chính sách có hiệu quả, góp phần xây dựng một nền công - nông nghiệp bền vững nhằm cải thiện cuộc sống của mọi người dân trong một xã hội văn minh, hiện đại; - Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết vấn đề thực tiễn bức xúc đang đặt ra hiện nay ở huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang, kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương khác. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Một số khái niệm đất đai 2. Khái niệm đất đai Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của một quốc gia, là điều kiện tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên Trái Đất.

Theo Trần Văn Chính và Cs (2010) [1]: Đất là vật thể thiên nhiên hình thành từ lâu đời do kết quả quá trình hoạt động tổng hợp của 5 yếu tố gồm: Đá, thực động vật, khí hậu, địa hình và thời gian. Tất cả các loại đất đai trên Trái Đất được hình thành sau quá trình biến đổi trong thiên nhiên, chất lượng đất đai phụ thuộc vào đã mẹ, khí hậu, sinh vật sống trên và trong lòng đất. Đất đai là lớp bề ngoài của Trái Đất, có khả năng cho sản phẩm cây trồng để nuôi sống con người. Mọi hoạt động của con người gắn liền với lớp bề mặt đó theo thời gian và không gian nhất định.

Chất lượng của đất đai phụ thuộc vào độ phì nhiêu của đất. Đặc điểm của đất đai Đất đai có vị trí cố định không thể di chuyển được, với một số lượng lớn có hạn trên phạm vi toàn cầu, quốc gia và khu vực. Tính cố định không di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác của đất đai đồng thời quy định tính giới hạn về quy mô và không gian gắn liền với môi trường mà đất đai chịu chi phối (nguồn gốc hình thành, sinh thái với những tác động khác của thiên nhiên). Vị trí của đất đai có ý nghĩa rất lớn về mặt kinh tế trong quá trình khai thác và sử dụng đất đai.

Độ phì là một thuộc tính của đất đai và là yếu tố quyết định chất lượng đái đai. Độ phì là một đặc trưng về chất gắn liền với đất đai, thể hiện khả năng cung cấp thức ắn, nước cho cây trồng trong quá trình sinh trưởng và phát triển. Khả năng phục hồi và tái tạo của đất đai chính là khả năng phục hồi và tái tạo độ phì thông qua tự nhiên hoặc do tác động của con người. Như vậy, đất đai có tính hai mặt (Không thể sản sinh nhưng có khả năng tạo).

Tính hai mặt này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình sử dụng đất đai. Một mặt h 5 phải hết sức tiết kiệm đất đai, xem xét kỹ lưỡng khi bố trí sử dụng các loại đất đai. Mặt khác phải chú ý ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để tăng năng suất cây trồng cũng như tăng khả năng tái tạo và phục hồi độ phì nhiêu của đất đai (Đỗ Thị Lan và Cs, 2007) [2]. Ngoài tính hai mặt trên, đất đai còn có những đặc điểm như là: Sự chiếm hữu, sở hữu đất đai và tính đa dạng phong phú của đất đai.

Về sự chiếm hữu và sở hữu của đất đai ở nước ta đã được quy định rõ trong bộ Luật Đất đai. Còn tính đa dạng và phong phú của đất đai thể hiện ở chỗ: Trước hết, do đặc tính tự nhiên của đất đai và phân bổ cố định từng vùng lãnh thổ nhất định, gắn liền với điều kiện hình thành của của đất đai quyết định. Mặt khác, tính đa dạng, phong phú còn do yêu cầu, đặc điểm và mục đích sử dụng khác nhau. Đặc điểm này của đất đai đòi hỏi con người khi sử dụng đất đai phải biết khai thác triệt để lợi thế của mỗi loại đất một cách hiệu quả và tiết kiệm trên một vùng lãnh thổ.

Để làm được điều này, phải xây dựng một quy hoạch tổng thể và chi tiết sử dụng đất đai trên phạm vi cả nước và từng vùng khu vực. Cơ sở thực tiễn của đề tài Đất đai là địa điểm, mặt bằng xây dựng cơ sở sản xuất kinh doanh, phân bổ lực lượng sản xuất và phân bổ dân cư, nhà xưởng, kho tàng, bến bãi, cửa hàng, xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng.